Categorie archief: documentaires

de onzen

gisteren gezien bij 2doc: Poetins kus (2011)
In Westerse ogen mag Ruslands premier Vladimir Putin een ondemocratische tiran zijn, voor veel Russen belichaamt hij juist de sterke, charismatische vaderfiguur. Een hele nieuwe generatie heeft zich verenigd in de patriottistische jeugdbeweging Nashi, die Rusland van haar ‘vijanden’ wil ontdoen.
 
Wie dat zijn, laat zich raden: iedereen die zich níet achter Putin en president Medvedev schaart. De intelligente negentienjarige Marsha is woordvoerder voor Nashi. Ooit zoende zij Putin op zijn wang, en sindsdien steekt ze haar adoratie voor de ‘Napoleon van het Kremlin’ niet onder stoelen of banken. Totdat ze in contact komt met leden van de liberale oppositie.
 
Een van hen is de kritische blogger Oleg Kashin, die een vergelijking maakt tussen Nashi en de Hitlerjugend. Marsha belandt in een moreel schemergebied: hoeveel speelruimte biedt Nashi haar eigenlijk voor haar eigen mening? Of moet ze zich volledig onderwerpen aan de ‘partij’?
 
Wat volgt, is een coming of age-documentaire die tevens een beeld geeft van het grimmige Russische politieke klimaat. Open debatten schitteren door afwezigheid, en géén partij kiezen blijkt simpelweg geen optie. Marsha’s kus verandert langzaam in een gebalde vuist.
 
Bron: vpro.nl
banner van NASHI
kop op de website van de politieke jeugdbeweging NASHI (“de onzen”) met de tekst третьим будешь? (“zal jij de derde zijn?”)

Nasji is een door de overheid gesteunde Russische politieke jeugdbeweging, die zichzelf neerzet als een democratische anti-fascistische beweging. De oprichting werd gesteund door hooggeplaatste functionarissen uit het Russische presidentieel bestuur. De beweging telde eind 2007 ongeveer 120.000 leden, variërend in leeftijd van 17 tot 25. In december 2007 werd Misjki opgericht, een pro-Poetin-kinderbeweging voor de jeugd van 8 tot 15 jaar.
 
De beweging wordt door de meeste Russische liberale politici gezien als Poetins versie van de Komsomol en sommige westerse commentators hebben de beweging vergeleken met de Hitlerjugend. Kremlinadviseur Sergej Markov zei in 2005 dat Nasji van Rusland “een modern, sterk en vrij land” wil maken en dat hun ideologie is gericht op de modernisering van het land en het daarbij behouden van haar soevereiniteit.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Deze Deense documentaire (89 min.) is integraal te zien op de website van 2doc.

Le voyage extraordinaire

gezien op TV 5: Le voyage extraordinaire documentaire over Méliès (2011)

L'Arrivée d'un train 1895De allereerste films werden gemaakt in Frankrijk en duurden meestal niet langer dan één minuut. “Levende beelden” is een betere benaming want de eerste films waren eigenlijk bewegende foto’s die als kermisattractie vertoond werden. Er was meestal geen verhaal. Alleen de kracht van de illusie, was sterk (en nieuw!) genoeg om de toeschouwer iets sensationeels te bieden. De reactie van het publiek in 1895 op L’Arrivée d’un train en gare de La Ciotat van de gebroeders Lumière is legendarisch geworden. Toeschouwers zouden in paniek zijn geraakt omdat ze dachten dat de trein de zaal in kwam gereden.

We zijn tegenwoordig zo afgestompt door het bombardement van beelden, dat we niet meer zien dat fotografie en film eigenlijk tovenarij zijn.

Ik kijk graag terug naar de eerste films en naar de eerste foto’s. We zijn tegenwoordig zo afgestompt door het bombardement van beelden, dat we niet meer zien dat fotografie en film eigenlijk tovenarij zijn. De eerste projectoren heetten niet voor niets toverlantaarns. Wanneer je wel eens zelf een foto ontwikkeld hebt in de doka, ken je de ervaring van het beeld dat in het ontwikkelbad op het witte papier tevoorschijn komt. In de kraamkamer van de fotografie voel je iets van het magische van foto-grafie die in de grond een “verschijning” is, een beeld “geschreven” met licht. Deze ervaring is helemaal weggesleten doordat ons netvlies elke dag gebombardeerd wordt foto’s en filmbeelden. Ze zijn op hetzelfde niveau gekomen als alle andere visuele prikkels.

Net als in de geschiedenis van de schilderkunst zie je bij fotografie en film ook een ontwikkeling die in het collectieve bewustzijn verwerkt wordt. Wanneer filmmakers verhalen gaan vertellen in het nieuwe medium ontstaat er een filmtaal en het publiek leert deze te interpreteren. We zijn nu zo vertrouwd met een flash back dat we daar niet eens meer over na hoeven te denken. Als we er wél bij stilstaan, realiseren we ons hoe magisch het medium film is. Het is in staat de tijd in te dikken, om te buigen en terug te spoelen. Film geeft de illusie dat we meester over de tijd zijn. Edgar Reitz, de schrijver en regisseur van Heimat, stelt dat film geen tijdverdrijf is, maar tijdwinst. De grammatica van de film heeft zich in de eerste decennia van de film ontwikkeld en is opgenomen in ons collectieve bewustzijn. De prijs voor conditionering aan een medium is dat de oorspronkelijke verwondering afslijt.

Un homme de têtes 1898
still uit Un homme de têtes 1898
van Georges Méliès
Is het mogelijk om een schilderij uit 1600, een foto uit 1850 of een film uit 1910 te zien zoals de mensen het toen zagen?

Door terug te gaan in de geschiedenis kunnen we een omgekeerde beweging uitproberen: het oude weer nieuw laten worden. Is het mogelijk om een schilderij uit 1600, een foto uit 1850 of een film uit 1910 te zien zoals de mensen het toen zagen? Kunnen we de conditionering tijdelijk tussen haakjes zetten en het nieuwe, de betovering, opnieuw ervaren. Ik denk het wel, al hebben we door onze plaats in de geschiedenis een definitief ander bewustzijn gekregen dan iemand uit 1850. Maar het bewustzijn van onze voorouders is gedeeltelijk te achterhalen…

We staan op de hoogste trede in de geschiedenis en zien letterlijk veel meer verleden dan onze voorouders. Maar we blijven intussen wel dwergen die op de schouders van reuzen staan. We kunnen ons oefenen om op de grond, in het hier en nu, te gaan staan zodat we op kunnen kijken naar die reuzen. Het zou dwaas zijn om op het verleden en op de traditie neer te kijken, als iets dat achter ons ligt en dat we overtroffen hebben.

L’homme a la tête en caoutchouc 1901
Bij Méliès zien we een analoog knutselplezier dat door CGI achterhaald is, maar waar het hart van opspringt.

Bepaalde ervaringen, die onze voorouders (of wijzelf als kind) nog hadden, lijken nu te zijn verdwenen. We zijn gewend aan het digitale leven maar hebben ons daarmee ook verbonden met een snelheid en hoeveelheid die ver boven de menselijke maat ligt. Vroeger kon ik tien of twintig nummers op een cassettebandje opnemen. Wilde ik een nummer luisteren, dan moest er eerst gespoeld worden. Nu heb je een paar duizend nummers op een USB-stick die direct toegankelijk zijn. Maar kunnen we al die nummers ooit beluisteren, laat staan dat we er een relatie mee aan kunnen gaan?

Wat voor muziek geldt, geldt voor beelden misschien nog veel meer. Zijn we nog in staat om “langzaam” te kijken met al die illusies die de hele dag op ons afkomen via internet, televisie, kranten en tijdschriften, reclameborden, enz.? Voor aandachtige visuele waarneming hebben we vaak geen geduld meer, omdat we opgejaagd worden door de ontelbare beelden om ons heen.

Le Voyage dans la Lune 1902
still uit Le Voyage dans la Lune 1902
van Georges Méliès

Nu zijn er verschillende manieren om even te ontsnappen aan de maalstroom van beelden. Meditatie is een prima weg. Maar we kunnen ook actief mediteren, een weg die Descartes aanprijst. Oude schilderijen, foto’s en films zijn heel geschikt om aandacht te bundelen en tegelijkertijd een tijdreis en bewustzijnsreis te maken. Un voyage extraordinaire.

Le voyage extraordinaire [ trailer ]

groen toekomstvisioen

zondagavond gezien op NGC: Cosmos episode 12

De twaalfde aflevering van Cosmos, the world set free, gaat helemaal over de gevolgen van CO² uitstoot. Het begint met beelden van een paradijselijke wereld. De voice over vertelt dat de planeet Venus er meer dan een miljard jaar geleden zo moet hebben uitgezien. Met oceanen moet Venus veel geleken hebben op onze blauwe planeet.

Dan kleurt de voice over donker: “maar toen ging er iets vreselijk mis!” Door vulkaanuitbarstingen kwamen er gigantische hoeveelheden CO² vrij waardoor de atmosfeer veranderde. Tegenwoordig is het op Venus een hel met aan de oppervlakte temperaturen waar je lood kunt smelten. Dit komt door het broeikaseffect.

Help!

De boodschap wordt mij nu, geloof ik, duidelijk. Venus is door het broeikaseffect veranderd van een paradijs in een hel. Eerst komt het schrikbeeld, het worst case scenario voor de wereld als geheel. Daarna zal de oplossing worden aangeboden. Even simpel als urgent.

cosmos
Cosmos – a spacetime odyssey (2014)

In de late Middeleeuwen werden realistische afbeeldingen van de hel als schrikbeelden gebruikt om het gedrag van het volk te beïnvloeden. Schrikbeelden zijn efficiënte middelen om de massa van richting te laten veranderen. De astrobioloog Carl Sagan, de bedenker van de serie Cosmos die zelf ooit promoveerde op het broeikaseffect van de planeet Venus, hield niet van religie. Religie zou de mens gevangen houden binnen zijn angsten. Hij geloofde heilig in wetenschap. Maar deze aflevering van Cosmos laat zien dat ook wetenschap een weg naar de ondergang en een weg naar het heil ziet. In dat opzicht verschilt wetenschap niet van religie. Ook wetenschap gelooft in “hemel” en “hel”, maar dan in fysische en niet in metafysische zin.

Ook wetenschap gelooft in “hemel” en “hel”, maar dan in fysische en niet in metafysische zin.

De episode The world set free is zelfs een ouderwetse donderpreek en doet een heel persoonlijk appèl. Nu de serie zijn einde nadert (Met Pinksteren is de dertiende en laatste aflevering) dringt Cosmos ons zowaar een boodschap op. Ik schreef al eerder dat er eigenlijk niet zo’n groot verschil is met The Hour of Power. Beide programma’s hebben dezelfde Amerikaanse toon.

Wat is dat precies, dat “Amerikaanse”? Het heeft in ieder geval veel te maken met een onverwoestbaar optimisme en een toekomstdroom. The American Dream is een optelsom van de ontelbare individuele dromen van emigranten die vanuit Europa naar de Nieuwe Wereld trokken om daar een nieuw leven te beginnen. Ze trotseerden daarbij allerlei gevaren, omdat ze in een beter leven geloofden. Amerika was voor velen van hen het Beloofde Land waar een nieuwe mens geboren kon worden. Een mens voor wie geen berg te hoog is, een mens die zelfs naar de maan wil en kán gaan.

De slotscene van Cosmos episode 12: The world set free lijkt op die van How the West was Won een propagandafilm uit 1962. In datzelfde jaar op 12 september sprak president Kennedy in Houston zijn moon speech uit:

But why, some say, the moon? Why choose this as our goal? And they may well ask why climb the highest mountain? Why, 35 years ago, fly the Atlantic? Why does Rice play Texas? We choose to go to the moon. We choose to go to the moon in this decade and do the other things, not because they are easy, but because they are hard, because that goal will serve to organize and measure the best of our energies and skills, because that challenge is one that we are willing to accept, one we are unwilling to postpone, and one which we intend to win, and the others, too.
 
Bron: en.wikipedia.org

Nil volentibus arduum. “Niets is moeilijk voor hen die willen”, lijkt de strekking van Kennedy’s woorden. En wij Amerikanen willen! En wij kunnen! zo moedigt hij zijn volk aan. President Obama refereerde met Yes we can! aan het Amerikaanse zelfvertrouwen uit de tijd van de moon speech en How the West was won.

In de slotscene van Cosmos hoor je Kennedy’s empowerment, begeleid door heroïsche muziek terwijl we met het oog van de camera mee zweven door een virtuele wereld, een soort technologisch en groen Utopia, het Amerika van de toekomst. Dit is dus het paradijs volgens Cosmos. En hoe komen we daar? Heel simpel, door gebruik te maken van de zon en de wind. Het is eenvoudig, maar we moeten het wel doen!

We zweven met het oog van de camera mee door een virtuele wereld, een soort technologisch en groen Utopia, het Amerika van de toekomst. Dit is dus het paradijs volgens Cosmos.

save the planetWacht eens, is dit niet een reclamespotje van bedrijven die duurzame energie leveren? Gewapend met feiten, de waarheden van de wetenschap, verkoopt Cosmos ons hier dé oplossing om de dreigende apocalyps om te buigen naar het paradijs van duurzame energie en consumptie. Jij en ik kunnen er wat aan doen. Save the planet!

Cosmos is meesterlijke en ook peperdure propaganda waarin de duurzaamheidsindustrie veel geïnvesteerd zal hebben. Propaganda wordt vooral gemaakt om sceptici te overtuigen. Daar hoor ik in ieder geval niet bij, want ik ben een “ongelovige”. Ik geloof namelijk niet in een aards paradijs of in een technologisch Utopia. Al zijn die nog zo groen.

Cosmos [ en.wikipedia.org ]

The Electric Boy

gezien op NGC: Cosmos episode 10 The Electric Boy
Michael Faraday (1791-1867)

FaradayDe tiende aflevering van Cosmos ging vooral over de ontdekkingen en uitvindingen van Michael Faraday (1791-1867), volgens presentator Neil deGrasse Tyson de grootste natuurkundige tussen Newton en Einstein in. Net als zijn voorganger Isaac Newton (1643-1727) postuleerde Faraday een andere grote kracht die in de natuur werkzaam is: het elektromagnetisme.

Faraday was afkomstig uit de lagere klasse. Hij had alleen maar de lagere school gevolgd en is daarom nooit een theoreticus geworden. Aan het begin van de negentiende eeuw raakte hij zoals zovelen geboeid door een geheimzinnige kracht, die elektriciteit genoemd werd. Hij las er boeken over en volgde lezingen van Humphry Davy (1778-1827) in de Royal Institution. De gedetailleerde aantekeningen die hij van deze lezingen had gemaakt, overhandigde hij aan Davy in de hoop dat hij als secretaris en assistent in zijn laboratorium mocht gaan werken. Davy was onder de indruk van de oplettende leerling en nam hem aan.

cosmos
Cosmos – a spacetime odyssey (2014)

Davy en de chemicus William Hyde Wollaston hadden tevergeefs geprobeerd om een praktische toepassing te vinden voor de elektromagnetische verschijnselen waarover de Deense wetenschapper Hans Christian Ørsted (1777-1851) gepubliceerd had. Ørsted had ontdekt dat de naald van een kompas uitslaat bij een elektrische stroom en dat er dus een verband moet bestaan tussen elektriciteit en magnetisme. Voor Faraday was het een enorme uitdaging om de naald van een kompas met stroom te laten draaien, want dan zou hij het principe van de elektromotor weten. Omdat de elektromotor de stoommachine zou overtreffen en overbodig maken, zou dit een revolutionaire uitvinding betekenen.

In 1821 lukt het Faraday om in het laboratorium een opstelling te maken die de moeder werd van alle elektromotoren. Zijn ontdekking sloeg in Engeland in als een bom. Faraday werd tot ergernis van Davy zijn beste ontdekking genoemd! Hij was daar zo bitter over dat hij Faraday op een ander project zette. Deze kreeg nu de taak om de kwaliteit van optisch glas te verbeteren. Pas na de dood van Davy in 1827, kon Faraday zich weer fulltime bezig gaan houden met het bestuderen van het elektromagnetisme. Na de elektromotor vond hij ook de dynamo uit door een magneet in te voegen in een spoel van draden.

Prometheus heeft, zegt men, ons mensen het vuur geschonken; aan Faraday danken wij de elektriciteit.

Sir William Bragg

Rond zijn vijftigste begint Faraday te lijden aan geheugenverlies en krijgt hij last van depressies. Toch blijft hij doorgaan met onderzoek. Elektriciteit en magnetisme werden volgens hem met elkaar verbonden door onzichtbare velden en hij meende dat ook licht aan deze krachten gekoppeld kon worden. Met behulp van het optisch glas dat hij nog voor Davy gemaakt had, toonde hij aan dat de polarisatie van licht door een magnetisch veld beïnvloed kon worden. Het Faraday-effect bundelt drie grote krachten in de natuur: licht, elektriciteit en magnetisme.

Zijn conclusies werden aanvankelijk afgewezen omdat de theoretische fundering ontbrak. Faraday was niet in staat om zijn ontdekking in wiskundige vergelijkingen op te schrijven. Dat werd het werk van James Clerk Maxwell (1831-1879). Met de zogenaamde Maxwell-vergelijkingen werden de theorieën van Michael Faraday gevalideerd.

Cosmos – a spacetime odyssey [ nl.wikipedia.org ]

spirituele zoektocht

vanavond om 23.00 op Nederland 2: De onzichtbare vriend van Hans Busstra
De onzichtbare vriend
De onzichtbare vriend van Hans Busstra
Kun je een einde aan je twijfel maken als de zekerheden waarmee je bent opgevoed je ontvallen? Maker Hans Busstra reist in zijn film De onzichtbare vriend met deze vraag langs zijn familie en vrienden. Begrijpen zij zijn zoektocht en hoe zijn zij daar zelf mee bezig? Zo filmt hij ook zijn ontmoetingen met ds. Klaas Hendrikse (God bestaat niet) en Joop van Ooijen (Jezus Redt!). Hij dompelt zich onder in een Jezuskamp. Anderhalf jaar lang reflecteert hij in zijn videodagboeken: vindt hij de Jezus die hij zoekt?
 
Bron: eo.nl

de onzichtbare vriend [ sngfilm.nl ] | de onzichtbare vriend [ eo.nl ]