Categorie archief: fotografie

Le voyage extraordinaire

gezien op TV 5: Le voyage extraordinaire documentaire over Méliès (2011)

L'Arrivée d'un train 1895De allereerste films werden gemaakt in Frankrijk en duurden meestal niet langer dan één minuut. “Levende beelden” is een betere benaming want de eerste films waren eigenlijk bewegende foto’s die als kermisattractie vertoond werden. Er was meestal geen verhaal. Alleen de kracht van de illusie, was sterk (en nieuw!) genoeg om de toeschouwer iets sensationeels te bieden. De reactie van het publiek in 1895 op L’Arrivée d’un train en gare de La Ciotat van de gebroeders Lumière is legendarisch geworden. Toeschouwers zouden in paniek zijn geraakt omdat ze dachten dat de trein de zaal in kwam gereden.

We zijn tegenwoordig zo afgestompt door het bombardement van beelden, dat we niet meer zien dat fotografie en film eigenlijk tovenarij zijn.

Ik kijk graag terug naar de eerste films en naar de eerste foto’s. We zijn tegenwoordig zo afgestompt door het bombardement van beelden, dat we niet meer zien dat fotografie en film eigenlijk tovenarij zijn. De eerste projectoren heetten niet voor niets toverlantaarns. Wanneer je wel eens zelf een foto ontwikkeld hebt in de doka, ken je de ervaring van het beeld dat in het ontwikkelbad op het witte papier tevoorschijn komt. In de kraamkamer van de fotografie voel je iets van het magische van foto-grafie die in de grond een “verschijning” is, een beeld “geschreven” met licht. Deze ervaring is helemaal weggesleten doordat ons netvlies elke dag gebombardeerd wordt foto’s en filmbeelden. Ze zijn op hetzelfde niveau gekomen als alle andere visuele prikkels.

Net als in de geschiedenis van de schilderkunst zie je bij fotografie en film ook een ontwikkeling die in het collectieve bewustzijn verwerkt wordt. Wanneer filmmakers verhalen gaan vertellen in het nieuwe medium ontstaat er een filmtaal en het publiek leert deze te interpreteren. We zijn nu zo vertrouwd met een flash back dat we daar niet eens meer over na hoeven te denken. Als we er wél bij stilstaan, realiseren we ons hoe magisch het medium film is. Het is in staat de tijd in te dikken, om te buigen en terug te spoelen. Film geeft de illusie dat we meester over de tijd zijn. Edgar Reitz, de schrijver en regisseur van Heimat, stelt dat film geen tijdverdrijf is, maar tijdwinst. De grammatica van de film heeft zich in de eerste decennia van de film ontwikkeld en is opgenomen in ons collectieve bewustzijn. De prijs voor conditionering aan een medium is dat de oorspronkelijke verwondering afslijt.

Un homme de têtes 1898
still uit Un homme de têtes 1898
van Georges Méliès
Is het mogelijk om een schilderij uit 1600, een foto uit 1850 of een film uit 1910 te zien zoals de mensen het toen zagen?

Door terug te gaan in de geschiedenis kunnen we een omgekeerde beweging uitproberen: het oude weer nieuw laten worden. Is het mogelijk om een schilderij uit 1600, een foto uit 1850 of een film uit 1910 te zien zoals de mensen het toen zagen? Kunnen we de conditionering tijdelijk tussen haakjes zetten en het nieuwe, de betovering, opnieuw ervaren. Ik denk het wel, al hebben we door onze plaats in de geschiedenis een definitief ander bewustzijn gekregen dan iemand uit 1850. Maar het bewustzijn van onze voorouders is gedeeltelijk te achterhalen…

We staan op de hoogste trede in de geschiedenis en zien letterlijk veel meer verleden dan onze voorouders. Maar we blijven intussen wel dwergen die op de schouders van reuzen staan. We kunnen ons oefenen om op de grond, in het hier en nu, te gaan staan zodat we op kunnen kijken naar die reuzen. Het zou dwaas zijn om op het verleden en op de traditie neer te kijken, als iets dat achter ons ligt en dat we overtroffen hebben.

L’homme a la tête en caoutchouc 1901
Bij Méliès zien we een analoog knutselplezier dat door CGI achterhaald is, maar waar het hart van opspringt.

Bepaalde ervaringen, die onze voorouders (of wijzelf als kind) nog hadden, lijken nu te zijn verdwenen. We zijn gewend aan het digitale leven maar hebben ons daarmee ook verbonden met een snelheid en hoeveelheid die ver boven de menselijke maat ligt. Vroeger kon ik tien of twintig nummers op een cassettebandje opnemen. Wilde ik een nummer luisteren, dan moest er eerst gespoeld worden. Nu heb je een paar duizend nummers op een USB-stick die direct toegankelijk zijn. Maar kunnen we al die nummers ooit beluisteren, laat staan dat we er een relatie mee aan kunnen gaan?

Wat voor muziek geldt, geldt voor beelden misschien nog veel meer. Zijn we nog in staat om “langzaam” te kijken met al die illusies die de hele dag op ons afkomen via internet, televisie, kranten en tijdschriften, reclameborden, enz.? Voor aandachtige visuele waarneming hebben we vaak geen geduld meer, omdat we opgejaagd worden door de ontelbare beelden om ons heen.

Le Voyage dans la Lune 1902
still uit Le Voyage dans la Lune 1902
van Georges Méliès

Nu zijn er verschillende manieren om even te ontsnappen aan de maalstroom van beelden. Meditatie is een prima weg. Maar we kunnen ook actief mediteren, een weg die Descartes aanprijst. Oude schilderijen, foto’s en films zijn heel geschikt om aandacht te bundelen en tegelijkertijd een tijdreis en bewustzijnsreis te maken. Un voyage extraordinaire.

Le voyage extraordinaire [ trailer ]

into the shadows

100 all-time favorite film noirs and neo-noirs
van Paul Duncan en Jürgen Müller verschijnt in mei 2014 bij Taschen
film-noir-taschenEnter a world populated by private eyes, gangsters, psychopaths, and femmes fatales, where deception, lust, and betrayal run rampant. The first film-by-film photography book on film noir and neo-noir, this essential collection begins with the early genre influencers of German and French silent film, journeys through such seminal works such as Double Indemnity, The Postman Always Rings Twice, and Vertigo, and arrives at the present day via Chinatown, Pulp Fiction, Heat, and the recent cult favorite Drive.
 
Entries include posters, tons of rare stills, cast/crew details, quotes from the films and from critics, and analyses of the films. Film director, film noir scholar, and Taxi Driver screenwriter Paul Schrader provides the introduction to this feast of noir worship. Populated by the genre’s most revered directors, like Hitchcock, Wilder, Welles, Polanski, Mann, and Scorsese, the book also pays homage to its iconic faces, including Mitchum, Bogart, Hayworth, Bergman, Grant, Bacall, Crawford, Nicholson, Pacino, and so many more.
 
Bron: taschen.com

geestverschijningen [ 4 ]

kijken naar 19e eeuwse portretfoto’s bij kaarslicht
vandaag John Herschel (1793-1871)

We zijn zo gewend geraakt aan fotografie, dat we de magie van het medium bijna vergeten zijn. Want eigenlijk is fotografie optische tovenarij. De massacultuur heeft de oorspronkelijke betovering van de fotografie laten verdwijnen. Sommige foto’s kan ik nog steeds betoverend” vinden, maar meestal betekent dat gewoon “heel erg mooi”. Zelden komt het voor dat ik door een foto als door de bliksem getroffen word, zoals 170 jaar geleden, toen de mens met de eerste foto’s werd geconfronteerd. Om weer ontvankelijk te worden voor de oorspronkelijke betovering van de foto, bekijk ik de laatste tijd als dagafsluiting een 19e eeuwse portretfoto bij kaarslicht. Zolang het geen spiritisme wordt, kan de betovering mij eigenlijk niet ver genoeg gaan!

“Gelooft u in geesten?” vraagt de tienjarige John Herschel aan zijn vader William Herschel (1738-1822) als ze onder de sterrenhemel staan. Zijn vader is op dat moment al een beroemdheid. Hij is bekend als de ontdekker van de planeet Uranus. En in 1781 stelde hij vast dat de zon deel uitmaakt van het melkwegstelsel. Hij kreeg er de Copley Medal voor, de hoogste onderscheiding van de Royal Society. “ja”, antwoordt zijn vader, “ik geloof in geesten. Niet in de geesten van overledenen. Maar kijk eens boven je. De meeste sterren die je ziet, zijn er inmiddels al een eeuwigheid niet meer. Wat je ziet zijn de geesten van sterren!”

In de serie Cosmos – a spacetime odyssey is van deze anekdote uit het leven van John Herschel een animatiefilmpje gemaakt. Het jongetje kijkt met verbazing naar de ontdekking van zijn vader. Voor het eerst kijkt hij naar de sterrenhemel als een geestverschijning. John Herschel zal in de voetsporen van zijn vader treden. Hij wordt misschien wel de beroemdste astronoom van de negentiende eeuw. Maar hij is ook een pionier op het gebied van de fotografie en is zelfs de munter van het woord photo-graphy: licht-schrijven.

Zo drong tot hem door dat een foto eigenlijk hetzelfde is als een ster aan de sterrenhemel. Het is een momentopname, een fixatie van licht uit het verleden. Een portretfoto toont ons een geest!

john herschel
John Herschel april 1867
gefotografeerd door Julia Margaret Cameron
Wanneer ik naar de geest van John Herschel kijk, word ik getroffen door zijn blik. Het is de blik van iemand die teveel gezien heeft, de blik van een teruggekeerde frontsoldaat.

Wanneer ik naar de geest van John Herschel kijk, word ik getroffen door zijn blik. Het is de blik van iemand die teveel gezien heeft, de blik van een teruggekeerde frontsoldaat. John Herschel moest waarschijnlijk een loodzware gedachte torsen. Voor mij is deze uitdrukking exemplarisch voor het moderne bewustzijn dat in de negentiende eeuw geboren werd, een bewustzijn dat door zijn eigen kennis driemaal verwond raakte.

Daarnaast heeft fotografe Julia Margaret Cameron natuurlijk ook een prachtige, door Rembrandt geïnspireerde portretfoto gemaakt.

meer geestverschijningen [ woest & vredig ]

voorbijganger in de Squareswijk

gisteren een Art Nouveau wandeling doorheen Brussel gemaakt

Na een wandeling door Schaarbeek (2013), de Louizawijk (2009) en Sint Gilles (2009) maakten we maandag een stadswandeling langs Art Nouveau architectuur in de Squareswijk en Jubelwijk van Brussel. Michaela maakte weer de foto´s.

Brussel
Art Nouveau wandeling doorheen Brussel

De opvallendste voorgevel op deze wandeling was zonder twijfel die van Maison Saint-Cyr van architect Gustave Strauven aan het Ambiorixplein. Strauven, een leerling van Victor Horta ontwierp dit huis in 1900 voor de schilder Georges de Saint-Cyr.

Brussel
Maison Saint-Cyr 1900

Art Nouveau in Brussel is eigenlijk een verzamelnaam voor verschillende bouwstijlen tussen 1894 en 1914. Het gebruik van materialen als smeedijzer en glas veroorzaakte een breuk met de neostijlen aan het einde van de 19e eeuw. Deze breuk was niet altijd radicaal. Vaak werkten historische stijlen door in een nieuwe bouwkunst die aan het einde van de 19e eeuw opbloeide. Bij Maison Saint-Cyr heeft Gustave Strauven de uitbundige vormtaal van het rococo toegepast in het smeedwerk.

brussel
Maison Saint-Cyr 1900
Het huis is onlangs gerestaureerd en het smeedwerk staat er weer fris bij in pistachegroen. Deze kleur verwijst evenals de kolkende bewegingen van het smeedwerk naar een historische stijl, namelijk het rococo.
brussel
Maison Saint-Cyr 1900
Bij Maison Saint-Cyr heeft Gustave Strauven de uitbundige vormtaal van het rococo toegepast in het smeedwerk.
brussel
Maison Saint-Cyr 1900
Gustave Strauven was van 1896 tot 1898 in de leer in Brussel bij Victor Horta en hielp hij mee met het tekenen van het Hotel van Eetvelde en het Volkshuis. In 1898 was hij gedurende een jaar in Zürich tekenaar in een architectenbureau. Hij keerde terug naar Brussel, waar hij een prominent architect werd in de Art Nouveau-beweging. Hij hield zich ook bezig met technologisch onderzoek naar bouwmaterialen en bouwtechniek, en verkreeg zelfs enkele octrooien op dat gebied. Gustave Strauven overleed op 40-jarige leeftijd aan verwondingen als gevolg van de Eerste Wereldoorlog.
 
Bron: nl.wikipedia.org

retronaut

The Photographic Time Machine

Tijdens het midcentury modernisme (1935-1965) was de blik sterk op de toekomst gericht. Het modernisme was utopisch ingesteld en hield niet van achteruitkijkspiegels. In de jaren zeventig liep het modernisme op zijn eind. Met het postmodernisme in de jaren tachtig, dat het modernisme kritisch wilde bekijken, kwam vanzelf de achterwaartse blik terug. Tegenwoordig is retro de normaalste zaak van de wereld, maar een halve eeuw geleden had je daar niet mee aan moeten komen.

In The Wheel, de laatste episode van het eerste seizoen Mad Men moet reclameman Don Draper een reclamecampagne bedenken voor een product van Kodak. Het is 1962. Met de Carousel heeft Kodak de diaprojector opnieuw uitgevonden. Tijdens de presentatie aan de marketeers van Kodak wijkt hij af van het verwachtingspatroon. Vijftig jaar geleden werden astronauten, raketten en ruimteschepen in de reclamewereld te pas en te onpas ingezet. Fabrikanten identificeren zich nu eenmaal graag met nieuw, toekomst en snelheid, was de eenvoudige gedachte. De catchphrase van Buzz Lightyear uit Toy Story stond op menig merk geschreven: “To infinity… and beyond!”

Maar Don Draper keert het voor de diaprojector van Kodak om: “This is not a spaceship, it’s a time machine,” legt hij uit. “It goes backwards and forwards, and it takes us to a place where we ache to go again.” Je ziet de monden van de Kodak-jongens in slow motion openvallen. That’s it!

Kodak CarouselNostalgia
It’s delicate, but potent
Teddy told me that in Greek, nostalgia literally means the pain from an old wound.
It’s a twinge in your heart, far more powerful than memory alone.
This device isn’t a spaceship, it’s a time machine.
It goes backwards, forwards.
It takes us to a place where we ache to go again.
It’s not called the Wheel.
It’s called the Carousel.
It lets us travel the way a child travels.
Around and around and back home again,
to a place where we know we are loved.

uit: “Mad Men” Season 1, Episode 13, “The Wheel”

Waarom werkt deze metafoor zo goed? Het verwachtingspatroon (een ruimteschip) wordt doorbroken, maar tegelijkertijd rekt de nieuwe metafoor (tijdmachine) alles nog meer op. Met een tijdmachine reis je niet alleen naar de toekomst, maar ook naar het verleden. En reizen naar het verleden appelleert aan een diep menselijk verlangen, een terugkeer naar de kindertijd, een terugkeer naar het paradijs.

De web community retronaut.com biedt dezelfde trip als Kodak Carousel. In de woorden van Don Draper: “and it takes us to a place where we ache to go again.” Hij zou zo het woord retronaut gemunt kunnen hebben.

retronaut_site
retronaut.com
It takes us to a place
where we ache to go again

Don Draper (Matthew Weiner)

What is Retronaut?
Retronaut is a photographic time machine. It is a digital collection of tens of thousands of pictures from across the past, all with one thing in common – each one has the power to warp your sense of time . Our team mines archives online and offline, unearthing pictures that seem not to belong to the time when they were created, that dissolve away the years like tarnish on a ring, that take our collective map of the past and tear tiny holes in it – holes through which we glimpse the real past lying underneath our map. These are pictures that show not so much the past as they show “now” – but another version of now.

It lets us travel the way a child travels. Around and around and back home again, to a place where we know we are loved.

Don Draper (Matthew Weiner)

retronaut.com