De honderdduizenden beelden die dagelijkse ons netvlies bombarderen voeden eerder ons verlangen naar minder dan naar meer. Omdat de beeldcultuur steeds complexer is geworden, is er een hunkering naar rust en eenvoud ontstaan. Grafische ontwerpers en illustratoren laten zich daarom vaak inspireren door de vormgeving uit de jaren vijftig, zestig en zeventig waarbij de nadruk ligt op abstrahering, heldere vlakverdeling en klare lijnvoering. Digitale vectortekenprogramma’s zoals Adobe Illustrator en Corel Draw komen daar uitstekend in tegemoet. Ze staan garant voor genadeloos strakke lijnen en een clean beeld. De look and feel van web 2.0 wordt alweer jaren bepaald door een open en heldere vectorstijl die graag terugkijkt op de periode 1950-1975.

montygog.blogspot.com

De Duitse journalist en historicus Sebastian Haffner is samen met zijn Berlijnse stadsgenoot Joachim Fest en de Britse historici Alan Bullock en Ian Kershaw een van de gezaghebbende Hitler-biografen. Net als Joachim Fest (1926-2006) was Sebastian Haffner (1907-1999) een ooggetuige van de ondergang van het Derde Rijk. Een van zijn laatste boeken was Von Bismarck zu Hitler: Ein Rückblick dat in 1987 verscheen. Haffner was niet meer in staat het zelf te schrijven en dicteerde het aan zijn vriend Arnulf Baring en assistent Volker Zastrow in elf lange sessies.

Vijfentwintig jaar later is de Duitse geschiedenis ingrijpend veranderd. Haffner sprak in de inleiding bij zijn terugblik in 1987 over de ondergang van het Duitse Rijk en de twee nieuwe Duitse staten die door de Sovjet Unie en westerse geallieerden in 1949 op de kaart waren gezet. Dat deze nauwelijks vier decennia later zouden worden herenigd in het “Bismarckse” Duitsland van na 1990 had Haffner bij het dicteren van zijn terugblik in 1987 niet voorzien.

Haffner stierf in 1999 op 91-jarige leeftijd en had het tijdens zijn leven allemaal meegemaakt: het Duitse Keizerrijk, de Weimar Republiek, het Derde Rijk, de BRD/DDR én het herenigde Duitsland na 1990. Wanneer er in 2012 een terugblik op het Duitse Rijk 1871-1945 geschreven zou worden, zou het herenigde Duitsland dat een nieuw perspectief plaatsen. Een vooruitblik op het Euro Reich van Merkel is nu al geen wilde speculatie meer.

Op 11 november 2011 schreef Georg Diez in Der Spiegel: “In der vergangenen Woche hat Deutschland den Zweiten Weltkrieg gewonnen. Ups. Habe ich da was ausgeplaudert?” Duitsland is sinds vorig jaar weer helemaal terug in het centrum van de Europese macht. Toen Frankrijk zich in 1990 economisch bedreigd voelde door zijn herenigde erfvijand, moest de D-Mark verdwijnen en kwam de Euro ervoor in de plaats. Maar de Euro zou tien jaar na zijn invoering juist de kracht van de Duitse economie op het continent bevestigen en dat hadden de Fransen niet voorzien. De as Parijs-Berlijn heeft de erfvijanden vreedzaam samengebracht, maar nu het zwaartepunt in Berlijn is komen te liggen, is Duitsland weer als grootmacht teruggekeerd in de geschiedenis. De “telescoop” van Haffner uit 1987 kan worden ingeruild voor een “vergrootglas".

Von Bismarck zu Hitler. Ein Rückblick [ dieterwunderlich.de ]

Vanaf het begin van de jaren vijftig tot halverwege de jaren zeventig zag je in veel grafische vormgeving een voorkeur voor abstrahering. Veel grafische ontwerpers kozen graag voor een heldere vlakverdeling, elementaire vormen en een beperkt aantal duidelijke kleuren. In een wereld die door de massamedia steeds complexer werd, was er een hunkering naar eenvoud. Nu laten grafische vormgevers zich vaak weer inspireren door de vormgeving uit die tijd en retro is enorm populair. Iedereen die op internet komt is er inmiddels vertrouwd mee en grafische ontwerpers en webdesigners weten het al jaren: de heldere en open vectorstijl bepaalt het gezicht van web 2.0.

Sommige vormgevers en illustratoren hebben op het web verzamelingen aangelegd met illustraties en grafische vormgeving uit de jaren vijftig, zestig en zeventig die met hun vakgenoten wereldwijd gedeeld worden. Ook bestaan er ontelbare inspiration blogs en community sites over midcentury modern en cartoon modern, om maar eens twee stijlen uit die tijd te noemen. Een oprechte liefdesverklaring aan die specifieke retro-vormgeving is de site Grain Edit.

Kort nadat ik naar Double Indemnity (1944) van Billy Wilder gekeken had, zag ik Once upon a time in America (1984) van Sergio Leone. Tussen beide films en ook tussen beide regisseurs ligt een wereld van verschil. In de eerste plaats is er het verschil tussen het oude Hollywood en het nieuwe Hollywood met zijn expliciete geweld na 1968. Billy Wilder en Alfred Hitchcock waren als regisseur geniaal maar de overgang naar het nieuwe Hollywood was voor hen te groot. Na 1968 was hun tijd voorgoed voorbij. In de tweede plaats is Double Indemnity een film met extreem veel dialogen en Once upon a time in America een film met weinig dialogen. En ten derde is er het verschil tussen de traditie van het Duits expressionisme van de film noir en het Italiaanse nieuwe realisme van de spaghettiwestern. Want in Once Upon a Time in America zijn alle elementen uit de Italiaanse spaghettiwestern aanwezig. Sergio Leone is na Once Upon a Time in the West (1968) veertig jaar in de tijd opgeschoven en heeft zijn decor verplaatst van The Wild West naar Brooklyn. De ingrediënten van zijn meesterwerk uit 1968 worden weer gebruikt: rauwe types, extreme close ups, opvallende camerahoeken, crane shots van massascenes en epische muziek voor de sfeer.

Het is bekend dat Sergio Leone achteraf veel spijt had dat hij het aanbod had afgeslagen om The Godfather te verfilmen. Net als zijn landgenoten Francis Ford Coppola (The Godfather) en Martin Scorcese (Goodfellas, Casino) maakte hij een bikkelharde misdaadfilm. Voor Once upon a time in America werd gekozen voor het Brooklyn van de jaren twintig tot 1933. De hoofdfiguur (een rol van Robert de Niro) kijkt in de jaren zestig terug op zijn jeugd als straatboefje en later als gangster in Brooklyn. De film is ook een soort ode aan Manhattan Bridge. Deze brug werd aan het begin van de vorige eeuw gebouwd, niet ver van Brooklyn Bridge. Het is een imposante stalen constructie met masten van meer dan honderd meter hoog. Op oudjaarsdag 1909 werd de brug al geopend maar in 1912 zou hij pas helemaal voltooid zijn. De episode met de straatboefjes aan de voet van de brug speelt zich ongeveer tien jaar later af.

De iconische Manhattan Bridge is het decor in een van de belangrijkste scenes uit de film. In 1983 was aan de voet van de brug in Washington Street een filmset gebouwd. In 2000 heb heb ik samen met een bevriende fotograaf op een zonnige en rustige zondagmorgen in mei rondgelopen in het gebied onder deze brug dat in Brooklyn DUMBO (Down Under the Manhattan Bridge Overpass) wordt genoemd. Maar twaalf jaar geleden kende ik de film nog niet. Daarom ben ik met Google Streetview nog eens virtueel naar deze locatie teruggekeerd. Het is een prachtige Amerikaanse plek met een hoog Hopper-gehalte. Vanuit Washington Street heb je het mooiste gezicht op de reusachtige brug.

Once upon a time in America [imdb.com ]

Dirk Müller, dé financiële marktgoeroe van Duitsland, aka Mister DAX en oprichter van cashkurs.com was er in Tegenlicht duidelijk over: er woedt op dit moment een economische oorlog en de Verenigde Staten hebben Europa hard aangevallen. De oude supermacht die beschikt over prestigieuze kredietbeoordelaars als Standard & Poors, Moody’s en Fitch zou nalatig zijn wanneer het deze niet als wapen in zou zetten in de strijd om de financiële markten en dus om de macht.

De Amerikaanse belegger en blogger Reggie Middleton vulde hem aan: De Verenigde Staten spelen een soort blufpoker met Europa, China en Zuid-Oost Azië en kijken wie er het eerst bij neer valt. Europa wordt in zijn zachte onderbuik getroffen en de PIGS-countries (Portugal, Italië, Griekenland en Spanje) zijn inmiddels door de rating agencies afgewaardeerd. Een kapitaalvlucht vanuit de Verenigde staten is vooralsnog voorkomen. Want als financiële markten massaal hun Amerikaanse waardepapieren zouden gaan inruilen voor Europese, dan zal de rente op Amerikaanse staatsobligaties gaan stijgen en een faillissement van de oude supermacht zou dan niet ondenkbaar zijn. De Eurocrisis is in de visie van deze twee experts het gevolg van de heftige doodstrijd van een stervende reus.

De macht van de rating agencies| de wereld van de kredietbeoordelaars

Het blijft een geheimzinnige wisselwerking: acteurs dragen het scenario en het scenario draagt de acteurs. Maar in den beginne was het scenario. Regisseur Billy Wilder was van oorsprong scenarioschrijver. Voordat hij zich met Double Indemnity in 1944 als regisseur in Hollywood definitief op de kaart zette, schreef hij tientallen scenario’s. Ook als regisseur bleef hij verhalenverteller. De afgelopen avonden bestudeerde ik het filmscript van Double Indemnity. Op de DVD die ik gekocht had, stonden geen Engelse ondertitels en daarom legde ik tijdens het kijken de iPad met daarop het script ernaast.

Een filmscript bevat niet alleen dialogen, maar geeft ook beschrijvingen. Het is leuk om op deze manier eens naar een film te kijken: eerst een scene in het filmscript lezen, je voorstellen hoe het eruit zou moeten zien en dan die scene in de film bekijken. Zo worden films gemaakt, het begint allemaal met het script.

Double Indemnity is een klassieker geworden en Billy Wilder zou nog meer klassiekers op zijn naam zetten: The Lost Weekend, Sunset Boulevard, Ace in the Hole, Sabrina, Some Like it Hot en The Apartment. Als basis ligt er telkens het script en Billy Wilder zou voor vele oscars genomineerd worden in de categorieën van het beste filmscenario en de beste filmregisseur. Een paar keer zou hij zelfs deze dubbele oscar winnen. Het filmscenario van Double Indemnity is gebaseerd op een verhaal van James M. Cain uit 1935. Wilder bewerkte het voor film samen met de legendarische misdaadauteur Raymond Chandler. De art directors Hans Dreier en Hal Peirera encameraman John Seitz hielpen het scenario visueel te vertalen naar een film noir. Met Sunset Boulevard staat Double Indemnity in de top drie van beste films noir.

Billy Wilder hield van de voice over. Sunset Boulevard (1950) en The Apartment (1960) beginnen allebei met de voice over van de hoofdpersoon. In Double Indemnity begint het verhaal wanneer Walter Neff (Fred McMurray) de dictafoon pakt en zijn verhaal vertelt. In verschillende flash backs zien wat hem overkomen is. Hij heeft een dodelijk gevaarlijke vrouw ontmoet (Phyllis Dietrichson) en dat is zijn ondergang geworden. Toen Barbara Stanwyck door Wilder gevraagd was voor de rol van Phyllis Dietrichson wilde ze deze eerst weigeren. Slechte karakters als die van Phyllis Dietrichson werden in Hollywood toen (uit angst voor imagoschade?) meestal nog niet door de filmsterren zelf gespeeld, maar door minder bekende acteurs. In 1972 vertelde ze in een interview met Movie Digest hoe ze op deze rol reageerde toen ze het scenario gelezen had:

script van Double Indemnity [ imsdb.com ]

Op de postzegel met John Ford is op de achtergrond een scene opgenomen uit zijn western The Searchers (1956) met John Wayne. Frank Capra is gecombineerd met een scene uit It Happened One Night (1934), een komedie met Claudette Colbert en Clark Gable. Het portret van Billy Wilder wordt afgebeeld samen met Sugar Kane, gespeeld door Marilyn Monroe in de komedie Some Like It Hot (1959). En tenslotte zien we op de achtergrond van de postzegel met John Huston de detective Sam Spade, gespeeld door Humphrey Bogart in The Maltese Falcon (1941).

Tien jaar na zijn dood, blijft het oeuvre van Billy Wilder (1906-2002) springlevend. Om dat te bewijzen, brengt Cinematek een volledige retrospectieve van de 26 speelfilms die hij geregisseerd heeft, aangevuld met een selectie uit de films waarvan hij alleen maar scenarist was. Nou ja, alleen maar? Zelfs die films dragen een overduidelijke Wilder-stempel, zelfs als ze geregisseerd zijn door meesters als Ernst Lubitsch en Howard Hawks.
 
De scenario’s van Billy Wilder, die hij in de regel met een partner schreef, zoals Charles Brackett en I.A.L. Diamond, vormen het stevige fundament voor zijn films. Meer zelfs, de belangrijkste reden waarom Wilder een carrière als regisseur nastreefde was om zijn scenario’s te beschermen tegen regisseurs. Maar hij begon dus als scenarist, een aspect dat in deze retrospectieve ook uitgebreid aan bod komt. Tussen 1929 en ’33 had hij de hand in bijna twintig scenario’s. Hij werkte toen nog in Berlijn, waar hij, afkomstig uit Oostenrijk-Hongarije, enkele jaren eerder beland was. Der Teufelsreporter was zijn eerste scenario, maar zijn bekendste film uit zijn Duitse periode was Menschen am Sonntag. Maar laat deze retrospectieve het moment zijn om onterecht vergeten titels als Ein blonder Traum of Emil und die Detektive te herontdekken.

Dennis van Dessel over Billy Wilder [ 22 januari 2012 op digg.be ]

In één klap negen films noir uit de jaren veertig rijker geworden: This Gun for Hire (1942), The Glass Key (1942), Double Indemnity (1944), Murder My Sweet (1944), The Blue Dahlia (1946), The Killers (1946), Crossfire (1947), Out of the Past (1947) en The Big Steal (1949).

Het is een fijne aanvulling op de films noir uit de klassieke periode die ik al gezien heb: The Maltese Falcon (1941), Casablanca (1942), Notorious (1944), The Woman in the Window (1944) The Big Sleep (1946), Gilda (1946), The Third Man (1949), In a Lonely Place (1950), Sunset Boulevard (1950), Sweet Smell of Success (1957) en Touch of Evil (1958).

Voor de liefhebbers zijn er op internet een paar informatieve blogs met veel lekkere eye candy uit de jaren veertig en vijftig : classicnoirmovies, filmnoirphotos, noiroftheweek en wheredangerlives.

my other favourite things | 217 essential films noir [ filmsnoir.net ]