Categorie archief: fotografie

geheiligde natuur

gezien op Canvas: Metéora (2012) van Spiros Stathoulopoulos

MeteoraHet is alweer 35 jaar geleden dat ik de kloosters van Metéora in centraal Griekenland bezocht. Het onwezenlijke landschap met zijn steile rotspartijen maakte meer indruk op mij dan de kloosters. In dezelfde zomer dat ik Metéora bezocht, ging de James Bond film For your eyes only in première. De finale speelt zich af rond de kloosters van Metéora. Het contrast tussen verstild kloosterleven en luidruchtige misdaad past natuurlijk goed in het James Bond concept.

Toen ik de film jaren later terug zag en ik inmiddels orthodox geworden was, kwamen de scenes in Metéora eerder over als heiligschennis. Hadden de gangsters die James Bond achtervolgde, de bordjes niet gelezen dat Metéora een stiltegebied is en dat er in meerdere talen om respect voor deze geheiligde natuur gevraagd wordt? In 1981 stonden die bordjes er al!

Ik was benieuwd naar de film Metéora (2012) van Spiros Stathoulopoulos die zaterdagavond laat werd uitgezonden op het Belgische Canvas. De VPRO-gids vindt deze film slechts twee sterren waard (“een levenloze aaneenschakeling van mooie plaatjes”), maar dat is een tamelijk voorspelbare reactie op een film waarin de fotografie het narratief domineert. Metéora is inderdaad een aaneenschakeling van fraaie fotografie, natuurlijk te danken aan het zeer fotogenieke landschap. Levenloos is de film allerminst. Als Leitmotiv heeft regisseur Spiros Stathoulopoulos gekozen voor de strijd tussen lichaam en geest. En dat is toch het leven zelf. Of zou het moeten zijn. Want als de spanning tussen mind en body ontbreekt, dan wordt het leven óf cerebraal óf hedonistisch.

Metéora trailer

Meteora [ imdb.com ]

De poëzie van Groningen

gisteren een stadswandeling door Groningen gemaakt

stadswandelingDe historische binnenstad van Groningen is bekend om haar hofjes. Het zijn de spreekwoordelijke oases van groen in de jungle van blik en asfalt. Het meest opvallend troffen we dat aan in het St.Geertruids- of Pepergasthuis. Het werkt als een soort tijdmachine: ben je eenmaal onder het poortje door dan beland je in het verleden. Kleine huisjes rond een plantsoen met Buxushagen. Alles is van steen en hout. Blik en plastic tref je hier niet aan. Schreeuwerige kleuren ook niet. De beslotenheid geeft aangename bescherming. Even weg uit het jachtige stadsleven. “Je verlaat het hofje aan de achterzijde via het trapje naar beneden.” We doen braaf wat de gids schrijft en worden als we de deur onderaan de trap opendoen weer uitgespuwd op straat in de 21e eeuw terwijl de auto’s in twee richtingen voorbijvliegen. Zou het contrast vroeger ook zo groot geweest zijn?

in het hofje van het St.Geertruids- of Pepergasthuis

Groningen kent behalve de hofjes meer plekken waar het lijkt alsof de tijd hier stil heeft gestaan: aan de Noord-Oostzijde van de Martinikerk en aan de Westzijde van de Der Aa-kerk sta je plotseling in een dorpse omgeving. Stad en dorp komen er even bij elkaar.

stadswandeling Groningen
de stadswandeling door de compacte binnenstad van Groningen die wij zondag maakten.

Modernisme en postmodernisme is er in de Groningse binnenstad ook te vinden. Het beroemdste postmoderne gebouw is natuurlijk het Groninger Museum in het verbindingskanaal tegenover het station. In 1994 zette dit opvallende gebouw Groningen internationaal op de kaart. Het Groninger Museum is een postmodern statement, een opzettelijke schreeuw. Er zijn ook postmoderne gebouwen in Groningen te vinden die zich hebben aangepast aan de historische omgeving, zoals het Waagstraatcomplex rondom de Waag. Ik vind dit zeer geslaagde postmoderne architectuur omdat deze vloeiend overgaat in de historische omgeving zonder zelf historiserend te worden.

Waagstraat Groningen
Het Waagstraatcomplex is een goed voorbeeld van postmoderne architectuur die vloeiend overgaat in de historische omgeving zonder zelf historiserend te worden.

De Groningse dichter Jean Pierre Rawie schreef in 1994 ter gelegenheid van de nieuwbouw in de Waagstraat een mooi gedicht dat nu op een gevelsteen voor het winkelende publiek te lezen is.

De eeuwig wisselende hemel welfde
zich eeuwenlang boven dezelfde grond
waar altijd anders en altijd hetzelfde
de stad zichzelf herkende en hervond;
 
van wat hier door de jaren is verrezen
is veel weer door de jaren neergehaald,
maar altijd werd door deze plek het wezen
van Gronings stad en ommeland bepaald,
 
dat, steeds als men het nieuwe met het oude
opnieuw behoedzaam in de waagschaal legt,
voor volgende geslachten blijft behouden,
wanneer ook deze muren zijn geslecht.
Rawie Waagstraat
gedicht van Jean Pierre Rawie op de gevel

sculpturaal

gisteren foto’s genomen van het nieuwe Arnhem CS

Het nieuwe Centraal Station van Arnhem doet erg denken aan de TWA Flight Center uit 1962 van de Finse architect Eero Saarinen op JFK Airport bij New York.

CS Arnhem
het nieuwe Arnhem CS

Architect Ben van Berkel (1957) geeft toe dat hij zich door dit iconische gebouw heeft laten inspireren, een van de schoolvoorbeelden van sculpturale architectuur.

CS Arnhem
ingang van Arnhem CS

De architect van de Erasmusbrug werkte ooit voor beroemde architecten als Zaha Hadid (1950) en Santiago Calatrava (1952) beiden bekend van onconventionele constructies.

CS Arnhem
stationshal
CS Arnhem
stationshal
CS Arnhem
passerelle met overkappingen op de perrons
CS Arnhem
trap naar het perron
CS Arnhem
overkapping van het perron
CS Arnhem
de twintowers van Arnhem: de blauwe Rijntoren (WTC) en de groene Parktoren

Arnhem CS heeft 53 jaar oudere broer in New York [ houvanarnhem.nl ]

oud licht in een nieuw licht

vrijdag gezien in Museum Arnhem: Talud
collodiumfotografie van Hans Wijninga 09.10.2015 t/m 07.02.2016

Sinds enkele jaren is het motto van Museum Arnhem “Ruimte voor realiteit”, een motto waar je alle kanten mee op kunt. En dat is ook de bedoeling. Een toelichting bij dat motto verdubbelt de nietszeggendheid: “Het MMKA vindt dat het tot ‘uitdrukking brengen van de werkelijkheid’ een bijzonder actuele opgave aan de beeldende kunst is.”

Art talk wordt het genoemd, de abstraherende formele teksten bij kunstwerken die eigenlijk niets meer zeggen. Musea voor eigentijdse kunst zijn er bedreven in. Zo lezen we bij de tentoonstelling Talud van de Arnhemse fotograaf Hans Wijninga dat hij in zijn foto’s “als visuele verkenner reageert” op het gemaakte landschap. Er had net zo goed kunnen staan dat hij landschappen fotografeert.

Maar er is natuurlijk altijd meer aan de hand. Hans Wijninga maakt geen gewone foto’s maar gebruikt een glasplaat die met collodium bestreken is. Het collodiumprocedé werd in 1851 uitgevonden door de Brit Frederick Scott Archer. Hij legde daarmee de technische grondslag voor de moderne chemische fotografie. In de 21e eeuw zijn er nog altijd fotografen die volgens het collodiumprocedé werken.

Hans Wijninga
Hans Wijninga N 52˚ 02. 889 – E 5˚ 51. 370, 2013

Collodiumfotografie heeft bepaalde visuele eigenschappen die het voor fotografen als Alex Timmermans en Hans Wijninga zo aantrekkelijk maakt. Wat onderbelicht blijft in de toelichtende tekst bij Talud, is dat deze bijzondere foto’s niet alleen ruimte geven aan realiteit maar ook aan historiciteit. Historiciteit is nu juist het unieke van de wijze waarop de mens de realiteit ervaart: in een schemergebied van herinneringen en verwachtingen. Want een licht dat alles in het hier en nu onthult, is een idee en geen werkelijkheid.

Doordat we bij collodiumfoto’s onmiddellijk denken aan de pioniersjaren van de fotografie, verwachten we een beeld uit de negentiende eeuw. Spookbeelden. Oud licht.

Doordat we bij collodiumfoto’s onmiddellijk denken aan de pioniersjaren van de fotografie, verwachten we een beeld uit de negentiende eeuw. Spookbeelden. Oud licht. Maar wat zien we op de foto’s van Hans Wijninga? Foto’s uit Arnhem-Zuid met voornamelijk bebouwing uit de jaren ’70. The medium is the message, maar deze cross over tussen de jaren ’50 van de negentiende eeuw en de jaren ’70 van de twintigste eeuw, doet iets vreemds. Back to the future.

het aura van het natte collodium [ pf.nl ]

een dag zonder foto’s

stelling “fotografie maakt de waarnemer lui”

Natuurlijk zijn er talloze argumenten waarom bovenstaande stelling niet juist is. Sinds de mens de fotografie heeft uitgevonden, kunnen we steeds dieper doordringen in het zichtbare en worden we juist wakker voor de verborgen werelden van het kosmische, microscopische en de tijd. En dat allemaal (en dat is heel veel!) dankzij de lens en het procedé om het beeld op de gevoelige plaat vast te leggen.

Bovenstaande stelling blijkt echter wél te kloppen als we ons realiseren dat de fotografie, het schrijven met licht, eerst op lichtgevoelig papier en celluloid en tegenwoordig in pixels, de wereld onvoorstelbaar reproduceerbaar heeft gemaakt. Overal komen we foto’s tegen. Overal spiegels en vervormde spiegels van de wereld. In de media en massacultuur hebben foto’s vaak ook een wow!-effect. Want al die beelden concurreren met elkaar om onze aandacht. Inflatie is het gevolg. We raken afgestompt en onze ogen worden lui.

In de media en massacultuur hebben foto’s vaak ook een wow!-effect. Want al die beelden concurreren met elkaar om onze aandacht. Inflatie is het gevolg.
de eerste foto's
De eerste foto uit de geschiedenis die vastgelegd kon worden, was nog een spookbeeld.
(boven: Nicéphore Nièpce, 1827)
Elf jaar later was het magie geworden.
(onder: Louis Daguerre, 1838)

We zouden onze ogen eens een dagje vakantie mogen geven. Een dag zonder foto’s. Is dat mogelijk? Een dag geen internet, geen televisie en geen tijdschriften? Bovendien zouden we de avond tevoren alle foto’s in huis even moeten omdraaien. En we zouden ook binnen moeten blijven, want in elke straat zijn foto’s, het begint al met de abri in de woonwijk.

Hoe zouden onze ogen reageren? Zouden ze dankbaar zijn dat ze eindelijk weer eens in een ongespiegelde werkelijkheid mogen kijken? Om er tijd voor te nemen, zouden we iets kunnen gaan natekenen. Want als je tekent, ga je beter kijken. Schrijven met licht kan iedereen die een fototoestel in zijn hand heeft. Maar schrijven met grafiet kan ook iedereen. En dat is af en toe veel beter dan foto’s nemen. We gaan er beter van kijken.

Door tekenen zie je meer [ rijksmuseum.nl ]

het gezicht van Engeland

The Face Of Britain – The nation through its portraits
National Portrait Gallery London t/m 16 januari 2016
Simon Schama's The Face of BritainHistorian Simon Schama joins forces with National Portrait Gallery curators to create five new displays exploring the development, character and meanings of British portraiture.
 
Staged throughout the Gallery, portraits from across the Collection will be displayed for the first time by theme rather than chronology, taking a long view of the history of portraits in each room. Each display will comprise a cross-period selection in various media, exploring one of the following themes: Power, Love, Fame, People and Self.
 
Simon Schama’s The Face of Britain will broadcast on BBC Two in September coincide with the broadcast of a new five-part TV series on BBC Two and the publication of an accompanying book by Viking/Penguin Random House this autumn.
 
Bron: npg.org.uk

Simon Schama’s The Face of Britain [ npg.org.uk ]

Amsterdam 1975

Amsterdam, herfstvakantie 1975

In 1975 bestond Amsterdam 700 jaar. In het voorjaar verscheen een jubileumpostzegel. De Portugese synagoge, die kort voor Spinoza´s dood voltooid werd, bestond 300 jaar en ook ter gelegenheid van dit jubileum verscheen een postzegel.

Amsterdam 700 jaar
jubileumpostzegels 1975
700 jaar Stad Amsterdam
300 jaar Portugese synagoge

In de herfstvakantie van 1975 was ik met mijn ouders en mijn broer een dagje in Amsterdam. De Nieuwmarktbuurt lag op de schop vanwege de aanleg van de metro. We parkeerden de auto naast de Portugese synagoge en liepen via de Dam naar het Rijksmuseum. Mijn ouders vermeden de wallen en vooral de beruchte Zeedijk, het “Harlem” van Amsterdam waar de heroïnehandelaars veertig jaar geleden de dienst uitmaakten. In het Rijksmuseum konden we de Nachtwacht niet zien, want die was een maand eerder ernstig beschadigd door een verwarde man.

De aanleg van de metro in 1975
Voor de bouw van de 3,5 kilometer lange metrobuis moest een groot deel van de Nieuwmarktbuurt gesloopt worden, ook een groot gedeelte van het Waterlooplein viel ten prooi aan de sloophamer. Dit kwam doordat men bovengronds bouwde, waarbij grote betonnen caissons moesten worden afgezonken. Gedurende de bouw van de metro zwierf de markt rond de bouwputten. (bron: waterloopleinmarkt.nl)

Waterlooplein
Het Waterlooplein was voor ons een belevenis. Voor een deel bestond het in 1975 nog in zijn oude vorm, maar een groot deel was al veranderd in een enorme bouwput voor de aanleg van de metro.
[foto : waterloopleinmarkt.nl]

Om te zien hoe Amsterdam er voor mij als twaalfjarige toen uitzag, keek ik naar de foto’s die Ed van der Elsken in 1975 van het Amsterdamse straatbeeld maakte.

Ed van der Elsken Streetlife Amsterdam, 1975

geschiedenis van het Waterlooplein [ waterloopleinmarkt.nl ]