Categorie archief: documentaires

Teutoons zelfonderzoek [ 2 ]

zondagavond gezien op ZDF: Deutschland Saga 3. Teil: Was uns eint
een zoektocht naar de Duitse identiteit

Christopher ClarkZondagavond volgde bij ZDF het derde en voorlopig laatste deel uit de serie Deutschland Saga. In maart worden de drie laatste delen uitgezonden. Het thema van de derde aflevering ging over de vraag wat de Duitsers verenigt. Daarna trokken 12 eeuwen Duitse geschiedenis in sneltreinvaart aan ons voorbij. Het was de bekende geschiedenisles, op televisie prachtig geïllustreerd met reenactment.

De Duitsers, die toch altijd al dieper naar hun identiteit hebben gegraven dan andere Europese volkeren, worden in Deutschland Saga bijgeschoold in Duits zelfbewustzijn.

Presentator Christopher Clark begon zijn verhaal heel toepasselijk in de paltskapel in Aken. Karel de Grote of Charlemagne was sinds de Romeinen de eerste heerser die voor Europese eenwording zorgde. Als Karolinger was hij eigenlijk een Frank en nog geen Duitser. Pas in de negende eeuw zou het oostelijk deel van het Karolingische Rijk, dat in 843 onder de nazaten van Karel de Grote verdeeld was, verenigd worden door Otto I. In 962 liet hij zich door de paus in Rome tot keizer. Het Heilige Römische Reich deutscher Nation zou tot 1806 bestaan en de Duitsers in één Rijk onderbrengen. Toch was er nog lang geen sprake van Duitse eenheid.

Heilige Roomse Rijk
Vijfhonderd jaar geleden, omstreeks 1520, waren Nederland en een deel van België nog een deel van het Heilige Roomse Rijk

Vervolgens slaat Christopher Clark vijfhonderd jaar over en komen we hem weer tegen in de Wartburg in Eisenach. Een beetje historicus weet dan hoe laat het is: Maarten Luther. De Reformatie zal Duitsland niet verenigen maar tot op het bot verdelen in een bittere strijd tussen protestanten en katholieken. Tijdens de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) wordt op het Duitse grondgebied de godsdienstoorlog in volle hevigheid uitgevochten. Duitsland raakt ontredderd ten voordele van Frankrijk, Zweden, maar ook van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Na de Vrede van Westfalen 1648 krabbelt Duitsland er langzaam weer bovenop, maar nog steeds is de Duitse eenheid nog ver te zoeken.

Een nieuwe grootmacht dient zich aan op Duits territorium. Pruisen wordt in 1701 een koninkrijk en er ontstaat in de achttiende eeuw een rivaliteit tussen Habsburg en Pruisen. Na de Zevenjarige Oorlog, die op een haar na catastrofaal afliep voor Pruisen, plaatst het jonge koninkrijk zich tenslotte toch in de rij der Europese grootmachten: Engeland, Frankrijk, Rusland en Habsburg. Dan belanden we in de negentiende eeuw, de eeuw die geboren is uit de Franse Revolutie. Deze zou later voor de Duitse eenheid van doorslaggevend belang blijken. Door Napoleon raakte de Duitse bevolking vertrouwd met de revolutionaire idealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap. De burgers roken even aan de vrijheid.

Nadat Napoleon in de herfst van 1813 bij Leipzig verslagen was en zich uit Duitsland moest terugtrekken en na het Congres van Wenen in 1815, werd onder leiding van Oostenrijk de klok teruggedraaid. Het Heilige Roomse Rijk dat in 1806 was opgehouden te bestaan, vond zijn opvolger in de Duitse Bond. Deze was door Metternich in het leven geroepen en verenigde Habsburg met een lappendeken van Duitse koninkrijkjes, bisdommen en hertogdommen. De Restauratie of Vormärz (1815-1848) was een tijd van repressie.

Congres van Wenen 1814-15
Tijdens het Congres van Wenen (1814/15) werd de kaart van Europa opnieuw getekend. Onder aanvoering van Oostenrijk werd de Duitse Bond de opvolger van het Heilige Roomse Rijk. Maar van Duitse eenwording was nog steeds geen sprake

De geest van de Franse Revolutie was in de fles teruggedreven, maar overal in Duitsland waren liberale bewegingen ontstaan ter bevordering van burgerrechten en de nationale eenheid. In deze periode ontstond ook de nationale driekleur Schwarz-Rot-Gold, maar werd verboden. Slechts enkele delen van Duitsland waren liberaal ingesteld, zoals Baden en Württemberg. Maar onder monarchistische dictaturen zoals Oostenrijk en Pruisen werden liberale bewegingen met harde hand onderdrukt. De julirevolutie in 1830 kon vanuit Frankrijk niet overslaan. Ook de maartrevolutie van 1848, die aanvankelijk tot een constitutie en parlement in Frankfurt leidde, werd tenslotte een mislukking.

Na 1848 werd het dualisme tussen Oostenrijk en Pruisen binnen de Duitse Bond op de spits gedreven. Tenslotte werd Oostenrijk door Pruisen in 1866 verslagen en kwam er een einde aan de Duitse Bond en werd de Noord-Duitse Bond opgericht, zonder Oostenrijk. De definitieve eenwording van de Duitse vorstendommen onder aanvoering van Pruisen zou nu niet lang meer op zich laten wachten. In 1870 zag Bismarck zijn kans en wist hij Frankrijk uit te lokken tot een oorlog. Keizer Napoleon III van Frankrijk werd gevangen genomen en Frankrijk werd in Versailles vernederd met de proclamatie van het Duitse Keizerrijk in januari 1871. Maar de Duitse eenwording was schijn, want er was nog steeds geen democratie. Het Duitse Keizerrijk (1871-1818) was nog altijd een monarchistische dictatuur onder de Duitse keizer, die in feite de monarchen van Pruisen waren.

Die Proklamation des Deutschen Kaiserreiches
Na de Proklamatie van het Duitse Keizerrijk in Versailles (1871) was er nog steeds geen democratie. De Duitse keizer regeerde nog steeds zoals de monarchen van Pruisen gedaan hadden.

Inmiddels hebben we met deze aflevering van Deutschland Saga al duizend jaar Duitse geschiedenis achter de kiezen. Met Duitsland in de twintigste eeuw zijn we tenslotte dichter bij huis gekomen. Het verhaal van de Eerste en de Tweede Wereldoorlog kennen we in grote lijnen. Onze oosterburen spreken tegenwoordig over de Urkatasrophe des 20.Jahrhunderts en zijn zich er maar al te bewust van dat nazi-Duitsland de donkerste episode in de moderne tijd is geweest. Van 1945 tot 1990, ongeveer een halve eeuw lang, zijn de Duitsers bezig geweest met het verwerken van hun nazi-verleden.

In 1990 brak met de Duitse eenwording een nieuwe tijd aan. Volgend jaar is het vijfentwintig jaar geleden dat heel Duitsland een moderne democratie werd. Voor de eerste maal in de geschiedenis, wanneer we de Weimar Republiek (1919-1933) als een kortstondig en mislukt experiment met democratie op Duits grondgebied zien. Natuurlijk betekende de oprichting van de Bondsrepubliek Duitsland (BRD) in 1949 al democratie voor de West-Duitsers, maar de Oost-Duitsers zaten altijd nog gevangen achter het ijzeren gordijn. Sinds 1990 is er één verenigd en democratisch Duitsland.

checkpoint charley
een confrontatie tussen Oost en West op Checkpoint Charlie op 27 oktober 1961 in Berlijn. De Duitse eenheid was tijdens de koude oorlog verscheurd tussen kapitalisme en communisme.

ZDF series als Die Deutschen en Deutschland Saga zijn bedoeld om de Duitsers, die toch altijd al dieper naar hun identiteit gegraven hebben dan andere Europese volkeren, bij te scholen in Duits zelfbewustzijn. Het is een prima keuze om zich hierbij te laten onderwijzen door een Aussie, die overigens perfect Duits spreekt, maar met een prettige angelsaksische relativering.

afleveringen in de Deutschland Saga (2014/2015)
 
zondag 30 november 2014, 19.30 (1/6): Woher wir kommen
dinsdag 2 december 2014, 20.15 (2/6): Wovon wir schwärmen
zondag 7 december 2014, 19.30 (3/6): Was uns eint
zondag 8 maart 2015, 19.30 (4/6): Wonach wir suchen
zondag 15 maart 2015, 19.30 (5/6): Was uns antreibt
zondag, 22 maart 2015, 19.30 (6/6): Wer wir sind

Deutschland Saga [ zdf.de ]

David & Goliath

gisteren gezien bij Uitzending Gemist: Inequality for all (2013)

DVD Inequality for allRobert B. Reich, hoogleraar Public Policy aan de universiteit van California in Berkeley, meet slechts 1 meter 52. Bij zijn inauguratie als minister van werkgelegenheid onder president Clinton kwam hij nauwelijks boven het spreekgestoelte uit, en grapte hij iets over de short list. Ook tijdens zijn colleges maakt hij grappen over zijn lengte. Achter die zelfspot zit ook een sterk zelfbewustzijn.

Vroeger op het schoolplein moest hij hij door grotere en oudere jongeren beschermd worden, omdat hij als kleintje anders de meeste klappen moest opvangen. Dat heeft zijn karakter gevormd. Zijn bescheiden lengte is onderdeel van zijn charisma en blijkt een aangeboren PR-stunt om de strijd tegen inkomensongelijkheid in de Verenigde Staten aan te gaan. Jacob Kornbluth maakte een documentaire rond de colleges van deze charismatische professor.

Als het over economie, sociologie en werkgelegenheid gaat, is statistiek onvermijdelijk. Niet bepaald sexy stuff voor een documentaire, maar de vormgevers van design agency OAKES uit Brooklyn hebben met stijlvolle infographics flair gegeven aan Inequality for all.

Inequality for all
infographic van OAKES voor Inequality for all
De vormgevers van design agency OAKES hebben met stijlvolle infographics flair gegeven aan Inequality for all

About Robert B. Reich
Robert B. Reich, Chancellor’s Professor of Public Policy at the University of California at Berkeley, was Secretary of Labor in the Clinton administration. Time Magazine named him one of the ten most effective cabinet secretaries of the twentieth century. He has written thirteen books, including the best sellers “Aftershock” and “The Work of Nations.” His latest, “Beyond Outrage,” is now out in paperback. He is also a founding editor of the American Prospect magazine and chairman of Common Cause.
 
Bron: inequalityforall.com

(in Firefox : klik op afbeelding links om te vergroten.) de infographics bij Inequality for all sluiten naadloos aan bij het web 2.0 flat design van de ondersteunende website bij de documentaire

inequalityforall.com | about the film | oakes.tv

punk goddess

gisteren gezien bij het Uur van de wolf: Blondie’s New York

In het voorjaar van 1978 werd mij de adem benomen door een blonde verschijning. Het eerste optreden van Blondie in Toppop was voor mij en de jongens in mijn klas een verpletterende gebeurtenis. De hormonen bleven die zomer gieren met stormkracht 11. In mijn fantasie ging Whole lotta Rosie van AC/DC over Blondie.

Blondie,
Blondie met Denis in Toppop, maart 1978
… Blondie hield mij als 14-jarige een rode lap voor
Met het album “Parallel Lines” transformeerde Blondie van een New Yorks punkbandje tot een pop-act met wereldwijde sterrenstatus. Met twintig miljoen verkochte exemplaren zijn nummers als “Heart of Glass”, “Hanging on the Telephone” en “One Way or Another” inmiddels klassiekers. Het album belichaamde de sfeer van New York in de jaren zeventig: armoede, criminaliteit en tegelijk een explosie van creativiteit. Deze documentaire is het verhaal van dit album, verteld door de zeven eigenzinnige types die het maakten.
 
Bron: programma.ntr.nl

Hanging on the telephone [ W&V ]

Teutoons zelfonderzoek [ 1 ]

dinsdagavond gezien op ZDF: Deutschland Saga
Wovon wir schwärmen – Was spricht die Deutschen besonders an?

In 2008 en 2010 volgde ik op ZDF de serie Die Deutschen waarin twintig historische figuren geportretteerd werden, van Karel de Grote tot Rosa Luxemburg en van Hildegard van Bingen tot Gustav Stresemann. Ik was zo onder de indruk van deze serie dat ik de twee begeleidende boeken kocht. Ik stelde toen vast dat onze oosterburen de zwarte bladzijden uit hun nationale geschiedenis eindelijk verwerkt hadden en de blik weer voorbij het nationaalsocialistische verleden konden richten.

De documentaires in de serie Die Deutschen keken vaak diep in het Duitse verleden en waren tot stand gekomen onder Guido Knopp. Nadat deze als hoofdredacteur geschiedenis van de ZDF afscheid had genomen, volgde er helaas geen nieuwe reeks meer. Wel verscheen vorig jaar de serie Frauen die Geschichte machten een serie van zes portretten van historische vrouwen met daaronder twee Duitsen: Sophie Scholl en Louïse van Pruisen. Het leek ter compensatie van de vele mannelijke hoofdfiguren in Die Deutschen en het ging niet over Duitse geschiedenis en identiteit.

In navolging van Die Deutschen is Deutschland Saga een nationaal project, een scholing in Duits zelfbewustzijn.

Christopher ClarkAnders is dat met de serie Deutschland Saga die zondagavond van start gegaan is. In navolging van Die Deutschen is dit weer een nationaal project, een scholing in nationaal zelfbewustzijn. Goede greep: het programma wordt gepresenteerd door de Australische hoogleraar Duitse geschiedenis Christopher Clark die overigens perfect Duits spreekt, maar wel met de ironie waarop presentatoren van BBC documentaires het patent lijken te hebben. De aanpak van Deutschland Saga is heel anders als met Die Deutschen. We maken wel kennis met historische Duitsers, maar deze staan niet centraal.

De makers van deze serie hadden voor ogen de Duitse ziel bloot te leggen aan de hand van grote vragen: waar komen we vandaan? waar houden we van? waar zijn we naar op zoek? wat drijft ons? wie zijn we? Het zijn vragen die elkaar overlappen en soms inwisselbaar zijn. Eigenlijk zijn het allemaal variaties op de vraag: Wat verenigt ons? Mijn eerste indruk is dat de presentatie en verzorging weliswaar gründlich is, maar door zijn losse structuur is het ook een beetje rommelig geworden. In Wovon wir schwärmen neemt Christopher Clark ons in een achtbaan mee door de Duitse geschiedenis. Van de Germanen naar de Duitse ridders naar Karel de Grote, naar de nazi’s en het Duitse voetbal anno nu. Mir wird da ganz schwindelig!

afleveringen in de Deutschland Saga (2014/2015)
 
zondag 30 november 2014, 19.30 (1/6): Woher wir kommen
dinsdag 2 december 2014, 20.15 (2/6): Wovon wir schwärmen
zondag 7 december 2014, 19.30 (3/6): Was uns eint
zondag 8 maart 2015, 19.30 (4/6): Wonach wir suchen
zondag 15 maart 2015, 19.30 (5/6): Was uns antreibt
zondag, 22 maart 2015, 19.30 (6/6): Wer wir sind

Deutschland Saga [ zdf.de ]

Assisi [ 3 ]

gelezen: Bodar door het land van Franciscus
gezien: de gelijknamige documentaire op DVD

Sinds het pontificaat van paus Franciscus is het aantal bedevaartgangers in Assisi met zeker tien procent toegenomen. Vorige zomer bezochten ook wij het bedevaartsoord. Het was op een snikhete woensdag in juni. Overal zagen we afbeeldingen van de heilige Franciscus en van de heilige vader. De basiliek met de beroemde fresco’s van Giotto maakte grote indruk op ons. Er heerste een ademloze stilte terwijl er honderden pelgrims in de kerk waren. Een paar maanden later zag ik op televisie live de mis die paus Franciscus op het plein opdroeg ter gelegenheid van de naamdag van de heilige op 4 oktober. Het was nu fris geworden op het plein.

Bodar door het land van FranciscusAfgelopen vrijdag kwam Michaela thuis met het boekje Bodar door het land van Franciscus in combinatie met de DVD van het drieluik dat de RKK in maart dit jaar uitzond. Bodar draagt zijn boekje o.a. op aan Hélène Nolthenius (1920-2000), die enkele boeken schreef over Franciscus en zijn tijd. Hij maakte dankbaar gebruik van haar boek een man uit het dal van Spoleto (1988). Ook in Duecento schrijft Nolthenius in het deel “de heiligen” over het leven van de heilige Franciscus die al twee jaar na zijn dood in 1228 heilig verklaard werd. Bodar is duidelijk een liefhebber van haar lyrische en contemplatieve stijl en gebruikt soms woorden die verouderd lijken. Maar bij Bodar weten we: “Eeuwigh gaat voor oogenblick”.

Bodar is duidelijk een liefhebber van Nolthenius’ lyrische en contemplatieve stijl en gebruikt soms woorden die verouderd lijken.

Bodar door het land van Franciscus [ npo.nl ] | Assisi [ 1 ] | Assisi [ 2 ]

getormenteerde kunstenaar

gisteren gezien in het Uur van de Wolf: Dick is boos (2014)
een portret van striptekenaar Dick Matena door Hans Polak

Als negenjarig jongetje had ik al bewondering voor het werk van Dick Matena (ik sprak het altijd uit als Ma-téé-na). Samen met Martin Lodewijk, Daan Jippes, Fred Julsing, Henk Kuijpers, Peter de Smet, Willy Lohmann en Hans G.Kresse behoort hij tot de old school van Nederlandse striptekenaars die een platform hadden in PEP. Nog steeds koester ik zes jaargangen (1970-1975) van dat weekblad als relikwie van mijn jeugd. De Argonautjes en Grote Pyr van Dick Matena staan op hetzelfde papier dat ik als jongetje in mijn handen had.

PEP 52 1974
in de laatste PEP van 1974, nu veertig jaar geleden, tekende de 31-jarige Dick Matena onder het pseudoniem A.den Dooier de teloorgang van oude knudde

Gisteren zond NTR in het Uur van de Wolf de documentaire Dick is boos uit van Hans Polak. Dick blijkt een moeilijke man te zijn. Vaak boos. Maar ook heel vaak niet boos, zegt hij lachend. Zijn vrouw Nelleke weet er alles van.

Matena is een kunstenaar van het oude stempel, een ambachtsman. Omdat er zo zoveel charlatans zijn die zich kunstenaar noemen, ziet Dick zichzelf liever niet als kunstenaar. Er zullen ook weinig mensen zijn die net zo hard werken als Dick Matena. Op 71-jarige leeftijd zit hij, ook na zijn hartinfarct, dagelijks nog uren achter de tekentafel. Het geld moet binnen.

Mooi moment uit de documentaire is de scene voor boekhandel Donner in Amsterdam. Samen met collega Martin Lodewijk moet hij van zijn uitgever zijn boeken signeren. Terwijl Martin Lodewijk binnen braaf tekeningen in boeken maakt, blijft Dick nukkig op straat staan. Nee, daar doet hij dus niet aan mee. Tenslotte zien we hem binnen toch signeren en een tekening maken voor een meisje met een stapel Matena-boeken in haar handen. “Je bent niet voor niets gekomen hoor”, spreekt hij haar als liefdevolle opa toe. De gekwelde oude man blijkt een heel klein hartje te hebben.

Dick Matena noemt zichzelf een getormenteerd mens. Dat past volgens hem niet bij een striptekenaar. Neem nu zijn collega Jan Kruis, dat is gewoon een heel nette en aardige man. Die heeft ook succes. Maar als je een klootzak of een viezerik bent, dan moet je sappelen met al je talent. Matena geeft toe dat hij niet het vermogen heeft om zijn tekentalent in geld om te zetten. Nelleke vindt dat haar man een te laag zelfbeeld heeft en zich best wel wat arroganter mag opstellen. “Vroeger, toen ik voor Toonder Studio werkte, was ik een arrogante zeikerd hoor!” zegt Dick. “maar dat soort arrogantie bedoel ik juist niet”, corrigeert Nelleke. Het is duidelijk, Dick mag volgens haar wel wat meer eigenwaarde hebben. Maar voor een getormenteerd mens zijn eigenwaarde en geluk per definitie een slagveld.

Striptekenaar Dick Matena is vaak boos heel boos | dickmatena.com | 100 paginas Dick

Pulchinella aan de macht !

De Pulchinella’s van Giovanni Domenico Tiepolo in Ca’Rezzonico

Giovanni Domenico Tiepolo (1727-1804) was de rechterhand van zijn vader, de grote Venetiaanse frescoschilder Giovanni Battista Tiepolo (1696-1770). Op de beroemde plafondschildering in de Würzburger Residenz staan ze beiden naast elkaar afgebeeld. Na de dood van zijn vader in 1770 ontwikkelde Giovanni Domenico een eigen stijl. Zijn bekendste werk bevindt zich in het Ca’Rezzonico in Venetië. Hier schilderde hij een aantal fresco’s die bevolkt worden door klonen van Pulchinella, een figuur uit de Commedia del Arte.

pulchinella
Giovanni Domenico Tiepolo
Pulchinella’s op een fresco in Ca’Rezzonico

Wat bezielde deze schilder om zijn huis vol te schilderen met deze onbetrouwbare snuiter uit de Commedia del Arte? In de BBC documentaire over het rococo legt presentator Waldemar Januszczak het uit. Toen Napoleon in 1797 een einde maakte aan de bijna duizendjarige onafhankelijkheid van Venetië, was de stad een schaduw van wat ze ooit geweest was. Doordat Engeland en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de handel op zee hadden overgenomen, was het bergafwaarts gegaan met Venetië. In de achttiende eeuw werd het een soort Las Vegas. De rijken maakten tijdens hun Grand Tour graag een extra lange stop in Venetië om er te gokken en achter de vrouwen, mannen of kinderen aan te zitten. Zo was “La Serenissima” ten prooi gevallen aan moreel verval.

pulchinella
Giovanni Domenico Tiepolo
Pulchinella’s op een fresco in Ca’Rezzonico
Giovanni Domenico Tiepolo schildert een machtsgreep van paljassen. Niets wordt meer serieus genomen. Het vermaak domineert.

Dit morele verval wil Giovanni Domenico Tiepolo volgens Januszczak laten zien. Op een van de plafondschilderingen staat een groepje Pulchinella’s die capriolen uithalen op een slap koord. Op de plaats waar ooit Christus stond en later de antieke god Apollo, staat nu een clown. Sinds de Renaissance zagen we al een toenemende verwereldlijking. Dat begon al met de fresco’s van Michelangelo op het plafond van de Sixtijnse kapel. “Naakte atleten in een kerk, meer iets voor een kroeg!” oordeelden tijdgenoten. In de achttiende eeuw worden Christus en de heiligen vervangen door Apollo en het heidense pantheon. Het wordt steeds meer een kermisvertoning. Op de fresco’s in Ca’Rezzonico maakt Giovanni Domenico Tiepolo het af. Hij schildert een soort machtsgreep van paljassen. Niets wordt meer serieus genomen. Het vermaak domineert.

narDe relativist in mij haalt zijn schouders op. Die taferelen in Ca’Rezzonico zijn toch van alle tijden? Kwamen er op de schilderijen van Jeroen Bosch ook al geen narren en dwazen voor? De dwaasheid is toch zo oud als de wereld? Net als het pessimisme dat we steeds verder afglijden. Toch stelt deze relativering mij niet gerust. Omdat dwaasheid van alle tijden is, betekent het nog niet dat we er maar niets aan moeten doen. Het morele appèl is ook van alle tijden. Als je Pulchinella daarmee confronteert, slaat hij met een knuppel op je kop en schatert zijn publiek.

A World of Pulcinellas at Ca’ Rezzonico [ veneziablog.blogspot.nl ]