Categorie archief: 19e eeuw

Brombeer [ 2 ]

opnieuw gezien: Mr. Turner (2014)

Mr. TurnerIn 2014 had ik al weken uitgezien naar Mr. Turner en toen deze eindelijk in het filmhuis draaide, ging ik onmiddellijk kijken. Er was nauwelijks publiek net als bij Girl with a Pearl Earring (2003) en Goya’s Ghosts (2006). Historische films met schilders in de hoofdrol zijn nu eenmaal geen publiekstrekkers. Of ze moeten Pollock heten. Bijna elke film waarin een schilder centraal staat, is voor mij een feestje. En dat heb ik al sinds Rembrandt fecit 1669 (1977) van Jos Stelling en Caravaggio (1986) van Derek Jarman.

Laatst werd Mr. Turner voor het eerst op de Nederlandse televisie uitgezonden. Ik nam ‘m op en kijk nu gedoceerd want 150 minuten waarin het leven van Joseph Mallord William Turner (1775-1851) langzaam voortkabbelt, blijft voor de televisie toch een lange zit. Nieuwe dingen vallen op. Zoals in het meeste Britse kostuumdrama is de historische betrouwbaarheid groot en het tijdsbeeld tot in de kleinste details gereconstrueerd. De episode die uit het leven van Turner is uitgelicht valt in het tweede kwart van de negentiende eeuw. We zien enkele schilders uit zijn tijd, o.a. John Constable en Benjamin Robert Haydon die opvallend goed gecast zijn.

John Constable
John Constable acteur en zelfportret
Benjamin Robert Haydon
Benjamin Robert Haydon acteur en zelfportret

In de scène die zich afspeelt tijdens de voorbereidingen van de jaarlijkse tentoonstelling van de Royal Academy of Arts zijn naast John Constable en Benjamin Robert Haydon nog andere Victoriaanse schilders te zien.

members of the Royal Academy
Thomas Stothard, Henry William Pickersgill, Martin Archer Shee (tussen 1830 en 1850 de president van de Royal Academy) en Charles Robert Leslie

Mr. Turner (2014)
Cinematography: Dick Pope
Production Design: Suzie Davies
Art Direction: Dan Taylor
Set Decoration: Charlotte Watts
Costume Design: Jacqueline Durran

Brombeer [ 1 ]

De Krimoorlog [ 13 ]

films over de Charge van de lichte brigade (1936, 1954 en 1968)

Light Brigade 1936Een van de bekendste episoden uit de Krimoorlog is de Charge van de Lichte Brigade tijdens de Slag bij Balaklava op 25 oktober 1854. Dat de aanval van de Lichte Brigade van de Britse cavalerie zo bekend geworden is, komt vooral door het gedicht van Alfred Lord Tennyson dat begint met de regels Half a league, half a league, / Half a league onward, / All in the valley of Death / Rode the six hundred. / ‘Forward, the Light Brigade! / Charge for the guns’ he said: / Into the valley of Death / Rode the six hundred.

Light Brigade 1968De Charge van de Lichte Brigade is bij mijn weten tussen 1936 en 1968 driemaal verfilmd. De meest indrukwekkende reconstructie van deze cavalerieaanval is te zien in de film The Charge of the Light Brigade uit 1968 met John Gielgud als opperbevelhebber Fitzroy Somerset 1st Baron Raglan en Trevor Howard als majoor-generaal James Brudenell 7th Earl of Cardigan. Vanessa Redgrave speelt de enige vrouwelijke hoofdrol in deze mannenfilm.

Charge of the Lancers 1954Luitenant-generaal George Bingham, de earl van Lucan ontving een bevel van de commandant Fitzroy Somerset dat de cavalerie naar voren moest om te verhinderen dat de Russen zijn scheepskanonnen bij de redoute mee konden nemen. Hij zou versterking krijgen door paardgetrokken artillerie en Franse cavalerie. De order werd opgesteld door brigadier Airey en overgebracht door kapitein Louis Edward Nolan. Bingham had echter niet het overzicht op de situatie zoals Fitzroy Somerset die had. Later bleek ook dat Nolan een verkeerde positie voor de buitgenomen scheepskanonnen aanwees. Het kan zijn dat Nolan dit later pas doorhad, toen gezien werd dat hij Bingham probeerde in te halen. Hij had dus mogelijk nog meer of gedetailleerdere instructies bij zich, maar werd geraakt door een artilleriegranaat. De charge werd verricht door de Lichte Brigade van de Britse cavalerie, bestaande uit de 4e en 13e Lichte Dragonders, 17e Lansiers, en de 8e en 11e Huzaren, onder het bevel van majoor-generaal James Brudenell.
 
Bron: nl.wikipedia.org

De Krimoorlog [ 12 ]

De verovering van de Malakoff op 8 september 1855

De Krimoorlog wordt door historici soms gezien als “generale repetitie” voor de Eerste Wereldoorlog. Het was de eerste industriële oorlog. De geallieerden schoten dagelijks tienduizenden granaten af op de Russische stellingen van Sebastopol. Men werd geconfronteerd met een vernietigingskracht die de wereld nog nooit gekend had. De uitdrukking “kanonnenvoer” werd gemunt door Leo Tolstoi die als jonge artilleriecommandant in de belegerde stad aanwezig was.

KrimoorlogOrlando Figes schrijft in zijn briljante De Krimoorlog of de vernedering van Rusland gedetailleerd het verloop van het beleg dat in totaal 349 dagen duurde: van oktober 1854 tot 8 september 1855. De Krimoorlog telde een lange reeks blunders aan beide kanten. Toen de geallieerden in september 1854 op de Krim landden, waren de Engelsen vergeleken bij de Fransen enorm traag. Het duurde bijna twee weken voordat op 20 september de eerste slag op de Krim geleverd werd. De Russen moesten zich daarbij terugtrekken op Sebastopol. Als de geallieerden toen niet getreuzeld hadden, was er waarschijnlijk helemaal geen beleg nodig geweest en hadden ze Sebastopol zo kunnen innemen. Honderdduizenden doden waren dan bespaard gebleven.

Doordat de Engelsen en Fransen zo lang wachtten, konden de Russen Sebastopol in een vesting veranderen. Aan de kwetsbare zuidkant van de stad werden stellingen gegraven, wallen opgeworpen en verhakkingen gebouwd. De Engelsen en Fransen deden hetzelfde. Zo ontstond de eerste moderne stellingenoorlog. De Russen hadden op een aantal strategische posities een fort gebouwd. Het belangrijkste was de Malakoff op een verhoging ten oosten van de stad. Vanaf de Malakoff was de hele stad te overzien en te beschieten. Deze moest dus tot het laatste moment verdedigd worden. De verovering van de Malakoff door de geallieerden zou de val van Sebastopol betekenen.

Vanaf de Malakoff was de hele stad te overzien en te beschieten. Deze moest dus tot het laatste moment verdedigd worden. De verovering van de Malakoff door de geallieerden zou de val van Sebastopol betekenen.

Het duurde bijna een jaar voordat de Malakoff genomen kon worden. De Franse inname op 8 september 1855 verliep bijzonder bloedig. Doordat het fort keer op keer door de Russen heroverd werd in felle gevechten met de bajonet, stapelden de lijken zich op. Voor de Franse keizer Napoleon III was de verovering van de Malakoff, die het symbool was van de val van Sebastopol, de “glorieuze overwinning” waarmee hij nationaal en internationaal aan prestige wilde winnen.

Daarom wilde hij graag dat voor het thuisfront, met name voor de Parijzenaars, deze “glorieuze overwinning” in beeld werd gebracht. Foto’s werden er tijdens de Krimoorlog wel gemaakt, maar vanwege de lange sluitertijd beperkte de fotografie zich tot het stilleven. Voor een actiescène was men in de jaren vijftig van de negentiende eeuw nog altijd aangewezen op de schilderkunst. Bovendien maakte een schilderij meer indruk. Het was groot, in kleur en bovendien kon de schilder alles zo in scène zetten dat het de keizer behaagde.

Oom Wim 1979
Adolphe Yvon presenteert Napoleon III zijn enorme schilderij La Prise de la tour de Malakoff (uit: “De verhalen van Oom Wim” door O.Joly en Cicuendez in Robbedoes, 5 april 1979, Uitgeverij Dupuis, Brussel.

Er zijn twee beroemde schilderijen van de Malakoff. Het eerste werd geschilderd door Adolphe Yvon (1817-1893) in 1856. Vlak na de oorlog bezocht hij in het voorjaar van 1956 het slagveld om ter plekke schetsen te maken. Zijn La Prise de la tour de Malakoff is 9 meter lang en 6 meter hoog. Het werd tentoongesteld op de Parijse salon van 1857. Het megalomane doek was precies was Napoleon III wilde zien ter meerdere glorie van zichzelf.

Malakoff 1857
La Prise de la tour de Malakoff
door Adolphe Yvon (1857)
Shortly after the end of the Crimean War in September 1855, Yvon was commissioned by the French government to paint a large picture of the capture of the Malakoff at Sevastopol. He sailed for the Crimea on February 19, 1856 where he spent six weeks compiling a portfolio of sketches, as well as visiting the battlefield of Inkerman. In 1857, the finished painting La Prise de la tour de Malakoff 8 septembre 1855 was shown at the Paris Salon, and two years later came La Gorge de Malakoff, and La courtine de Malakoff. La Prise was a massive piece measuring 6 metres by 9 metres and represented the moment when the fortification was captured around midday.
 
Bron: en.wikipedia.org
Malakoff 1857
La prise de Malakoff
door Horace Vernet (1858)

Het tweede beroemde schilderij over de Franse verovering van de Malakoff, is een paar jaar later geschilderd door Horace Vernet (1789-1863). Hij was tijdens de oorlog meegereisd naar de Krim waar hij schetsen maakte aan het front. Hij schilderde o.a. de Slag aan de Alma. Zijn versie van La prise de Malakoff is iconisch geworden. De compositie is veel sterker dan die van Yvon doordat hij ingezoomd heeft op de top waaronder massa’s gewonde en dode soldaten liggen. De Franse vlag is doorzeefd met kogelgaten, die symbool staan voor het offer. “Glorieuze overwinning” én offer ineen.

De Krimoorlog [ 11 ]

The Illustrated London News en de Krimoorlog

Tien jaar voordat Harper’s Weekly verslag deed van de Amerikaanse Civil War, deed The Illustrated London News al hetzelfde voor Engeland met de Krimoorlog. De Victorianen konden zich een beeld vormen van het front aan de hand van staalgravures. Op internet staat een archief van dit magazine dat tussen 1842 en 1901 werd uitgegeven en dat dus bijna samenvalt met de regeerperiode van Queen Victoria. In De Krimoorlog of de vernedering van Rusland schrijft Orlando Figes dat de verkoopcijfers van The Illustrated London News door de Krimoorlog als een komeet omhoog schoten.

The Illustrated London News
The Illustrated London News 1853
The Illustrated London News
The Illustrated London News 1854
The Illustrated London News
The Illustrated London News 1854
The Illustrated London News
staalgravure uit The Illustrated London News van 15 maart 1856 bij het einde van de Krimoorlog.

thevictorianmagazine.co.uk

De Krimoorlog [ 10 ]

aan het lezen in: De Krimoorlog of de vernedering van Rusland (2010)
van Orlando Figes: De charge van de lichte brigade (blz 311-318)

KrimoorlogEen van de bekendste episodes uit de Krimoorlog is de zogenaamde Charge van de Lichte Brigade tijdens de Slag bij Baklava op 25 oktober 1854. In De Krimoorlog of de vernedering van Rusland relativeert Orlando Figes de mythe van “de glorieuze ramp”. The Times berichtte destijds dat van de achthonderd cavaleristen die ten strijde waren getrokken er slechts tweehonderd waren teruggekeerd. The Illustrated London News berichtte zelfs dat er maar 163 ongeschonden de charge hadden overleefd.

In werkelijkheid waren de verliezen minder groot. Wikipedia houdt het tegenwoordig op 156 doden en 122 gewonden. De charge had ook strategisch succes en was niet de militaire blunder uit de geschiedenisboeken. De Russen werden van het slagveld teruggedrongen en dat was het oorspronkelijke doel van deze aanval. Volgens Figes was de enige grote fout dat het Engelse opperbevel niet besloten heeft tot een achtervolging van de Russische cavalerie om deze definitief uit te schakelen.

fragment uit Charge of the Light Brigade (1968)
Half a league, half a league,
Half a league onward,
All in the valley of Death
Rode the six hundred.
“Forward, the Light Brigade!
Charge for the guns!” he said.
Into the valley of Death
Rode the six hundred.

Alfred Tennyson (1854)

Valley of the Shadow of Death
Na de Slag bij Baklava nam Roger Fenton, de eerste oorlogsfotograaf uit de geschiedenis, de beroemde foto Valley of the Shadow of Death met alleen het kale landschap en de kanonskogels als getuigen.

De charge werd verricht door de Lichte Brigade van de Britse cavalerie, bestaande uit de 4e en 13e Lichte Dragonders, 17e Lansiers, en de 8e en 11e Huzaren, onder het bevel van majoor-generaal James Brudenell.

Charge van de Lichte Brigade [ nl.wikipedia.org ]
The Charge of the Light Brigade – poem 1854 [ poetryfoundation.org ]
The Charge of the Light Brigade – movie 1968 [ imdb.com ]

De Krimoorlog [ 9 ]

Севастопольские рассказы (1855) van Leo Tolstoi

The Sebastopol SketchesTijdens de belegering van Sebastopol (1854-1855) schreef Leo Tolstoi (1828-1910) drie impressies over Sebastopol (december, mei en augustus) die gebundeld werden in Севастопольские рассказы. Een Engelse vertaling (The Sebastopol Sketches) is in de serie penguin classics al zeker dertig jaar verkrijgbaar. Een Nederlandse vertaling heb ik nog niet kunnen vinden. Tolstoi was als 26-jarige als commandant van een artilleriebatterij eerst in Silistra en daarna in Sebastopol gelegerd. Door zijn frontervaring tijdens de Krimoorlog kon hij in Oorlog en Vrede zo levendig de historische veldslagen bij Austerlitz en Borodino beschrijven. Orlando Figes begint het achtste hoofdstuk van zijn boek over de Krimoorlog met de impressie uit Sebastopol in December

Tolstoi in 1854Toward the north the activity of the day begins gradually to replace the nocturnal quiet; here the relief guard has passed clanking their arms, there the doctor is already hastening to the hospital, further on the soldier has crept out of his earth hut and is washing his sunburnt face in ice-encrusted water, and, turning towards the crimsoning east, crosses himself quickly as he prays to God; here a tall and heavy camel-wagon has dragged creaking to the cemetery, to bury the bloody dead, with whom it is laden nearly to the top. You go to the wharf—a peculiar odor of coal, manure, dampness, and of beef strikes you; thousands of objects of all sorts—wood, meat, gabions, flour, iron, and so forth—lie in heaps about the wharf; soldiers of various regiments, with knapsacks and muskets, without knapsacks and without muskets, throng thither, smoke, quarrel, drag weights aboard the steamer which lies smoking beside the quay; unattached two-oared boats, filled with all sorts of people,—soldiers, sailors, merchants, women,—land at and leave the wharf.
 
Bron: online-literature.com

Sebastopol in December 1854
Sebastopol in May 1855
Sebastopol in August 1855

Sevastopol Sketches [ en.wikipedia.org ]

De Krimoorlog [ 8 ]

aan het lezen in: De Krimoorlog of de vernedering van Rusland (2010)
van Orlando Figes

KrimoorlogOrlando Figes heeft een derde van zijn boek nodig om de aanloop naar de Krimoorlog te beschrijven. Met het Verdrag van Adrianopel dat in 1829 de Russisch-Turkse Oorlog van 1828-1829 beëindigde, was bepaald dat de Donauvorstendommen Moldavië en Walachije tijdelijk een protectoraat van Rusland zouden zijn. Onenigheid over de positie van orthodoxe christenen in het Jeruzalem, dat toen deel uitmaakte van het Ottomaanse Rijk, had de tsaar doen besluiten Moldavië en Walachije in de zomer van 1853 opnieuw te bezetten om druk uit te oefenen en stelt in het najaar een ultimatum. Met rugdekking van de westerse grootmachten Engeland en Frankrijk verwerpt de sultan het Russische ultimatum en op 4 oktober 1953 verklaart hij onder druk van islamisten, die hem dreigen met een islamitische revolutie, de oorlog aan Rusland.

Het is spannend om te lezen over het lange voorspel van de Krimoorlog. Het Ottomaanse Rijk, Rusland, Oostenrijk, Pruisen, Frankrijk en Engeland, geen van allen wilden ze een oorlog. En toch waren er partijen die wél oorlog wilden en uiteindelijk het meeste gewicht in de schaal legden. De Krimoorlog is de eerste oorlog geweest waarbij de pers als bespeler van de publieke opinie een rol speelde, met name in Engeland. Door de stormachtige technologische ontwikkelingen in de jaren dertig en veertig (spoorwegen, telegraaf en stoomscheepvaart) was er een nieuwe wereld ontstaan. Alles ging ineens veel sneller. Rusland had een voorsprong op het Ottomaanse Rijk, maar West-Europa had weer een voorsprong op Rusland wat de technologische ontwikkelingen betreft.

London News
De Krimoorlog is de eerste oorlog waarbij de pers (met name in Engeland) als beïnvloeder van de publieke opinie een rol speelde.

Dat er ondanks de behoedzaamheid van alle grootmachten om het Concert van Europa bij elkaar te houden, tóch oorlog kwam, heeft veel te maken met de rol van de media in Engeland. Terwijl de Times, van oudsher de conservatieve stem van Engeland beslist niet tegen Rusland was, keerde de liberale pers zich steeds meer tegen Rusland en werd pro-Turks. De jonge koningin Victoria moest niets van het onchristelijke Ottomaanse Rijk hebben en was eerder geneigd zich op te stellen aan de kant van de christelijke tsaar.

Sinds 1852 was er een coalitie van conservatieven en liberalen die geleid werd door Lord Abderdeen. De eerste minister stond eerder aan de kant van de koningin en degenen die beslist geen oorlog met Rusland wilden.Maar de liberale politicus Palmerston wist via de liberale pers de publieke opinie voor zich te winnen en de russofobie en patriottisme aan te wakkeren. Voor de liberalen stonden de handelsbelangen (in het Ottomaanse Rijk) centraal en daardoor voerden ze een agressieve buitenlandse politiek. Godsdienst speelde daarbij geen rol.

AberdeenIn maart 1854 verklaarde Groot-Brittannië de oorlog aan Rusland en werd zo betrokken bij de Krimoorlog. Aberdeen bleek niet goed in staat te zijn om met de oorlogsvoering om te gaan en sommige regeringsleden vonden de oorlogsvoering niet agressief genoeg. In januari 1855 diende parlementslid John Arthur Roebuck een motie in waarin hij voorstelde om een onderzoekscommissie op te richten die de manier van oorlogsvoering van Aberdeen moest controleren. Het voorstel van Roebuck werd door het parlement aangenomen en Aberdeen beschouwde dit als een motie van wantrouwen, waarna hij ontslag nam als premier.
 
Bron: nl.wikipedia.org