Categorie archief: 19e eeuw

a portrait of Effie Gray

gezien op BBC 2: Effie Gray (2014)

Effie GrayJohn Ruskin (1819-1900) was de meest invloedrijke kunstcriticus van het Victoriaanse tijdperk. Hij maakte al vroeg naam met het eerste deel van Modern Painters in 1843. Daarin stelde hij dat de landschapsschilderkunst van Joseph Mallord William Turner (1775-1851) superieur was aan die van de meesters uit de zeventiende en achttiende eeuw. Dat was een ongebruikelijke opvatting, want veel van Turner’s tijdgenoten vonden zijn schilderijen te slordig en onaf. Er volgden nog vijf delen van Modern Painters; het laatste deel verscheen in 1860.

Effie Gray is niet de enige film uit 2014 waarin we John Ruskin kunnen zien. Een jonge Ruskin komt ook even voorbij in Mr.Turner van Mike Leigh. Philip Hoare vraagt zich af waarom er in Effie Gray en Mr.Turner zo’n negatief beeld gegeven wordt van John Ruskin.

John Ruskin
driemaal John Ruskin foto uit ca. 1865 onder en linksboven Joshua McGuire in Mr. Turner (2014)
en rechtsboven Greg Wise in Effie Gray (2014)
Ruskin, played by Joshua McGuire, is a simpering Blackadderish caricature of an art intellectual: a lisping, red-headed, salon fop.

Philip Hoare in The Guardian

Effie Gray exploreert de liefdesdriehoek tussen de victoriaanse kunstcriticus John Ruskin (Greg Wise), zijn tienerjaren bruid Effie Gray (Dakota Fanning) en pre-raphaelite schilder John Everett Millais (Tom Sturridge). Het verhaal volgt Effie, zij trouwde op de jonge leeftijd van 19 jaar en al snel realiseerde dat haar huwelijk een leugen is wanneer Ruskin weigert om haar liefde te geven. Verlangend naar liefde valt ze al snel voor de charmes van de charismatische John Everett Millais. Wanhopig om bevrijd te worden van John, begint Effie aan een levensveranderende reis om één van de eerste vrouwen in de geschiedenis te worden die van haar man wil scheiden.
 
Bron: filmvandaag.nl
John Ruskin
Millais schilderde dit portret van John Ruskin bij Glen Finglas tijdens hun reis naar Schotland in 1853. Hier werden Effie en Everett op elkaar verliefd.
During 1847 Ruskin became closer to Effie Gray, the daughter of family friends. It was for Effie that Ruskin had written The King of the Golden River. The couple were engaged in October. They married on 10 April 1848 at her home, Bowerswell, in Perth, once the residence of the Ruskin family.[33] It was the site of the suicide of John Thomas Ruskin (Ruskin’s grandfather). Largely owing to this association, Ruskin’s parents did not attend. The European Revolutions of 1848 meant that the newlyweds’ earliest travelling together was limited, but they were able to visit Normandy, where Ruskin admired the Gothic architecture. Their early life together was spent at 31 Park Street, Mayfair (later addresses included nearby 6 Charles Street, and 30 Herne Hill) secured for them by Ruskin’s father. Effie was too ill to undertake the European tour of 1849, so Ruskin visited the Alps with his parents, gathering material for the third and fourth volumes of Modern Painters. He was struck by the contrast between the Alpine beauty and the poverty of Alpine peasants, stirring the social conscience that became increasingly sensitive.
 
Bron: en.wikipedia.org

Effie Gray [bbc.couk ] | Effie Gray [ imdb.com ]

Luxemburgse crisis 1867

150 jaar geleden: de Luxemburgse kwestie

De Luxemburgse kwestie ontstond na de ontbinding van de Duitse Bond op 23 augustus 1866 in het Verdrag van Praag. De Duitse Bond was op het Congres van Wenen in 1815 onder leiding van Oostenrijk opgericht. Tijdens de Restauratie had de bond weliswaar gefunctioneerd maar na 1848 werd de spanningen tussen Oostenrijk en Pruisen steeds groter, al bleef Oostenrijk de dominante macht. Tenslotte leidde de rivaliteit binnen de Duitse Bond tot een oorlog tussen Pruisen en Oostenrijk en bondgenoten aan beide kanten. In juli 1866 versloeg Pruisen tijdens de Slag bij Königgrätz zijn rivaal. Na ruim een halve eeuw was er een einde gekomen aan de Duitse Bond.

Kladderadatsch  1867
spotprent uit Kladderadatsch (maart 1867), een liberaal Duits blad met als bijschrift: “een goede herder laat zijn schaap verloren gaan”

In het jaar daarop richtte Pruisen de Noord-Duitse Bond op, in feite de opmaat naar het Duitse Keizerrijk. De Noord-Duitse Bond omvatte alle staten ten noorden van de Main die eerder tot de Duitse Bond hadden behoord, behalve Luxemburg en Limburg. Op het Congres van Wenen in 1815 waren deze gebieden toebedeeld aan het Koninkrijk der Nederlanden. Toen België in 1830 zich onafhankelijk verklaarde, werden Limburg en Luxemburg doormidden gedeeld. Het westelijke deel van beide gebiedsdelen werd bij de nieuwe staat België gevoegd. De koning van Nederland was groothertog van de oostelijke delen van Limburg en Luxemburg zodat een personele unie met het koninkrijk der Nederlanden gevormd werd. Limburg en Luxemburg maakten tot 23 augustus 1866 deel uit van de Duitse Bond en in Luxemburg waren zelfs Pruisische soldaten gestationeerd.

In 1867 liet Napoleon III zijn oog op Luxemburg vallen. De Franse keizer vond dat na de Duitse Oorlog van 1866 het machtsevenwicht hersteld moest worden en dat Luxemburg uit de boedel van de Duitse Bond door Frankrijk moest worden overgenomen. Bismarck had aanvankelijk geen bezwaar, maar al snel werd het een politieke kwestie waarbij de grootmachten tegen elkaar kwamen te staan, terwijl koning Willem III als groothertog van Luxemburg klem kwam te zitten.

Harper's Week 1867
spotprent uit Harper’s Week(1867) Zuster Nederland tegen de koning van Pruisen en de keizer van Frankrijk: “het heeft geen zin heren, ze zal naar niemand gaan”
Nederland had bij Bismarck getracht te bewerkstellingen, dat Limburg niet zou hoeven toe te treden tot de Noord-Duitse Bond. Maar Bismarck antwoordde dat het Nederlandse deel van Limburg zou worden geannexeerd, als het niet zou toetreden. Nederland informeerde daarop bij Frankrijk of er op militaire steun gerekend kon worden, als er daadwerkelijk een Pruisische inval zou plaatsvinden. Frankrijk reageerde positief, maar eiste als voorwaarde de overdracht van Luxemburg. Koning Willem III en zijn minister van Buitenlandse Zaken Jules van Zuylen van Nijevelt stemden toe: Willem III zou vijf miljoen gulden ontvangen voor de verkoop van zijn groothertogdom (waarvan zijn broer Hendrik sinds 1850 stadhouder was).
 
Voor de zekerheid liet Willem III Pruisen consulteren. De kwestie belandde nu toch in de kranten, en voor Willem III en Nederland werd de situatie plotseling heikel. Kroonprins Willem (‘Wiwill’) was als speciaal gezant naar Frankrijk afgevaardigd, en deponeerde in Parijs een schriftelijke verklaring van afstand aan Napoleon III. De Luxemburgse Statenvergadering moest nog wel tekenen, en Napoleon III dreigde met oorlog indien de overdracht alsnog niet door zou gaan.
 
Intussen had de publiciteit uiteraard ook het Pruisische parlement wakker geschud, waardoor Bismarck plots volledig van standpunt wijzigde en óók dreigde met een Pruisische oorlogsverklaring aan zowel Frankrijk als Nederland, wanneer de overdracht wél doorging. Schielijk annuleerde Nederland de overdracht – Pruisen werd intussen meer gevreesd dan Frankrijk. Het Tweede Congres van Londen (mei 1867) garandeerde de neutraliteit van Luxemburg, dat evenals Limburg ook buiten de Noord-Duitse Bond zou blijven. Het Pruisische garnizoen verdween, de vesting van Luxemburg werd afgebroken.
 
Bron: historiek.net

George Cruikshank

vandaag is het de 225e geboortedag van George Cruikshank
Engelse llustrator, politiek tekenaar en karikaturist

Gisteren werd de inktspotprijs uitgereikt, de prijs voor de beste politieke cartoon. Het genre van de satirische tekening kwam in het Engeland van de 18e eeuw al tot grote bloei. William Hogarth (1697-1764) was dan in de eerste plaats schilder, zijn taferelen lopen al duidelijk vooruit op de satirische prenten die aan het einde van de eeuw gemaakt werden door James Gillray (1757-1815) een van de grootste politieke tekenaars aller tijden. Vandaag is het de geboortedag van George Cruikshank (1792-1878) qua stijl duidelijk een navolger van James Gillray.

George Cruikshank
In Engelse spotprenten kregen de protagonisten vaak nicknames. Napoleon was bij Gillray “Little Boney”. Koning Lodewijk XVIII die Napoleon na zijn val in 1814 opvolgde, wordt door Cruickshank “Old Bumblehead the 18th” genoemd. [Lodewijk XVIII probeert de laarzen van Napoleon uit voor de Spaanse veldtocht, 1823]
George Cruikshank begon zijn loopbaan met satirische politieke cartoons en illustreerde later meer dan 850 boeken over actuele gebeurtenissen en kinderboeken. Zijn beroemdste illustraties waren die voor het boek Oliver Twist van de novellist Charles Dickens (1838). Hij publiceerde ook zelf een aantal boeken. Eind 1840 werd Cruikshank, wiens eigen vader was overleden aan de gevolgen van alcoholisme, een enthousiaste propagandist voor de geheelonthouding. In die tijd publiceerde hij een serie van acht platen met de titel The Bottle in 1847, waarvan bijna 100.000 exemplaren verkocht werden, en het vervolg, acht platen van The Drunkard’s Children in 1848. Tussen 1860 en 1863 schilderde hij een enorm doek waarop The Worship of Bacchus was afgebeeld. Cruikshank stierf op 1 februari 1878 in Londen.
 
Bron: nl.wikipedia.org

terug naar Solferino [ 3 ]

op 1 juli j.l. keerden we terug naar Solferino en San Martino della Battaglia
The name of Solferino and San Martino goes down in history not only for the battle, but also for the following five reasons:
1. Here was the last battle, where in the middle of the fights there were three Head of States on horseback within a few kilometres radius: Franz Joseph, Napoleon III and Victor Emmanuel II.
San Martino
Solferino Museo
2. During this battle the Sardinian Army Corps – that could be already considered Italian due to the remarkable number of volunteers from all over the peninsula – fought for the Independence of Italy.
San Martino
Solferino Museo
3. For the first time in Modern Europe, there were many black fighters in the French Army who symbolized colonial Imperialism that was reigning at that time.
San Martino
Ossario di San Martino (exterieur)
4. Maybe, for the last time, an Army, the one led by Franz Joseph, fought moved by dynastic loyalty and in defence of the principle of Legitimacy: one of its major creators, Prince Klemens Von Metternich – died precisely at that time in Vienna.
San Martino
Ossario di San Martino (interieur)
5. Finally, and it’s the most relevant fact in the history of humanity, that event marked the birth of the Red Cross. It was, in truth, seeing the trampled-on corpses, the badly buried bodies and the wounded left to the pity of the people rather than in the hands of the health services that inspired Henry Dunant to create the Red Cross which earned him, as its founder, the first Nobel Peace Prize.
 
Bron: solferinoesanmartino.it

Solferino Museo | Ossario di San Martino

terug naar Solferino [ 2 ]

op 1 juli j.l. keerden we terug naar Solferino en San Martino della Battaglia

Wat ons vorig jaar niet gelukt was, moest dit jaar slagen. Daarom gingen we al gelijk bij aankomst in Noord-Italië naar San Martino, een paar kilometer onder het Gardameer en de autostrada van Milaan naar Venetië. Hier staat als een vuurtoren landinwaarts het nationaal monument om de Slag bij Solferino te herdenken. Ieder jaar is hier op 24 juni een re-enactment waarbij de slag tussen de Sardijnse en Oostenrijkse troepen wordt nagespeeld. Wij waren dan te laat voor dit spektakel, maar op tijd voor de toren die veel geduld heeft.

San Martino
De Torre di San Martino (1880-1893) en het standbeeld van Victor Emanuel II

In een brede rotonde onderin de toren staat in het midden een groot standbeeld van Victor Emanuel II (1820-1872), de koning van Sardinië én de eerste koning van het koninkrijk Italië dat in 1861 ontstond. Voor de Italianen is hij de Padre della Patria. Het nationaal monument is ook aan hem opgedragen.

San Martino
De twee grote Giuseppes: Giuseppe Mazzini en Giuseppe Garibaldi

In de nissen van de rotonde bevinden zich borstbeelden van andere Italianen die een grote rol hebben gespeeld in de Risorgimento, de eenwording van Italië. Giuseppe Garibaldi (1807-1882) is natuurlijk de bekendste. Op honderden Italiaanse pleinen staat zijn standbeeld. Een jaar na de Slag bij Solferino zorgde hij voor de hereniging tussen Noord en Zuid door het Koninkrijk Napels binnen te vallen. De mars van de duizend roodhemden is waarschijnlijk nog steeds de meest heroïsche episode uit de Italiaanse geschiedenis.

Minstens zo belangrijk als Garibaldi vind ik persoonlijk Giuseppe Mazzini (1805-1872). In 1831 richtte hij La Giovine Italia op, een liberale beweging die overal in Europa navolging vond. Het streven was naar de nationale eenheidsstaat, bij voorkeur in de vorm van een republiek. Ook Garibaldi wilde alle Italianen graag verenigen in een republiek. Maar rond 1860 was heel Europa nog altijd monarchistisch en een republiek was nog altijd een brug te ver. Pas in 1949 zou Italië een republiek worden.

San Martino
allegorische figuren [klik voor een vergroting]

Aan de rand van de koepel van de rotonde zijn allegorische vrouwenfiguren geschilderd. Michaela vond ze “Mucha-achtig”. Ze zijn geschilderd rond 1893 en ademen de geest van Mucha en de art nouveau.

San Martino
allegorische figuren [klik voor een vergroting]

Een van de nissen in de rotonde geeft toegang tot een treeloze trap die in een spiraal aan de binnenkant van de toren omhoog voert. Op de wanden zijn grote wandschilderingen aangebracht die scenes uit de veldslag laten zien. De Slag bij Solferino en San Martino was bijzonder bloedig. Er stond veel op het spel. Voor Oostenrijk markeerde deze slag het begin van het einde. Er was een einde gekomen aan driehonderd jaar Habsburgse hegemonie in Noord-Italië.

San Martino
Michaela in het inwendige van de toren

terug naar Solferino [1]

terug naar Solferino [ 1 ]

op 1 juli j.l. keerden we terug naar Solferino en San Martino della Battaglia

Vorig jaar bezochten we iets ten Zuiden van het Gardameer de plaatsen Lonato, Castiglione delle Stiviere, Solferino en San Martino della Battaglia. Op 24 juni 1859 werd in deze streek een verschrikkelijke veldslag geleverd tussen Fransen en Italianen enerzijds en Oostenrijkers anderzijds. Henri Dunant schreef na deze bloedige dag zijn beroemde Un souvenir de Solferino.

Deze episode uit de geschiedenis die het startsein van de Italiaanse eenwording werd, bleef mij het afgelopen jaar boeien. Omdat we dit jaar weer in Noord-Italië waren, besloten we terug te keren naar Solferino en San Martino della Battaglia die op 24 juni 1859 precies op de frontlijn lagen. Ook bezochten we Castiglione delle Stiviere opnieuw, dat achter de frontlijn lag en waar Henri Dunant diep onder de indruk raakte van de vrouwen die daar de gewonden verpleegden, ongeacht hun nationaliteit. De vrouwen van Castiglione inspireerden hem tot de oprichting van het internationale Rode Kruis, dit jaar 150 jaar geleden.

San Martino della Battaglia
uitzicht vanaf de Rocca di Solferino op het Noorden. Op de achtergrond het Gardameer en de zuidelijke uitlopers van de Alpen. In het midden de Torre di San Martino [klik voor vergroting]

Vorig jaar bezochten we de Rocca di Solferino maar voor de nabijgelegen Torre di San Martino waren we net te laat. Bijna een jaar later keerden we, ditmaal ruim op tijd, terug. De 64 meter hoge toren werd gebouwd tussen 1880 en 1893 als een nationaal monument. Vanaf de toren heb je een schitterend uitzicht over het gebied waar op 24 juni 1859 gevochten werd en waar de Oostenrijkers tenslotte werden teruggeslagen over de Mincio, de grensrivier tussen Lombardije en Veneto.

San Martino della Battaglia
uitzicht in omgekeerde richting: van de Torre di San Martino op de Rocca di Solferino [klik voor vergroting]

Het is moeilijk voor te stellen dat dit vruchtbare gebied met vele wijngaarden ooit een van de bloedigste slagvelden uit de Europese geschiedenis is geweest. In een klein museum achter de toren is een simulatie van de slag te zien in een multimediapresentatie. De Fransen onder Napoleon III vielen de Oostenrijkers aan bij Solferino en de Italianen onder Vittorio Emmanuel I vochten ten Zuiden van het Gardameer rond het plaatsje San Martino.

Slag bij Solferino
de posities van de Sardijnse, Franse en Oostenrijkse divisies tijdens de Slag van Solferino en San Martino op 24 juni 1859 (klik voor vergroting)

Het is dus logisch dat het nationale monument in San Martino moest komen omdat hier het Italiaanse bloed gevloeid heeft. Toch heerst ook hier de geest van het Rode Kruis, want of het nu Italiaans, Frans of Oostenrijks bloed is, uiteindelijk gaat het om de humaniteit. De Slag van Solferino confronteert mij met tegenstrijdige gevoelens van eng nationalisme en universele menselijkheid.

San Martino della Battaglia
uitzicht vanaf de Torre di San Martino op het Noorden [klik voor vergroting]

Souvenir de Solferino [4]

Vilnius 19 mei 1812

herlezen in 1812: hoofdstuk 6 – Confrontatie
de ontmoeting tussen de Narbonne en Alexander I in Vilnius

1812 - Adam ZamoyskiNa 1809 liepen de spanningen tussen Napoleon en zijn “bondgenoot” Rusland steeds verder op. In het voorjaar van 1812 was de spanning zo groot geworden, dat Frankrijk en Rusland mobiliseerden. De confrontatie tussen Napoleon en Alexander was in meerdere opzichten een strijd. Allereerst was het een strijd tussen twee ego’s. De keizer van Frankrijk en de tsaar van Rusland hadden de status van een halfgod en wilden beslist niet voor elkaar buigen, alleen al om voor eigen volk geen gezichtsverlies te lijden. Alexander I had in juli 1807 al genoeg gezichtsverlies geleden toen hij met zijn rug naar de muur stond en zich door Napoleon had laten dwingen tot het sluiten van de Vrede van Tilsit. Hij was nu “bondgenoot” geworden van de in zijn land zo gehate “antichrist” Bonaparte. In Rusland werd de Vrede van Tilsit als verraad gezien en Alexander I wist dat hij zijn positie daardoor in het wankelen had gebracht en dat hij bij een volgende confrontatie niet meer met Napoleon zou mogen onderhandelen. Die confrontatie kwam vijf jaar later.

Napoleon van zijn kant wilde wél onderhandelen. Ook al had hij een leger van 600.000 soldaten naar de Russische grens gebracht, hij wilde in zijn hart geen oorlog. In plaats daarvan wilde hij Alexander I opnieuw dwingen tot een akkoord. In mei 1812 stuurde hij vanuit Dresden de diplomaat De Narbonne naar Vilnius waar Alexander op dat moment verbleef. Op 18 mei arriveerde hij in Vilnius en werd door de tsaar ontvangen. Maar deze had niet de behoefte om te praten. Alexander I was steeds duidelijk geweest: hij zou alleen met Napoleon onderhandelen als deze zijn legers zou terugtrekken achter de Rijn. Dat was uiteraard een no go, want zo redeneerde Napoleon, waarom zou hij zich helemaal moeten terugtrekken als de Russische legers zich langs de grenzen van zijn rijk hadden opgesteld en zo het hertogdom Warschau en Pruisen konden binnenvallen? Het noodlot had beide wereldleiders met hun legers pal tegenover elkaar gezet. Napoleon probeerde een oorlog te voorkomen, maar Alexander I wilde niet meer praten.

Zamoyski beschrijft het onderhoud tussen de Franse diplomaat en de tsaar. Op een gegeven moment spreidde Alexander I een kaart van Rusland uit op tafel en sprak: “Mijn beste graaf, ik ben ervan overtuigd dat Napoleon de grootste generaal van Europa is, dat zijn legers het meest gehard zijn in de strijd, zijn luitenants het dapperst en het meest ervaren; maar ruimte is een hindernis. Als ik me na een paar nederlagen terugtrek, de bevolking met me meesleep, kan ik de strijd overlaten aan de tijd, de wildernis en het klimaat en kan ik nog steeds winnen van het geduchtste leger van onze tijd.”

Russian campaign 1812
kaart van de Russische veldtocht van 1812
… maar ruimte is een hindernis. Als ik me na een paar nederlagen terugtrek, de bevolking met me meesleep, kan ik de strijd overlaten aan de tijd, de wildernis en het klimaat en kan ik nog steeds winnen van het geduchtste leger van onze tijd.

tsaar Alexander op 18 mei 1812

Op 19 mei 2012, vandaag precies 205 jaar geleden, stond er een rijkelijk bevoorraad rijtuig klaar voor de Narbonne voor zijn terugreis naar Dresden. Het zou nog vier weken gewapende vrede zijn voordat Napoleon Rusland binnentrok. De Pruisische majoor Carl von Clausewitz, die op dat moment voor de tsaar vocht, zou later in zijn beroemde theoretische werk Vom Kriege schrijven dat oorlog een voortzetting is van diplomatie met andere middelen.

Russia and the Napoleontic warsRussia played a fundamental role in the outcome of Napoleonic Wars; the wars also had an impact on almost every area of Russian life. Russia and the Napoleonic Wars brings together significant and new research from Russian and non-Russian historians and their work demonstrates the importance of this period both for Russia and for all of Europe.
 
Bron: palgrave.com
 
verschenen in de serie War, Culture and Society, 1750-1850

Chronologie 16 mei – 28 juni 1812
16 mei Napoleon komt in Dresden aan en logeert in het kasteel van de koning van Saksen.
18 mei Napoleon en Frans I van Oostenrijk ontmoeten elkaar in Dresden.
18 mei Graaf de Narbonne probeert in Vilnius tevergeefs te onderhandelen met tsaar Alexander I.
26 mei Napoleon heeft een onderhoud met Wilhelm Friedrich III van Pruisen in Dresden.
26 mei De graaf de Narbonne komt in Dresden aan en rapporteert Napoleon de mislukte onderhandelinspoging met tsaar Alexander I.
28 mei In Boekarest sluiten Rusland en het Ottomaanse Rijk vrede.
29 mei Napoleon vertrekt uit Dresden op weg naar het Grande Armée aan de Njemen.
7 juni Napoleon arriveert in Danzig en verblijft daar tot 11 juni.
12 juni Napoleon komt aan in Koningsberg (het huidige Kaliningrad).
18 juni De Verenigde Staten verklaren Engeland de oorlog.
21 juni In Gumbinnen spreekt Napoleon de Grande Armée toe en kondigt de “seconde guerre de Pologne” af.
24, 25 en 26 juni Napoleon en zijn Grande Armée steken de Njemen over. De Russische veldtocht is begonnen.
28 juni Napoleon arriveert in Vilnius nadat de Russen zich hebben teruggetrokken.