Categorie archief: documentaires

de ijzeren eeuw

vanaf vanavond 13 weken lang op NPO 2 om 21.15: de ijzeren eeuw

de ijzeren eeuwTussen november 2013 en juni 2015 wordt het 200 jarig bestaan van het Koninkrijk der Nederlanden gevierd. Dat betekent o.a. dat ons collectieve nationale bewustzijn wordt bijgeschoold. De overheid subsidieert evenementen, tentoonstellingen en documentaires rond de viering van 200 jaar Koninkrijk. Vanavond gaat de ijzeren eeuw van start, waarin teruggekeken wordt op de eerste eeuw van het Koninkrijk der Nederlanden, toen nog een koloniale macht. Voor scholen is er rond deze 13-delige serie over de 19e eeuw in Nederland lesmateriaal ontwikkeld waaronder een website. Daarnaast verschijnt er een boek van Hans Goedkoop en Kees Zandvliet.

De IJzeren Eeuw werpt in het voorjaar van 2015 een frisse blik op een tijd die al te lang is afgedaan als saai en burgerlijk. Een riant geïllustreerd publieksboek, aansluitend op twee televisieseries en een tentoonstelling, richt het oog juist op de indrukwekkende vernieuwingen van toen. De vaar- en spoorwegen die werden aangelegd. De opkomst van de industrie. De groei van wereldhaven Rotterdam. De uitbouw van de liberale vrijhandel – en van de staatsbemoeienis om die weer in te perken. De bloei van de wetenschap, die vijf Nobelprijzen opleverde. De komst van de monarchie en van een grondwet die nog steeds de basis vormt van de huidige. De IJzeren Eeuw laat het begin zien van een tijdperk van onophoudelijke innovatie en versnelling. Het begin van ons moderne Nederland.
Bron: walburgpers.nl

de ijzeren eeuw website
website over de ijzeren eeuw met een portret van Johannes van den Bosch door Cornelis Kruseman
Vanaf vrijdag 3 april is de tv-serie De IJzeren Eeuw om 21.05 te zien op NPO2. In 13 afleveringen van 45 minuten neemt presentator Hans Goedkoop je hierin mee naar de negentiende eeuw. De 19e eeuw: het begin van het moderne Nederland. Hier liggen de wortels van multinationals als Unilever en Heineken, massaproductie, massaconsumptie en massacultuur. Amsterdam wordt een dynamische hoofdstad waar buitenlandse toeristen naartoe komen om te genieten van Hollandse folklore. De tentoonstelling ‘De IJzeren Eeuw’, een samenwerking met de NTR/VPRO, laat zien dat de 19de eeuw modern en roerig was, vol tegenstrijdigheden.
 
Bron: amsterdammuseum.nl

de ijzeren eeuw [ npogeschiedenis.nl ] | Koninkrijk in wording [ koninkrijk1813.huygens.knaw.nl ]

Teutoons zelfonderzoek [ 4 ]

zondagavond werd het laatste deel uitgezonden van Deutschland Saga

Toen Christopher Clark, de Australische presentator van Deutschland Saga zelf gevraagd werd wat zijn beeld van de Duitsers is, kwamen er heel verschillende, soms tegenstrijdige zaken naar boven, maar ook stereotypen die diep geworteld zijn in de geschiedenis. De vaak genoemde German Angst bijvoorbeeld, als de melancholie en het pessimisme van de Duitsers, waar men zich in het buitenland vaak vrolijk over maakt. Veel historici en psychologen zien in deze grondstemming de oorzaak van de vele gewapende conflicten die de Duitse geschiedenis hebben gevormd, van de Dertigjarige Oorlog tot aan de twee wereldoorlogen in de 20e eeuw.

Deutschland Saga
De Australische hoogleraar Christopher Clark kijkt van een afstand, samen met de Franse schrijfster Madame de Stael en de Amerikaanse schrijver Mark Twain naar de Duitsers.

De zuinigheid, een andere typisch Duitse eigenschap, zou het gevolg zijn van economische crisis. “Spare in der Zeit, dann hast du in der Not”, zegt een bekend gezegde. En Martin Luther waarschuwde: “Der ersparte Pfennig ist redlicher als der erworbene!” Christopher Clark verwondert zich er dan ook niet over dat veel Duitsers de tandpastatube tot de laatste milligram leeg knijpen, dat ze lampen nooit zomaar laten branden, hun kousen en sokken stoppen in plaats van weg te gooien en de reclamefolders van de supermarkt bestuderen alsof het de Heilige Schrift is.

Friedrich Nietzsche stelde ooit dat de Duitsers aan een definitie ontsnappen. Maar sinds het wereldkampioenschap voetbal 2006 in Duitsland toen de wereld “zu Gast bei Freunden” was, is er ontspanning gekomen in de internationale beeldvorming over de “onvoorspelbare Duitsers”. Ondanks de vooroordelen die er nog steeds zijn, zijn de mensen in dit land zeer gastvrij, open en houden ze van een feestje. “De Duitser van vandaag wil gewoon leven in harmonie met zijn buren, noch heersend over en noch ondergeschikt aan andere volkeren” is één van de conclusies van Christopher Clark.

Deutschland Saga tweede serie
 
8 maart 2015 19.30 (en in de ZDF Mediathek)
deel 4: Wonach wir suchen
 
15 maart 2015, 19.30 (en in de ZDF Mediathek)
deel 5: Was uns antreibt
 
22 maart 2015, 19.30 (en in de ZDF Mediathek)
deel 6: Wer wir sind

Deutschland Saga – Wer wir sind [ zdf.de ]

Teutoons zelfonderzoek [ 3 ]

gisterenavond gezien op ZDF: Deutschland Saga deel 5 Was uns antreibt
in de ZDF mediatheek: deel 4 Wonach wir suchen

In december zond de ZDF de eerste drie delen van de Deutschland Saga uit. Gisterenavond volgde het vijfde deel: Was uns antreibt. Zondagavond 8 maart werd Wonach wir suchen uitgezonden. Wie de uitzending gemist heeft, kan in de mediatheek van de ZDF terecht.

Wonach wir suchen
In dieser Folge der “Deutschland-Saga” begegnet Christopher Clark so manchem großen Geist, auch solchen, die von “außen” auf die Deutschen blickten, wie Mark Twain und Madame de Staël. Die französische Schriftstellerin, die zu Beginn des 19. Jahrhunderts Deutschland bereiste und das Bild vom “Land der Dichter und Denker” prägte, fiel zunächst das provinzielle Element des deutschen Genies auf. Schrullige Junggesellen waren darunter, die in ungeheizten Dachzimmern einer Kleinstadt die Welt aus den Angeln heben wollten. Carl Spitzweg und Wilhelm Busch haben solch kauzige Typen aus der deutschen Provinz später ironisch-bissige Bilder und Texte gewidmet.
(Bron: zdf.de)
stills uit Deutschland Saga
Christopher Clark presenteert Deutschland Saga
Was uns antreibt
Christopher Clark stellt in der fünften Folge der “Deutschland-Saga” fest: Die Nachfolger Leonardo da Vincis müssen sich eindeutig weiter nördlich von dessen Heimat angesiedelt haben. Zumindest dieje­nigen, die dem Universalgelehrten der Renaissance auf dem Feld der “technischen Erfindungen” nacheiferten. Schon der florentini­sche Alleskönner trug den Titel “Ingenarius” und es sind vor allem Leistungen dieses Standes, die heute noch den Wirtschaftsstand­ort Deutschland prägen.
(Bron: zdf.de)

Deutschland Saga tweede serie
 
8 maart 2015 19.30 (en in de ZDF Mediathek)
deel 4: Wonach wir suchen
 
15 maart 2015, 19.30 (en in de ZDF Mediathek)
deel 5: Was uns antreibt
 
22 maart 2015, 19.30 (daarna in de ZDF Mediathek)
deel 6: Wer wir sind

Teutoons zelfonderzoek [ 1 ] | Teutoons zelfonderzoek [ 2 ]

Teutoons zelfonderzoek [ 2 ]

zondagavond gezien op ZDF: Deutschland Saga 3. Teil: Was uns eint
een zoektocht naar de Duitse identiteit

Christopher ClarkZondagavond volgde bij ZDF het derde en voorlopig laatste deel uit de serie Deutschland Saga. In maart worden de drie laatste delen uitgezonden. Het thema van de derde aflevering ging over de vraag wat de Duitsers verenigt. Daarna trokken 12 eeuwen Duitse geschiedenis in sneltreinvaart aan ons voorbij. Het was de bekende geschiedenisles, op televisie prachtig geïllustreerd met reenactment.

De Duitsers, die toch altijd al dieper naar hun identiteit hebben gegraven dan andere Europese volkeren, worden in Deutschland Saga bijgeschoold in Duits zelfbewustzijn.

Presentator Christopher Clark begon zijn verhaal heel toepasselijk in de paltskapel in Aken. Karel de Grote of Charlemagne was sinds de Romeinen de eerste heerser die voor Europese eenwording zorgde. Als Karolinger was hij eigenlijk een Frank en nog geen Duitser. Pas in de negende eeuw zou het oostelijk deel van het Karolingische Rijk, dat in 843 onder de nazaten van Karel de Grote verdeeld was, verenigd worden door Otto I. In 962 liet hij zich door de paus in Rome tot keizer. Het Heilige Römische Reich deutscher Nation zou tot 1806 bestaan en de Duitsers in één Rijk onderbrengen. Toch was er nog lang geen sprake van Duitse eenheid.

Heilige Roomse Rijk
Vijfhonderd jaar geleden, omstreeks 1520, waren Nederland en een deel van België nog een deel van het Heilige Roomse Rijk

Vervolgens slaat Christopher Clark vijfhonderd jaar over en komen we hem weer tegen in de Wartburg in Eisenach. Een beetje historicus weet dan hoe laat het is: Maarten Luther. De Reformatie zal Duitsland niet verenigen maar tot op het bot verdelen in een bittere strijd tussen protestanten en katholieken. Tijdens de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) wordt op het Duitse grondgebied de godsdienstoorlog in volle hevigheid uitgevochten. Duitsland raakt ontredderd ten voordele van Frankrijk, Zweden, maar ook van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Na de Vrede van Westfalen 1648 krabbelt Duitsland er langzaam weer bovenop, maar nog steeds is de Duitse eenheid nog ver te zoeken.

Een nieuwe grootmacht dient zich aan op Duits territorium. Pruisen wordt in 1701 een koninkrijk en er ontstaat in de achttiende eeuw een rivaliteit tussen Habsburg en Pruisen. Na de Zevenjarige Oorlog, die op een haar na catastrofaal afliep voor Pruisen, plaatst het jonge koninkrijk zich tenslotte toch in de rij der Europese grootmachten: Engeland, Frankrijk, Rusland en Habsburg. Dan belanden we in de negentiende eeuw, de eeuw die geboren is uit de Franse Revolutie. Deze zou later voor de Duitse eenheid van doorslaggevend belang blijken. Door Napoleon raakte de Duitse bevolking vertrouwd met de revolutionaire idealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap. De burgers roken even aan de vrijheid.

Nadat Napoleon in de herfst van 1813 bij Leipzig verslagen was en zich uit Duitsland moest terugtrekken en na het Congres van Wenen in 1815, werd onder leiding van Oostenrijk de klok teruggedraaid. Het Heilige Roomse Rijk dat in 1806 was opgehouden te bestaan, vond zijn opvolger in de Duitse Bond. Deze was door Metternich in het leven geroepen en verenigde Habsburg met een lappendeken van Duitse koninkrijkjes, bisdommen en hertogdommen. De Restauratie of Vormärz (1815-1848) was een tijd van repressie.

Congres van Wenen 1814-15
Tijdens het Congres van Wenen (1814/15) werd de kaart van Europa opnieuw getekend. Onder aanvoering van Oostenrijk werd de Duitse Bond de opvolger van het Heilige Roomse Rijk. Maar van Duitse eenwording was nog steeds geen sprake

De geest van de Franse Revolutie was in de fles teruggedreven, maar overal in Duitsland waren liberale bewegingen ontstaan ter bevordering van burgerrechten en de nationale eenheid. In deze periode ontstond ook de nationale driekleur Schwarz-Rot-Gold, maar werd verboden. Slechts enkele delen van Duitsland waren liberaal ingesteld, zoals Baden en Württemberg. Maar onder monarchistische dictaturen zoals Oostenrijk en Pruisen werden liberale bewegingen met harde hand onderdrukt. De julirevolutie in 1830 kon vanuit Frankrijk niet overslaan. Ook de maartrevolutie van 1848, die aanvankelijk tot een constitutie en parlement in Frankfurt leidde, werd tenslotte een mislukking.

Na 1848 werd het dualisme tussen Oostenrijk en Pruisen binnen de Duitse Bond op de spits gedreven. Tenslotte werd Oostenrijk door Pruisen in 1866 verslagen en kwam er een einde aan de Duitse Bond en werd de Noord-Duitse Bond opgericht, zonder Oostenrijk. De definitieve eenwording van de Duitse vorstendommen onder aanvoering van Pruisen zou nu niet lang meer op zich laten wachten. In 1870 zag Bismarck zijn kans en wist hij Frankrijk uit te lokken tot een oorlog. Keizer Napoleon III van Frankrijk werd gevangen genomen en Frankrijk werd in Versailles vernederd met de proclamatie van het Duitse Keizerrijk in januari 1871. Maar de Duitse eenwording was schijn, want er was nog steeds geen democratie. Het Duitse Keizerrijk (1871-1818) was nog altijd een monarchistische dictatuur onder de Duitse keizer, die in feite de monarchen van Pruisen waren.

Die Proklamation des Deutschen Kaiserreiches
Na de Proklamatie van het Duitse Keizerrijk in Versailles (1871) was er nog steeds geen democratie. De Duitse keizer regeerde nog steeds zoals de monarchen van Pruisen gedaan hadden.

Inmiddels hebben we met deze aflevering van Deutschland Saga al duizend jaar Duitse geschiedenis achter de kiezen. Met Duitsland in de twintigste eeuw zijn we tenslotte dichter bij huis gekomen. Het verhaal van de Eerste en de Tweede Wereldoorlog kennen we in grote lijnen. Onze oosterburen spreken tegenwoordig over de Urkatasrophe des 20.Jahrhunderts en zijn zich er maar al te bewust van dat nazi-Duitsland de donkerste episode in de moderne tijd is geweest. Van 1945 tot 1990, ongeveer een halve eeuw lang, zijn de Duitsers bezig geweest met het verwerken van hun nazi-verleden.

In 1990 brak met de Duitse eenwording een nieuwe tijd aan. Volgend jaar is het vijfentwintig jaar geleden dat heel Duitsland een moderne democratie werd. Voor de eerste maal in de geschiedenis, wanneer we de Weimar Republiek (1919-1933) als een kortstondig en mislukt experiment met democratie op Duits grondgebied zien. Natuurlijk betekende de oprichting van de Bondsrepubliek Duitsland (BRD) in 1949 al democratie voor de West-Duitsers, maar de Oost-Duitsers zaten altijd nog gevangen achter het ijzeren gordijn. Sinds 1990 is er één verenigd en democratisch Duitsland.

checkpoint charley
een confrontatie tussen Oost en West op Checkpoint Charlie op 27 oktober 1961 in Berlijn. De Duitse eenheid was tijdens de koude oorlog verscheurd tussen kapitalisme en communisme.

ZDF series als Die Deutschen en Deutschland Saga zijn bedoeld om de Duitsers, die toch altijd al dieper naar hun identiteit gegraven hebben dan andere Europese volkeren, bij te scholen in Duits zelfbewustzijn. Het is een prima keuze om zich hierbij te laten onderwijzen door een Aussie, die overigens perfect Duits spreekt, maar met een prettige angelsaksische relativering.

afleveringen in de Deutschland Saga (2014/2015)
 
zondag 30 november 2014, 19.30 (1/6): Woher wir kommen
dinsdag 2 december 2014, 20.15 (2/6): Wovon wir schwärmen
zondag 7 december 2014, 19.30 (3/6): Was uns eint
zondag 8 maart 2015, 19.30 (4/6): Wonach wir suchen
zondag 15 maart 2015, 19.30 (5/6): Was uns antreibt
zondag, 22 maart 2015, 19.30 (6/6): Wer wir sind

Deutschland Saga [ zdf.de ]

David & Goliath

gisteren gezien bij Uitzending Gemist: Inequality for all (2013)

DVD Inequality for allRobert B. Reich, hoogleraar Public Policy aan de universiteit van California in Berkeley, meet slechts 1 meter 52. Bij zijn inauguratie als minister van werkgelegenheid onder president Clinton kwam hij nauwelijks boven het spreekgestoelte uit, en grapte hij iets over de short list. Ook tijdens zijn colleges maakt hij grappen over zijn lengte. Achter die zelfspot zit ook een sterk zelfbewustzijn.

Vroeger op het schoolplein moest hij hij door grotere en oudere jongeren beschermd worden, omdat hij als kleintje anders de meeste klappen moest opvangen. Dat heeft zijn karakter gevormd. Zijn bescheiden lengte is onderdeel van zijn charisma en blijkt een aangeboren PR-stunt om de strijd tegen inkomensongelijkheid in de Verenigde Staten aan te gaan. Jacob Kornbluth maakte een documentaire rond de colleges van deze charismatische professor.

Als het over economie, sociologie en werkgelegenheid gaat, is statistiek onvermijdelijk. Niet bepaald sexy stuff voor een documentaire, maar de vormgevers van design agency OAKES uit Brooklyn hebben met stijlvolle infographics flair gegeven aan Inequality for all.

Inequality for all
infographic van OAKES voor Inequality for all
De vormgevers van design agency OAKES hebben met stijlvolle infographics flair gegeven aan Inequality for all

About Robert B. Reich
Robert B. Reich, Chancellor’s Professor of Public Policy at the University of California at Berkeley, was Secretary of Labor in the Clinton administration. Time Magazine named him one of the ten most effective cabinet secretaries of the twentieth century. He has written thirteen books, including the best sellers “Aftershock” and “The Work of Nations.” His latest, “Beyond Outrage,” is now out in paperback. He is also a founding editor of the American Prospect magazine and chairman of Common Cause.
 
Bron: inequalityforall.com

(in Firefox : klik op afbeelding links om te vergroten.) de infographics bij Inequality for all sluiten naadloos aan bij het web 2.0 flat design van de ondersteunende website bij de documentaire

inequalityforall.com | about the film | oakes.tv

punk goddess

gisteren gezien bij het Uur van de wolf: Blondie’s New York

In het voorjaar van 1978 werd mij de adem benomen door een blonde verschijning. Het eerste optreden van Blondie in Toppop was voor mij en de jongens in mijn klas een verpletterende gebeurtenis. De hormonen bleven die zomer gieren met stormkracht 11. In mijn fantasie ging Whole lotta Rosie van AC/DC over Blondie.

Blondie,
Blondie met Denis in Toppop, maart 1978
… Blondie hield mij als 14-jarige een rode lap voor
Met het album “Parallel Lines” transformeerde Blondie van een New Yorks punkbandje tot een pop-act met wereldwijde sterrenstatus. Met twintig miljoen verkochte exemplaren zijn nummers als “Heart of Glass”, “Hanging on the Telephone” en “One Way or Another” inmiddels klassiekers. Het album belichaamde de sfeer van New York in de jaren zeventig: armoede, criminaliteit en tegelijk een explosie van creativiteit. Deze documentaire is het verhaal van dit album, verteld door de zeven eigenzinnige types die het maakten.
 
Bron: programma.ntr.nl

Hanging on the telephone [ W&V ]

Teutoons zelfonderzoek [ 1 ]

dinsdagavond gezien op ZDF: Deutschland Saga
Wovon wir schwärmen – Was spricht die Deutschen besonders an?

In 2008 en 2010 volgde ik op ZDF de serie Die Deutschen waarin twintig historische figuren geportretteerd werden, van Karel de Grote tot Rosa Luxemburg en van Hildegard van Bingen tot Gustav Stresemann. Ik was zo onder de indruk van deze serie dat ik de twee begeleidende boeken kocht. Ik stelde toen vast dat onze oosterburen de zwarte bladzijden uit hun nationale geschiedenis eindelijk verwerkt hadden en de blik weer voorbij het nationaalsocialistische verleden konden richten.

De documentaires in de serie Die Deutschen keken vaak diep in het Duitse verleden en waren tot stand gekomen onder Guido Knopp. Nadat deze als hoofdredacteur geschiedenis van de ZDF afscheid had genomen, volgde er helaas geen nieuwe reeks meer. Wel verscheen vorig jaar de serie Frauen die Geschichte machten een serie van zes portretten van historische vrouwen met daaronder twee Duitsen: Sophie Scholl en Louïse van Pruisen. Het leek ter compensatie van de vele mannelijke hoofdfiguren in Die Deutschen en het ging niet over Duitse geschiedenis en identiteit.

In navolging van Die Deutschen is Deutschland Saga een nationaal project, een scholing in Duits zelfbewustzijn.

Christopher ClarkAnders is dat met de serie Deutschland Saga die zondagavond van start gegaan is. In navolging van Die Deutschen is dit weer een nationaal project, een scholing in nationaal zelfbewustzijn. Goede greep: het programma wordt gepresenteerd door de Australische hoogleraar Duitse geschiedenis Christopher Clark die overigens perfect Duits spreekt, maar wel met de ironie waarop presentatoren van BBC documentaires het patent lijken te hebben. De aanpak van Deutschland Saga is heel anders als met Die Deutschen. We maken wel kennis met historische Duitsers, maar deze staan niet centraal.

De makers van deze serie hadden voor ogen de Duitse ziel bloot te leggen aan de hand van grote vragen: waar komen we vandaan? waar houden we van? waar zijn we naar op zoek? wat drijft ons? wie zijn we? Het zijn vragen die elkaar overlappen en soms inwisselbaar zijn. Eigenlijk zijn het allemaal variaties op de vraag: Wat verenigt ons? Mijn eerste indruk is dat de presentatie en verzorging weliswaar gründlich is, maar door zijn losse structuur is het ook een beetje rommelig geworden. In Wovon wir schwärmen neemt Christopher Clark ons in een achtbaan mee door de Duitse geschiedenis. Van de Germanen naar de Duitse ridders naar Karel de Grote, naar de nazi’s en het Duitse voetbal anno nu. Mir wird da ganz schwindelig!

afleveringen in de Deutschland Saga (2014/2015)
 
zondag 30 november 2014, 19.30 (1/6): Woher wir kommen
dinsdag 2 december 2014, 20.15 (2/6): Wovon wir schwärmen
zondag 7 december 2014, 19.30 (3/6): Was uns eint
zondag 8 maart 2015, 19.30 (4/6): Wonach wir suchen
zondag 15 maart 2015, 19.30 (5/6): Was uns antreibt
zondag, 22 maart 2015, 19.30 (6/6): Wer wir sind

Deutschland Saga [ zdf.de ]