Categorie archief: fotografie

retronaut [ 2 ]

Исторические Фото en History in pictures op Twitter

Eerder besprak ik hier de website retronaut.com voor iedereen die net als ik graag tijdreizen maakt aan de hand van historische beelden. Naast retronaut.com volg ik ook op Twitter kanalen die dagelijks historische foto’s dumpen, vaak met een knipoog naar de actualiteit. Ik gebruik er op dit moment twee: het Russische Исторические Фото en he Amerikaanse History in pictures.

historische foto
het Russische Исторические Фото

Het icoon voor historische foto’s in Rusland is Yoeri Gagarin. In Amerika is dat Abraham Lincoln. Als geen ander hebben ze de nationale geschiedenis een gezicht gegeven. Beiden kwamen op een tragische manier aan hun einde en voldoen dus aan een belangrijke voorwaarde om volksheld te kunnen zijn.

historische foto
het Amerikaanse History in pictures

retronaut [ 1 ]

thuisblijver

domweg gelukkig in de achterkamer

“Alle ellende van de mensen heeft maar één oorzaak, namelijk dat zij niet in staat zijn rustig in een kamer te blijven.” schreef Blaise Pascal (1623-1662) en richtte zich daarmee vooral op de mensen die alles bezaten, maar niet in staat waren om het thuis naar hun zin te hebben. Sinds de tijd van Pascal lijkt er weinig veranderd. Thuisblijvers zijn een beetje zielig. Gevangen achter de begonia’s is de schrik van elke pensionado.

achterkamer 31 oktober 2014
Alle ellende van de mensen heeft maar één oorzaak, namelijk dat zij niet in staat zijn rustig in een kamer te blijven.

Blaise Pascal

achterkamer 31 oktober 2014

De 22-jarige Rianne Oosterom schreef deze maand een artikel in Letter & Geest onder de provocerende titel Weg die rugzak, blijf toch thuis! Volgens haar is het gebod van haar generatie “Gij zult reizen om uzelf te vinden.” Zij stelt daar tegenover: “Snuffel wat in oude dagboeken en staar naar de vriendelijke gipsmuren. Dan kom je jezelf vanzelf een keer tegen.”

achterkamer 31 oktober 2014

Levenskunstfilosoof Joep Dohmen antwoordde in Trouw op de vraag hoe hij invulling wil gaan geven aan zijn emeritaat: “Mijn kairos is om achter de geraniums te gaan zitten en me te verdiepen in belangrijke filosofieboeken. Dan moet ik dus grote geraniums kweken, zodat ik niet meer naar buiten kan kijken en de mensen niet meer bij mij naar binnen.”

achterkamer 31 oktober 2014

we’re the people

woensdagavond gezien op DVD: The grapes of wrath (1940)

The grapes of wrathGregg Toland (1904-1948) is een van de invloedrijkste cameramannen uit de filmgeschiedenis. Met zijn deep focus en high key fotografie zette hij een standaard die vooral in de jaren veertig en in de film noir werd toegepast. Voor zijn camerawerk in wuthering heights (1939) had hij in 1940 een oscar gekregen. In datzelfde jaar werd hij door Orson Welles gevraagd voor de cinematografie in Citizen Kane (1941). Toland werd weer voor een oscar genomineerd maar won deze uiteindelijk niet.

Omdat ik nog maar drie films heb gezien waarin Gregg Toland verantwoordelijk was voor de cinematografie (Wuthering Heights, The Little Foxes en Citizen Kane), wilde ik meer films zien die zijn signatuur dragen. Daarom keek ik naar de klassieker The grapes of wrath uit 1940. De film begint met prachtige straight photography uit de jaren dertig. We zien een weg die door het kale landschap van Oklahoma snijdt, waarlangs de hoofdpersoon Tom Joad (Henry Fonda) ons tegemoet komt lopen.

straight photography
beginscene (links) en straight photography (rechts) in The grapes of wrath (1940) met cinematografie van Gregg Toland

The grapes of wrath is gebaseerd op de beroemde roman van John Steinbeck waarin de schrijnende armoede van de grote depressie onverbloemd getoond wordt. Bepaalde bevolkingsgroepen, zoals de boeren in Oklahoma, werden vluchteling in eigen land. De vluchtelingenkampen in Californië leken op de huidige in Libanon. Er was sociale uitbuiting, mensen waren alles kwijtgeraakt en kinderen leden honger. Toch is de boodschap van John Steinbeck hoopvol. Ondanks alle misère verloren de gewone mensen hun zelfrespect niet. Het is de kracht van het oersocialisme: “we’re the people.”

Rich fellas come up an’ they die, an’ their kids ain’t no good an’ they die out. But we keep a’comin’. We’re the people that live. They can’t wipe us out; they can’t lick us. We’ll go on forever, Pa, ’cause we’re the people.

Ma Joad (The grapes of wrath)

The grapes of wrath [ imdb.com ]

indian summer

gisterenmiddag in de IVN tuin van het bezoekerscentrum Veluwezoom in Rheden
IVN tuin
impressies van de IVN-heemtuin van het bezoekerscentrum Veluwezoom in Rheden
Sinds 1971 is er in Rheden een bezoekerscentrum van Natuurmonumenten. Het aantal bezoekers groeide gestaag en in 2007 zijn de gebouwen uitgebreid met een eigentijdse vleugel. Achter de opvallende zwevende luifel van de nieuwe entree verbindt een lange glazen hal – het hart van het nieuwe complex – de oude boerderij en de stal. Naast het bezoekerscentrum ligt een educatieve IVN-heemtuin. De moestuin en kruidentuin roepen herinneren aan het vroegere boerenerf. Een oude silo doet inmiddels dienst als vijver.
 
Bron: natuurmonumenten.nl
IVN tuin
impressies van de IVN-heemtuin van het bezoekerscentrum Veluwezoom in Rheden

veluwetransferiumposbank.nl | bezoekerscentrum Veluwezoom [ natuurmonumenten.nl ]

Le voyage extraordinaire

gezien op TV 5: Le voyage extraordinaire documentaire over Méliès (2011)

L'Arrivée d'un train 1895De allereerste films werden gemaakt in Frankrijk en duurden meestal niet langer dan één minuut. “Levende beelden” is een betere benaming want de eerste films waren eigenlijk bewegende foto’s die als kermisattractie vertoond werden. Er was meestal geen verhaal. Alleen de kracht van de illusie, was sterk (en nieuw!) genoeg om de toeschouwer iets sensationeels te bieden. De reactie van het publiek in 1895 op L’Arrivée d’un train en gare de La Ciotat van de gebroeders Lumière is legendarisch geworden. Toeschouwers zouden in paniek zijn geraakt omdat ze dachten dat de trein de zaal in kwam gereden.

We zijn tegenwoordig zo afgestompt door het bombardement van beelden, dat we niet meer zien dat fotografie en film eigenlijk tovenarij zijn.

Ik kijk graag terug naar de eerste films en naar de eerste foto’s. We zijn tegenwoordig zo afgestompt door het bombardement van beelden, dat we niet meer zien dat fotografie en film eigenlijk tovenarij zijn. De eerste projectoren heetten niet voor niets toverlantaarns. Wanneer je wel eens zelf een foto ontwikkeld hebt in de doka, ken je de ervaring van het beeld dat in het ontwikkelbad op het witte papier tevoorschijn komt. In de kraamkamer van de fotografie voel je iets van het magische van foto-grafie die in de grond een “verschijning” is, een beeld “geschreven” met licht. Deze ervaring is helemaal weggesleten doordat ons netvlies elke dag gebombardeerd wordt foto’s en filmbeelden. Ze zijn op hetzelfde niveau gekomen als alle andere visuele prikkels.

Net als in de geschiedenis van de schilderkunst zie je bij fotografie en film ook een ontwikkeling die in het collectieve bewustzijn verwerkt wordt. Wanneer filmmakers verhalen gaan vertellen in het nieuwe medium ontstaat er een filmtaal en het publiek leert deze te interpreteren. We zijn nu zo vertrouwd met een flash back dat we daar niet eens meer over na hoeven te denken. Als we er wél bij stilstaan, realiseren we ons hoe magisch het medium film is. Het is in staat de tijd in te dikken, om te buigen en terug te spoelen. Film geeft de illusie dat we meester over de tijd zijn. Edgar Reitz, de schrijver en regisseur van Heimat, stelt dat film geen tijdverdrijf is, maar tijdwinst. De grammatica van de film heeft zich in de eerste decennia van de film ontwikkeld en is opgenomen in ons collectieve bewustzijn. De prijs voor conditionering aan een medium is dat de oorspronkelijke verwondering afslijt.

Un homme de têtes 1898
still uit Un homme de têtes 1898
van Georges Méliès
Is het mogelijk om een schilderij uit 1600, een foto uit 1850 of een film uit 1910 te zien zoals de mensen het toen zagen?

Door terug te gaan in de geschiedenis kunnen we een omgekeerde beweging uitproberen: het oude weer nieuw laten worden. Is het mogelijk om een schilderij uit 1600, een foto uit 1850 of een film uit 1910 te zien zoals de mensen het toen zagen? Kunnen we de conditionering tijdelijk tussen haakjes zetten en het nieuwe, de betovering, opnieuw ervaren. Ik denk het wel, al hebben we door onze plaats in de geschiedenis een definitief ander bewustzijn gekregen dan iemand uit 1850. Maar het bewustzijn van onze voorouders is gedeeltelijk te achterhalen…

We staan op de hoogste trede in de geschiedenis en zien letterlijk veel meer verleden dan onze voorouders. Maar we blijven intussen wel dwergen die op de schouders van reuzen staan. We kunnen ons oefenen om op de grond, in het hier en nu, te gaan staan zodat we op kunnen kijken naar die reuzen. Het zou dwaas zijn om op het verleden en op de traditie neer te kijken, als iets dat achter ons ligt en dat we overtroffen hebben.

L’homme a la tête en caoutchouc 1901
Bij Méliès zien we een analoog knutselplezier dat door CGI achterhaald is, maar waar het hart van opspringt.

Bepaalde ervaringen, die onze voorouders (of wijzelf als kind) nog hadden, lijken nu te zijn verdwenen. We zijn gewend aan het digitale leven maar hebben ons daarmee ook verbonden met een snelheid en hoeveelheid die ver boven de menselijke maat ligt. Vroeger kon ik tien of twintig nummers op een cassettebandje opnemen. Wilde ik een nummer luisteren, dan moest er eerst gespoeld worden. Nu heb je een paar duizend nummers op een USB-stick die direct toegankelijk zijn. Maar kunnen we al die nummers ooit beluisteren, laat staan dat we er een relatie mee aan kunnen gaan?

Wat voor muziek geldt, geldt voor beelden misschien nog veel meer. Zijn we nog in staat om “langzaam” te kijken met al die illusies die de hele dag op ons afkomen via internet, televisie, kranten en tijdschriften, reclameborden, enz.? Voor aandachtige visuele waarneming hebben we vaak geen geduld meer, omdat we opgejaagd worden door de ontelbare beelden om ons heen.

Le Voyage dans la Lune 1902
still uit Le Voyage dans la Lune 1902
van Georges Méliès

Nu zijn er verschillende manieren om even te ontsnappen aan de maalstroom van beelden. Meditatie is een prima weg. Maar we kunnen ook actief mediteren, een weg die Descartes aanprijst. Oude schilderijen, foto’s en films zijn heel geschikt om aandacht te bundelen en tegelijkertijd een tijdreis en bewustzijnsreis te maken. Un voyage extraordinaire.

Le voyage extraordinaire [ trailer ]

into the shadows

100 all-time favorite film noirs and neo-noirs
van Paul Duncan en Jürgen Müller verschijnt in mei 2014 bij Taschen
film-noir-taschenEnter a world populated by private eyes, gangsters, psychopaths, and femmes fatales, where deception, lust, and betrayal run rampant. The first film-by-film photography book on film noir and neo-noir, this essential collection begins with the early genre influencers of German and French silent film, journeys through such seminal works such as Double Indemnity, The Postman Always Rings Twice, and Vertigo, and arrives at the present day via Chinatown, Pulp Fiction, Heat, and the recent cult favorite Drive.
 
Entries include posters, tons of rare stills, cast/crew details, quotes from the films and from critics, and analyses of the films. Film director, film noir scholar, and Taxi Driver screenwriter Paul Schrader provides the introduction to this feast of noir worship. Populated by the genre’s most revered directors, like Hitchcock, Wilder, Welles, Polanski, Mann, and Scorsese, the book also pays homage to its iconic faces, including Mitchum, Bogart, Hayworth, Bergman, Grant, Bacall, Crawford, Nicholson, Pacino, and so many more.
 
Bron: taschen.com

geestverschijningen [ 4 ]

kijken naar 19e eeuwse portretfoto’s bij kaarslicht
vandaag John Herschel (1793-1871)

We zijn zo gewend geraakt aan fotografie, dat we de magie van het medium bijna vergeten zijn. Want eigenlijk is fotografie optische tovenarij. De massacultuur heeft de oorspronkelijke betovering van de fotografie laten verdwijnen. Sommige foto’s kan ik nog steeds betoverend” vinden, maar meestal betekent dat gewoon “heel erg mooi”. Zelden komt het voor dat ik door een foto als door de bliksem getroffen word, zoals 170 jaar geleden, toen de mens met de eerste foto’s werd geconfronteerd. Om weer ontvankelijk te worden voor de oorspronkelijke betovering van de foto, bekijk ik de laatste tijd als dagafsluiting een 19e eeuwse portretfoto bij kaarslicht. Zolang het geen spiritisme wordt, kan de betovering mij eigenlijk niet ver genoeg gaan!

“Gelooft u in geesten?” vraagt de tienjarige John Herschel aan zijn vader William Herschel (1738-1822) als ze onder de sterrenhemel staan. Zijn vader is op dat moment al een beroemdheid. Hij is bekend als de ontdekker van de planeet Uranus. En in 1781 stelde hij vast dat de zon deel uitmaakt van het melkwegstelsel. Hij kreeg er de Copley Medal voor, de hoogste onderscheiding van de Royal Society. “ja”, antwoordt zijn vader, “ik geloof in geesten. Niet in de geesten van overledenen. Maar kijk eens boven je. De meeste sterren die je ziet, zijn er inmiddels al een eeuwigheid niet meer. Wat je ziet zijn de geesten van sterren!”

In de serie Cosmos – a spacetime odyssey is van deze anekdote uit het leven van John Herschel een animatiefilmpje gemaakt. Het jongetje kijkt met verbazing naar de ontdekking van zijn vader. Voor het eerst kijkt hij naar de sterrenhemel als een geestverschijning. John Herschel zal in de voetsporen van zijn vader treden. Hij wordt misschien wel de beroemdste astronoom van de negentiende eeuw. Maar hij is ook een pionier op het gebied van de fotografie en is zelfs de munter van het woord photo-graphy: licht-schrijven.

Zo drong tot hem door dat een foto eigenlijk hetzelfde is als een ster aan de sterrenhemel. Het is een momentopname, een fixatie van licht uit het verleden. Een portretfoto toont ons een geest!

john herschel
John Herschel april 1867
gefotografeerd door Julia Margaret Cameron
Wanneer ik naar de geest van John Herschel kijk, word ik getroffen door zijn blik. Het is de blik van iemand die teveel gezien heeft, de blik van een teruggekeerde frontsoldaat.

Wanneer ik naar de geest van John Herschel kijk, word ik getroffen door zijn blik. Het is de blik van iemand die teveel gezien heeft, de blik van een teruggekeerde frontsoldaat. John Herschel moest waarschijnlijk een loodzware gedachte torsen. Voor mij is deze uitdrukking exemplarisch voor het moderne bewustzijn dat in de negentiende eeuw geboren werd, een bewustzijn dat door zijn eigen kennis driemaal verwond raakte.

Daarnaast heeft fotografe Julia Margaret Cameron natuurlijk ook een prachtige, door Rembrandt geïnspireerde portretfoto gemaakt.

meer geestverschijningen [ woest & vredig ]