Maandelijks archief: maart 2010

de dood van God?

gelezen in Tijd van Onbehagen (2004) van Ad Verbrugge

Tijd van OnbehagenIk maakte het eerst kennis met Ad Verbrugge door een avondje Zomergast(en) in 2006. Verbrugge (Terneuzen, 1967) is een filosoof van mijn eigen generatie en stelt zich duidelijk pessimistischer op dan de voorgaande generatie, de babyboomers. Vorige week begon ik eindelijk aan Tijd van Onbehagen, een bundel filosofische esays over een cultuur op drift. Op de omslag staat het schilderij Erwartung (1935) van Richard Oelze afgebeeld. De onheilszwangere sfeer brengt Untergang des Abendlandes van cultuurpessimist Oswald Spengler in herinnering. Verbrugge is niet de enige die het interbellum (en zijn cultuurpessimisme) verbindt met onze tijd. Na de optimistische jaren vijftig en zestig waarin de babyboomers opgroeiden, volgden de moeilijke jaren zeventig en tachtig, waarin de generatie van Verbrugge tot bewustwording kwam. In de jaren negentig nam de welvaart weliswaar toe, maar tegelijkertijd werd de schaduwzijde steeds meer zichtbaar en in het nieuwe millennium moest ook de mondiale instabiliteit onder ogen gezien worden. Het maakbaarheidsideaal van de babyboomers kwam onder druk te staan.

Verbrugge sluit aan bij een groep denkers die zich communitaristen noemen. Deze leggen de nadruk eerder op het cement van de samenleving dan op de bouwstenen (het individu) en bekritiseren het individualisme dat in hun ogen sinds de jaren zestig te ver is doorgeslagen. Het gevolg is dat de boel uit elkaar dreigt te vallen. William Butler YeatsThings fall apart, the centre cannot hold” wordt regelmatig geciteerd en ook worden parallelen getrokken met de duistere tijd waarin het nationaal socialisme zich kon ontwikkelen en presenteren als dé oplossing om de boel bij elkaar te houden. Religie speelt een centrale rol als het gaat om datgene wat mensen bindt. Niet voor niets maakte het nationaal socialisme gebruik van het mythische en (quasi-)religieuze. En niet voor niets is de mensheid na de oorlog huiverig geworden voor religie, ideologie en Grote Verhalen en laat de post-moderne mens zich liever leiden door relativisme. De ‘veilige’ optie van het relativisme ondermijnt echter ook de gemeenschap. Het bindmiddel van gemeenschappelijke waarden spoelt weg wanneer waarheid vervangen wordt door ‘eigen waarheid’ (lees: mening). Wat overblijft zijn losse individuen. Daarom is de voornaamste zorg van het communitarisme het vaststellen en beschermen van gemeenschappelijke waarden die een samenleving bij elkaar houden.

In het voorlaatste en langste essay De dood van God? uit de bundel Tijd van Onbehagen geeft Verbrugge en filosofisch en historisch overzicht van de (westerse) Verlichting en het onvermijdelijke gevolg daarvan, wat we na Nietzsche de dood van God zijn gaan noemen. Verbrugge vervangt Nietzsches uitroepteken met een vraagteken. Want religie en God zijn weer helemaal terug. Hoe kan dat eigenlijk? Het geseculariseerde westen wordt geconfronteerd met miljoenen migranten voor wie Allah springlevend is. Hebben we hier enkel te maken met een botsing van beschavingen of is er méér aan de hand? Is er toch méér tussen hemel en aarde zoals ietsisten menen. Of heeft deze wereld een sterk westers beschavingsoffensief nodig, m.a.w. moet de islam door de Verlichting worden gejaagd? Verbrugge gelooft niet in de Verlichting zoals zijn collega’s Paul Cliteur en Herman Philipse en dat maakt hem voor mij een open filosoof, die de zwakke plekken van de (westerse) Verlichting onder ogen wil zien.

Ad VerbruggeVerbrugge groeide op in een gelovig protestants milieu in Terneuzen, waar hij ook de middelbare school doorliep en al vroeg in de weer was met vragen over het ontstaan van de wereld en de aard van de samenleving. Hij koos dan ook voor een studie filosofie, die hij volgde aan de Universiteit Leiden van 1985 tot 1991. In 1994 werd hij er benoemd tot universitair docent wijsgerige ethiek.
 
Vijf jaar later – na een inhoudelijk conflict met zijn promotor in Leiden – promoveerde hij aan de KU Leuven op een proefschrift over de omstreden Duitse filosoof Martin Heidegger. In Leiden werd hij in 2002 verkozen tot docent van het jaar. In zijn veelbesproken boek Tijd van Onbehagen (2004) ontleedt hij aan de hand van fenomenen als zinloos geweld en de vorming van Europa de geest van deze tijd, die zich in de ogen van Verbrugge kenmerkt door het ontbreken van gemeenschapszin en een gebrek aan bezieling. Verbrugge wil zich inzetten om de samenleving te veranderen. Dat levert hem naast veel bijval ook kritiek – vooral uit linkse hoek – op.
 
Bron: vpro.nl

Ad Verbrugge [ nl.wikipedia.org ]

verontrustende scenario’s

maandagavond gezien bij Tegenlicht: Energy Risk

olie- en gasleidingenIn 2006 was bij Tegenlicht de documentaire Energy War te zien waarover ik later in mijn blog schreef. Centraal in deze documentaire stond de visie van Thomas L. Friedman die hij in zijn boek Hot, flat and crowded presenteert. Afgelopen maandag volgde in Tegenlicht de documentaire Energy Risk waarin een aantal experts op het gebied van energie en geopolitiek aan het woord kwam. Ook aan hen werd weer de brandende vraag voorgelegd: Wat doen we straks als onze fossiele brandstoffen op zijn?

olie- en gasleidingen
boven: olie- en gasleidingen vanuit Rusland
rechtsboven: de Southstream (blauw)
Nabucco (rood) en Nordstream (groen)
In de loop van de 21e eeuw zullen fossiele brandstoffen opraken. Zwartkijkers geven ons, gezien de explosieve groei in China en India, nog maar 25 jaar om op duurzame energie over te schakelen. Zullen Europa (en Nederland) wel tijdig hun transitie hebben afgerond, vóórdat olie en gas schaars en/of te duur en/of moeilijk bereikbaar worden? Zullen onze energieafhankelijke economieën nog wel gewoon door kunnen draaien? Dat zijn belangrijke vragen in een wereld waarin nieuwe machtsblokken en politieke allianties ontstaan op basis van verschillen in energiesituatie. ‘Bij “energietransitie” gaat iedereen graag uit van een harmonieuze ontwikkeling’, zegt Coby van der Linde, directeur van het Clingendael International Energy Programme (CIEP), ‘maar als je kijkt naar de geschiedenis dan zie je dat dit soort grote veranderingen vaker met conflict gepaard gaan’. Van der Linde ontwikkelde een toekomstscenario dat Tegenlicht voorlegde aan buitenlandse deskundigen. Samen schetsen zij een verontrustend beeld van geopolitieke conflicten die ons mogelijk te wachten staan. Met Michael Klare (o.a. ‘Resource Wars’ en ‘Rising Powers, Shrinking Planet, the new geopoliticis of energy’), oud-admiraal William Fallon (voormalig gezagvoerder van CentCom), politiek econoom Mikhail Deliagin (Moskou), Edward Lucas (‘The New Cold War‘), Youssef Ibrahim (columnist en ‘political risk consultant’) en Ariel Cohen (senior research fellow The Heritage Foundation).
 
Bron: tegenlicht.vpro.nl

The New Cold WarThe New Cold War
Russia’s vengeful, xenophobic, and ruthless rulers have turned the sick man of Europe into a menacing bully. The rise to power of Vladimir Putin and his ex-KGB colleagues coincided with a tenfold rise in world oil prices. Though its incompetent authoritarian rule is a tragic missed opportunity for the Russian people, Kremlin, Inc. has paid off the state’s crippling debts and is restoring its clout at home and abroad. Inside Russia it has crushed every constraint, muzzling the media, brushing aside political opposition, castrating the courts and closing down critical pressure groups. The murders in 2006 of the journalist Anna Politkovskaya in Russia, and the British citizen Aleksandr Litvinenko, highlight the danger faced by anyone who stands in the Kremlin’s way. In eastern Europe, vulnerable and ill-run, and even in the complacent rich democracies, Russia is subverting the institutions of state and buying up the commanding heights of the economy.
 
Bron: edwardlucas.com

The New Cold War [ edwardlucas.com ] | tegenlicht.vpro.nl

buitenstaanders [ 2 ]

Joost van den Toorn en de outsiderkunst
Kröller-Müller Museum Otterlo tot 20 juni 2010

In de tentoonstelling zijn in totaal 85 werken van 32 outsiderkunstenaars te zien, waaronder Fritz Koller, Otto Prinz, Franz Artenjak en George Widener.

Het Kröller-Müller Museumorganiseert jaarlijks verschillende tijdelijke tentoonstellingen. Het betreft tentoonstellingen met kunstwerken uit de vaste Kröller-Müller collectie en tentoonstellingen over hedendaagse kunst. In het museumgebouw zijn een aantal tijdelijke tentoonstellingsruimtes waar kleine, bijzondere presentaties getoond worden of speciale objecten worden uitgelicht. U kunt hier een plattegrond met locaties van actuele tentoonstellingen downloaden.
 
Joost van den ToornIn het prentenkabinet toont het museum bronzen en keramische beelden van de Nederlandse kunstenaar Joost van den Toorn, in combinatie met een door de kunstenaar verzamelde collectie outsiderkunst. Van den Toorn vindt het bijzonder zijn collectie te tonen in het Kröller-Müller Museum vanwege de grote collectie schilderijen van Vincent van Gogh. Juist deze kunstenaar werd in zijn beginjaren, en ook daarna, gezien als outsider.
 
Zelf zegt hij over zijn verzameling: “Goede kunst is zo zeldzaam, dat je er beter ook op minder voor de hand liggende plaatsen naar kunt zoeken. Niet alleen ver weg, maar ook aan de zelfkant van onze maatschappij. Veel van het hier verzamelde werk werd gemaakt in psychiatrische inrichtingen, zoals de Gugging in Maria Gugging in Oostenrijk, in daklozenpensions, of op straat. In het museum hangt het resultaat van tien jaar verzamelwoede. Gekocht bij een stuk of vijf gespecialiseerde galeries in Europa, de VS en op veilingen. Ik hoop dat deze bezielde, compromisloze kunst, u net zo inspireert als ze mij heeft gedaan en nog steeds doet“.
 
Bron: www.kmm.nl

joostvandentoorn.nl | meer buitenstaanders [ W&V ]

hoog hoger hoogst [ 13 ]

de hoogste gebouwen ter wereld van honderd jaar geleden

Sinds januari staat het hoogste gebouw ter wereld, de Burj Khalifa in Dubai. Met een hoogte van 828 meter laat het nummer twee, de Tapei 101 (508 m.) in Taiwan ver achter zich.

hoogste gebouwen 2008
in 2008 waren dit de hoogste gebouwen. De Burj Khalifa staat hier nog niet bij en steekt nog eens ruim 200 m. boven de CN tower uit

Honderd jaar geleden was de wedloop om het hoogste gebouw ter wereld een Amerikaanse affaire en was New York het terrein waar deze strijd gestreden werd. Wolkenkrabbers zagen er nog niet futuristisch uit, maar waren in neo-stijlen opgetrokken. Het neo-barokke Singer Building (187 m.) mocht van 1908 tot 1909 de titel van hoogste gebouw ter wereld dragen.

Singer Building
in 1908 overtrof het Singer Building (187 m.) in hoogte alle andere gebouwen ter wereld

In 1909 nam de Metropolitan Life Insurance Company Tower (213 m.) de titel over. Dit gebouw is een vergrootte kopie van de toren aan het San Marcoplein in Venetië, die overigens ook te vinden is op het overzicht hierboven uit 1908.

Met Life Insurance Tower 1909
de Metropolitan Life Insurance Company Tower (213 m.) vlak voor zijn voltooiing in 1909

Vier jaar later werd ook dit gebouw weer ingehaald door het neo-gothische Woolworth_Building (241 m.). Pas in 1930 zou deze wolkenkrabber weer overtroffen worden door het Chrysler Building (1930). Neo-stijlen waren inmiddels uit, de klassieke (art deco) wolkenkrabberstijl was geboren.

Woolworth Building
in juli 1912 had het Woolworth Building
(241 m.) de titelhouder uit 1909 overtroffen.
Lower Manhattan
Lower Manhattan rond 1915 met links het Woolworth Building (1913) en rechts het Singer Building (1908)


overzicht van hoogste gebouwen ter wereld (1890-2009)

meer wolkenkrabbers op deze blog

das Ungeheure

Peter Sloterdijk en ‘de dood van God’
Sloterdijk is mijns inziens op zijn sterkst wanneer hij schrijft over de manier waarop de moderne mens reageert op de „dood van God„. Nietzsche constateerde – toen nog met huiver – het mede door toedoen van wetenschappelijke ontdekkingen voor velen ongeloofwaardig worden van een transcendent Opperwezen als oriëntatiepunt voor de mens. De hemel is verdwenen; de aarde blijft verweesd en doelloos achter. De mens heeft geen ijkpunt meer in illusies als rede, goedheid of rechtvaardigheid. Hij is bevrijd, maar moet nu zelf grenzen stellen in een grenzeloze en eenzame wereld. Dit besef noemt Sloterdijk het „monstrueuze„ (das Ungeheure). Hij werkt het (ondermeer) op een toegankelijke manier uit in zijn lezing Kansen in de gevarenzone. De klassieke metafysische driehoek God-mens-wereld is verdampt. Daardoor “groeit het allesomvattende wereldblok uit tot een ontologisch monstrum met een nauwelijks begrijpelijke vorm.“
 
Bron: bashengstmengel.wordpress.com
De mens heeft geen ijkpunt meer in illusies als rede, goedheid of rechtvaardigheid.
Hij is bevrijd, maar moet nu zelf grenzen stellen in een grenzeloze en eenzame wereld.
Astro TV
Sloterdijk schrijft op boeiende wijze over „neo-religieuze„ zelfhulpboeken, talkshows, goeroes en televisiedominees, New Age, de Amerikaanse succesreligie to make god happen en het „jezelf zijn„
De mens en de wereld zijn niet langer gedefinieerd in hun verhouding tot God. “De mens treft zichzelf in een radicalere zin dan ooit tevoren „in de wereld„ aan – radicaler omdat in-de-wereld-zijn tegenwoordig ook helemaal van-de-wereld-zijn moet betekenen.“ De wereld is en „hyperimmanente ruimte„ geworden. “Van de transcendente pool waarop we ons konden terugtrekken beroofd, zijn we in het monster genaamd wereld ingevoegd en zijn in zijn ingewanden verloren.“ De „moderne subjectiviteiten„ kunnen zich niet langer op een bovenzinnelijke wereld beroepen. “Ze moeten op zelfhandhaving door recht, techniek en therapie gokken.“ In verschillende boeken concretiseert Sloterdijk dit op boeiende wijze, wanneer hij schrijft over „neo-religieuze„ zelfhulpboeken, talkshows, goeroes en televisiedominees, New Age, de Amerikaanse succesreligie to make god happen en het „jezelf zijn„.
 
Bron: bashengstmengel.wordpress.com

petersloterdijk.net