Categorie archief: schilderkunst

William Birdwood 1916

portret van William Birdwood door John Singer Sargent
in de National Portrait Gallery in Londen

De Amerikaanse schilder John Singer Sargent (1856-1925) was een van de grootste societyschilders aan het einde van de negentiende eeuw. In een soepele stijl schilderde hij virtuoze portretten van beroemdheden. Aan het begin van de twintigste eeuw ontvluchtte hij de high society om te reizen en aquarellen te maken. Tijdens de Eerste Wereldoorlog schilderde hij het onderstaande portret van veldmaarschalk William Birdwood (1865-1951) die de leiding had over de Dardanellenveldtocht in 1915. Daarbij vielen aan Britse en Turkse kant een kwart miljoen slachtoffers.

William Birdwood
portret van William Birdwood 1916
website National Portrait Gallery
website van de National Portrait Gallery
John Singer Sargent gefotografeerd door Alvin Langdon Coburn op 12 januari 1907

National Portrait Gallery | John Singer Sargent [ en.wikipedia.org ]

Henri Zuber [ 2 ]

De Franse schilder Henri Zuber (1844-1909)

Henri Zuber heeft een enorm oeuvre achtergelaten. Zijn twitteraccount heeft ruim 21.000 volgers en dagelijks verschijnt er in mijn Twitter timeline “nieuw werk” van deze in 1909 overleden Franse schilder. Meestal zijn dat aquarellen, want Zuber werkte veel en plein air en registreerde zijn leven lang met de verfdoos in de hand. Toen hij twintig was, verbleef hij in Rome waar hij onderstaande aquarel van het Colosseum maakte.

Zuber
het Colosseum in Rome, 1864

Zuber maakte als jongeman een reis om de wereld. In 1865 had hij zich aangemeld als vrijwilliger om in Korea te vechten. Op de heenreis maakte hij onderstaande tekening op het Franse eiland Réunion, ten oosten van Madagaskar. In 1867 keerde hij naar zijn vaderland terug via Nieuw-Caledonië en Brazilië. Terug Parijs werd hij leerling van Charles Gleyre.

Zuber
Saint Dénis hoofdstad van het eiland Réunion, 1865

Henri Zuber was een leerling van Charles Gleyre (1806-1874) en werd toegelaten tot de Salon des artistes français in 1869. In 1866 had hij deelgenomen aan de Franse campagne in Korea waarover hij in 1873 Le Tour du Monde een artikel publiceerde met zijn eigen illustraties daarbij. Vanaf 1884 is hij lid van de Société d’aquarellistes français. In 1886 trad hij toen tot het Légion d’honneur. Hij stierf in 1909 in Parijs.

Henri Zuber [ 1] | henri-zuber.com | Henri Zuber op Twitter

vedute in Engelse collecties

Claude Jospeh Vernet en Canaletto in Engelse collecties

Op de Engelse website artuk.org ontdekte ik 65 werken van de Franse schilder Claude Jospeh Vernet (1714-1789). Hij werkte in de traditie van zijn landgenoot Claude Lorrain en verbleef net als zijn voorbeeld lange tijd in Rome. Daar stond hij onder invloed van de beroemde veduteschilder Giovanni Paolo Pannini (1691-1765) die zich gespecialiseerd had in Romeinse oudheden. Pannini componeerde graag capricci, architectonische fantasieën. Vernet volgde hem daarin en voegde naast fantasiearchitectuur in zijn landschappen vaak grillige rotspartijen toe.

Vernet
Claude Jospeh Vernet op artuk.org

De belangrijkste afnemers van stadsgezichten waar rijke Engelse toeristen die in de achttiende eeuw hun Grand Tour maakten. Dat verklaart waarom er zoveel schilderijen van Vernet in Engelse verzamelingen terecht zijn gekomen. Canaletto, de beroemdste veduteschilder van de achttiende eeuw, verhuisde zelfs naar Engeland om daar ter plekke stadsgezichten en topografische landschappen te schilderen. De Engelse verzamelaar kon er geen genoeg van krijgen.

Canaletto
Canaletto op artuk.org

artuk.org

Jaarmarkt aan de Rhône

Les Abords d’une foire (1774) van Claude Joseph Vernet

In hetzelfde jaar dat hij La construction d’un grand chemin schilderde, werkte Claude Joseph Vernet aan een ander pronkstuk. Les Abords d’une foire (vrij vertaald: aan de rand van een jaarmarkt) is een overzicht van dagelijks leven in 1774. Het schilderij meet 98 bij 163 cm en hangt in het Musée Fabre in Montpellier.

C.J.Vernet
Claude Joseph Vernet 1774
Les Abords d’une foire

In de achttiende eeuw was de stad Beaucaire in de Languedoc bekend door haar jaarmarkt. Vernet geeft vanaf de andere zijde van de Rhône een blik op de jaarmarkt. De bergen op de achtergrond fantaseert hij erbij. Émile Levasseur schrijft in Traité du Commerce en France avant 1789 over het internationale karakter van de Foire de Beaucaire:

Dans le Languedoc du XIIIe siècle, la foire de Beaucaire tenait la tête. Placée au débouché du Rhône, elle attirait les marchands orientaux de Tunis, d’Alexandrie, de Syrie et de Constantinople, les Grecs, les Italiens de Venise et de Gênes ; les Aragonais et les Catalans de Barcelone ; des Portugais, des Anglais, même les Allemands et les marchands de France, venus de tous les points du territoire.
 
Bron: fr.wikipedia.org
C.J.Vernet
Claude Joseph Vernet 1774
Les Abords d’une foire (detail)

Vernet leerde het schilderen van stadsgezichten in Rome waar hij de kunst afkeek bij Giovanni Paolo Pannini. Dat is ook duidelijk te zien in de figuren. De hele mis en scene oogt spontaan, maar is zorgvuldig gecomponeerd.

C.J.Vernet
Claude Joseph Vernet 1774
Les Abords d’une foire (detail)
C.J.Vernet
Claude Joseph Vernet 1774
Les Abords d’une foire (detail)
C.J.Vernet
Claude Joseph Vernet 1774
Les Abords d’une foire (detail)

250 uur lopen van Parijs

La construction d’un grand chemin (1774) van Claude Joseph Vernet

In 1774, het jaar waarin Lodewijk XVI zijn grootvader Lodewijk XV opvolgde, schilderde Claude Joseph Vernet in opdracht van l’abbé Terray (1715-1778) het onderstaande schilderij van de aanleg van een weg. Het is een nauwkeurig werk waarin de zestigjarige Vernet laat zien dat hij zijn métier tot in de details beheerst. Een opdracht voor de contrôleur général des finances van de koning was voor een schilder een hele eer. Terray wilde laten zien hoe gedisciplineerd de wegenbouw in Frankrijk was. We zien allerlei wegarbeiders tijdens een bezoek van de inspecteur op de voorgrond gezeten te paard. Het schilderij is 97 cm hoog en 162 cm breed en hangt in het Louvre.

C.J.Vernet
Claude Joseph Vernet 1774
La construction d’un grand chemin
C.J,Vernet
Claude Joseph Vernet 1774
La construction d’un grand chemin (detail)
C.J.Vernet
Claude Joseph Vernet 1774
La construction d’un grand chemin (detail)
C.J.Vernet
Claude Joseph Vernet 1774
La construction d’un grand chemin (detail)

Op de kilometerpaal met de Franse lelie linksonder staat het getal 250 waarmee aangeduid wordt dat deze locatie zich op 250 lieues van Parijs bevindt. De nouvelle lieue de Paris bedroeg tussen 1674 en 1793 2000 toises dat gelijk staat aan 3898 meter. 250 lieues is dus bijna 974 kilometer van Parijs. In Nederland sprak men in de achttiende eeuw van een uur gaans. Wanneer een wandelaar er vijf uur over deed om van de ene stad naar de andere stad te lopen, dan sprak men over 5 uur gaans en in Frankrijk van 5 lieue.

C.J.Vernet
Claude Joseph Vernet 1774
La construction d’un grand chemin (detail)

La construction d’un grand chemin [ histoire-image.org ]

het beeld van 1815 – 1840 [ 6 ]

schilderkunst tussen 1815 en 1840 : eigentijdse gebeurtenissen

Ik weet niet precies waar mijn fascinatie voor de schilderkunst van 200 jaar geleden precies vandaan komt. Heeft het te maken met de Romantiek? Met de emancipatie van het landschap in de landschapsschilderkunst? Of met de drang naar objectiviteit vlak voor het ontstaan van de fotografie? Het ontluikende historisme en oriëntalisme? De intimiteit van huiselijke taferelen van de Biedermeier? Of juist van het schurende tussen classicisme en realisme?

Voor de komst van de fotojournalistiek waren het de schilders die historische gebeurtenissen vastlegden. Anders dan de fotojournalist bepaalt de schilder niet alleen de framing (inkadering én momentopname) maar de volledige beeldvorming. We zouden tegenwoordig zeggen dat de historieschilder alleen maar photoshopt. 1839 wordt tegenwoordig gezien als het geboortejaar van de fotografie, maar de drang naar de objectieve weergave van de werkelijkheid is bijna al zo oud als de schilderkunst zelf. Objectieve weergave is de rimpelloze weerspiegeling waarbij een magische verdubbeling plaatsvindt. Op dit punt heeft de fotografie de schilderkunst overtroffen.

Objectieve weergave is de rimpelloze weerspiegeling waarbij een magische verdubbeling plaatsvindt. Op dit punt heeft de fotografie de schilderkunst overtroffen.

De periode 1815-1840 gold als de laatste kwart eeuw voordat de fotografie aan haar opmars begon. Het gepolijste neoclassicisme liep vooruit op de objectieve registratie van de werkelijkheid, ideaal om eigentijdse historische gebeurtenissen vast te leggen. Maar vanaf de jaren 1820 maakte ook de Romantiek opgang en daarin ging het veel meer om, gevoel voor en persoonlijke beleving van de werkelijkheid dan om objectiviteit. Een van de beroemdste schilderij uit deze periode is het enorme schilderij van Het vlot van de Medusa van Théodore Géricault uit 1818. Het is gebaseerd op een gebeurtenis uit 1816.

Géricault
Théodore Géricault 1818
Het vlot van de Medusa

Een ander schilderij waarop het menselijk lijden wordt afgebeeld is van Horace Vernet. Het is een soort World Press Photo avant la lettre. We zien een van de slachtoffers van de pestepidemie in Barcelona.

Vernet
Horace Vernet 1822
de pest in Barcelona

Een jaar geleden schreef ik hier al eens iets over het onderstaande schilderij van Eugène Delacroix. In het voorjaar van 1822 liet Mohammed Ali van Egypte, de bondgenoot van de Ottomaanse sultan, meer dan twintigduizend mensen vermoorden vrouwen en kinderen inbegrepen. Dit tot afgrijzen en verontwaardiging van de toenmalige grootmachten. Het tafereel van Delacroix is een aanklacht tegen deze genocide.

Delacroix
Eugène Delacroix 1824
Scène des massacres de Scio

Ook de uit Dordrecht afkomstige schilder Ary Scheffer (1795-1858) trok zich het lot van de onderdrukte Griekse bevolking aan. In 1826 schilderde hij Griekse vrouwen die zich in een grot schuil hielden voor de Ottomaanse bezetter terwijl ze een smeekgebed richtten tot de Moeder Gods. Het is een sentimenteel schilderij dat aansluit bij de romantische genretaferelen van het Biedermeier.

Scheffer
Ary Scheffer 1826
Griekse vrouwen richten hun smeekgebed
tot de Moeder Gods in een grot

Louis-François Lejeune (1775-1848) bij mijn weten de enige generaal in de geschiedenis die een verdienstelijk schilder werd, kreeg in 1825 opdracht om de intocht van koning Karel X in Parijs te schilderen. Oude tijden herleven. Lejeune, die naam had gemaakt met het schilderen van veldslagen, had er geen moeite mee om mensenmassa’s te schilderen. Zijn schilderijen zijn eerder geschilderde fotojournalistiek dan kunstwerken.

Lejeune
Louis-François Lejeune 1825
Entrée de Charles X à Paris, par la barrière de la Villette, après son sacre. 6 juin 1825

Het beroemdste schilderij van de Julirevolutie van 1830 is natuurlijk van Eugène Delacroix. Maar De vrijheid leidt het volk is een allegorie en geen werkelijke voorstelling van zaken. De versie van Victor Schnetz weerspiegelt de gebeurtenissen van 28 juli 1830 beter. En ook het schilderij van Amédée Bourgeois waarbij het Hotel de Ville van een afstand is gezien, komt meer in de buurt van de historische werkelijkheid.

Bourgeois
Amédée Bourgeois 1830
Attaque de l’hôtel de ville de Paris et combat du pont d’Arcole, le 28 juillet 1830

het beeld van 1815 – 1840 [ 5 ]

schilderkunst tussen 1815 en 1840 : Griekse en Romeinse mythologie

Ik weet niet precies waar mijn fascinatie voor de schilderkunst van 200 jaar geleden precies vandaan komt. Heeft het te maken met de Romantiek? Met de emancipatie van het landschap in de landschapsschilderkunst? Of met de drang naar objectiviteit vlak voor het ontstaan van de fotografie? Het ontluikende historisme en oriëntalisme? De intimiteit van huiselijke taferelen van de Biedermeier? Of juist van het schurende tussen classicisme en realisme?

Vanaf 1780 gingen neoclassicisme en mythologie hand in hand. De grote man van het neoclassicisme in de schilderkunst, Jacques-Louis David, bevrijdde de Griekse en Romeinse goden en godinnen uit de roze wolk waarin het rococo ze gevangen hield. Hij legde de nadruk op de tekening, temperde de kleuren en plaatste de Oudheid in het koele licht van de rede. Hij wilde zijn publiek in de eerste plaats opvoeden tot deugdzaamheid en niet simpelweg behagen.

Mars ontwapend door VenusNa de Franse Revolutie en daarna onder Napoleon wordt het neoclassicisme bevorderd tot staatskunst. Niet alleen Griekse en Romeinse taferelen maar ook de eigen tijd wordt door de bril van het neoclassicisme gezien. David wordt de hofschilder van Napoleon. De val van Napoleon wordt ook de val van David. Hij wordt verbannen naar Brussel waar hij in 1825 overlijdt. Daar keert hij weer terug naar de mythologie, waarbij de politieke boodschap vermeden wordt. Een van zijn laatste werken, Mars ontwapend door Venus uit 1822-1824, lijkt ons te willen zeggen: make love not war. Het past helemaal in de filosofie van de Restauratie.

Pierre Narcisse Guérin was een van de vele leerlingen van Jacques-Louis David. Zélf was hij weer de leermeester van o.a. Théodore Géricault, Eugène Delacroix en Ary Scheffer. In 1815 schilderde hij geheel in de traditie van het neoclassicisme Phaedra en Hippolytus. Net als bij David zijn de personages bevroren als beelden met scherpe contouren. Het schilderij doet sterk aan de compositie van de Eed van de Horatii van zijn leermeester denken, waarbij de figuren gerangschikt zijn in twee groepen binnen een heldere ruimte.

Guérin
Pierre Narcisse Guérin 1815
Phaedra en Hippolytus

Ook Louis Hersent (1777-1860) was een leerling van David. Zijn voorstelling Daphne en Chloë is net als Phaedra en Hippolytus een neoclassicistisch schilderij, maar lijkt terug te keren naar het pastorale uit de rococo. Ook qua kleurgebruik wijkt het af van de principes van zijn leermeester die het liefste koele kleuren gebruikte. Omdat de Restauratie de klok had terugdraaide, konden schilders ook weer teruggrijpen op de schilderkunst van het ancien régime.

Hersent
Louis Hersent 1817
Daphne en Chloë

Wie was er in Frankrijk rond 1800 eigenlijk geen leerling van David? Ook Jean Auguste Dominique Ingres (1780-1867) studeerde bij hem en was misschien wel zijn meest getalenteerde leerling. In 1819 schilderde hij Roger bevrijdt Angelica. Het is een werk dat op de grens ligt van het neoclassicisme en de Romantiek.

Ingres
Jean Auguste Dominique Ingres 1819
Roger bevrijdt Angelica

Raymond Monvoisin (1790-1870) was een leerling van Pierre Narcisse Guérin. Het schilderij Telemachus en Eucharis uit 1824 is een van de velen in de serie mythologische duo’s. Het is gepolijst geschilderd en staat haaks op het rauwe schilderwerk van Eugène Delacroix die in diezelfde periode doorbrak.

Monvoisin
Raymond Monvoisin 1824
Telemachus en Eucharis

Alexandre Charles Guillemot (1786-1831) maakte in 1827 een gepolijst werk van Acis en Galatea. Onder koning Karel X was Frankrijk in de greep van de ultra’s gekomen en werd het aartsconservatief. Schilders als Monvoisin, Guillemot en Meynier werkten in een gladde stijl die de orde en stabiliteit van de Restauratie in Frankrijk perfect weerspiegelde.

Guillemot
Alexandre Charles Guillemot 1827
Acis en Galatea

Een ander schilderij van Guillemot uit 1827 is Mars en Venus worden door Vulcanus verrast. De figuren lijken eerder van marmer dan van vlees en bloed en zijn helemaal in de geest van het neoclassicisme geschilderd met duidelijke omtrekken. Deze stijl zou tot ver in de negentiende eeuw het klimaat op de Franse Académie bepalen.

Guillemot
Alexandre Charles Guillemot 1827
Mars en Venus worden door Vulcanus verrast

Charles Meynier (1763-1832) kreeg in 1826 om in het Louvre een plafondschildering te maken voor een van de vertrekken van koning Karel X van Frankrijk. Het is in de traditie van het absolutisme waarin de macht van de vorst gelijk gesteld wordt met die van de goden. Doordat Karel X zich steeds meer als een koning uit de achttiende eeuw begon te profileren, stevende hij daarmee af op zijn eigen ondergang in 1830. De moderne tijd was aangebroken. Het absolutisme was een anachronisme en na 1830 behoorden mythologische voorstellingen tot het verleden. De toekomst was aan het realisme.

Meynier
Charles Meynier 1827
Les Nymphes de Parthénope, emportant loin de leurs rivages les Pénates, images de leurs dieux, sont conduites par la déesse des Beaux-Arts sur les bords de la Seine