Categorie archief: architectuur

romaanse kerken in de Elzas [ 1 ]

Op 7 juli bezochten we de Sint Peter en Paul in Rosheim

De Elzas was tijdens de regeerperiode (1138-1254) van de Hohenstaufen een van de kerngebieden van het rijk. We vinden er relatief veel romaanse kerken uit de twaalfde eeuw.

Rosheim
De Sint Peter en Paul vanuit het zuiden gezien. De achthoekige vieringtoren werd tijdens de gotiek vervangen.
Rosheim
Het interieur wordt gekenmerkt door een zware gesloten muuropstand. Het middenschip is overspannen door een kruisribgewelf.
Rosheim
Zuidportaal
Rosheim
Beeld op de zuidelijke hoek van de westfaçade: de leeuw symboliseert het kwaad dat de mens in zijn greep houdt.
Rosheim
Op de dakzwikken aan de voet van de vieringtoren bevinden zich menselijke figuren

Alle foto’s zijn genomen op 7 juli 2016.

Das Gebäude aus gelbem und rosa Sandstein wurde ab circa 1150 errichtet, als man mit dem Bau eines Chorturms begann, der heute eine Seitenkapelle des südlichen Querhauses ist. Der Vierungs- und Glockenturm wurde ab 1286 im gotischen Stil erhöht. Die Baustelle wurde mit der Apsis begonnen, und dieser Gebäudeteil weist auch heute noch den reichsten plastischen Schmuck auf. Während der Französischen Revolution wurden einige der Skulpturen abgeschlagen oder beschädigt. Das Innere der Kirche ist klein und schlicht und wirkt vor allen Dingen durch den wohl proportionierten Raumeindruck und den gut durchdachten Kontrast von breiten Quadern und schmalen Steinen im Wandgemäuer. Hauptinnenverzierung sind die kunstfertig gehauenen Säulenkapitelle.
 
Bron: de.wikipedia.org

wandelen door NYC 1870-1970

op stap in het historische New York met OldNYC.org
Old NYC
landingspagina van OldNYC.org
There may not have been Street View between 1870 and 1970, but people did take a lot of pictures — especially in New York City. Thanks to the New York Public Library, these have now been scanned and archived.
 
Bron: thenextweb.com
Old NYC
Brooklyn Bridge tijdens de bouw ca.1880

De oude foto’s van de Brooklyn Bridge in aanbouw laten mooi zien dat de twee pijlers van deze brug destijds het hoogste punt van New York waren. Manhattan bestond rond 1880 grotendeels nog uit laagbouw.

Old NYC
Brooklyn Bridge tijdens de bouw ca.1880

Tot 1903 had Brooklyn Bridge met 486 meter de langste overspanning ter wereld. Tegenwoordig staat het in de lijst van hangbruggen (qua overspanning) op een 64e plaats.

Old NYC
Brooklyn Bridge tijdens de bouw ca.1880
Old NYC
Het bekende doorkijkje onder de pijlers door vanuit Brooklyn in 1936. Downtown Manhattan is inmiddels flink de lucht ingegaan.

OldNYC is like time travel for Google Street View in New York

historisme in Metz [ 4 ]

Het postkantoor van Metz (1905-1911)

Schuin tegenover het station van Metz ligt het postkantoor. Het werd ongeveer in dezelfde tijd gebouwd en in 1911 voltooid. Beide gebouwen zijn bijzonder monumentaal en maken een zware indruk. Het postkantoor is een goed voorbeeld van de zogenaamde rundbogenstil. Deze werd in 1828 door Heinrich Hübsch geïntroduceerd in zijn pamflet In welchem Style sollen wir bauen? Hij paste deze stijl, soms ook neoromaans of neobyzantijns genoemd, voor het eerst toe in de Kunsthalle (1837-1846) in Karlsruhe. De stijl verbond zich met het Duitse nationalisme als alternatief voor het (Franse!) neoclassicisme.

Metz la poste
De hoofdingang aan de Rue Gambetta
Metz la poste
Het postkantoor is minder rijk geornamenteerd dan het station. De hoofdingang bestaat uit drie neo-Byzantijnse portalen met versierde bogen.
Metz la poste
Neo-Byzantijns kapiteel
Metz la poste
informatiebord naast het postkantoor.

Hotel des Postes de Metz [ fr.wikipedia.org ]

Straatsburg [ 1 ]

op 7 juli bezochten we Straatsburg

Vorige maand bezochten we voor de eerste maal Straatsburg. Het was een bliksembezoek maar we konden toch een aardige indruk krijgen van de historische binnenstad met de kathedraal als middel- én hoogtepunt.

Strasbourg
Munster van Straatsburg
gezien vanuit het Palais Rohan

Straatsburg heeft een rijke geschiedenis en in het centrum lopen allerlei sporen door elkaar heen: het spoor van Johannes Gutenberg, die een revolutie in de boekdrukkunst veroorzaakte, verstrengelt zich met de sporen van de Franse hofcultuur. Deze vestigde zich vanaf het einde van de zeventiende eeuw in Straatsburg toen Lodewijk XIV de Elzas bij Frankrijk inlijfde. Desalniettemin ademt de binnenstad nog altijd een Duitse sfeer met veel Fachbauten.

Strasbourg
uitzicht vanuit het Gasthof zum Geist bij de oude vismarkt waar Goethe in 1770 een kamer huurde.

Ik dacht vooral aan de ontmoeting tussen twee giganten uit de Sturm und Drang: Herder (1744-1803) en Goethe (1749-1832). Ze ontmoeten elkaar voor het eerst in 1770 op de trap van Gasthof zum Geist. In Dichtung und Wahrheit – aus meinem Leben geeft Goethe een gedetailleerd verslag van deze ontmoeting:

Denn das bedeutendste Ereignis, was die wichtigsten Folgen für mich haben sollte, war die Bekanntschaft und die daran sich knüpfende nähere Verbindung mit Herder. Er hatte den Prinzen von Holstein-Eutin, der sich in traurigen Gemütszuständen befand, auf Reisen begleitet und war mir ihm bis Straßburg gekommen. Unsere Sozietät, sobald sie seine Gegenwart vernahm, trug ein großes Verlangen, sich ihm zu nähern, und mir begegnete dies Glück zuerst ganz unvermutet und zufällig. Ich war nämlich in den Gasthof »Zum Geist« gegangen, ich weiß nicht welchen bedeutenden Fremden aufzusuchen. Gleich unten an der Treppe fand ich einen Mann, der eben auch hinaufzusteigen im Begriff war und den ich für einen Geistlichen halten konnte. Sein gepudertes Haar war in eine runde Locke aufgesteckt, das schwarze Kleid bezeichnete ihn gleichfalls, mehr noch aber ein langer schwarzer seidner Mantel, dessen Ende er zusammengenommen und in die Tasche gesteckt hatte. Dieses einigermaßen auffallende, aber doch im ganzen galante und gefällige Wesen, wovon ich schon hatte sprechen hören, ließ mich keineswegs zweifeln, daß er der berühmte Ankömmling sei, und meine Anrede mußte ihn sogleich überzeugen, daß ich ihn kenne. Er fragte nach meinem Namen, der ihm von keiner Bedeutung sein konnte; allein meine Offenheit schien ihm zu gefallen, indem er sie mit großer Freundlichkeit erwiderte und, als wir die Treppe hinaufstiegen, sich sogleich zu einer lebhaften Mitteilung bereit finden ließ.
 
Bron: Dichtung und Wahrheit – aus meinem Leben
Strasbourg
Goethe is in Straatsburg nog altijd aanwezig op de gevel van de Bibliotheque Nationale, gebouwd tussen 1889 en 1894 tijdens het Duitse Keizerrijk.
Strasbourg
In de binnenstad worden de straatnamen nog altijd in dialect aangegeven. Hier het straatnaambordje van de Regenboogsteeg.

historisme in Metz [ 3 ]

op 5 juli liepen we door de Avenue Foch in Metz

De Kaiser Wilhelm Ring ontstond tussen 1903 en 1914. Deze ligt op de grens tussen het oude centrum van Metz en het keizerlijke kwartier. De zuidzijde (oneven kant) is bebouwd met grote aaneengesloten gebouwen terwijl de noordzijde (even kant) bestaat uit villa’s. De Ring is ruim aangelegd met een langgerekte tuin in het midden. In het westen loopt ze uit op een groot plein waar ooit een standbeeld van Frederik de Grote stond. In 1919 werd de Ring omgedoopt in de Avenue Foch. Deze brede avenue is een architectonische caleidoscoop. Buiten Brussel zagen we nog nooit zoveel eclecticisme op elkaar gepakt.

Kaiserring
Een ansichtkaart uit 1917 van de Kaiser Wilhelm Ring tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Avenue Foch
De oneven zijde van Avenue Foch tussen de Rue Charlemagne en La Place Raymond-Mondon met eclectische architectuur. Net nog zichtbaar vooraan: l’Hôtel Royal uit 1905 en daarnaast l’Hôtel des mines van Albert Eichbaum uit 1906.

De even zijde van de Avenue Foch is bebouwd met villa’s, waarvan de meeste vrijstaand. Ze werden gebouwd in het eerste decennium van de twintigste eeuw. De art nouveau (of Jugendstil) is daarbij niet zo sterk vertegenwoordigd als in de wijk Saurupt (Nancy) of in Brussel, maar wel aanwezig. Wij waren erg gecharmeerd van de twee villa’s op nummer 14 en 16, ontworpen door resp. Ludwig Becker en Karl Griebel. Het zijn een soort Jugenstilinterpretaties van de Beaux Arts stijl.

Avenue Foch
Villa Bleyer (Avenue Foch 14)
architect: Ludwig Becker (1905)
Avenue Foch
Villa Wildenberger (Avenue Foch 16)
architect: Karl Griebel (1903)

Ik heb niet kunnen achterhalen wie Bleyer en Wildenberger, de oorspronkelijke opdrachtgevers en bewoners van deze twee villa’s, zijn geweest. Waarschijnlijk behoorden ze tot de Duitse ondernemers die zich in de Gründerzeit in Metz gevestigd hadden. Maar omdat Metz een garnizoensstad was, kunnen het ook officieren uit het Duitse leger zijn geweest.

Kaiserring
Villa Bleyer en Villa Wildenberger (uiterst links) op een ansichtkaart rond 1910
nummer 14 en 16
Villa Bleyer (links) en Villa Wildenberger (rechts) op Google streetview honderd jaar later

historisme in Metz [ 2 ]

op 4 juli bezochten we het station van Metz
het eindpunt van de Kanonenbahn en paradepaardje van het Duitse Keizerrijk

Het belangrijkste bouwwerk dat het Duitse Keizerrijk in Metz heeft achtergelaten, is het station. Het werd ontworpen door Jürgen Kröger (1856-1928) en gebouwd tussen 1904 en 1908 in een eclectische stijl. Het eerste wat opvalt, is de compacte monolithische vertrekhal met klokkentoren. De zijarmen rekken het gebouw uit tot niet minder dan 300 meter.

Metz station
het station van Metz (1904-1908)

Kröger combineerde Romaanse en Byzantijnse vormelementen met de ringerike-stijl. Deze stijl treffen we ook aan in de boekverluchtigingen uit de tijd van de Liudolfinger (919-1024). Deze stijlen moeten Lotharingen een Duitse grondslag in de geschiedenis geven.

Metz station
Het station is weelderig versierd met sculpturen die variëren van archetypische figuren tot eigentijdse taferelen.
Metz station
kapiteel met figuren
Metz station
kapiteel met figuren
Metz station
kapiteel met locomotief

Het station van Metz had voor het Duitse Keizerrijk vooral een militaire betekenis. Het was het eindpunt van de Kanonenbahn Berlijn – Metz, een strategische spoorlijn dus. In het geval van een oorlog met Frankrijk zou Duitsland in staat moeten zijn om in korte tijd zijn troepen vanuit Berlijn naar het gebied rond de Moselstellung te transporteren. De norm voor de Kanonenbahn was het transporteren van twintigduizend manschappen binnen 24 uur. De perrons zijn lang en breed en bevinden zich zelfs op twee niveaus.

Metz station
gevelsteen bij de wachtkamer eerste klas
Metz station
de entree van de keizerlijke loge. Binnen bevindt zich een glas-in-lood-raam van Karel de Grote met de gelaatstrekken van Wilhelm II.
Metz station
Het station van Metz laat soms duidelijk zien dat het Duitse Keizerrijk zichzelf zag als een erfgenaam van het Byzantijnse Rijk.
Metz station
De opening van het station op 17 augustus 1908

Volgende keer: de Avenue Foch (de voormalige Kaiser Wilhelm Ring).

historisme in Metz [ 1 ]

op 4 en 5 juli bezochten we het Quartier impérial de Metz

Metz 1900-1938Ons bezoek aan de Franse stad Metz confronteerde mij vooral met het Duitse keizerrijk en het historisme aan het begin van de twintigste eeuw. Ik wist dat Metz tussen 1871 en 1918 een Duitse stad was (en tussen 1940 en 1944 opnieuw), maar ik was er nog nooit geweest. Toen we aan de hand van de gids Metz 1900-1939 een lange wandeling maakten door het stadsdeel dat aan het begin van de twintigste eeuw gebouwd werd, drong het tot mij door hoe het imperialisme wel tot de Eerste Wereldoorlog moest leiden. In dit deel van Metz proef je nog altijd het machtsvertoon van het keizerrijk. Omdat de stad voor de geallieerden in Frankrijk lag, werd ze nooit getroffen door bombardementen en daardoor is een stukje Duits Keizerrijk ongeschonden aan ons overgeleverd.

Het hart van “de nieuwe stad” zoals deze tussen 1900 en 1914 tot stand kwam, wordt gevormd door het kolossale station en de Avenue Foch. (tot 1918 Kaiserring). Het werd gebouwd als de façade van het Duitse Keizerrijk en moest de wereld laten zien hoe machtig Duitsland rond 1900 was. Eigenlijk kopieerde Wilhelm II de stijl van Napoleon III. Zijn grootvader was de Franse keizer in 1871 opgevolgd als de machtigste man van Europa. Frankrijk was door Duitsland vernederd. Dat liet Duitsland zijn aartsrivaal goed voelen. Overal in Duitsland verschenen monumenten die herinnerden aan de Franse nederlaag en de Duitse overwinning bij Sedan in september 1870. Omdat Duitsland Elzas-Lotharingen, dat sinds 1681 door Frankrijk bezet was, heroverd had etaleerden de Duitsers hun macht vooral hier. En Metz was misschien wel dé stad waar het Duitse Keizerrijk de Fransen recht in hun smoel duidelijk maakten dat zij nu onderop lagen.

Metz
Michaela in de Rue Gambetta, het hart van het keizerlijke kwartier. Rechts het enorme postkantoor in rundbogenstil en daarachter het station.
Metz was misschien wel dé stad waar het Duitse Keizerrijk de Fransen recht in hun smoel duidelijk maakte dat zij nu onderop lagen.

In de architectuur van het nieuwe Duitse stadsdeel werd alles uit de kast getrokken om de Fransen te laten zien dat Elzas en Lotharingen vanuit de geschiedenis gezien Duits gebied zijn. Zo werd de zogenaamde rundbogenstil, een stijl die zich rond 1830 met het Duitse nationalisme verbonden heeft, veelvuldig toegepast.

Metz
Het kolossale postkantoor van Metz (1911) werd gebouwd in neo-romaans, de zgn. rundbogenstil

Daarnaast werd er ook gebouwd in de stijl die Beaux-Arts genoemd wordt. Het is eigenlijk neo-barok en zowel Napoleon III als Wilhelm II hielden ervan omdat deze stijl rijkdom en macht uitstraalt. Ze paste daarom uitstekend in het politieke programma van het Duitse Keizerrijk: de wereld tonen hoe rijk en machtig het was.

Metz
een blok in mondaine Beaux Arts stijl aan de Place Raymond-Mondon. Tot 1918 stond hier een standbeeld van Frederik de Grote

De rundbogenstil had niet de allure van de Beaux Arts stijl maar volgde een andere lijn: de wereld laten zien dat Metz van oudsher hoort bij de Rijnlandse (Duitse!) cultuur. Daarom werden er veel elementen uit de Rijnlandse cultuur toegepast. Zo dienden de salische Dom van Speyer en de staufische abdijkerk Maria Laach als voorbeelden. De stijlementen die aan deze bouwwerken ontleend zijn, kun je in de container historisme of eclecticisme gooien, maar ze waren juist bedoeld om te herinneren aan de Duitse identiteit van Elzas-Lotharingen.

Volgende keer: het keizerlijke Hauptbahnhof Metz (1904-1908)

Quartier impérial de Metz [ fr.wikipedia.org ]