Categorie archief: tot 1500

Wienhausen

zondag een bezoek gebracht aan Kloster Wienhausen
Wienhausen
klooster Wienhausen
Die um 1692 geschriebene Chronik des Klosters berichtet von der Gründung des Klosters im 13. Jahrhundert. Herzogin Agnes, Schwiegertochter Heinrichs des Löwen, war 1225 Witwe geworden und, „obgleich sie annoch im blühenden Alter, so … gedachte [sie] … ein geistliches Jungfrauen Kloster zu Gottes Ehren aufzubauen.“ 1233 bestätigte der Hildesheimer Bischof Konrad II. die Gründung des Klosters und stattete es mit zahlreichen Gütern aus. Die wirtschaftliche Lage erlaubte es zu Beginn des 14. Jahrhunderts, prachtvolle Gebäude zu errichten. Der Nonnenchor wurde entgegen den Regeln des Zisterzienserordens mit prächtigen Malereien ausgeschmückt.
 
Bron: kloster-wienhausen.de
Wienhausen
klooster Wienhausen
Im 16. Jahrhundert wurde im Fürstentum Lüneburg die lutherische Reformation eingeführt. Trotz des Widerstandes der Nonnen wurde aus dem katholischen Nonnenkloster langsam ein evangelisches Frauenkloster. Die Reformation hatte auch weitreichende wirtschaftliche Folgen. Der Herzog zog einen beträchtlichen Teil des Klostervermögens ein. Von den verbliebenen Einnahmen konnte nur noch ein kleiner Konvent von 26 Konventualinnen versorgt werden.
 
Bron: kloster-wienhausen.de
Wienhausen
klooster Wienhausen
Heute besteht der Konvent des Klosters Wienhausen aus einer Äbtissin und 13 Konventualinnen. Der Äbtissin obliegt die Leitung und Verwaltung des Klosters. Nach der Klosterordnung von 1972 vertritt sie das Kloster nach außen, intern ist sie die „Vorsteherin des Konvents“.
 
Bron: kloster-wienhausen.de
Wienhausen
klooster Wienhausen
Das Kloster Wienhausen verfügt über eine außerordentliche Fülle an christlichen Kunstwerken aus dem Mittelalter. Manche dienten kontinuierlich religiösen Zwecken, viele wurden in den vergangenen 150 Jahren „wiederentdeckt“. Zusammen mit den Gebäuden bilden sie ein einmaliges Gesamtkunstwerk. Dies den zahlreichen Gästen zu zeigen, ihnen den christlichen Sinninhalt zu erläutern bedeutet in einer säkularen Welt auch christliche Verkündigungsarbeit. Daneben bildet der Konvent selbst bis heute eine Lebensgemeinschaft auf christlicher Grundlage. Regelmäßige gemeinsame Gottesdienste, Andachten und Konventssitzungen sind für die Bewohnerinnen des Klosters obligatorisch.
 
Bron: kloster-wienhausen.de

kloster-wienhausen.de | flyer [ PDF ]

zieneres

vrijdagavond gezien: Vision (2009) over het leven van Hildegard von Bingen

visionMargarethe von Trotta maakte in 2009 een biopic over de middeleeuwse mystica en zieneres Hildegard von Bingen (1098-1179). Ik was benieuwd hoe Von Trotta, vooral bekend van vrouwenportretten die zich in de twintigste eeuw afspelen zoals Christiane en Gudrun Ensslin (Die Bleierne Zeit, 1981), Rosa Luxemburg (1986), Gesine Cresspahl (Jahrestage, 2000) en Hannah Arendt (2012) een sprong van negenhonderd jaar in de tijd zou maken.

Hoe zou ze de belevingswereld van Hildegard, die doordrenkt was van het christelijk geloof, benaderen? Zou ze de nadruk leggen op de feministe avant la lettre, die toevallig in de middeleeuwen leefde? Of zou ze zich verplaatsen naar die middeleeuwse wereld die gedomineerd werd door mannen en vanuit deze wereld laten zien hoe een vrouw zich met haar hoogstpersoonlijke unieke relatie met God staande hield. Als abdis was Hildegard in haar tijd geen uitzondering, maar als wetenschapster, mystica en zieneres was ze een fenomeen. Ze trok zelfs de aandacht van de bisschop van Mainz en de Hohenstaufer Frederik I (1122-1190), de keizer van het Heilige Duitse Roomse Rijk, beter bekend als Barbarossa.

Hildegard von Bingen
in 1979 verscheen er in Duitsland een postzegel ter gelegenheid van de 800e sterfdag van Hildegard von Bingen

Von Trotta houdt Vision ingetogen. We zien geen visioenen of historische decors die uit de computer komen. De meeste scenes spelen zich af binnen de muren van het klooster, in een besloten kloostertuin of in een tijdloos boslandschap. Ze laat zien dat Hildegard in haar tijd al grote bewondering oogstte, maar dat ze ook een heel gewoon mens was en zelfs met haar hemelse visioenen zeker niet in alles onthecht was. De muziek, die voor Hildegard erg belangrijk was, speelt in de film een grote rol. Ze voegt aan de verstilde beelden precies de juiste sfeer toe. Barbara Sukowa die in 1986 de rol van Rosa Luxemburg speelde, overtuigt als Hildegard von Bingen, vooral met haar blik. Haar ogen hebben meer gezien, maar door de genade die ze daarbij ontvangt, is haar geest sterk genoeg om dat te dragen.

Vision – aus dem Leben der Hildegard von Bingen

stamvader van Europa

vrijdag gezien op WDR bij Doku am Freitag
docudrama over Karel de Grote van Gabriele Wengler

Hoewel de Karolingers Franken waren, beschouwen ook de Duitsers Karel de Grote als hun stamvader. Frankrijk en Duitsland bestonden in de achtste eeuw namelijk nog niet. Het grondgebied van de Franken besloeg ook grote delen van Duitsland en grensde aan het territorium van de Saksen. Na jarenlange strijd werd Saksen bij het Karolingische Rijk gevoegd. Dat Rijk bestond uit Frankrijk en Duitsland samen met randgebieden waaronder Nederland, België, Slovenië, Kroatië, Zwitserland en delen van Tsjechië, Oostenrijk, Spanje en Italië.

De vorming van Frankrijk en Duitsland begon pas 30 jaar na de dood van Karel de Grote in 843 met het Verdrag van Verdun. Het immense Rijk werd opgedeeld in drie delen. Uit het westelijk deel ontstond Frankrijk, uit het oostelijk deel Duitsland. Er was ook een langgerekt middendeel, maar dat viel enkele decennia later uiteen. Het werd verdeeld tussen het westelijke en oostelijke deel. Tot in de twintigste eeuw zou Lotharingen een twistgebied blijven tussen Frankrijk en Duitsland.

Karel de Grote
Duitsland gaf in 1988 en 2000 een postzegel op met daarop de buste van Karel de Grote. In zijn 1200e sterfjaar wordt er geen postzegel aan hem gewijd.

Op 28 januari a.s. is het 1200 jaar geleden dat Karel de Grote stierf. Ons beeld van Karel de Grote wordt vooral bepaald door de Vita Karoli Magni van zijn biograaf Einhard, die als jonge monnik de keizer nog gekend heeft. De WDR maakte een uitgebreide documentaire over zijn leven. Als rode draad zien we telkens de hoogbejaarde Einhard die vele jaren na de dood van Karel de Grote zijn leerling dicteert tijdens het optekenen van de vita. Tussendoor zien we episoden uit het leven van de grote Karolinger. In het docudrama komt de geschiedenis tot leven. Het wordt prettig gerelativeerd door Einhard, die zich als biograaf bewust is van het immense verschil tussen leven en biografie.

In einer Mischung aus aufwendigen Reenactments, packender historischer Spurensuche und lebendigen Kommentaren und Erläuterungen der führenden Experten erzählt das Dokudrama wichtige Stationen aus Karls Leben. Der Zuschauer erlebt, wie er Alleinherrscher im Königreich der Franken wird, wie er sein Reich durch Kriege gegen die Langobarden und vor allem gegen die Sachsen immer weiter vergrößert, wie er seine Herrschaft über das Riesenreich verfestigt und wie er schließlich durch die Krönung zum Kaiser durch Papst Leo III. der mächtigste Herrscher Europas wird. Keine wesentliche Facette dieser faszinierenden Persönlichkeit bleibt ausgespart: Weder seine Heldentaten noch seine Grausamkeiten, weder sein unbedingter Wille zur Macht, noch seine unbändige Fleischeslust, die ihm neben fünf Ehen eine unzählbare Reihe von Liebschaften und immer wieder die Kritik von Zeitgenossen beschert hat.
 
Bron: wdr.de/tv
Karel de Grote
In Kroatië werd Karel de Grote in 2000 herdacht met een postzegel. Kroatiëmaakte namelijk ook deel uit van het Karolingische Rijk onder Karel de Grote. De politieke boodschap van deze emissie is duidelijk: wij horen er ook bij! (en Serviëniet…)

wdr.de/tv | wdr.de/wissen

Florence

op 25 en 26 juni j.l. bezochten we Florence

Wanneer je vanuit Umbriëvia Siena naar Florence reist, maak je ook een reis van het Duecento (1200-1300) naar het Quattrocento (1400-1500). De rauwheid van de middeleeuwen transformeert in de verfijning van de Renaissance. In Florence is deze overgang duidelijk zichtbaar in het palazzo. De benedenverdieping van het stadspaleis uit de vijftiende en zestiende eeuw ziet er door het bruutwerk uit als een middeleeuwse burcht, maar in de bovenbouw en de enorme kroonlijst herleeft de antieke bouwkunst.

Florence
detail van het Palazzo Strozzi en de hoek van het Palazzo Medici Riccardi

In het palazzo uit de vijftiende en zestiende eeuw zien we al in welke richting de architectuur zich in Europa zal gaan ontwikkelen. De basis van het gebouw is middeleeuws, maar de bekroning is geïnspireerd door de klassieke bouwkunst. Tijdens de Renaissance combineren bouwmeesters de logge middeleeuwse bouw met lichtere en elegante motieven.

Rustica of bruutwerk is het gebruiken van ruw blokwerk in de sokkel van de gevels van gebouwen, in de omlijsting van poorten of in cordons. Met name bij de Italiaanse palazzi uit de renaissance werden Opera Rustica vaak toegepast. Het brengt veel reliëf (diepe en brede groeven) in de gevel en het geeft de gevel bovendien een robuuster karakter. Het doel van de toepassing van rustica is het vergroten van contrast met egale delen of het bewerkstelligen van een landelijke uitstraling. Toch komt er nog veel vakmanschap aan te pas om de blokken te kunnen hanteren in het eigenlijke metselwerk. Achter deze muren konden handelaars een winkelruimte huren, de verdieping erboven werd gereserveerd voor de financieel beter gestelden.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Florence
Sta Maria del Fiore met de beroemde koepel van Filippo Brunelleschi

Het verschil tussen Middeleeuwen en Renaissance is goed te zien in de voorgevels van de San Lorenzo en Sta Maria Novella. De voorgevel van de San Lorenzo is net als die van de gelijknamige kathedraal van Perugia sober en robuust, terwijl de Sta Maria Novella in 1470 van Leon Battista Alberti een polychrome marmeren façade heeft gekregen.

Florence
Piazza Sta Trinita, San Lorenzo en Sta Maria Novella van Leon Battista Alberti
Giotto en Masaccio
in de Santa Maria Novella zagen we twee werken van de “vaders” van de westerse schilderkunst: Giotto en Masaccio. Links een crucifix (ca. 1289) van Giotto en rechts de heilige Drieeenheid (ca. 1426) van Masaccio
Florence
Souvenir di Firenze

Alle foto’s werden gemaakt op 25 en 26 juni 2013.

Opera per Santa Maria Novella [ chiesasantamarianovella.it/en ]
Quattrocento [ nl.wikipedia.org ]

Turks Kruit [ 1 ]

vanavond naar de film: Fetih 1453

In de negentiende eeuw was het Ottomaanse Rijk de oude zieke man van Europa, maar op het moment lijken de rollen omgedraaid. Terwijl buurland Griekenland financieel door de knieën is gegaan en kreunend door Europa overeind moet worden gehouden, bloeit de Turkse economie. Turkije is trots. En zoals het in de geschiedenis meestal gaat: wanneer een land trots is, wordt de glorierijkste episode uit het verleden erbij gehaald om de eigen superioriteit te vieren. Turkije doet dat op dit moment met Fetih 1453, een film over het beleg van Constantinopel door de Ottomaanse legers van sultan Mehmet II.

Fetih
Mehmet II had tegenover de stadspoort van Constantinopel zijn reuzekanon opgesteld en sloeg daarmee de beslissende bressen in de muur

In de nationalistische negentiende eeuw waren er volop opdrachten voor historieschilders om de nationale trots aan te spreken met heroïsche taferelen uit de vaderlandse geschiedenis. Hoe imposanter de doeken waren, hoe groter de heldendaden, dat was het idee. Een van de grootste schilderijen van ons land is de Slag bij Waterloo van Jan Willem Pieneman uit 1824. Het meet 5,76 x 8,36 meter en is vooral aan eerbetoon aan de gewonde prins van Oranje (de latere koning Willem II). We hadden Napoleon maar mooi op ons eigen grondgebied verslagen, was tot in de jaren dertig van de negentiende eeuw de gedachte. In werkelijkheid was er van de trotse Republiek uit de Gouden Eeuw weinig meer over. Dat Nederland nog bestond, lag aan de genade van de grootmachten die een bufferstaatje wensten tussen Engeland, Frankrijk en de Duitse Bond.

Geroi ShipkiIn de twintigste eeuw kwam het filmepos voor de historieschilderkunst in de plaats. Een mooi voorbeeld van een nationalistisch heldenepos is de film Geroi Shipki. Deze sovjetfilm uit 1954 moest het Bulgaarse volk eraan herinneren dat ze dankzij de Russen bevrijd waren van de Ottomaanse overheersing. Het is een pompeus drama vol heldenretoriek dat de Bulgaren kort na de Tweede Wereldoorlog leerde dat ze juist eeuwige dankbaarheid verschuldigd waren aan de Sovjet Unie. Bulgarije was niet door de Russen bezet, maar door de Russen bevrijd.

Fetih 1453 gaat dus over het het beleg en de val van Constantinopel. De bijna 1700 jaar oude stad is sinds de Oudheid al een van de meest strategische punten ter wereld, gelegen op de plaats waar twee continenten samenkomen, een belangrijke brug tussen Oost en West. Toen Constantinopel in 1453 eindelijk door de Ottomanen veroverd werd, was het ruim duizend jaar de hoofdstad geweest van het Oost-Romeinse en later het Byzantijnse Rijk. Constantinopel vormde het hart van een beschaving die tijdens de donkere Middeleeuwen superieur was aan de Europese beschaving.

Met de verovering in 1453 ging een wereld onder en ontstond een nieuwe grootmacht. Het Ottomaanse Rijk zou de Balkan annexeren en islamiseren en zich tot 1689 maximaal uitbreiden tot aan de poorten van Wenen. Daarna begon het verval en na 1850 ging het ineens snel. In 1877 viel Constantinopel bijna in Russische handen. De Westerse grootmachten die per se de Russische vloot uit de Middellandse Zee wilden houden, staken er tijdens het Congres van Berlijn in 1878 een stokje voor. Daarom heet Constantinopel tot op de dag van vandaag Istanbul. Met ruim dertien miljoen inwoners is het de grootste stad van Europa.

Fetih 1453 trailer

Fetih 1453 schijnt een onvervalste nationalistische film te zijn, maar toch wil ik graag gaan kijken. Op het forum moviemeter.nl schreef iemand :

“Die goede film over de Ottomanen zal dus vermoedelijk niet uit Hollywood komen. Daarom snap ik eigenlijk niet zo goed waarom de Turkse cineasten achter deze film met overdreven nationalistische rotzooi komen en niet geprobeerd hebben om een mooi verhaal te maken over dat tijdperk. Met dit misplaatste nationalisme hebben ze zichzelf in de vingers gesneden en zullen niet-Turkse kijkers voornamelijk met een zekere irritatie ernaar kijken.”

We zullen zien.

Het beleg en de val van Constantinopel in 1453 [ nl.wikipedia.org ]

middeleeuwse machtsstrijd

gisterenavond op ZDF: die Deutschen (deel 2)
Canossa of de machtstrijd tussen de keizer en de paus in 1077

Wij zijn met de 8-delige tv-serie verleden van Nederland niet de enigen die deze herfst in ons nationale verleden zijn gedoken. Onze oosterburen worden op dinsdagavond door de ZDF in de tiendelige tv-serie die Deutschen door duizend jaar Duitse geschiedenis geleid. De tv-serie wordt door een uitgebreide website ondersteund. Sinds de eenwording van Duitsland in 1990 is er in de media weer volop aandacht voor het eigen verleden. Decennialang ging er geen avond voorbij of er was ergens op een Duitse zender een documentaire of praatprogramma over de Tweede Wereldoorlog te zien, maar het bleef min of meer taboe om zich met de Duitse geschiedenis van voor het nationaal-socialisme bezig te houden. In het Europa van de eenentwintigste eeuw lijkt er een koortsachtige speurtocht naar de eigen identiteit op gang gekomen. Nationale geschiedenis is weer hot. We zijn tenslotte allemaal Europeanen geworden…

Canossa
de ZDF brengt dit najaar het Duitse verleden tot leven in de gedramatiseerde documentaire die Deutschen
Im Kern geht es um die Frage, ob der Papst über dem Kaiser steht oder der Kaiser über dem Papst. Als Heinrich IV ihm den Gehorsam verweigert, belegt ihn der Pontifex mit dem Bann. Das kommt faktisch einer Absetzung gleich. Heinrich zahlt mit gleicher Münze heim und spricht dem “falschen Mönch”, wie er den Papst nennt, die Amtsgewalt ab. Doch die deutschen Fürsten schlagen sich auf die Seite des Papstes. Sie geben Heinrich ein Jahr Zeit, sich vom Bann zu lösen – sonst werden sie einen neuen König wählen.
 
Jetzt muss Heinrich einlenken. Durch Schnee und Eis zieht er über die Alpen und fällt vor dem Papst Gregorius VII in Canossa auf die Knie. Beim Gang zum Papst ist Berechnung im Spiel, und Heinrichs Plan geht auf: Er rettet seine Macht als deutscher König. Vom Bann befreit, kehrt Heinrich zurück in sein deutsches Königreich. Als er 1080 auch seinen Kontrahenten unter den Fürsten, den “Gegenkönig” Rudolf von Rheinfelden, auf dem Schlachtfeld bezwingt und tötet, ist seine Macht gesichert.
 
Bron: diedeutschen.zdf.de
fragment uit Heinrich und der Papst

Die Deutschen – 10 Folgen

1. Otto und das Reich
2. Heinrich und der Papst
3. Barbarossa und der Löwe
4. Luther und die Nation
5. Wallenstein und der Krieg
6. Preußens Friedrich und die Kaiserin
7. Napoleon und die Deutschen
8. Robert Blum und die Revolution
9. Bismarck und das Deutsche Reich
10. Wilhelm und die Welt

Die Deutschen [ zdf.de/ZDFmediathek ] | test je kennis in ‘die Deutschen’ Quiz

Manuel II Paleologos

Wie was de man die afgelopen week door de paus geciteerd werd?

Benedictus XVI in RegensburgDe islam lijkt zichzelf steeds meer te ontmaskeren als een religieuze ideologie die geen kritiek verdraagt en dreigt met het kopje kleiner maken van iedereen die kritiek heeft op ‘de Profeet’, in psychologisch opzicht het brandpunt van trots en eer van bijna iedere moslim. Na de Deense cartoonrellen, lijkt paus Benedictus XVI een nieuwe rel ontketend te hebben met zijn toespraak aan de universiteit van Regensburg afgelopen week. Trouw schrijft vandaag in haar commentaar:

Als we het woord spot even tussen haakjes zetten is dit (kritiek) precies wat paus Benedictus XVI in praktijk bracht toen hij deze week in een theologische lezing aan de universiteit van Regensburg de veertiende-eeuwse Byzantijnse keizer Manuel II citeerde. Hij zei over de profeet:
‘Laat me zien wat Mohammed voor nieuws heeft gebracht. Wat je dan tegenkomt is niets dan kwaads en onmenselijks, zoals zijn bevel om het geloof dat hij predikte met het zwaard te verbreiden’

Zo„n tekst komt hard aan. En als het over geweld gaat had de paus ook wel wat nadrukkelijker naar de eigen kerkgeschiedenis kunnen verwijzen met zijn kruistochten en heksenverbrandingen. Dat neemt niet weg dat de boodschap van het Nieuwe Testament er niet één is van geweld. Anders gezegd, hier ligt een belangrijk verschil in uitgangspunt, dat in een goede dialoog tussen beide godsdiensten niet weggemoffeld mag worden. De expliciete vraag is: hoe vat de islam deze boodschap van de profeet op en hoe gaat men daarmee om in een wereld waarin het woord djihad en het gebruik van geweld een geladen betekenis hebben gekregen?
 
Bron: trouw.nl

Vanmorgen ben ik op het web gaan zoeken naar wie deze Byzantijnse keizer Manuel II Paleologos nu precies was. Als zo vaak kwam ik bij een van de 1.386.667 artikelen op de Engelstalige wikipedia terecht. De kracht van deze online en open encyclopedie bleek weer eens uit de zeer recente informatie over de controverse tussen de uitspraak van de paus en de moslimgemeenschap.

Pope Benedict XVI quoted in his September 12 speech at the University of Regensburg parts from a dispute between Manuel II and a Persian scholar, in which Palaiologos was quoted by as saying, “Show me just what Muhammad brought that was new and there you will find things only evil and inhuman, such as his command to spread by the sword the faith he preached”[1], triggering outrage from Muslim organizations: Ali Bardakoglu opined that Benedict has a “crusader mentality”, Mahdi Akef called Muslim states to discontinue relations with the Vatican and al-Arabiya predicted the quote would provoke the “anger of the Muslim world”.
 
While the speech discussed the issue of transcendence, Manuel II’s original writings reflect the rise of Islam (the original letters were penned sometime around 1391, when the Ottomans had conquered most of the Byzantine provinces. A mere 200 years earlier, it was Catholicism which represented the greater threat to the Byzantine Empire’s stability, as exemplified by the events of the Fourth Crusade, but by Manuel II’s time, Turkish power had become the predominant threat. Professor Adel Theodor Khoury, editor of the cited writings, criticized the lack of understanding of the historical context in the debate and denounced both the Emperor’s argument and the Islamist reaction to the Pope’s speech
 
Bron: en.wikipedia.org

Om de uitspraak van Manuel II Paleologos goed te kunnen begrijpen, moeten we naar de geopolitieke achtergrond van zijn tijd kijken: de islamitische (Ottomaanse) dreiging .

Byzantijnse Rijk 1265
Het Byzantijnse Rijk in 1265

Het Byzantijnse Rijk had zich in 1265 weer hersteld van de Latijnse overheersing, maar zou tweehonderd jaar later niet meer bestaan. Rond 1400, tijdens het bewind van Manuel II Paleologos waren alleen nog de laatste bolwerken (Constantinopel, Thessaloniki, Chalkidiki en de Zuidelijke Peloponnesos) overgebleven.

Byzantijnse Rijk 1403
Het Byzantijnse Rijk rond 1400 ten tijde van Manuel II Paleologos
polderpeil Trouw