» » architectuur

vrijdag 30 juli 2010
verpletterend
de plafonds in het dogepaleis van Venetië

DogepaleisOok tijdens ons bezoek aan Venetië wisten we wat we zouden gaan missen. En wilden missen. Bijvoorbeeld een bezoek aan het dogepaleis. In 1977 had ik dat met mijn vader en mijn broer al bezocht en de indruk was zo verpletterend geweest (mijn broer hield er een verpletterende hoofdpijn aan over) dat ik sindsdien geen behoefte meer heb aan een overdosis Venetiaanse krachtpatserij. Verpletterend zijn vooral de plafonds van de grote zalen in het dogepaleis. Hier zijn de tegenvoeters van Tiepolo aan het werk geweest. Je krijgt beslist geen uitzicht op een roze hemel die het dak openbreekt, maar je hebt eerder het gevoel verpletterd te worden onder het monsterlijke profiel van een enorme schoen. Michaela en ik besloten niet naar binnen te gaan en kijken nu virtueel rond. Naast de sala del maggior consiglio staan ook de sala dello scrutinio, de sala del senato en de sala del collegio open voor een virtueel bezoek.

Dogepaleis
virtueel bezoek aan de sala del maggior consiglio met Arounder.com
Dogepaleis
Gabriel Bella (1730-1799)
la sala del senato, vóór 1792. Bella beschikt beslist niet over ’sprezzatura’ maar zijn bijna naïeve voorstellingen bieden een prettig tegenwicht bij alle Venetiaanse krachtpatserij

Palazzo Ducale [ museiciviciveneziani.it ]

vrijdag 23 juli 2010
Bayern - Italien [ 2 ]
drie weken geleden reisden we door de Alpen naar Venetië

Via Claudia AugustaDe Via Claudia Augusta loopt van Augsburg naar Venetië over een lengte van 600 kilometer. De ontelbare kunstenaars die sinds de zestiende eeuw vanuit het Noorden hun Grand Tour naar Italië maakten, moeten deze route gevolgd hebben. Bovendien nog talloze diplomaten en handelsreizigers. De koopman uit Würzburg bijvoorbeeld die voor prins-bisschop Karl Philip von Greiffenklau contact moest leggen met de frescoschilder Giovanni Battista Tiepolo. Omdat we onze reis naar Venetië in Würzburg waren begonnen, reisde ik in gedachten met hem mee, terwijl ik mij probeerde voor te stellen hoe die reis in 1750 moet zijn geweest. Veel kunstenaars en schrijvers hielden een dagboek bij van hun reis naar het Zuiden. Zo heeft Goethe een beroemd verslag geschreven over zijn Grand Tour, die hij begon in september 1786. Wij volgden Goethe’s reis per postiljon naar Venetië in omgekeerde volgorde op de terugweg: Padua, Vicenza, Verona, Rovereto, Trento, de Brenner, Innsbruck, Mittenwald. Deze (gele) route valt ten dele samen met de Via Claudia Augusta. Heen volgden wij de (oranje) route: Augsburg, Füssen, Resschenpas, Merano, Bolzano, Trento, Vicenza, Venetië.

Goethe kwam op 28 september 1786 in Venetië aan. Het duurde nog elf jaar voordat Napoleon een einde maakte aan de onafhankelijkheid van de eens zo machtige republiek. De laatste doge van Venetië Ludovico Manin (1789-1797) kwam aan de macht toen er in Europa een nieuw tijdperk begon. Met het einde van de Republiek Venetië in 1797 ging een oude wereld verloren.

Venezia
met de klok mee: Chiesa San Barnaba, Rialto, Canal Grande en San Polo
Goethe in Venedig
Ich fand leicht den großen Kanal und die Hauptbrücke Rialto; sie besteht aus einem einzigen Bogen von weißem Marmor. Von oben herunter ist es eine große Ansicht, der Kanal gesäet voll Schiffe, die alles Bedürfnis vom festen Lande herbeiführen und hier hauptsächlich anlegen und ausladen, dazwischen wimmelt es von Gondeln. Besonders heute, als am Michaelisfeste, gab es einen Anblick wunderschön lebendig; doch um diesen einigermaßen darzustellen, muß ich etwas weiter ausholen.
 
Bron: Goethe, Italienische Reise 1786
Venezia
het Canal Grande met de Maria della Salute
Goethe in Venedig
Die beiden Hauptteile von Venedig, welche der große Kanal trennt, werden durch die einzige Brücke Rialto miteinander verbunden, doch ist auch für mehrere Kommunikation gesorgt, welche in offenen Barken an bestimmten Überfahrtspunkten geschieht. Nun sah es heute sehr gut aus, als die wohlgekleideten, doch mit einem schwarzen Schleier bedeckten Frauen sich viele zusammen übersetzen ließen, um zu der Kirche des gefeierten Erzengels zu gelangen. Ich verließ die Brücke und begab mich an einen solchen Überfahrtspunkt, die Aussteigenden genau zu betrachten. Ich habe sehr schöne Gesichter und Gestalten darunter gefunden.
 
Bron: Goethe, Italienische Reise 1786
Venezia
impressies, 6-7 juli 2010
Goethe in Venedig
Alles, was mich umgibt, ist würdig, ein großes respektables Werk versammelter Menschenkraft, ein herrliches Monument, nicht eines Gebieters, sondern eines Volks. Und wenn auch ihre Lagunen sich nach und nach ausfüllen, böse Dünste über dem Sumpfe schweben, ihr Handel geschwächt, ihre Macht gesunken ist, so wird die ganze Anlage der Republik und ihr Wesen nicht einen Augenblick dem Beobachter weniger ehrwürdig sein. Sie unterliegt der Zeit, wie alles, was ein erscheinendes Dasein hat.
 
Bron: Goethe, Italienische Reise 1786
donderdag 22 juli 2010
Romantische Strasse [ 3 ]
de sprookjeskoning en de zwanenridder
Ludwig II van Beieren en Lohengrin

LohengrinVandaag drie weken geleden bezochten we Schloss Hohenschwangau gelegen vlakbij misschien wel het beroemdste kasteel ter wereld: Schloss Neuschwanstein. Beide kastelen hebben weinig met de Middeleeuwen te maken, maar wél alles met de revival van de Middeleeuwen in de negentiende eeuw. We maakten de keuze om één kasteel van binnen te bezoeken en dat werd Schloss Hohenschwangau. Het werd tussen 1832 en 1836 in neogotische stijl opgetrokken uit de resten van een burcht uit de twaalfde eeuw in opdracht van Maximilliaan II, de vader van sprookjeskoning Ludwig II van Beieren (1845-1886). Van binnen is het rijk versierd met wandschilderingen en neogotisch meubilair.

Wagner pianoIn dit kasteel groeide Ludwig II op en in 1865 was Richard Wagner hier te gast en de piano in neogotische stijl waar Wagner op gespeeld heeft, staat er nog steeds. Ludwig II leerde de componist in 1861 kennen tijdens een uitvoering van Lohengrin. In de Lohengrinzaal zijn episoden van de Lohengrinsage afgebeeld. Het thema van de zwanenridder Lohengrin keert ook terug in het nabijgelegen Schloss Neuschwanstein dat de sprookjeskoning tussen 1869 en 1886 liet bouwen.

Lohengrinzaal
De Lohengrinzaal in Schloss Hohenschwangau
In 1858, when Ludwig II was thirteen years old, his governess told him of the upcoming production of Richard Wagner’s opera Lohengrin, the story of which centres around the heroic medieval Swan-knight Lohengrin. Since the walls of Hohenschwangau were covered in frescoes featuring Lohengrin, a curious Ludwig acquired a copy of the opera’s libretto and he read it voraciously. It wasn’t too long before the Prince had learnt the entire libretto off by heart, as well as the libretto of another Wagner opera, Tannhäuser. He was soon devouring every book written by Wagner, and on February 2nd, 1861, Ludwig heard a Wagner opera for the first time. Lohengrin, the Knight of the Swan, reveals his identity to the people of Antwerp at the dramatic climax of “Lohengrin“. Appropriately it was Lohengrin and the experience left a profound impression on the Prince.
 
Bron: schwangau.de
Hohenschwangau
met de klok mee: Schloss Hohenschwangau uitzicht uit een van de vensters op de Alpsee, muurschildering naar een ontwerp van Moritz von Schwind en deel van het exterieur. In het midden een portret van Ludwig II rond 1860
Lohengrin postzegel
Lohengrin verscheen in 1933 op een postzegel

Schloss Hohenschwangau [ de.wikipedia.org ] | schloesser.bayern.de

zondag 18 juli 2010
Romantische Strasse [ 2 ]
Schwangau, Füssen en de Allgäuer Alpen

gezicht op Neuschwanstein vanaf de TegelbergEindpunt én climax van de Romantische Strasse is Füssen, gelegen aan de voet van de Alpen. De romeinen hadden dit lustoord al ontdekt lang voordat sprookjeskoning Ludwig II van Beieren in Schloss Hohenschwangau opgroeide en verrukt over de betoverende omgeving, droomde van een sprookjeskasteel. Dat zou Schloss Neuschwanstein worden. Jaarlijks trekt het meer dan een miljoen bezoekers van over de hele wereld. Maar wij bezochten Schloss Hohenschwangau dat door Maximilliaan II, de vader van Ludwig II, werd gebouwd en dat van binnen veel meer de geest van de romantiek ademt dan Schloss Neuschwanstein.

Schwangau
een van de mooiste momenten van de reis was toen wij over de Romantische Strasse het einddoel naderden en de reisfolder gelijk moesten geven: het is écht een sprookjesdecor. Op de camping aan de Forggensee mochten we daar volop van genieten en hadden vanuit onze tent uitzicht op Schloss Neuschwanstein (foto rechtsonder)
Schwangau
het letterlijke hoogtepunt van de Romantische Strasse is de Tegelberg waar Schloss Neuschwanstein naast ligt. We gingen met een kabelbaan omhoog en hadden uren nodig om te voet af te dalen naar de Marienbrücke waar je een mooie blik hebt op het sprookjeskasteel
Romantische Strasse
het tweede deel van de Romantische Strasse: van Augsburg naar Füssen
Brunnen
uitzicht vanaf camping Brunnen op de Allgäuer Alpen bij Füssen

romantischestrasse.de

zaterdag 17 juli 2010
Romantische Strasse [ 1 ]
drie middeleeuwse stadjes in Beieren:
Rothenburg o/d Tauber, Dinkelsbühl en Nördlingen

Dit weekend alweer drie weken geleden, vervolgden we na ons bezoek in Würzburg de Romantische Strasse en bezochten drie schitterende middeleeuwse stadjes: het wereldberoemde Rothenburg ob der Tauber en het minder bekende Dinkelsbühl en Nördlingen. Rothenburg is op afstand het mooiste stadje. Nördlingen is uniek vanwege de stadsmuur met weergang die compleet bewaard gebleven is. En Dinkelsbühl is heel kleurig en vrolijk.

Rothenburg postzegel 1969Rothenburg ob der Tauber
Hoch über dem Taubertal, wo sich Romantische Straße und Burgenstraße kreuzen, erhebt sich die unvergleichliche Silhouette der ehemaligen Freien Reichsstadt. Die wechselvolle Geschichte der Stadt spiegelt sich in den Aufführungen des Historischen Festspiels ‘Der Meistertrunk’ und im ‘Schäfertanz‘ wider. Komplettiert wird der volle Veranstaltungskalender durch die lustigen Schwänke der Hans-Sachs-Gilde, die Reichsstadtfesttage, den berühmten Reiterlesmarkt und natürlich durch das Toppler Theater - die Freilichtbühne im Nordhof des Reichsstadtmuseums.

Rothenburg
enkele highlights in Rothenburg gefotografeerd op zaterdagmiddag toen het stadje bijna uit haar voegen barstte van de toeristen.

Dinkelsbühl
Die deutsche Stiftung Denkmalschutz beschreibt die kleine Stadt an der Romantischen Straße mit ihren stattlichen Kirchenbauten, prächtigen Handelshäusern und der reichen Fachwerkarchitektur als eine der am besten erhaltenen spätmittelalterlichen Stadtgebilde Deutschlands. Zu den wichtigsten Sehenswürdigkeiten zählen das Münster St. Georg, eine der schönsten spätgotischen Hallenkirchen Deutschlands. Das Haus der Geschichte Dinkelsbühl - von Krieg und Frieden veranschaulicht die Vergangenheit der ehemaligen Reichsstadt. Am Abend geht der Nachtwächter durch die beleuchtete Altstadt.

Dinkelsbühl
Ook in Dinkelsbühl is de laat-middeleeuwse stadskern goed geconserveerd gebleven

Nordlingen postzegel 1996Nördlingen
Nördlingen im Herzen des Meteoritenkraters Ries gelegen, besitzt noch ein mittelalterliches Stadtbild mit einer fast völlständig erhaltenen und rundum begehbaren Stadtmauer/Wehrgang – die einzige dieser Art in Deutschland. Das historische Stadtbild wird von seinem Wahrzeichen, der spätgotischen Hallenkirche St. Georg mit ihrem 90 m hohen Glockenturm “Daniel“, der an 365 Tagen im Jahr bestiegen werden kann, geprägt.

Nördlingen
We keken in Nördlingen naar de WK achtste finale Duitsland-Engeland op een groot scherm op het terras van Hotel Sonne (linksboven en linksonder) waar Goethe en de keizer nog hebben gelogeerd. Toen ik bovenop de Daniël stond, de 90 meter hoge kerktoren, hoorde ik een enorm gejuich opstijgen van het terras vlak onder de toren: een doelpunt voor Duitsland!
romantische strasse
De Romantische Strasse begint in Würzburg en loopt naar Füssen over een lengte van ruim 360 km. Hierboven is het noordelijke deel van de route weergegeven.

romantischestrasse.de

vrijdag 16 juli 2010
uit je dak [ 2 ]
Barok en Rococo in Beieren en Tirol

KaltenbrunnOp onze reis door Beieren en Tirol bezochten we een paar paleizen, kerken en kloosters uit de barok en het rococo. Na het bezoek in de residentie in Würzburg zagen we achtereenvolgens de Pfarrkirche St. Nikolaus in Grossaitingen onder de rook van Augsburg en diezelfde middag ook Wieskirche dat evenals de residentie in Würzburg (1981) op de Unesco werelderfgoedlijst staat (sinds 1983). Het wordt beschouwd als het mooiste rococokerkje ter wereld. Daarna bezochten we het klooster Sankt Mang in Füssen. In Tirol woonden we op zondagmorgen een mis bij in de Wallfahrtskirche Kaltenbrunn in het Kaunertal. Tenslotte zagen we tijdens de terugreis nog de kloosterkerk van Ottobeuren die deel uitmaakt van de Oberschwabische Barockstrasse door Baden-Württemberg.

Ottobeuren
fresco in en met Basiliek van Ottobeuren

De geest van de barok en het daaruit voortgekomen rococo is eigenlijk tegengesteld aan die van het funktionalisme. Sinds de Oostenrijkse architect Adolf Loos in 1908 Ornament und Verbrechen publiceerde, zijn we geneigd te denken dat minder áltijd meer is. Krullen, toeters en bellen zijn gepast bij een draaiorgel, maar ongepast in de bouwkunst. Toch heeft de ornamentele kaalslag in de architectuur van de twintigste eeuw, die door De Stijl en Bauhaus zijn ingezet, ook laten zien dat minder niet per se meer hoeft te zijn. In de stedelijke omgeving betekent minder meestal saai. En eentonig, goedkoop en fantasieloos bovendien. In het modernisme zijn de krullen zo strak getrokken dat de hoek van negentig graden is overgebleven. Ook in de designwereld is ’strak en zakelijk’ de mantra geworden. IKEA en HEMA hebben het Bauhaus met zoveel succes naar de gewone man weten toe te brengen, dat de elite zich soms opzettelijk profileert met neo-barok. De tentoonstelling NEO die de late Frans Haks in het Centraal Museum maakte, liet daar iets van zien.

fresco in St. Nikolaus, GrossaitingenZelf merk ik dat ik in de loop der jaren opener ben gaan staan voor de geest van barok en rococo. Als student aan de kunstacademie was ik geneigd om deze stijlperiode te diskwalificeren als kitsch, als armzalige horror vacui of als ziekelijke verkwisting van het absolutisme over de ruggen van het gewone volk. Ik denk er nu niet echt anders over maar wel genuanceerder. Ik herkende Michaela’s verontwaardiging over de pracht en praal in de Beierse kerken. Allemaal over de ruggen van de arme boeren. De nuance die ik nu bijvoorbeeld maak, is dat diezelfde boeren op lange winteravonden zonder televisie blij waren als ze houtsnijwerk voor hun parochiekerkje mochten snijden. En meneer pastoor was natuurlijk ook blij, vooral wanneer de notabelen uit de gemeenschap het bladgoud betaalden voor de vergulding van de boerenkrullen. Barok en rococo in Beieren en Tirol is een traditie die je niet los kan denken van de levensomstandigheden van de boerenbevolking en het aanwezige grote geld dat zich van oudsher rond de portemonnee van Jakob Fugger in Ausburg heeft opgehoopt. Er is geld en er is vakmanschap. Ideeënboer Jeff Koons wist dat laatste ook toen hij door Beierse ambachtslieden houten beelden liet snijden, waaronder Ushering in Banality dat in 1988 door het Stedelijk Museum in Amsterdam werd aangekocht.

Rococo charmeert mij meer dan barok, maar soms is het moeilijk onderscheid te maken. Veel rococo wordt daarom laat-barok genoemd. Rococo is lichter, speelser én erotischer dan barok. Dat laatste komt vooral door het weelderige rocaille, een asymmetrisch schelpmotief met vaak tamelijk suggestieve kwabben. Het stucwerk van Antonio Giuseppe Bossi in de zgn. ‘witte zaal’ van de Würzburger Residenz overtreft voor mij, wat rocaille betreft, alles. Het plafond is met een spons getamponeerd in zeeblauwe tinten terwijl het witte rocaille als schuim tegen de muren en het plafond is opgeklotst. Als je goed kijkt kun je in dit ‘rocailleschuim’ van alles ontdekken: vogels, prieeltjes, spinnewebben… en alles maagdelijk wit. Kenners onderscheiden deze (Würzburger) rococo weer van de (Friderizianische) rococo in Potsdam.

Wieskirche
de volledige plafondschildering in Wieskirche

WieskircheDe kroon op de ruimte in het rococo is de plafondschildering. In Würzburg waar we onze reis begonnen, heb je meteen de grootste ter wereld, die Tiepolo en zijn assistenten binnen een jaar (1751/52) maakten. Het interieur en de fresco’s van de kerken in Grossaitingen, Wieskirche en Ottobeuren werden ook rond 1750 voltooid, behalve die van de Wallfahrtskirche Kaltenbrunn in Tirol zijn iets ouder (1720-1730) en behoren tot de laat-barok. Maar ook hier vormt de plafondschildering die de hemel openbreekt de bekroning van de ruimte. Ook de plafondschildering in de keizerzaal van het klooster Sankt Mang die we bezochten, werd rond 1750 geschilderd, overigens door Franz Georg Hermann die ook de fresco’s in de keizerzaal van het klooster in Ottobeuren schilderde. Een frescoschilder die een plafond onder handen neemt, moet altijd rekening houden met perspectief. We kijken als honden en katten omhoog en zien veel neusgaten voorbijkomen…

Wieskirche
fragment van de plafondschildering in Wieskirche met de hemelpoort

Wieskirche [ de.wikipedia.org ]

donderdag 15 juli 2010
uit je dak [ 1 ]
de grootste aaneengesloten plafondschildering ter wereld
van Giovanni Battista Tiepolo in de Würzburger Residenz

Onze reis naar Italië zou geen klassieke Grand Tour worden (met Rome als einddoel) zoals veel kunstenaars deze in het verleden ondernamen. Met Venetië als finishplaats kozen we eerder voor het eerste traject van Goethes Italiëreis van 1786, al vertrokken we niet uit Karlsbad maar uit Würzburg. Daar hadden we een goede reden voor. In de residentie van Würzburg zijn meesterwerken van Giovanni Battista Tiepolo te zien die algemeen beschouwd wordt als de laatste grote Venetiaanse schilder en een van de grootste frescoschilders die ooit geleefd hebben. Een prima voorproefje van wat ons in Venetië nog te wachten zou staan.

Karl Philipp von Greiffenclau, de prinsbisschop van Würzburg liet Tiepolo in 1750 uit Venetië komen omdat hij per se de beste frescoschilder ter wereld de opdracht wilde geven voor de beschildering het plafond van de Kaisersaal in zijn paleis. Hij betaalde een fortuin voor de Venetiaan die in zijn tijd een superstar was, maar liefst dertien maal het jaarsalaris van zijn bouwmeester Johann Balthasar Neumann. De fraaie plafonds die Neumann had geschapen, mocht Tiepolo met zijn trompe-l’œil fresco’s weer openbreken. Want de hemel die moest gezien worden in de tijd van de late barok en rococo. Geen strak blauwe hemel, want dat is te makkelijk, maar een zwerk vol roze suikerspinnen waaraan trossen putti’s hangen met gepoederde billetjes. Dat was de droom van de achttiende eeuwse jet set: een geïdealiseerde hemel voor hén alleen die hier op aarde was neergedaald. In plaats van de verrezen Christus werd nu de zegevierende zonnegod Apollo in het centrum van de hemel geplaatst. De verwereldlijking begon bij degenen in de hoogste posities en zij spiegelden zich bij voorkeur aan de luierende goden van het heidense pantheon.

Tiepolo
plafondschildering in het trappenhuis van de prinsbisschoppelijke residentie in Würzburg

De romeinse goden en godinnen hebben vanaf hun hangplek op de wolken geen oog voor de wereld beneden hen. En bijna precies zo was het met de aristocratie in het galante tijdperk, ware het niet dat ze het gepeupel hard nodig hadden voor hun paleizen. Bij een rondgang door de imposante en recent gerestaureerde residentie drong het weer eens tot mij door dat aan het einde van de achttiende eeuw de adelijke koppen wel moesten rollen. Ze hadden het nog bonter gemaakt dan Tiepolo’s frescos. residentie WürzburgTot 1789 leek de achttiende eeuw wel een feestje van de happy few waar het gewone volk part nog deel aan had. De tweede verdieping van de westelijke vleugel met de beroemde Kaisersaal in het midden is een lange galerij van pronkkamers. Vorig jaar werd de residentie na een restauratie van tien jaar weer geopend en alles ziet er nu weer puntgaaf uit. Wat vroeger alleen door aristocratische ogen gezien mocht worden, mag tegenwoordig door iedereen voor acht Euro gezien worden. Had ik 250 jaar eerder geleefd, dan had ik nog niet eens toegang gekregen in de lage gang achter de pronkkabinetten die voor het personeel bestemd was. Om telkens op hun lage positie te worden gewezen, waren de toegangsdeuren tot deze ’schaduwgangen’ zo laag gemaakt dat je, zelfs in een tijd waarin mensen korter waren dan tegenwoordig, moest bukken en je dienblad recht moest houden.

Tiepolo's Welt & Reich
Na een langdurige restauratie gaf de Bayerische Schlösserverwaltung in 2006 en 2009 twee boeken uit met daarin veel foto’s van de fresco tijdens en na de restauratie
Tiepolo postzegel
ter gelegenheid van de 300e geboortedag van Giovanni Battista Tiepolo gaf de Deutsche Post in 1996 een bijzondere postzegel uit

residenz-wuerzburg.de

zaterdag 20 maart 2010
hoog hoger hoogst [ 13 ]
de hoogste gebouwen ter wereld van honderd jaar geleden

Sinds januari staat het hoogste gebouw ter wereld, de Burj Khalifa in Dubai. Met een hoogte van 828 meter laat het nummer twee, de Tapei 101 (508 m.) in Taiwan ver achter zich.

hoogste gebouwen 2008
in 2008 waren dit de hoogste gebouwen. De Burj Khalifa staat hier nog niet bij en steekt nog eens ruim 200 m. boven de CN tower uit

Honderd jaar geleden was de wedloop om het hoogste gebouw ter wereld een Amerikaanse affaire en was New York het terrein waar deze strijd gestreden werd. Wolkenkrabbers zagen er nog niet futuristisch uit, maar waren in neo-stijlen opgetrokken. Het neo-barokke Singer Building (187 m.) mocht van 1908 tot 1909 de titel van hoogste gebouw ter wereld dragen.

Singer Building
in 1908 overtrof het Singer Building (187 m.) in hoogte alle andere gebouwen ter wereld

In 1909 nam de Metropolitan Life Insurance Company Tower (213 m.) de titel over. Dit gebouw is een vergrootte kopie van de toren aan het San Marcoplein in Venetië, die overigens ook te vinden is op het overzicht hierboven uit 1908.

Met Life Insurance Tower 1909
de Metropolitan Life Insurance Company Tower (213 m.) vlak voor zijn voltooiing in 1909

Vier jaar later werd ook dit gebouw weer ingehaald door het neo-gothische Woolworth_Building (241 m.). Pas in 1930 zou deze wolkenkrabber weer overtroffen worden door het Chrysler Building (1930). Neo-stijlen waren inmiddels uit, de klassieke (art deco) wolkenkrabberstijl was geboren.

Woolworth Building
in juli 1912 had het Woolworth Building
(241 m.) de titelhouder uit 1909 overtroffen.
Lower Manhattan
Lower Manhattan rond 1915 met links het Woolworth Building (1913) en rechts het Singer Building (1908)


overzicht van hoogste gebouwen ter wereld (1890-2009)

meer wolkenkrabbers op deze blog

donderdag 18 maart 2010
smakeloze stijlenbrij
eclecticisme - negentiende eeuwse neo-stijlen

victoriaanse meubelDe stijlperiode tussen ‘Biedermeier’ en vóór Berlage wordt in Nederland wel eens met De Lelijke Tijd aangeduid. Het is de periode van het historisme (1835-1895). Daarin worden historische stijlen zoals rococo of gotiek geïnterpreteerd en gecombineerd tot een uitbundige - typisch 19de eeuwse - stijl.

Om ‘de kaalslag’ van het modernisme na de Eerste Wereldoorlog te kunnen begrijpen, zou je je eigenlijk eerst moeten ‘opsluiten’ in de negentiende eeuw. De regeerperiode van koningin Victoria (1837-1901) viel samen met het historisme, vandaar dat we deze tijd meestal het Victoriaanse tijdperk noemen. Maar we zouden het ook het tijdperk van Franz Jozef kunnen noemen. Deze was van 1848 tot 1916 keizer van Oostenrijk-Hongarije. Je hoeft maar naar films van D.W.Griffith te kijken om te weten dat de gezwollenheid van de negentiende eeuw tijdens de Eerste Wereldoorlog nog steeds niet echt was doorgeprikt. Maar na 1920 ging het ineens hard: het Russische constructivisme, het Bauhaus en De Stijl sloegen met hun sloophamers de negentiende eeuwse bombast aan barrels. De moderne twintigste eeuw moest nuchter, strak en zakelijk zijn.

victoriaanse meubel

In de winter van 1995 was er in het Rijksmuseum de tentoonstelling De Lelijke Tijd te zien met kunstnijverheid uit de periode 1835-1895. Ik heb die helaas niet gezien, maar wanneer ik op Google Images zoek op “Victorian furniture” dan haal ik al die lelijkheid weer ruimschoots in. Een bezoek aan Huis Doorn volstaat ook. De laatste Duitse keizer staat immers bekend om zijn bedorven smaak. Ook de Franse keizer Napoleon III leed aan ’stijl-boulimie’. Zo is de Opéra Garnier die onder Napoleon III gebouwd werd exemplarisch voor de neo-barok van het Tweede Keizerrijk. De neo-barok werd tot in de twintigste eeuw toegepast, van Duitsland (waar het de Wilhelminischer Stil genoemd werd met o.a. Reichstag, Bodemuseum, Berliner Dom) tot de Verenigde Staten (Philadelphia City Hall en Singer Building in New York).

Philadelphia City Hall
Philadelphia City Hall werd gebouwd tussen 1871 en 1901 in de neo-barok stijl. Van 1901 tot 1908 was de 167 meter hoge toren het hoogste bewoonbare bouwwerk ter wereld.
Singer Building in 1908
het Singer Building in New York met Mansarde dak in aanbouw, ca. 1908. Een jaar lang (tot 1909) was dit het hoogste gebouw ter wereld. Het was zowel van van buiten als van binnen in Second Empire Baroque. Maar in 1968 ging de potsierlijke 187 meter hoge wolkenkrabber onder de sloophamer. Het had zestig jaar bestaan…
de lelijke tijd catalogusDe Lelijke Tijd
Voor de negentiende-eeuwse objecten is lange tijd nauwelijks belangstelling geweest, waardoor zij opgeborgen bleven op zolders en in kelders en depots van de musea. In de vorige eeuw keek men graag naar stijlen uit het verleden en verwerkte daar elementen uit. De twintigste eeuw zette zich tegen dergelijke mengvormen af. Het museum spreekt over originele en verbazingwekkende meesterwerken, maar wil de bezoeker vooral in staat stellen een eigen oordeel te vormen. Meubelen en zilver staan centraal op de tentoonstelling, omdat Nederland juist op deze gebieden veel heeft ge presteerd. Keramiek werd veelal uit het buitenland geïmporteerd of naar Engels voorbeeld gekopieerd. De eerste neo-stijl die in de negentiende eeuw veel toepassing vond, was de neo-gothiek. Op de tentoonstelling zal onder meer een neo-gothische zilverkast van koning Willem II te zien zijn, evenals de troonzetel die hij bij zijn inhuldiging in 1840 gebruikte.
 
victoriaanse meubelOok zullen rijk versierde ‘tentoonstellingsstukken’ worden geëxposeerd die speciaal gemaakt werden voor nijverheids- en wereldtentoonstellingen. In de tweede helft van de negentiende eeuw was het scala van stijlen waaruit men putte enorm, zoals op de expositie moet blijken. Daarin wordt een belangrijke plaats ingeruimd voor Pierre Cuypers, de architect van het Rijksmuseum. Hij was niet alleen de bouwmeester bij de herbouw van kasteel De Haar bij Utrecht, en ontwerper van talloze gebouwen (kerken, stations, huizen) maar ontwierp ook de interieurs en de meubelen en ornamenten. Een selectie daarvan is in ‘De Lelijke tijd’ te zien.
 
Bron: trouw.nl
KMMA Tervuren
Ook in België en in Nederland werd aan het begin van de twintigste eeuw nog in historische stijlen gebouwd. Het Africamuseum in Tervuren van de Franse architect Charles Girault en het Vredespaleis in Den Haag van Louis M. Cordonnier ook een Franse architect, werden na 1900 gebouwd en resp. in 1910 en 1913 voltooid. Beide gebouwen staan er nog …

De Lelijke Tijd [ volkskrant.nl ] | eclecticisme [ nl.wikipedia.org ]

dinsdag 2 maart 2010
hoog, hoger, hoogst [ 12 ]
de eerste gietijzeren prefab bouw in SoHo New York ca. 1855

Laatst weer eens gelezen in American Visions van Robert Hughes over de geschiedenis van de Amerikaanse kunst. In het hoofdstuk Steden van Cement schrijft hij over de tweede helft van de negentiende eeuw. Het was voor mij een verrassing te lezen dat de oorsprong van de wolkenkrabber teruggaat tot vóór de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865). Het begon dus niet met de architect Louis Sullivan in de 1890’s maar al vier decennia eerder…

crystal palace 1851
Crystal Palace (1851) in Londen was het eerste grote gebouw dat gietijzeren prefab bouw introduceerde. Deze manier van bouwen zou dat niet alleen de Eiffeltoren maar ook de hoogbouw in de Verenigde Staten voortbrengen.
De belangrijkste uitdrukking ervan was de ijzeren-kooiconstructie waaruit de wolkenkrabber voortkwam, die aan het eind van de 19e eeuw gezichtsbepalend zou worden voor New York en Chicago. Die kooi werd niet op één specifiek moment uitgevonden, maar binnen een daarvoor noodzakelijk cultureel kader. Dat kader was niet de staaltechniek, maar hout. (…)
 
(…) De enorme groei van de Amerikaanse steden tussen 1840 en 1860, van San Francisco tot Chicago en ten slotte New York, was het gevolg van het (houten) ballonskelet - en de oorzaak van talloze rampzalige branden. Via het houten ballonskelet kwamen Amerikanen vervolgens op skeletbouw ter vervanging van massieve draagmuren. Vervolgens maakte de gezaagde balk in dat idee plaats voor gietijzeren balken en stijlen.
 
Deze techniek was uit Europa overgekomen. Het opzienbarendste voorbeeld ervan was Crystal Palace, in 1851 gebouwd door Joseph Paxton. IJzeren kooien werden op grote schaal toegepast in grote, gelijkvloerse marktgebouwen in Engeland en Europa: Covent Garden, Les Halles en de Boqueria in Barcelona. Maar in Amerika zou men gietijzer gaan toepassen in hoogbouw. Dat gebeurde voor het eerst in New York omstreeks 1855, in het industriegebied dat nu bekend staat als SoHo.
 
Bron: Amerika’s visioenen, Uitgeverij Balans 1997, blz. 274

Het eerste gebouw waarin de modulaire bouw met ijzer werd toegepast, was het Harpers & Brothers Building in New York ontworpen in 1854 door James Bogardus.

Harper & Brothers Building 1854
Harper & Brothers Building 1854

Harper & Brothers Building bestaat allang niet meer, maar toch zijn er in New York gelukkig nog oude ijzeren gebouwen van vóór de Amerikaanse Burgeroorlog bewaard gebleven. Op de blog The Masterpiece Next Door kwam ik een stukje tegen over Bruce Building in Canal Street. Mogelijk is het gebouwd door pionier James Bogardus. Het dateert uit 1856-57.

Bruce Building 1856-57
254-260 Canal Street
Of the thirty-seven buildings known to be or suspected to have been designed by cast-iron pioneer James Bogardus, only five survive. Of the remaining five, the Bruce Building is closer to “suspected” than “known,” as we have no direct proof of Bogardus‘ involvement; however, Bogardus did list Bruce as a client a year after this building was completed, and the Medusa heads topping the fourth-story arches are known to be characteristic of his work. I think it’s also possible there’s significance in Bruce’s background, as several of James Bogardus‘ largest known works were built for publishers, including the Sun Iron Building and the Harper & Brothers Publishing Plant; perhaps it was thought of as a minor specialty of Bogardus. It’s not much of a stretch to imagine the intuitive appeal a cast-iron building might have to someone who works with movable type, as both the printed page and something like the façade of 254-260 Canal Street are the fruits of individual pre-fabricated metal parts that can be mixed ‘n’ matched in infinite permutations.
 
Bron: epicharmus.com [ The Masterpiece Next Door ]
Architectural Iron Works
Architectural Iron Works
van Daniel Badger produceerde vóór de Burgeroorlog al gietijzeren prefab onderdelen

Een andere ijzeren prefab ‘wolkenkrabber’ uit de 1850’s is Haughwout Building op 488 Broadway, ontworpen door John Gaynor. De gietijzeren profielen werden gefabriceerd door Architectural Iron Works in New York van Daniel Badger. Deze fabriek had veel succes met de modellen van een Engelse ontwerper. Deze tekende catalogi vol met kroonlijsten, panelen en ballustrades die gebaseerd waren op historische stijlen. Ze gaven een facade klassieke uitstraling maar waren tegelijkertijd veel goedkoper dan beeldhouwwerk.

Haughwout Building 1857
488 Broadway
The E. V. Haughwout Building - 488 Broadway
The Haughwout Building was built in 1857, designed by architect John Gaynor. The cast iron was forged at Daniel Badger’s famous foundry. Its entire facade is comprised of 92 keystone arches crowned by an entablature comprised of several bandsof intricate friezes. The building featured the world’s first Otis passenger elevator, hydraulically powered. It ushered in the city’s first fashionable housewares district around Broome Street. The Haughwout Emporium was world famous in its day as manufacturers and purveyors of cut glass, porcelains, mirrors , chandeliers and more. Their clients included the Lincoln’s, and the Czar of Russia, among others. We are fortunate that this remarkable building exists today, because if Robert Moses had had his way in the 1960s, it would have been demolished for the proposed Lower Manhattan Expressway. Today the building’s ground floor is occupied by Staples, an office supply store.
 
Bron: sohonyc.com

Rise of the New York Skyscraper: 1865-1913Rise of the New York Skyscraper: 1865-1913
A confluence of technology (the elevator), social change (the increase in the number of office workers), and geology (a downtown limited in area by surrounding water) transformed New York City from an expanse of low buildings to a forest of skyscrapers. Landau, an art history professor at New York University, and Condit, a professor emeritus of art history at Northwestern, explore the development of the skyscraper from the 1868 Equitable Building, the first to use elevators for people rather than freight, to the Woolworth Building, which was called the “Cathedral of Commerce” and for which President Woodrow Wilson traveled to New York to activate the building’s lights during its grand opening.
 
Bron: amazon.com

meer wolkenkrabbers op deze blog

maandag 1 maart 2010
Thunderbirds life style
Close Up: de architectuur van John Lautner
herhaling vrijdagmiddag op Nederland 2 om 16.10

Elke vijfenveertigplusser herinnert zich waarschijnlijk nog de Tracy’s uit de Thunderbirds met hun aanstekelijke life style. De speelgoed SF-serie speelt zich af in het jaar 2065 maar ziet er erg 1965 uit. De Tracy’s wonen op hun privé tropisch eiland niet in een gewoon huis maar in een bungalow die John Lautner ontworpen zou kunnen hebben: strak, veel glas en in een ongerepte natuur, liefst half zwevend boven een waterval. Over John Lautner ging het gisteren in Close Up. Zaterdagmorgen volgt de herhaling op televisie, maar de documentaire is ook permanent in kleinbeeld op internet te zien.

Elrod House
Tracy Island uit de Thunderbirds
en Elrod House van John Lautner
Elrod House is een villa die ontworpen is door de Amerikaanse architect John Lautner. Het huis is destijds gebouwd in opdracht van de binnenhuisarchitect Arthur Elrod. Het staat in Palm Springs in Californië. Dit huis is een voorbeeld van zijn zogenaamde ‘Free architecture‘, waarbij architectuur en natuur worden gecombineerd. Het staat op de richel van een bergwand en de rotspartijen lopen dwars door de muren, ramen en vloeren naar binnen. Door de combinatie van beton, glas en de rotsen heeft het iets van een moderne grot. Het belangrijkste onderdeel van de woning is de kegelvormige woonkamer. Het zwembad ligt gedeeltelijk in deze woonkamer, en gedeeltelijk buiten. Het bad biedt een prachtig uitzicht over Palm Springs en de San Jacinto Peak. Er is een glazen schuifpui waarmee het binnendeel afgesloten kan worden van de buitenwereld. Het huis werd als decor gebruikt in de James Bondfilm Diamonds Are Forever.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Elrod House Palm Springs

johnlautner.org

zaterdag 27 februari 2010
ten hemel schreiend brutalisme
zojuist verschenen: Het reële paradijs van Albert Gielen
socialistische architectuur en stedenbouw in Praag 1948-1989
GielenIn het eeuwenoude Praag hebben tal van ingrijpende perioden en gebeurtenissen hun sporen nagelaten in de architectuur van de stad. Een bijzonder ingrijpende periode is die van het communisme, dat van 1948 tot 1989 het land in zijn ijzeren greep hield. Het twintigjarig jubileum van de Fluwelen Revolutie in oktober a.s. is een goede aanleiding om de balans op te maken en zowel de geïnteresseerde thuisblijver als de bevlogen reiziger te helpen de sporen van het communisme - hoe fel bekritiseerd ook - terug te vinden en als zodanig te herkennen.
 
De Praagse architecten van na de Tweede Wereldoorlog wilden in de stijl van het functionalisme blijven werken, maar de communistische heersers waren hier fel tegen gekant. Het tij leek te keren toen Tsjechoslowakije op de Wereldtentoonstelling in Brussel in 1958 tal van nieuwe impulsen op het gebied van architectuur liet zien. Heel voorzichtig trachtte het land weer aan te knopen bij de internationale architectuur. Tijdens de Praagse Lente leek de aansluiting met het Westen gevonden te zijn, maar de militaire inval in 1968 deed alles weer teniet en daarmee was de Praagse lente voorbij. Er begon een ‘normalisatieproces’ en het reëel socialisme werd ingevoerd, zoals het socialisme in de oostbloklanden werd genoemd. Deze gids neemt de lezer mee naar de architectuur uit deze turbulente periode, niet alleen naar de afzonderlijke bouwwerken, maar ook naar de veel bekritiseerde uitbreidingswijken waar meer te zien is dan men in eerste instantie verwacht.
 
Bron: tsjechie.net
Officieel was kritiek verboden tijdens de - communistische - tijd van de bouw, maar in feite
werd de toren verafschuwd
omdat het te overheersend was
op de skyline van Praag
Žižkovská televizní věž
Žižkovská televizní věž
Toen ik in 1993 Praag bezocht, was ik ontdaan van dit horizonvervuilende gedrocht midden in de stad. Brutalistische oostblok architectuur is meestal ten hemel schreiend. Ironisch genoeg werd de televisietoren pas voltooid in 1992 na de Fluwelen Revolutie, terwijl bijna iedereen het verafschuwde. Nu het socialistische ding er eenmaal stond werd in 2000 een dappere poging gedaan het op te leuken met beelden van kruipende baby’s.
Žižkovská televizní věž is een televisietoren in de Tsjechische hoofdstad Praag. De constructie werd gebouwd tussen 1985 en 1992 op een heuvel in de wijk Žižkov. Naar deze wijk is de toren, die een hoogte heeft van 216 meter, genoemd. De Žižkovtoren valt op door zijn ongewone uiterlijk. Aan drie betonnen palen hangen blokken waarin de radiozenders, de observatieruimtes en het torenrestaurant zijn gevestigd. Het torenrestaurant hangt op een hoogte van 63 meter, een ander uitzichtpunt op 95 meter hoogte.
 
David ČernýSinds het jaar 2000 zijn de drie palen van de toren versierd met beelden van kruipende baby’s, ontworpen door de Tsjechische beeldhouwer David Černý. Zoals vele brutalistische bouwwerken in Centraal- en Oost-Europa werd de TV-toren niet op prijs gesteld door de Praagse bevolking. Officieel was kritiek verboden tijdens de - communistische - tijd van de bouw, maar in feite werd de toren verafschuwd omdat het te overheersend was op de skyline van Praag.
 
Bron: nl.wikipedia.org
woensdag 24 februari 2010
405 Madison Avenue
op zoek naar het kantoor van Sterling Cooper in New York

De Amerikaanse televisieserie Mad Men is dit jaar toe aan het vierde seizoen. Vorige zomer zond de VARA het eerste seizoen uit en het tweede seizoen is door A-film op de markt gebracht in een fraaie DVD-box. We lopen nu bijna twee seizoenen achter op Amerika, tenzij A-film niet te lang gaat wachten met het derde seizoen dat binnenkort in Amerika op DVD wordt uitgebracht.

405 madison avenue blog
de blog 405 madison avenue

Om bij te blijven, volg ik niet alleen de official homepage maar ook de blog 405madisonavenue.com genoemd naar het fictieve adres waar Sterling Cooper gevestigd is. Overigens kun je naar 405 Madison Avenue lang zoeken. Tenminste als je virtueel een bezoekje aan Manhattan brengt via streetview.

madison avenue

Het zou moeten liggen op de hoek van Madison Avenue en 50th Street maar dat is nummer 444. Het uitzicht uit Roger’s kantoor lijkt in ieder geval wel te kloppen want een pinakel van Saint Patrick’s Cathedral torent vlak achter zijn raam. Saint Patrick’s Cathedral ligt in het blok tussen Park Avenue, Fifth Avenue, 50th en 51st Street. Maar dit uitzicht is bedrieglijk, want Mad Men wordt in werkelijkheid opgenomen vierduizend kilometer verderop in L.A.

madison avenue
Madison Avenue in Google streetview

tail fin stampThe New York Observer mijmert in To Don Draper, tailfins and TWA, with love over New York anno 1962 en situeert het kantoor van Sterling Cooper bij voorkeur in het Lever House weer een blok verder aan Park Avenue. Dit gebouw uit 1952 wordt beschouwd als het ideaal van mid century corporate modernism en past dus helemaal bij de snelle reclamewereld van Mad Men.

405madisonavenue.com | Don and Betty’s Paradise Lost [ vanityfair.com ]

dinsdag 16 februari 2010
opkomst, bloei & verval
een vergeten studie: der Weg aus dem Chaos (1931) van Paul Ligeti

Der Weg aus dem ChaosJaren terug ontdekte ik bij De Slegte een zeldzaam exemplaar van der Weg aus dem Chaos van de Hongaarse architect Paul Ligeti. Het is een zware linnen band uit het interbellum met een hoog Untergang des Abendlandes-gehalte. De eerste editie die in 1931 verscheen, is gelukkig niet gedrukt in Buchstaben met weerhaken. Ik kocht het boek onmiddellijk omdat ik geïnteresseerd ben in de conjunctuur van de (kunst)historische ontwikkeling waar deze studie juist op focust. Daarmee is het ook een curiosum geworden, want het ordenen van de geschiedenis in wetmatige modellen is al minstens een halve eeuw even bizar als not done. In onze postmoderne tijd denken we niet meer in termen van opkomst, bloei en verval maar in termen van pluriformiteit, complexiteit en relativiteit. Toch is het helemaal niet verkeerd om eens uit ons postmoderne kader te ontsnappen. Laten we het eens proberen: Zou postmodernisme een andere naam kunnen zijn voor arrogantie (van het heden over het verleden) verpakt in de bescheidenheid waarin het ‘Grote Woord’ ontbreekt? Ik ben het helemaal met Huub Mous eens die op zijn blog schrijft:

En toch, soms denk ik wel eens, waarom waagt niemand het meer aan een organische ontwikkelingstheorie van de geschiedenis. Een theorie over opkomst, bloei en verval, ook van onze beschaving. Bewust of onbewust gaat menigeen er nog altijd vanuit dat de westerse beschaving zich alleen maar in opwaartse lijn zal verder ontwikkelen of op zijn minst op een constant niveau zal blijven voortbestaan. Het postmodernisme mag dan de utopie en de vooruitgang uit ons denken weggevaagd hebben, dat er ooit nog sprake zal zijn van neergang en verval, dat is natuurlijk een andere zaak. Vandaag de dag is menigeen belast met de loodzware arrogantie van het leven in het hier en nu en het superieur achten van onze eigen tijd. Zonder voor een nieuw cultuurpessimisme te pleiten, denk ik wel eens dat een beetje meer bescheidenheid ten aanzien van het heden wellicht geen kwaad zou kunnen. Alle grote beschavingen zijn ooit ten gronde gegaan. Waarom zou onze superieure westerse beschaving een uitzondering op die regel vormen? Een beschaving, die zijn goden ziet sterven, zei Spengler, krijgt zicht op het eind van zijn levenscyclus. Een weg uit de chaos, die Paul Ligeti tussen al zijn schema’s en modellen ontdekte, hebben weinigen nog voor ogen.
 
Bron: huubmous.nl
der Weg aus dem Chaos
twee uitgaven van het boek waarvan de linker editie nu in Michaela’s boekenkast staat

Pa(u)l Ligeti (1885-1941) was een joods Hongaarse architect over wie nauwelijks iets bekend is. Der Weg aus dem Chaos verscheen in 1931 bij de prestigieuze uitgeverij Callwey in München. In 1926 was de oorspronkelijke tekst al in een Hongaarse editie verschenen, maar met de Duitse uitgave in 1931 kreeg deze studie een veel groter verspreidingsgebied. Ligeti was de leermeester van de modernistische architect Farkas Molnár die in 1945 in Budapest gedood werd tijdens de Russische beschietingen. Ligeti stierf vier jaar eerder in een concentratiekamp.

Een beschaving, die zijn goden
ziet sterven, krijgt zicht
op het eind van zijn levenscyclus.

Oswald Spengler

der Weg aus dem Chaos
Ligeti zag de geschiedenis van Duitsland als een golfbeweging met het Habsburgse Rijk rond 1500 als hoogtepunt. De ironie van dit wetmatige model is dat Ligeti kort na het verschijnen van zijn boek gelijk kreeg. In 1933 begon de zwartste bladzijde uit de Duitse geschiedenis die uitliep op een ondergang die ook Ligeti het leven kostte.

Op het web vond ik overigens nog een verwijzing naar deze vergeten studie: Obscure(d) Modernism: The Aesthetics of the Architect Paul Ligeti van Rajesh Heynickx:

The few short articles devoted to him, or the short mention of Der Weg aus dem
Chaos
in studies on world history, have been mainly dominated by the idea that his philosophy of history and art theory was fascinating but intellectually negligible because it consisted of an incoherent patchwork of ideas. I want here to probe more fully the foundations of and justification for this treatment of Ligeti’s work. ( … ) To answer that question, I firstly want to offer an analysis of Ligeti’s art philosophy by delving into his intellectual sources and the graphical figures and charts he designed to elucidate his theories. Secondly, I will raise questions about the nature of writing (architectural) history and will discuss how our knowledge of twentieth-century aesthetics has been formed. More particularly, I will explore the mechanism by which historiographical narratives canonised some, and excluded other, strains of modernist thought.
 
Bron: Obscure(d) Modernism: The Aesthetics of the Architect Paul Ligeti
maandag 4 januari 2010
hoog, hoger, hoogst [ 11 ]
vandaag is de Burj Khalifa officieel in gebruik genomen
en is de definitieve hoogte bekendgemaakt: 828 meter

Het hoogste gebouw ter wereld de Tapei 101 (sinds 2004) is vandaag officieel gepasseerd door de Burj Khalifa dat zich nu met afstand het hoogste gebouw ter wereld mag noemen. Het Empire State Building dat van 1931 tot 1973 het hoogste gebouw ter wereld was, staat nu op een elfde plaats, terwijl de Burj Khalifa ruim twee keer zo hoog is. Chicago en New York (De bakermat van de wolkenkrabber) lijken uit de race en zijn nog maar met vier wolkenkrabbers vertegenwoordigd onder de vijftien hoogste gebouwen ter wereld. China is koploper met zeven wolkenkrabbers. Behalve de Willis Building (voorheen Sears Building) in Chicago en de Empire State Building in New York zijn de vijftien hoogste gebouwen ter wereld allen na 1990 tot stand gekomen.

2010
sinds vandaag wordt de lijst met hoogste gebouwen op skyscraperpage.com aangevoerd door de Burj Khalifa

de vijftien hoogste gebouwen in de wereld

1 Burj Khalifa (2010) Dubai, VAE 828 m
2 Taipei 101 (2004) Taipei, Taiwan 508 m
3 Shanghai World Financial Center (2007) Shanghai, China 492 m
4 Petronas Towers (1998) Kuala Lumpur, Maleisië 452 m
5 Willis Tower (Sears Tower) (1974) Chicago, VS
6 Trump International Hotel & Tower (2009) Chicago, VS 423 m
7 Jin Mao Tower (1999) Shanghai, China 421 m
8 Two International Financial Center (2003) Hongkong, China 412 m
9 CITIC Plaza (1996) Kanton, China 391 m
10 Shun Hing Square (1996) Shenzhen, China 384 m
11 Empire State Building (1931) New York, VS 381 m
12 Central Plaza (1992) Hong Kong, China 374 m
13 Bank of China Tower (1990) Hong Kong, China 367 m
14 Bank of America Tower (2009) New York, VS 365 m
15 Almas Tower (2009) Dubai, VAE 363 m

Bron: skyscraperpage.com

hoog, hoger, hoogst [woest & vredig ]

vrijdag 6 november 2009
The Mid-Century Modernist
The Mid-Century Modernist van grafisch ontwerper Stephen Coles
If good design is a balance of aesthetics and utility, the craft peaked in the years between 1945–1970. This era of modernism hit the design sweet spot: functional beauty. Finding harmony between the natural and the manmade, designers like Bertoia, Braakman, Deam, Eames, Ekselius, Heywood-Wakefield, Pierre Guariche, Jacobsen, Juhl, Kagen, Kjaerholm, Knoll, Loewy, McCobb, Noguchi, Nelson, Paulin, Prouvé, Pucci, Risom, Saarinen, Schultz, Van der Rohe, Vignelli, Vodder, Wegner, and Wormley created objects that were not merely easy on the eyes, but appealing because they served their purpose with organic grace.
 
Bron: midcenturymodernist.com
twee voorbeelden van Mid-Century Modern in de architectuur: Cape Shank House (Australië) en Bonneville Salt Flats Rest Stop Shelter
Mid-Century modern is an architectural, interior and product design form that generally describes mid-20th century developments in modern design, architecture, and urban development from roughly 1933 to 1965. The term was coined in 1983 by Cara Greenberg for the title of her ground-breaking book, Mid-Century Modern: Furniture of the 1950s (Random House), celebrating the style which is now recognized by scholars and museums worldwide as a significant design movement. Mid-century architecture was a further development of Frank Lloyd Wright’s principles of organic architecture combined with many elements reflected in the International and Bauhaus movements. Mid-century modernism, however, was much more organic in form and less formal than the International Style.
 
Scandinavian designers and architects were very influential at this time, with a style characterized by simplicity, democratic design and natural shapes. Like many of Wright’s designs, Mid-Century architecture was frequently employed in residential structures with the goal of bringing modernism into America’s post-war suburbs. This style emphasized creating structures with ample windows and open floor-plans with the intention of opening up interior spaces and bringing the outdoors in. Many Mid-century houses utilized then-groundbreaking post and beam architectural design that eliminated bulky support walls in favor of walls seemingly made of glass. Function was as important as form in Mid-Century designs, with an emphasis placed specifically on targeting the needs of the average American family. Examples of residential Mid-Century modern architecture are frequently referred to as the California Modern style.
 
Bron: en.wikipedia.org
vrijdag 31 juli 2009
het keurmerk van moderniteit
de tentoonstelling Modell Bauhaus in Berlijn
in het Martin-Gropius-Bau, tot 4 oktober 2009
Das Bauhaus ist international der erfolgreichste Beitrag Deutschlands zur Kunst und Kultur der Moderne im frühen 20. Jahrhundert. Der Ruf dieser interdisziplinär arbeitenden Schule für Architektur, Design, bildende und darstellende Kunst, die 1925 nach Dessau zog, ist mehr als 75 Jahre nach ihrer Schließung in Berlin weltweit ungebrochen groß. Die Ausstrahlung und Wirkung des Bauhauses während der Zeit seines Bestehens und nach seiner Auflösung 1933 zeigen zugleich, dass das Bauhaus als Laboratorium und Werkstatt der Moderne zwar in politischer Absicht zerstört wurde, sich gerade dadurch – eine Ironie der Geschichte – aber in seiner globalen Wirkung besonders entfalten konnte.
 
Bron: modell-bauhaus.de
Ausstellung Modell Bauhaus
website modell-bauhaus.de
Anlässlich des 90. Jahrestages der Gründung des Bauhauses und 20 Jahre nach dem Fall der Mauer gestalten das Bauhaus-Archiv, die Stiftung Bauhaus Dessau und die Klassik Stiftung Weimar als die sammlungsführenden und forschenden Bauhaus-Institute in Deutschland erstmals eine gemeinsame Ausstellung unter dem Titel Modell Bauhaus im Martin-Gropius-Bau, Berlin. Es ist die größte und umfangreichste Ausstellung, die je zum Bauhaus gezeigt wurde.
 
Bron: modell-bauhaus.de

Museum KatalogModell Bauhaus (Museum Katalog)
Hrsg. Bauhaus-Archiv Bauhaus-Archiv Berlin / Museum für Gestaltung, Klassik Stiftung Weimar, Stiftung Bauhaus Dessau, Einleitung von Annemarie Jaeggi, Text von Barry Bergdoll, Klaus von Beyme, Regina Bittner, Gerda Breuer, Magdalena Droste, Peter Hahn, Christine Hopfengart, Christoph Ingenhoven, Michael Siebenbrodt, Klaus Weber u.a.
2009. 376 Seiten, 302 Abb., davon 236 farbig
29,90 x 26,50 cm
gebunden mit Schutzumschlag
ISBN 978-3-7757-2414-2

€ 39,80

Bron: hatjecantz.de

modell-bauhaus.de

maandag 27 juli 2009
‘oude gothische droom’
terug naar het optimisme van een halve eeuw geleden
met een bezoek aan het Atomium in Brussel
Atomium Brussel 26 juli 2009
Atomium 26 juli 2009
In de naoorlogse periode zorgt het optimisme in de samenleving voor een brede waaier aan dynamische vormen. Er heerst een sterk geloof in de vooruitgang ten dienste van de mens. De oude gothische droom komt opnieuw tot leven:
de zwaartekracht overwinnen.
Het is de ingenieur-demiurg die alles laat zweven, zich laat verheffen, steeds sneller laat stromen.

Vincent Cartuyvels
ingenieur vs architect (Arte News 2008)

promofilmpje world expo 1958
meer blijheid uit 1958 [ blog.atomium.be ]

atomium.be

zaterdag 25 juli 2009
Brussel - Bruxelles
tussen Hotel Tassel en Hotel Solvay van Victor Horta
Jugendstilwandeling doorheen de Louizawijk in Brussel

Jugendstil in BrusselNet als in april lopen we vanmiddag weer een Jugendstilwandeling doorheen Brussel. Ditmaal is de Louizawijk aan de beurt, die direct grenst aan Saint Gilles ten Zuiden van het stadscentrum. Ook in deze wijk zijn gebouwen van de Brusselse architect Victor Horta te vinden, waaronder het beroemde Hotel Tassel aan de Paul-Emile Jansonstraat 6, het startpunt van onze wandeling. Eindpunt is het Hotel Solvay aan de Louizalaan 224 van dezelfde architect. Tussen deze twee meesterwerken van Victor Horta liggen een kleine dertig panden met fraaie Jugendstilgevels die we vanmiddag gaan bekijken.
 
 

entree Hotel Tassel
de entree van Hotel Tassel
voor individuele bezoekers helaas gesloten

Hotel TasselHet Hotel Tassel is gelegen in de Paul-Emile Jansonstraat nr. 6, vlakbij de Louizalaan. Het werd ontworpen voor Horta’s vriend Emile Tassel, hoogleraar aan de ULB, en dateert uit de periode 1893-1894. Het was het eerste belangrijk bouwwerk dat Horta bouwde nadat hij zich als zelfstandig architect had gevestigd. Men kan het Hotel Tassel beschouwen als het manifest van een nieuwe architectuurstijl. “Tassel” is als het ware Horta’s tastbaar geworden programma van de Art Nouveau. Horta oogstte ook meteen succes met dit huis en sleepte er andere opdrachten mee in de wacht, zoals het Hotel Solvay en het Hotel van Eetvelde, allen opdrachtgevers behorende tot de eerder liberale gegoede hoge burgerij. Met dit ontwerp verwierf Horta het geestelijk vaderschap van de gehele moderne bouwkunst, van Perret tot Le Corbusier. (Bron: nl.wikipedia.org)

Jugendstilroute door Louizawijk
Jugendstilroute door de Louizawijk en langs de vijvers van Elsene

onze vorige wandeling doorheen Saint Gilles
Jugendstilwandelingen doorheen Brussel [ bruxellesartnouveau.be ]

zaterdag 27 juni 2009
dag van de architectuur
vandaag is het in heel Nederland de Dag van de architectuur
In Arnhem is er aandacht voor de wijk Presikhaef

Vandaag worden in onze woonplaats Arnhem in het kader van de Dag van de Architectuur manifestaties gehouden in de wijk Presikhaef. De afgelopen paar jaar zijn hier een paar grote gebouwen verdwenen die inmiddels vervangen zijn door markante gebouwen die de jaren zestig wijk eigentijdse smoel moeten geven. Hieronder vallen het Rijn IJssel College en de Campus HAN Hogeschool Arnhem Nijmegen door LIAG Architecten, Gezondheidscentrum De Bethaan door Vera Yanovshtchinsky architecten, het Multi Functioneel Centrum Presikhaven door architectuurstudio HH architects and urban designers en de nieuwe woonblokken aan De Blauwe Weide door 01-10 Architecten + GroupA. Tussen 12.00 en 16.00 zijn deze gebouwen en bouwprojecten toegankelijk. Ook zal in het informatiecentrum van winkelcentrum Presikhaef door Soeters Van Eldonk architecten een plan gepresenteerd worden voor vernieuwing van dit winkelcentrum. Dit winkelcentrum is een typisch jaren zestig woon-winkelomgeving en ik krijg er altijd associaties met de voormalige DDR, die door de later aangebrachte overkapping enigszins teniet wordt gedaan.

website dag van de architectuur
website van de dag van de architectuur

dag van de architectuur [ bna.nl ] | dagvandearchitectuur-arnhem.nl

dinsdag 9 juni 2009
Willem
twee weken geleden bezochten we Potsdam en Berlijn

ikzelf als Wilhelm II“Willem achtervolgt ons” fluisterde Michaela in mijn oor toen we op de lange promenade door Park Sansouci naar het Neues Palais liepen dat maar niet dichterbij wilde komen. Toen ik omkeek moest ik haar gelijk geven. Precies vier weken geleden liepen we in het park van Huis Doorn waar Wilhelm II in 1941 stierf en alweer 68 jaar begraven ligt. Nu liepen we naar het Neues Palais waar hij in 1859 ter wereld kwam. Het Neues Palais werd onder Frederik de Grote gebouwd na het einde van de Silezische oorlogen (1763-1769). De sombere gesloten cilinder met guirlandes die het paleis bekroont, geeft het gebouw eerder het aanzien van een mausoleum dan van een paleis.

als Wilhelm II voor het Neues Palais in Potsdam waar de laatste Duitse keizer werd geboren
Neues Palais
Nach dem Tod Friedrichs des Großen im Jahr 1786 wurde das Neue Palais nur noch selten bewohnt oder für größere Festlichkeiten genutzt. 1859 bezog Kronprinz Friedrich Wilhelm, der spätere Kaiser Friedrich III., das Barockschloss mit seiner Familie. Während der nur 99 Tage dauernden Regierungszeit - vom 9. März bis 15. Juni 1888 - erhielt das Palais vorübergehend den Namen Schloss Friedrichskron. In dieser Zeit wurde ein Wassergraben zugeschüttet, der um das Palais herumführte, und einige Modernisierungsmaßnahmen ergriffen, die sein Sohn Wilhelm II. fortführte, wie die Installation einer Dampfheizung, elektrisches Licht, Badezimmer und Toiletten in den einzelnen Quartieren sowie 1903 ein Fahrstuhl im Nordtreppenhaus. Bis 1918 blieb das Palais für den letzten deutschen Kaiser und seine Gemahlin Auguste Viktoria bevorzugte Residenz.
 
Bron: de.wikipedia.org
Neues Palais
Neues Palais (1763-1769)

Wat hebben wij toch met de laatste Duitse keizer? Echt sympathiek kunnen we hem eigenlijk niet vinden, zeker niet nadat hij op 1 augustus 1914 Rusland de oorlog had verklaard en twee dagen later de Russische bondgenoot Frankrijk. Was hij daarmee niet direct verantwoordelijk voor de wereldbrand die volgde en die uiteindelijk 10 miljoen mensenlevens zou kosten? En indirect voor de 50 miljoen doden van de Tweede Wereldoorlog? Vanaf het balkon van het Berliner Stadtschloss schuin tegenover de Berliner Dom had hij op 31 juli 1914 zijn volk toegesproken en opgeroepen massaal in de Dom te gaan bidden voor het dappere Duitse leger dat nu ten strijde zou trekken. Een dag later hield hij een tweede balkonrede.

31. Juli 1914
de balkonrede van keizer Wilhelm II

Berliner DomEen kerk kan ik de Dom van Berlijn eigenlijk niet noemen, evenmin als zijn grote voorbeeld, de Sint Pieter in Rome. Voor gewijde architectuur vind ik de gezwollen barok te patserig. Maar als monument van trots nationalisme zou je deze pompeuze stenen berg zeer geslaagd kunnen noemen. De Berliner Dom maakt samen met de al even bombastische Reichstag deel uit van een bouwproject onder Wilhelm II, waarmee hij Berlijn wilde opstoten in de vaart der volkeren. Wilhelm II koos in navolging van Napoleon III voor de neo-barok, een stijl die het opgeblazen ego van keizers uitstekend belichaamt. In 1894 werd aan de bouw van de dom begonnen en in 1905 werd het monstrum gewijd. Veertig jaar later zou de kolos zwaar gehavend de Tweede Wereldoorlog overleven, te log om door bombardementen weggevaagd te worden. Pas in 1975 werd begonnen met de restauratie van de Berliner Dom die in 1992 werd afgesloten. De laatste keizer heeft de vernietiging van zijn geliefde Berlijn niet meer mee hoeven te maken.

Berliner Dom
in het portaal van de Berliner Dom staat nog een bord met kogelgaten van beschietingen tijdens de Slag om Berlijn, april - mei 1945

Neues Palais in Potsdam | Berliner Dom

vrijdag 8 mei 2009
another glass box ?
Lever House (1952) en Seagram Building (1958)
de doorbraak van de International Style in de jaren vijftig

De bouwprincipes van De Stijl en het Bauhaus culmineerden halverwege de vorige eeuw in wat we de International Style zijn gaan noemen. De helderheid, doelmatigheid en eenvoud die de architecten van het funktionele bouwen voorstonden, maakten eindeloze herhaling en inwisselbaarheid mogelijk. Het paradigma “minder is meer” ontaardde al snel van “minder is goedkoper” in “minder is saai". Na de Tweede Wereldoorlog veranderde de moderne stad in razendsnel tempo in een pakhuis vol monotone blokken.

Lever House
Lever House (1952)
Samen met het United Nations Secretariat Building dat in hetzelfde jaar gereed kwam, introduceerde Lever House de ‘vliesgevel’

Op Park Avenue ter hoogte van de 52e en 53e straat liggen twee beroemde prototypen van deze zgn. ‘glass boxes’ schuin tegenover elkaar: Lever House (1952) en Seagram Building (1958) De verzuchting “Another glass box” is volgens de experts misplaatst. De beide gebouwen nemen in de kanon van twintigste eeuwse architectuur een vooraanstaande plek in en worden geprezen om hun verfijnde eenvoud. In een wereld die inmiddels half vol lijkt te staan met vliesgevels, is het moeilijk voor te stellen wat voor serene indruk deze gebouwen in de jaren vijftig gemaakt moeten hebben.

Lever House
Lever House gezien vanuit Google Streetview
Op de achtergrond Seagram Building
Lever House’s innovative geometry has been much copied elsewhere: the tall slab of the office tower occupying only part of the site’s area, and offset by the horizontal slab of the base. Here the base is a single-story mezzanine, supported by columns around the perimeter and providing a public pedestrian area beneath. The lowest floor of the tower is recessed, emphasizing the geometric relationship of the two slabs.
 
Bron: Lever Building
Seagram Building
Seagram Building (1958)
The fame of the Lever House in the 1950s was matched by the Seagram Building in the 1960s. This steel skeleton framed skyscraper, headquarters of the Seagram Liquor Company, established the basic form of the corporate tower for years to come. Like Lever House, the curtain wall tower is not built to the edge of the site. It occupies only 40 percent of the allowable zoning envelope, freeing up space for a granite-paved public plaza enhanced by two reflecting pools and marble benches that is widely regarded as one of the most successful in the city. The plaza is an expensive aesthetic and symbolic gesture, especially significant in the dense urban environment which surrounds it.
 
Bron: Seagram Building
De gevolgen hebben van Seagram, hoewel het een groot kunstwerk is, een slecht voorbeeld gemaakt

Paul Goldberger

Seagram Building
Seagram Building
met de markante plaza die het gebouw aan de Park Avenue laat inspringen

Lever House | Seagram Building

donderdag 7 mei 2009
Hotel 57
Terug naar Hotel 57 in New York

NYCNegen jaar geleden gingen we er nog voor naar New York, maar tegenwoordig kan het virtueel: een architectuurexcursie maken door de nauwe straten van Manhattan dankzij Google streetview en nyc-architecture.com. Met de pijltoetsen op het toetsenbord kun je virtueel om je heen en vooral omhoog kijken. Dat voorkomt de nodige nekkramp, die elke niet-New Yorker in Manhattan onherroepelijk krijgt. Toen ik er toch was, besloot ik eens in de buurt van het hotel rond te kijken waar we precies negen jaar geleden een paar nachten logeerden. Hotel 57 (130 East 57th Street, NY 10022) ligt op het kruispunt van 57th Street en Lexington Avenue (East Side of Midtown Manhattan) Niet alleen het hotel van binnen, maar ook het uitzicht is veranderd. De 246 meter hoge Bloomberg Tower staat nu een blok verder.

NYC
Hotel 57 vanaf de Lexington Avenue
Hotel 57 ligt in het hart van de East Side in het centrum van Manhattan. Het heeft een renovatie ondergaan van 22 miljoen dollar en is nu een van de mooiste boetiekhotels in New York City. Sereen. Werelds. En voorzien van 199 volledig vernieuwde kamers en suites met op maat gemaakte meubels en de modernste faciliteiten. U bevindt zich op steenworp afstand van enkele van de mooiste designerwinkels, de beste restaurants en alle grote bezienswaardigheden van Manhattan.
 
Bron: marriott.com
NYC
Op de achtergrond de Bloomberg Tower
(246 m.) die er in 2000 nog niet stond…
One Beacon Court (also called the Bloomberg Tower), is a skyscraper on the East Side of Midtown Manhattan, New York City. It houses the headquarters of Bloomberg L.P. in the lower floors and luxury condominiums in the higher floors. It is located at 731 Lexington Avenue between East 58th and 59th streets. Built on the site of the flagship Alexander’s Department Store which was torn down in 2000. The mid-block public space at the base of the building is called Beacon Court. The building stands at 54 stories tall, reaching 806 feet (246 meters). Construction started in 2001 and was completed in 2005. It is currently the 14th tallest building in New York and the 42nd tallest in the United States. The building’s zip code is 10022. Several buildings were demolished to make way for the Bloomberg Tower (the tallest being the Barclay-Garrett Building).
 
Bron: Bloomberg Tower
NYC
De ligging van Hotel 57

architectuur in Midtown Manhattan [ nyc-architecture.com ]

zaterdag 4 april 2009
voorbijganger in Saint Gilles
vrijdag met Michaela een Art Nouveau wandeling gemaakt doorheen Brussel

Saint Gilles was vroeger een zelfstandige gemeente maar vormt sinds 1976 een stadswijk ten Zuiden van Brussel-centrum. De bebouwing dateert uit de tweede helft van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw, toen de bevolking spectaculair groeide. Van een kleine tienduizend inwoners in 1866 tot ruim zestigduizend in 1910. Honderd jaar later is het inwoneraantal met bijna vijftienduizend afgenomen en bestaat de bevolking voor 43% uit allochtonen. Het monumentale gemeentehuis uit 1900-1904 en de voormalige gevangenis in Engelse gotiek uit 1876 domineren het hart van Sint Gillis.

Art Nouveau in Saint Gilles
Michaela maakte meer dan 200 foto’s
van Art Nouveau in Saint Gilles

Maar de wijk is vooral bekend door de Art Nouveau. In het kader van de biennale 2007-2009 zijn er vijf wandelroutes uitgezet langs markante Art Nouveau woonhuizen en gebouwen. Een aantal daarvan zijn ook van binnen te bezichtigen. Wij kozen gisteren voor de route door Saint Gilles, niet alleen de langste maar ook populairste route. In Sint Gilles bevindt zich namelijk het mekka van de Brusselse Art Nouveau, het woonhuis en atelier van de architect Victor Horta uit 1899-1901. Maar Saint Gilles is ook populair omdat deze wijk nog redelijk goed bewaard is gebleven en niet teveel geleden heeft onder de stedenbouwkundige herstructurering van Brussel in de jaren zeventig.

Rosendor Collectie BrusselVooral door de verbinding van het Noord en Zuid station zijn toen vele Art Nouveau panden gesneuveld. Gelukkig waren er toen slopers die zich niet alleen om financiële redenen bekommerden om de Art Nouveau ornamenten. De voormalige sloper Max Rosendor heeft in de jaren zeventig veel hek-, glas-in-lood-, hang en sluit-, houtsnij- en beeldhouwwerk weten te redden en dat in een grote loods ondergebracht. Zijn erfgenamen hebben nu besloten de Rosendor Collectie te verkopen. Vrijdag was de eerste kijkdag en tot 13 april volgen er nog een paar. Ongetwijfeld zullen deze heel wat bekijks trekken, want veel particulieren wensen in hun woning of tuin origineel decoratiewerk. Zolang het het versierde bestaan aantrekkelijk blijft, blijft Art Nouveau dat ook.

Victor Horta moet daar beslist zo over gedacht hebben. De beroemde Brusselse bouwmeester was een estheet pur sang. Wanneer je zijn woning betreedt, kom je in een heiligdom van Jugendstil, een andere benaming van Art Nouveau. In alle cellen van het huis dringt het DNA van deze stijl door. Meer dan welke andere bouwstijl is Art Nouveau een organische stijl. Historisch geïnspireerd door gotiek en rococo maar veel meer nog door de a-historische natuur zelf, is het een plantaardige stijl die geen rechte hoeken kent. De versieringen woekeren als een bonenranken langs de muren die mee lijken te krommen. Een warmer contrast met het modernisme is nauwelijks denkbaar.

de route door Saint Gillles
De route Saint Gilles en Vorst leidt de wandelaar langs 48 panden met Art Nouveau gevels. in Saint Gilles
Brussel is de Europese stad met het rijkste en vooral meest afwisselende Art Nouveau erfgoed. Zowat 500 gebouwen en gevels liggen langs de pleinen en straten van de hoofdstad en illustreren, elk op hun eigen manier, de architectonische talenten van de meesters van de Art Nouveau. Het is tijdens wandelingen in de stad en in deze wijken dat deze gebouwen te ontdekken zijn, maar ook dat duidelijk wordt welke opvatting deze architecten van de eeuwwisseling ingang wouden doen vinden in de wereld van de stad. Laten we dus Brussel gaan verkennen, en als onze gids van de dag de Art Nouveau is, kan hij enkel maar een voorwendsel zijn voor zeer aangename stadswandelingen vol verrassingen.
 
Bron: bruxellesartnouveau.be

Victor Horta (1861-1847) heeft het allemaal meegemaakt: het amalgaam van neo-stijlen in de tweede helft van de negentiende eeuw en het ontstaan van de Nieuwe Kunst waarin hij zo’n belangrijk aandeel had. Maar ook de revolutie van het modernisme na de Eerste Wereldoorlog. Hij was een tijdgenoot van Adolf Loos (“Ornament ist Verbrechen”) die de oorlog verklaarde aan het versierde bestaan. Op latere leeftijd zou hij nog met eigen ogen zien wat bewegingen als De Stijl en het Bauhaus voor het moderne stadsbeeld betekenden. In de twintigste eeuw zou de architectuur tot op het bot worden uitgekleed.

Maar Saint Gilles is in bouwkundig opzicht de laatste honderd jaar niet noemenswaardig meer veranderd. Samen met de wijk Josevof in Praag is het een zeer geschikte omgeving voor de wandelaar die wil genieten van Jugendstil. Wanneer je de auto’s en verkeersborden even wegdenkt, lijkt het net een openluchtmuseum.

Rodenbachstraat
Art Nouveau lijkt elitair en alleen bestemd voor villa’s. Toch werd de stijl ook in de sociale woningbouw toegepast. In de Rue Rodenbach zagen we deze in verval geraakte Jugendstil arbeiderswoningen met meerdere woonlagen.

Op de vooravond van de twintigste eeuw bruist Brussel als nooit tevoren. De stad wordt mooier onder impuls van koning Leopold II, nieuwe wijken worden verkaveld in vroegere randgemeentes zoals Elsene, Schaarbeek of Sint-Gillis, waarvan de grenzen in deze van Brussel zelf lijken over te gaan. Als vanzelf trekken de gegoede burgers, de handelaars en de kunstenaars hun huizen op in de modestijl van dat ogenblik : de Art Nouveau. De stijl ontstond in 1893, op aanzet van twee architecten, Victor Horta en Paul Hankar : het Tassel Huis en de privé-woning van Hankar zijn de eerste tekenen van een nieuwe esthetische invulling. De toepassing van metalen structuren biedt ongeziene en gedurfde mogelijkheden, omdat ze de gevels en het interieur opentrekken zodat het licht volop binnen kan stromen. Drie soorten motieven voeren de boventoon : de arabesk, de plant of het dier en het vrouwensilhouet. Rond de eeuwwisseling worden de vormen, onder invloed van de Weense Sezessionstil, geometrischer en zijn combinaties van cirkels en vierkanten schering en inslag. Honderden huizen, maar ook scholen, cafés en winkels wedijveren met elkaar in originaliteit. Ambachtelijk ijzersmeedwerk, houtbewerking, glasramen en mozaïek scheren hoge toppen van kwaliteit. De constructies van Strauven, Vizzavona, Hamesse, Sneyers, Cauchie en vele anderen maken van Brussel een Europese hoofdstad van de Art Nouveau, naast Wenen en Barcelona.
Bron: bruxellesartnouveau.be

bruxelles-art-nouveau.be | bruxellesartnouveau.be | artnouveau-net.eu
geschiedenis van Saint Gilles [www.stgillis.irisnet.be] | rosendor .be

maandag 9 maart 2009
postzegels en paleizen
Hoe dictators hun slechte smaak verraden

De zelfuitgeroepen Prins Roy van het (door geen enkel land ter wereld erkende) ministaatje Sealand die op een boorplatform in de Noordzee postzegels uitgeeft met zijn eigen beeltenis erop, is er een van het onschuldigste soort. Ook al heeft Prins Roy een scheutje grootheidswaanzin in zijn bloed (vermengd met net iets meer ironie) en een licht bedorven smaak, gelukkig heeft hij geen macht en al helemaal geen geld om een paleis te laten bouwen. Want daarmee verraden alle dictators hun slechte smaak: met postzegels en paleizen.

postzegels uit Roemenië
De postzegels van Posta Romana waren in de jaren tachtig zo lelijk geworden, dat ze nu als camp een collectors item zijn

Bij het kleinste stukje waardepapier blijft de schade nog beperkt, maar bij architectuur kunnen de gevolgen rampzalig zijn. Het Paleis van het Volk (Casa Poporului) dat Ceaucescu in de jaren tachtig voor zichzelf liet bouwen, is waarschijnlijk het meest beruchte voorbeeld van (helaas nog net op tijd) gerealiseerde megalomanie.

postzegels uit Noord Korea
De postzegels van Noord-Korea
zullen voorlopig wel lelijk blijven
donderdag 22 januari 2009
het Rome van de Rede
Washington, DC is gebouwd volgens principes uit de vrijmetselarij

Toen ik dinsdag naar de inauguratie in Washington, DC keek, viel mij weer op hoe strak en symmetrisch de National Mall gebouwd is. s’ Avonds keek ik nog naar Simon Schama’s documentaire The American Future, a History over de relatie en geschiedenis van religie en politiek in de Verenigde Staten. De derde president Thomas Jefferson bijvoorbeeld, was typisch een man van de Verlichting die vol overtuiging en op bijna mathematische wijze geloofde in de idealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap. Jefferson was een zeer veelzijdige man: naast politicus en filosoof was hij ook wetenschapper, jurist, uitvinder, schrijver én architect. De gebouwen die hij ontwierp, waren eigenlijk tempels gewijd aan de Rede, de ‘god’ van de Verlichting.

het Capitol in Washington
strenge symmetrie beheerst Capitol Hill
Come let me lead thee
o’er the second Rome…
This embryo capital,
where Fancy sees
Squares in morasses,
obelisks in trees;
Which second-sighted seers,
ev’n now, adorn,
With shrines unbuilt
and heroes yet unborn…

The City of Washington
(Thomas Moore, 1804)

Met de bouw van het heiligdom van Democracy , het Capitol in Washington DC werd in 1791 begonnen. Pas in 1863 zou de imposante koepel voltooid worden. Bekroond met een enorm beeld dat de Vrijheid symboliseert, zou je het Capitol als een uitgesproken ‘tempel van de Rede’ kunnen beschouwen. En het gaat nog verder, want de hele omgeving van het Capitol is ontworpen volgens strenge principes. David Ovason heeft hier het boek The Secret Architecture of our Nation’s Capital over geschreven.

Washington
plattegrond van de National Mall
met de Sephroth uit de Kaballah
Washington
satellietfoto van de National Mall

David Ovason - The Secret Architecture of our Nation's CapitalToday, there are more than twenty complete zodiacs in Washington, D.C., each one pointing to an extraordinary mystery. David Ovason, who has studied these astrological devices for ten years, now reveals why they have been placed in such abundance in the center of our nation’s capital and explains their interconnections. His richly illustrated text tells the story of how Washington, from its foundation in 1791, was linked with the zodiac, with the meaning of certain stars, and with a hidden cosmological symbolism that he uncovers here for the first time. Fascinating and thoroughly researched, The Secret Architecture of Our Nation ’s Capital is an engrossing book that raises provocative questions and otters complex insights into the meanings behind the mysterious symbols in Washington. (Bron: harpercollins.com)

The Secret Symbols of  the Dollar BillDo you know the true meaning of a dollar? Few people do. Now an expert on arcane symbolism uncovers the fascinating secret meanings behind the design of the money we use every day. In The Secret Symbols of the Dollar Bill, David Ovason explores the visual complexity and magic behind the world’s most influential currency. Lively and readable, this extraordinary book invites you to take a dollar bill in hand and set off on a visual adventure. You will discover dazzling explanations of its secret contents – from the symbols derived from the Great Seal to the extraordinary strands of numerology interwoven into its structure, to sur-prising hidden alignments. Once you discover the magic and mystery revealed in The Secret Symbols of the Dollar Bill, you will find that the dollar in your wallet is worth so much more than what you can buy with it.(Bron: harpercollins.com)

David Ovason cannot be labeled an anti-mason. In fact he is careful to disassociate himself from those who hold a negative opinion of Freemasonry and has, since publishing this book, become a freemason. But he is an astrologer by trade and inclination, and his perspective is strongly influenced by his own beliefs. This leads him to conclusions about Freemasonry and freemasons that are not contained within the rituals and teachings of Freemasonry. Unfortunately a number of his unsubstantiated claims can be used by those who do wish to condemn Freemasonry. For that reason a brief overview of his book is included here.
 
Bron: freemasonry.bcy.ca

the architect of the capitol [ aoc.gov ] | freemasonrywatch.org

zondag 18 januari 2009
Changing New York
vanavond om 18.25 op Nederland 2: De wereld van Abbott en Atget

Alice Austen (1866 -1952) was een van de eerste fotografen die in 1896 het straatbeeld van New York vastlegde. Berenice Abbott (1898 -1991) zou zo’n veertig jaar later hetzelfde doen met het fotoproject Changing New York. Manhattan was sinds 1896 bijna onherkenbaar veranderd. In de serie hoog, hoger hoogst op deze blog heb ik al iets laten zien over de evolutie van de skyline van Manhattan. De hoogste gebouwen ter wereld stonden tachtig jaar lang (van 1894 tot 1974) in The Big Apple en mede door de wedloop om het hoogste gebouw ter wereld was Manhattan tussen 1896 en 1936 de hoogte ingejaagd. Toen Berenice Abbott werkte aan dit omvangrijke fotoproject, was het hoogste gebouw ter wereld de Empire State Building net gereed gekomen en werd in midtown gewerkt aan het grootste bouwproject uit de jaren dertig: het Rockefeller Center. Op de website mcny.org van het Museum of the City of New York is met plattegronden een prachtig overzicht te zien van Changing New York.

Henry Street 1935 en 1998
Henry Street 1935 en 1998
Inmiddels lijkt het straatbeeld weer een beetje op dat van 1935 nu de Twin Towers verdwenen zijn.
[ meer retrografie ]
The paired images produce a remarkable commentary on the evolution of New York City over several decades and encourage the viewer to consider the rate and meaning of progress. This juxtaposition of the past and present comes with obvious changes: the brownstone becomes a housing project, the neighborhood store becomes a skyscraper. Often, however, the encounter results in a more subtle reflection of the changing tides of our culture.
 
Bron: newyorkchanging.com
Columbus Circle 1938
[ ID: 482580 ]
In addition to introducing Abbott to photography and Paris, Man Ray also introduced her to the photography of Eugène Atget. Abbott was so astounded with the photographs Atget had taken of the architecture, streets and gardens of Paris during 1899 that she felt compelled to show his work to the world. Just days before he died, Abbott made the only existing portraits of this now celebrated photographer made famous by the dedication of Abbott to promote his work, largely after his death in 1927. She helped to publish many books commemorating his work including The World of Atget in 1964.
 
Abbott & Atget [ jessica.teicher.googlepages.com ]

avro.nl/tv/programmas_a-z/close_up

vrijdag 16 januari 2009
twee Duitse monumenten
nieuwe uitgaven van de Deutsche Post op 2 januari j.l.

500 Jahre Frankenberger Rathaus

Das Frankenberger Rathaus mit seinen zehn Türmen zählt zu den schönsten Fachwerk-Rathäusern in Deutschland. Die Türme stehen für die zehn Handwerkerstände, die im Jahr 1509 mit dem Bau des Rathauses begannen. Vier Jahre darauf konnte das Gebäude in spätgotischem Baustil seiner Bestimmung übergeben werden. 500 Jahre Rathaus FrankenbergDer achteckige Turm mit der Wendeltreppe an der Westseite des Hauses wurde jedoch erst 1535 fertig gestellt. Das zweigeschossige Gebäude steht auf einem im Grundriss rechteckigen steinernen Sockel, der den Höhenunterschied des abfallenden Grundstückes geschickt ausgleicht. Es verfügt über eine Freitreppe sowie spitzbogige Eingangstüren. Das Rathausdach ist durch eine Vielzahl von Erkern und Vorkragungen aufgelockert.

1000 Jahre Burg Tangermünde

Bischof Thietmar von Merseburg verfasste im Jahr 1009 eine Chronik, in der erstmals die “civitas Tongeremuthi” als Grenzbefestigung zum Schutz gegen die Slawen erwähnt wird. Bis heute thront die Burg 20 Meter hoch über Elbe und Tanger und prägt die Stadtsilhouette von Tangermünde, das 1275 im markgräflichen Zollprivileg von Stendal erstmals urkundlich erwähnt wurde.

1000 Jahre Burg Tangermünde

Den stärksten Einfluss auf die Burg- und Stadtgeschichte übte Kaiser Karl IV. aus. In den wenigen Jahren seiner Regentschaft von 1373 bis 1378 entwickelte sich Tangermünde zu einem machtpolitischen Zentrum. Auf der Burg besiegelte Karl im Jahr 1374 die feierliche Erbeinigung der Mark Brandenburg mit dem Königreich Böhmen. Aus dieser Zeit sind das Tanzhaus und der Kapitelturm, der groß in der Mitte der Briefmarke zu sehen ist, erhalten.

Bron: philatelie.deutschepost.de

Burg Tangermünde [ burgtour.de ] | Rathaus Frankenberg [ de.wikipedia.org ]

zaterdag 11 oktober 2008
Bewonderde stad
Bewonderde Stad Hollandse stadsgezichten uit de Gouden Eeuw
Mauritshuis Den Haag, 11 oktober t/m 11 januari 2009

Vandaag wordt in het Mauritshuis een tentoonstelling over het 17e eeuwse Hollandse stadsgezicht geopend.

De opkomst van Hollandse steden, bestuurd door machtige burgers, leidde tot een revolutie in de schilderkunst. De rijke burgers hadden behoefte aan andere onderwerpen dan de adel of de kerk. Trots legden ze hun steden vast in een nieuw schildersgenre: het stadsgezicht. De tentoonstelling geeft een overzicht van dit bijzondere type schilderij, met beroemde voorbeelden als Vermeers Gezicht op Delft.
 
Bron: Mauritshuis
Gerrit Berckheyde, 1672
Gerrit Berckheyde 1672
Gouden Bocht in de Herengracht in Amsterdam

Bewonderde Stad [ themasite van het Mauritshuis ]

maandag 6 oktober 2008
Piranesi in Gent
Piranesi De prentencollectie van de Universiteit Gent
Museum voor Schone Kunsten Gent, 20 september t/m 18 januari 2009
De etser en tekenaar, archeoloog en architect Giovanni Battista Piranesi is geboren in 1720 bij Venetië, als zoon van een meestermetselaar. Hij reisde in 1740 voor het eerst naar Rome in het gevolg van de nieuwe ambassadeur van de Republiek bij de nieuwe paus Benedictus XIV. In deze stad ontdekte hij ook het onderwerp waaraan hij zijn leven zou wijden: de grootheid van Rome.
Piranesi
Een van de etsen uit de serie Carceri uit 1749 die in mei verloren zijn gegaan tijdens de brand in de faculteit Bouwkunde in Delft
Het grafische werk van Piranesi, hoe breed en verscheiden ook, vormt een samenhangend geheel, waarbinnen drie grote groepen onderscheiden kunnen worden. Vooreerst zijn er de serie stadszichten van Rome en omgeving en van Paestum en Pompei, die Piranesi gemaakt heeft vanaf het midden van de jaren ‘40 tot aan zijn dood. Deze vedute van het moderne – dus barokke – en antieke Rome, hebben het achttiende-eeuwse beeld van Rome bepaald.. Hij heeft het genre van het stadszicht, dat ontstaan is als visualisering van Rome voor pelgrims en toeristen, artistiek en inhoudelijk verzelfstandigd. Door zijn archeologische studies en polemische interventies werd hij een van de meest bekende en belangrijkste intellectuele figuren van het kosmopolitische achttiende-eeuwse Rome.
 
PiranesiDe grootheid van de Romeinse architectuur ligt voor Piranesi niet in esthetische perfectie en zuiverheid, maar in de kracht en de bouwkunst. De ruïneuze toestand waarin hij de antieke Romeinse gebouwen ziet toont niet enkel de eindigheid en het verloop van de tijd, maar legt ook de innerlijke constructie en de structuur van de bouwsels bloot die, na al die tijd, nog rechtstaan en hun bovenmenselijke kracht tonen. Zijn basiswerk is zijn vierdelige Le Antichità Romane (1756). Toen enkele jaren na deze publicatie de algemene discussie is losgebarsten over de waarde en originaliteit van de Romeinse (bouw)kunst ten opzichte van de Griekse, heeft Piranesi de verdediging van de Romeinse zaak opgenomen, waarbij hij het principe van de vrijheid van de kunstenaar verdedigt: de waarde en schoonheid van architectuur ligt in haar grootheid en rijkdom en niet in het volgen van proportieregels en de architecturale ordeschema’s.
 
In de laatste decennia van zijn leven, vanaf 1768, heeft hij ook gewerkt aan een reeks prenten, tien jaar later verzameld als Vasi, candelabri,.. Het gaat om voorstellingen van sierobjecten, voornamelijk uit zijn eigen collectie en uit de stock die hij vooral verkocht aan Britse collectioneurs op Grand Tour. Deze prentenreeks heeft het beginnende neoclassicisme sterk geïnspireerd.
 
De derde groep van werken zijn de producten van Piranesi’s inventiviteit en verbeelding. Imaginaire architecturen en Grotteschi in zijn jeugd; vrije ontwerpen van meubels, horloges en vooral schouwmantels, eclectisch samengesteld uit antieke elementen, aan het eind van zijn leven (Diverse Maniere d’adornare i cammini, 1769); en vooral de 14 Carceri of imaginaire kerkerzichten uit 1749, later herwerkt en aangevuld tot 16 platen, die van de negentiende eeuw tot vandaag zeer vele kunstenaars, van dichters en romanciers tot striptekenaars en filmmakers hebben geïnspireerd, en zijn postume faam bij een breed publiek hebben gevestigd.
 
Bron: adore.ugent.be

Museum voor Schone Kunsten Gent [ mskgent ] | Piranesi [nl.wikipedia.org]

zondag 5 oktober 2008
Blumenstilleben No. 193
installatie van Anton Henning : Blumenstilleben No. 193
Gemeentemuseum Den Haag, 4 oktober t/m 25 januari 2009
Blumenstilleben No. 193 (detail)Het Gemeentemuseum Den Haag presenteert dit najaar een indrukwekkend interieur van de Duitse schilder Anton Henning (Berlijn, 1964), die internationaal bekend is door zijn ruimtelijke installaties. Speciaal voor de Projectenzaal van het museum heeft Henning de installatie Blumenstilleben No. 193 ontworpen, die onder andere bestaat uit een 10 meter breed schilderij en zijn zogenaamde Mintrex, meubels die licht geven.
 
In zijn installaties combineert Henning abstracte en figuratieve schilderijen met beelden, meubels, muurschilderingen en speciale verlichtingen tot architecturale constructies. Het op deze manier doorbreken van de grenzen van de traditionele genres is kenmerkend voor deze kunstenaar. In combinatie met Hennings lichte palet van gebroken kleuren ontstaat hierdoor een totaal kunstwerk waar binnen men zich thuis zou kunnen voelen maar wat ook bevreemdend werkt. Het herinnert aan een niet zo ver verleden maar is toch onmiskenbaar hedendaags. Of het bij al die gebruikte elementen om vrije of om toegepaste kunst gaat wordt in het midden gelaten.
 
Met veel gevoel voor ironie refereert hij aan grote voorbeelden uit de kunstgeschiedenis zoals Courbet, Van Gogh, Matisse, Picasso en vooral aan Jean Arp. De titel van zijn meest recente overzichtstentoonstelling bij zijn Berlijnse galerie, 20 Jahre Dilettantismus…, geeft blijk van een gezonde dosis van zelfspot. Zijn werken hebben een bepaalde verbondenheid. Motieven en onderwerpen kunnen terugkomen - soms in andere gedaanten. Een voorbeeld hiervan is de zogenaamde ‘Hennling’, een biomorfe, propellerachtige vorm die gezien kan worden als een signatuur van de kunstenaar. Zoals ook in het schilderij Blumenstilleben No. 193, dat een stadsgezicht van Berlijn toont met in de hoofdrol de Neue Nationalgalerie – het door Ludwig Mies van der Rohe ontworpen modernistische gebouw bij uitstek. Het imposante werk doet denken aan een cinemascope.
 
Bron: cultuurnet.nl

gemeentemuseum.nl | antonhenning.com

zaterdag 27 september 2008
oriëntalisme in de ooijpolder
vandaag en morgen: Beelden van de Oriënt door Ralf Heynen
Bartholomeuskerkje, Beek-Ubbergen, openingsborrel vandaag om 15.00 uur
In het weekend van 26 t/m 28 september exposeert Ralf Heynen in Het Kleine Bartholomeuskerkje in Beek-Ubbergen. Op deze tentoonstelling zullen realistische schilderijen te zien zijn van oriëntaalse architectuur uit onder meer India en Armenië. Daarnaast worden er ook klassiek-realistische portretten getoond.
kloosters in Armenië en Georgië
schilderijen van verschillende kloosters in Armenië en Georgië
De sfeer van de schilderijen past uitstekend bij de idyllische setting van het Bartholomeuskerkje in Beek-Ubbergen. Tijdens de expositie zullen ook houten khatchkars (kruisbeelden) te zien zijn van de Armeense kunstenaar Arthur Geworkjan. U bent van harte uitgenodigd om de feestelijke openingsborrel op zaterdag 27 september om 15.00 uur bij te wonen. Stg. De Kleine Bartholomeuskerk, Nieuwe Holleweg 2, 6573 DX Beek Ubbergen
 
Bron: bartholomeuskerkje.nl

Ralf Heynen Ralf Heynen is een Nijmeegse kunstenaar met een voorliefde voor oosterse mystiek. Hij kiest daarbij voor architectuur met een verhaal. Van Armeense kloosters en kerken uit de vroege middeleeuwen tot Indiase paleizen en koopmanshuizen met verfraaide exterieurs. De olieverfschilderijen hebben een sterke kracht door de werking van het warme licht en dito kleurgebruik. Beeldelementen zijn zeer verfijnd en met veel gevoel voor detail weergegeven. Om inspiratie op te doen heeft de kunstenaar rondreizen gemaakt in onder meer Armenië, India, Iran, Jordanië, Georgië, Marokko en Egypte.

Ralf Heynen online gallery

woensdag 6 augustus 2008
landschappen van verbeelding
zondag met Michaela bezocht: landschappen van verbeelding
400 jaar tuinarchitectuur, Paleis Het Loo Apeldoorn , tot 28 september 2008

In het kader van de Triënnale zijn er deze zomer in Apeldoorn verschillende tentoonstellingen over tuinarchitectuur. Voor Michaela die als tuinarchitect is opgeleid dus een place to be. Zondag konden we een bezoek aan landschappen van verbeelding combineren met het bezichtigen van de nieuwe boventuin van Paleis het Loo die op 29 mei geopend werd.

Boek landschappen van verbeeldingAan de hand van originele ontwerptekeningen, hedendaagse foto- en filmbeelden en maquettes wordt een intrigerend overzicht gegeven van vierhonderd jaar tuin- en landschapsarchitectuur in Europa (1600-heden). Een wereldpremière omdat voor het eerst via zelden of nooit vertoond materiaal de historische betekenis, kracht en traditie van landschappelijke wereldmonumenten in Europa wordt getoond. We kennen Versailles, maar wie kent Le Nôtres originele ontwerp voor het Grand Trianon? We hebben misschien ooit gewandeld door Bernard Tschumi’s Parc de la Villette in Parijs, maar hoe heeft hij zijn verbeelding voor dit belangrijke park op papier gezet? Wat is eigenlijk het originele ontwerp voor de Beemster polder?
 
Voor de meeste van ons zijn deze ontwerptekeningen geheel onbekend. Tientallen ontwerpen als tekening, ontwerp, maar het kan ook een kaart zijn, een schets, een uitgewerkte presentatie, of een plattegrond, een doorsnede, een vogelvlucht of axonometrie, of een direct aanzicht in perspectief. Er zijn verschillene formaten, soms zeer klein, soms heel groot, vaak afhankelijk van het ontwerp dat voorgesteld wordt. Bovendien zijn er pen en inkt, pastel, krijt, aquarel, gouache of computergegenereerde beelden – technieken die ieder hun eigen bijdrage leveren aan wat het gepresenteerde ontwerp wil zeggen. De tekening vormt een belangrijke historische bron en bestempelt het landschapsontwerp tot onderdeel van een veel bredere cultuur die zich mede in het getekende ontwerp laat aflezen.
 
Bron: triennale.nl

landschappen van verbeelding | paleishetloo.nl

vrijdag 18 juli 2008
Praag Art Nouveau
vorige week kocht Michaela het boek Praag Art Nouveau
catalogus uitgegeven ter gelegenheid van de Europalia 1998 in Brussel

Praag Art NouveauMichaela en ik houden allebei van de natuur en van kunst, dus het is logisch dat we ook allebei van Art Nouveau houden. Inmiddels is ons rijtje Jugendstilboeken een rij geworden en kunnen we gewapend met enige voorkennis op Jugendstilbedevaart gaan naar Brussel, Nancy of Praag. In de laatste stad was ik vijftien jaar geleden met een toenmalige vriendin. We bezochten daar o.a. het schitterende U Obecni dum (gemeentehuis) van de achitecten Antonin Balsanek en Osvald Polivka dat in de jaren 1903-1905 gebouwd werd en waaraan veel kunstenaars hebben bijgedragen, waaronder ook Alphonse Mucha. In het boek Art Nouveau Praag staat dit pareltje van Gesammtkunst uiteraard ook vermeld. Op de website Art Nouveau Worldwide, een soort reisgids voor Jugendstil ontbreekt Praag ook niet. Liefhebber Frank Derville die deze site beheert, geeft zijn Top 5 voor Praag met Hotel Central (1902 - Hybernska ulice 10), Hotel Europa (1906 - Vaclavske namesti 25), U Novaku ( 1904 - Vodickova ulice 30), St Vitus cathedral (Hrad, III nadvori), U Obecni dum (1905 - namesti Republiky 5), Central Station (1909 - Wilsanova trida).

Art Nouveau Praag
U Obecni dum in Praag

The Municipal House (U Obecni Dum) is one of the most remarkable constructions of Prague Art Nouveau. At the time of its creation it was critisized by some architects as its style was considered to be formally outdated. The lapse of almost a century since then allows us to forget about the emotions and controversy of those times and to appreciate this building as a unique harmony of architectural and painting styles of the turn of the 19th and 20th centuries. Neo­Baroque, Neo­Renaissance, and both Western and Oriental influences fuse together with Czech Art Nouveau. The impression this building gives is enhanced by a wide range of decorative styles and materials, as well as by the high quality of craftmanship. The monumental appearance of the building is crowned by the outstanding decor created by most of the prominent Czech artists of the day, namely the painters Mikolas Ales, Vaclav Jansa, Alfons Mucha, Jakub Obrovský, Jan Preisler, Josef Wenig, Karel Spillar, Max Svabinský, Josef Ullman, Frantisek Zenísek, and the sculptors Josef Maratka, Josef Vaclav Myslbek, Karel Novak, Ladislav Saloun, Frantisek Uprka, Bohumil Kafka and Cenek Vosmík.

Bron: obecnidum.cz

Art Nouveau World Wide | The Municipal house - U Obecni Dum [obecnidum.cz]
Art Nouveau [ metmuseum.org ]

dinsdag 15 juli 2008
hoog hoger hoogst [ 10 ]
de bouw van The Chicago Spire (609.6 m) is begonnen…

Chicago SpiralWolkenkrabbers horen in de Verenigde Staten, om preciezer te zijn, in Chicago en New York. Daar is het aan het einde van de negentiende eeuw begonnen. Het werden dé proeftuinen waar de skyscraper tot ontwikkeling is gekomen, vanuit Sullivan’s adagium form follows function maar vooral dankzij de stalen constructie. In de beginjaren moest de wolkenkrabber als in een evolutionair proces alle voorgaande stadia passeren. Zo zagen we het duidelijkst in New York in de eclectische periode (1890-1920) neo-barokke, neo-gotische en neo-classicistische hoogbouw verrijzen. Het neo-gothische Woolworth Building is daar het treffendste voorbeeld van. In 1920 brak de klassieke periode aan die tenslotte bekroond werd met het Chrysler Building (1930) en het Empire State Building (1931). Beide zijn in artdeco stijl en dat is in feite ook de klassieke stijl van de wolkenkrabber geworden. Manhattan kende in de jaren twintig een bouwexplosie die schitterende artdeco zakenpaleizen heeft opgeleverd.

In de jaren dertig versoberde het klimaat wereldwijd onder de grote depressie na 1929 en dat is duidelijk te zien in het Rockefeller Center, het grootste bouwproject uit de jaren dertig. Hier zien we al duidelijk de kenmerken van wat we na de oorlog de Internationale Stijl zullen gaan noemen: een zakelijk functionalisme dat tenslotte ontaardt in ‘another glass box‘, strakke dozen met bijvoorbeeld gordijngevels van spiegelend glas. De Twin Towers zijn daar een duidelijke vertegenwoordiger van geweest: genadeloos strakke langwerpige dozen zonder poespas. Het eindpunt van de wolkenkrabber? De geschiedenis laat ons telkens weer zien dat ze een golvende beweging maakt: na elke periode van soberheid komt weer een periode van uitbundigheid.

Chicago Spire
de Chicago Spire in Chicago (2012)
Abraj Al Bait Towers in Mecca (2009) en Dancing Towers een voorstel voor drie wolkenkrabbers in Dubai

Dat zien we nu in de wolkenkrabbermanie in China en het Arabisch schiereiland, ’s werelds grootste proeftuinen voor extreme hoogbouw. Maar hoe meer wolkenkrabbers ik zie die op dit moment in China en Dubai in aanbouw zijn, hoe meer ik terugverlang naar de wolkenkrabbers uit de jaren twintig. In Azië zijn het vaak baldadige ontwerpen en gecombineerd met extreme hoogbouw leveren die meestal lachwekkende gebouwen op. Natuurlijk moet er naar nieuwe vormen gezocht worden en moeten er nieuwe uitdagingen worden aangegaan. Een goed voorbeeld is de Chicago Spire (609.6 m) ontworpen door Santiago Calatrava, sober en toch avontuurlijk. Heel wat smaakvoller dan het wolkenkrabbersnest (595 m.) dat in Mecca gebouwd wordt (zie foto boven). En laten we hopen dat het ontwerp voor de Dancing Towers (350.8 m) in Dubai in de prullenbak beland. Dit is geen architectuur meer maar een architectonische perversiteit.

Chicago Spire
bouwput Chicago Spire in 2008
Chicago Spire
vanaf 2012 zal de Chicago Spire de skyline van Chicago gaan bepalen

thechicagospire.com | alle stukjes uit deze reeks | Abraj Al Bait Mall

donderdag 10 juli 2008
hemelbestormers
Hemelbestormers - utopieën onder stolpen en in glazen bollen
deze zomer nog te zien in het CBK Arnhem, t/m 21 september

een voorbeschouwing
In aansluiting op de beeldententoonstelling Sonsbeek 10 waarin het streven naar menselijke grootsheid centraal staat, organiseert het Centrum voor Beeldende Kunst (CBK) Gelderland deze zomer de expositie Hemelbestormers waarin bijna zeventig Gelderse kunstenaars hun visie geven op het menselijke verlangen naar het hogere. Dat mag aan het begin van de eenentwintigste eeuw weer, mits de gewenste dubbelheid of ironie aanwezig is.

Ruim negentig jaar geleden rekenden de Dadakunstenaars tijdens en na de Eerste Wereldoorlog genadeloos af met symbolistische en laat-romantische verlangens naar het hogere en introduceerden zij een cynische anti-kunst. De bitterheid werd met humor enigszins genietbaar gemaakt. In Rusland ging het op dat moment anders. In 1920 werd een maquette van het Monument voor de Derde Internationale in een plechtige communistische processie door de straten van Moskou gedragen. Wat toen al begon te ontaarden in een onmenselijk systeem, werd zonder ironie maar met religieus fanatisme begroet. Tatlin’s ontwerp is nu een moderne icoon geworden.

Hemelbestormers
affiche van Hemelbestormers met daarop
het Monument voor de Derde Internationale
van Wladimir Tatlin

Na de catastrofes die de massa-ideologieën van de twintigste eeuw hebben aangericht, zijn we sterk geindividualiseerd. We zijn geneigd om het verlangen naar het hogere of naar een betere wereld met argwaan te bekijken. Ik heb Hemelbestormers nog niet gezien maar verwacht dat het thema met wantrouwen en ironie wordt bekeken. Het ontwerp van de constructivistische kunstenaar Wladimir Tatlin wordt als beeldmerk gebruikt voor de tentoonstelling Hemelbestormers. Het monument is bedoeld als een triomf van het communisme. Daarom is het best te vergelijken met het oubollige ontwerp voor de Jahrhunderthalle in Germania (Berlijn) van Albert Speer dat ook niet verder is gekomen dan een schaalmodel. Maar Tatlin’s ontwerp is vernieuwender. De pijnlijke ironie wil dat het daarom, in tegenstelling tot Speer’s Jahrhunderthalle, nog steeds bij ons in genade valt en zelfs op bewondering kan rekenen in plaats van dat het met argwaan of afgrijzen bekeken wordt.

CBK Gelderland

zaterdag 28 juni 2008
stadion of arena
morgenavond wordt in Wenen gestreden om de Europese voetbaltitel
en ik las een filosofische beschouwing over voetbal door Peter Sloterdijk
Griekenland was een land dat door twee volken bewoond werd: door de standbeelden en de levenden. De standbeelden zagen er allemaal uit als winnaars, en de winnaars zagen er allemaal min of meer uit als goden. Iets groter dan zijn levende voorbeeld, had het standbeeld altijd iets verheerlijkends. Het straalde een soort morfologisch idealisme uit, dat kennelijk nauw samenhing met de lichaamscultuur van de Griekse man. Men zou zelfs kunnen stellen dat de Grieken met hun sport een groot bio-esthetisch experiment op hun eigen gestalte hebben uitgevoerd.
het Colosseum, is een fatalismemachine in grote stijl. Hier worden voor een groot publiek lotswendingen gegenereerd: nederlagen met dodelijke afloop en overwinningen in een waas van wreedheid.
arnea en stadionIets heel anders speelde zich op Romeinse bodem af. In de keizertijd krijgt de architectuur daar een nieuwe impuls, die met de stadioncultuur van de Grieken niets van doen heeft. Het stadion is, zoals bekend, een langgerekte U, met een open zijde, waar zich de tempel bevindt. De gedachte hierbij is dat het wedstrijdterrein openstaat voor de goden en dat de atleten hun oefeningen coram Deis uitvoeren. Heel anders gaat het op Romeinse bodem toe. De Romeinse arena is een bouwtype dat de gesloten ruimte beklemtoont, daar heerst het pathos van de immanentie, een fatale verdichting zonder uitweg. Het schoolvoorbeeld van de arena, het Colosseum, is een fatalismemachine in grote stijl. Hier worden voor een groot publiek lotswendingen gegenereerd: nederlagen met dodelijke afloop en overwinningen in een waas van wreedheid. Dit is ook de reden waarom de moderne cultuur zich op gevaarlijke paden begeeft, wanneer ze in de sport eerder bij de Romeinen dan bij de Grieken aansluiting zoekt.
 
lees verder op trouw.nl
zaterdag 19 april 2008
100 jaar Mathildenhöhe
Mathildenhöhe in Darmstadt viert eerste eeuwfeest
Das Jahr 2008 steht auf der Mathildenhöhe Darmstadt ganz im Zeichen des 100. Jahrestages der Stadtkrone Darmstadt. Im Mai 1908 wurden das Ausstellungsgebäude und der Hochzeitsturm von Joseph Maria Olbrich eingeweiht: architektonische Krönung der Künstlerkolonie Darmstadt, Meilenstein der Architekturgeschichte und Wahrzeichen der Stadt bis heute.
 
Joseph Maria Olbrich Das Jubiläumsprogramm „100 Jahre Stadtkrone Darmstadt“ richtet den Fokus in besonderer Weise auf Geschichte und Gegenwart von Architektur: Neben einem internationalen Symposium zum Leben und Werk des Künstlerkoloniearchitekten Joseph Maria Olbrich finden sich deshalb im Programm ebenso Einzelausstellungen der Gegenwartskünstler Andreas Gursky und Heribert C. Ottersbach, die in den ihnen eigenen Medien Fotografie und Malerei historische wie aktuelle Architektur als Bedeutungsträger reflektieren.
 
Bron: mathildenhoehe.info

HochzeitturmHochzeitsturm 1908-2008
Eines der auffallendsten Gebäude der Mathildenhöhe ist der mittlerweile zu einem Wahrzeichen Darmstadts gewordene Hochzeitsturm. Die Stadt Darmstadt ließ den Turm zur Erinnerung an die Vermählung des Großherzogs Ernst Ludwig mit Prinzessin Eleonore zu Solms-Hohensolms-Lich am 2. Februar 1905 errichten. Der Architekt Josef Maria Olbrich, 1899 vom Großherzog an die Künstlerkolonie berufen, entwarf den 48m hohen Turm, der 1908 fertiggestellt wurde. Der Turmbau in Backstein gliedert sich in einen symmetrischen, mehrstufigen Sockel mit Eingangsportal, in einen aufstrebenden Turmkörper mit exzentrisch und um die Ecken geführten Fensterbändern und in einen eigenwilligen, fünfzinnigen Abschluß, der auf eine Anregung des Großherzogs zurückzuführen ist. Er erinnert an die ausgestreckten Finger einer Hand. Der Innenbereich des Turms besteht aus sieben Stockwerken, darunter Eingangshalle, Büchermagazin, Zimmer des Großherzogs und Zimmer der Großherzogin, das mit Fresken von Philipp Otto Schäfer dekoriert worden war.Das oberste Geschoß ist die Aussichtsplattform.

Mathildenhöhe | Joseph Maria Olbrich (1867-1908)

dinsdag 15 april 2008
een halve eeuw na Expo 58 [ 1 ]
overmorgen is het vijftig jaar geleden dat koning Boudewijn
in Brussel de Expo 58 opende

In de film Down with Love uit 2003 wordt een perfecte reconstructie van een tijdsbeeld gegeven: de vroege jaren zestig. Het zijn mooie jaren om naar te kijken, al heb ik ze niet bewust meegemaakt. In de wederopbouwtijd was de wereld in een vooruitgangsroes gedompeld. De wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel werd het symbool van het rooskleurige modernisme van de wederopbouwtijd. Vandaag is het precies 50 jaar geleden dat Expo ‘58 voor de wereld haar deuren opende. In Brussel wordt deze zomer nostalgisch terugekeken op deze bijzondere naoorlogse gebeurtenis met tal van lezingen, manifestaties en tentoonstellingen. Terug naar het jaar 1958.

Expo 58
Het Atomium
…naast de Eiffeltoren de bekendste reliek van een wereldtentoonstelling die het icoon werd van een stad en een tijdperk…
Op 17 april 1958, opent de jonge koning Boudewijn, in het gezelschap van de Belgisch eerste minister Achiel van Acker, de Expo met een redevoering waarin hij de volkeren aanspoorde tot vrede en tot maatschappelijke en wetenschappelijke vooruitgang. Na zijn rede, drukte de koning op een knop en begon het water te spuiten uit de fonteinen op het Belgiëplein. Een eskadron gevechtsvliegtuigen vormde een reusachtige B in de lucht en vanuit het nabijgelegen Heizelstadion werden duizenden rode, groene en witte ballonnen losgelaten.
 
Bron: atomium.be
Expo 58
…vale viewmasterkleuren uit 1958…
In 2008 viert Expo 58 zijn vijftigste verjaardag. Speciaal voor deze gelegenheid nodigen het Algemeen Rijksarchief en het Archief van de Stad Brussel ons uit om de magie van het evenement, dat nog tastbaar aanwezig is in ons collectief geheugen, opnieuw te beleven of voor het eerst te ontdekken in het Atomium, van april tot oktober. De eerste naoorlogse wereldtentoonstelling was een groots opgezet gebeuren, uitgestald in de vitrine van een unitaristisch België, dat niet alleen de kenteringen van zijn tijd in scène zette maar tegelijk al de Golden sixties aankondigde.
 
Bron: brussels-expo58.be

promofilmpje uit 1958
Belgique 58België 58
van 26 februari tot 21 december 2008
De ARCHIVES D’ARCHITECTURE MODERNE
 
Op gebied van architectuur, is de “58-stijl” gekarakteriseerd door het verwerpen van vooroorlogse symmetrieën en het gebruik van schuine en kromme lijnen, glazen wanden, gladde en gekleurde materialen als geëmailleerd Eternit. Grote overspanningen en hyperbolische schelpen doen hun intrede. Aan de hand van tekeningen, foto’s, maquettes, affiches en meubilair brengt de tentoonstelling een overzicht van de belangrijke architecturale en decoratieve vormen van deze 58-stijl (met als voorbeeld de Spirou-stijl, die refereert naar de architectuur in de stripreeks van Franquin) door ze te plaatsen in het midden van de actualiteit uit die tijd.
 
Bron: aam.be
postzegels Expo 58
Belgische postzegels ter gelegenheid van de wereldtentoonstelling van 1958

Expo 58De Wereldtentoonstelling van Brussel
vond plaats van 17 april tot 19 oktober 1958 en telde meer dan 42 miljoen bezoekers. Het was de eerste grote wereldtentoonstelling na de Oorlog; de vorige werd te New York georganiseerd, in 1939, op het ogenblik waarop de Duitse troepen Polen binnenvielen. De Wereldtentoonstelling van Brussel, die in de omgang Expo 58 werd genoemd, was zeker een van de meest representatieve evenementen uit de jaren 50. Ze stond symbool voor de democratische wil om de vrede tussen de naties in stand te houden, voor het geloof in de technische vooruitgang (ook al werd dat overschaduwd door de angst voor de atoombom) en voor een optimistische kijk op de toekomst van de moderniteit, die de mensen een beter leven moest geven.
( Bron: atomium.be )

brussels-expo58.be | expo58.tk

vrijdag 4 april 2008
maand van de filosofie 2008
vanavond begint de maand van de filosofie
het thema voor dit jaar: de stad
Onze wereld is in rap tempo aan het verstedelijken: In 2008 woont voor het eerst in de geschiedenis meer dan de helft van de wereldbevolking in een stad in Nederland is dat al sinds 2001 zo. Moeten we blij zijn met deze ontwikkeling? Kunnen wij die uitdaging wel aan? Leven in een stad kan een vloek of een zegen zijn. We kunnen er kansen op groei in zien, voor ontplooiing, opleiding, banen, maar ook problemen: segregatie, criminaliteit, kansen op vervreemding en vereenzaming.
 
Alain de Botton, the Architecture of HappinessGenieten we van de diversiteit van de stad, of voelen we ons er onbehaaglijk bij? Willen we graag onze gang gaan, of vooral graag onze buren kennen? Wordt de stad van morgen een oord van het goede leven, een domein van vrijheid en openbaarheid?
 
In april 2008 zal er een Maand lang gefilosofeerd worden in de traditie van stadsdenkers. Zoals Socrates die dagelijks op de markt in Athene doceerde, Walter Benjamin die de schoonheid beschreef van de straten en de winkels van Parijs, en, recent, Alain de Botton die het rechtstreekse verband tussen architectuur en geluk vaststelde.
 
Bron: maandvandefilosofie.nl
vrijdag 14 maart 2008
virtueel stappen [ 3 ]
straatweergave met Google Maps in New York
Municipal Building
recht voor het stadhuis van NewYork, hét prototype van de Stalinistische ’suikertaartstijl’
Metropolitan Museum
recht voor het Metropolitan Museum aan de Fifth Avenue (Museum Mile)

virtueel stappen door Manhattan

zondag 9 maart 2008
virtueel stappen [ 2 ]
straatweergave met Google Maps in New York
Chrysler Building
inzoomen op het Chrysler Building (gekanteld scherm)
Chrysler Building
op straat schuin tegenover het Chrysler Building

virtueel stappen door Manhattan

donderdag 6 maart 2008
virtueel stappen [ 1 ]
straatweergave met Google Maps in New York
Empire State Building
inzoomen op het Empire State Building (gekanteld scherm)
Empire State Building
op straat voor de ingang van het Empire State Building

virtueel stappen door Manhattan

woensdag 27 februari 2008
Rockefeller Center
187 historische foto’s van het Rockefeller Center
op digitalgallery.nypl.org
Rockefeller Center
In januari 1929 kreeg John D. Rockefeller jr een stuk grond ter grootte van drie stratenblokken, gepacht van Columbia University, in bezit bedoeld voor zowel de bouw van kantoor- en appartementencomplexen als hotels en de Metropolitan Opera. Na de beurscrash van oktober 1929 werden deze plannen enigszins afgezwakt tot het complex in zijn huidige vorm. Onder leiding van architect Raymond Hood werd de stad in de stad in art deco stijl opgetrokken met als hoogste gebouw het GE-Building.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Rockefeller CenterHet Rockefeller Center is een complex van 14 commerciële gebouwen, gebouwd tussen 1929 en 1940, in het hart van Manhattan in New York. Het bestaat onder andere uit de volgende gebouwen:
GE-Building, Radio City Music Hall, Rockefeller Plaza, 50 Rockefeller Plaza, Bank of America Building, 10 Rockefeller Plaza, Nintendo World Store. Op Rockefeller Plaza bij het Rockefeller Center staat een 5,5 meter hoog gouden standbeeld van Prometheus van de hand van de beeldhouwer Paul Menship bij fonteinen. In de winter is hier een ijsbaan, waarop wordt geschaatst, en staat er een enorme kerstboom.
(Bron: nl.wikipedia.org)

Rockefeller Center
het grootste bouwproject van de jaren ‘30

Rockefeller Center [ digitalgallery.nypl.org ] | Rockefeller Center [ en.wikipedia.org ]
top of the rock [ uitzicht vanaf GE Building ]

dinsdag 5 februari 2008
hoog, hoger, hoogst [ 9 ]
de Burj Dubai en het Shanghai World Financial Center

Een half jaar geleden schreef ik hier over de hoogste gebouwen ter wereld die op dit moment in aanbouw zijn: de Burj Dubai en het Shanghai World Financial Center. Sinds 21 juli vorig jaar mag de Burj Dubai zich het hoogste gebouw ter wereld noemen. Met de jaarwisseling heeft de Burj Dubai de 600 meter overschreden en nog steeds bouwt men verder… In Shanghai heeft het World Financial Center in september 2007 de top bereikt en is met 492 meter het hoogste gebouw van China.

Burj Dubai en het Shanghai World Financial Center
de Burj Dubai ( l ) telt nu 158 verdiepingen (598,5 m)
Het Shanghai World Financial Center ( r ) heeft de top (492 m.) bereikt

De Verenigde Staten, het land waar het met de wolkenkrabber allemaal begon, is nu afgezakt naar een vijfde plaats op de wereldranglijst van hoogste gebouwen. Dubai, Taiwan, Kuala Lumpur en China gaan in de eenentwintigste eeuw voorop.

alle stukjes uit deze reeks | Burj Dubai | Shanghai World Financial Center

zondag 6 januari 2008
mister Motley
magazine voor kunst, nummer 16: schaduw stad
cover nummer 16: schaduw stad

mister Motley is een jong en fris tijdschrift voor iedereen die nieuwsgierig is naar hedendaagse beeldende kunst. Maar wie is die mister Motley toch zelf? Om daar achter te komen zit er maar een ding op, mister Motley leren kennen. Waar houdt hij van? Waar kom je hem tegen? En wat wil hij? mister Motley is iemand die op een verfrissende manier naar de wereld kijkt. Jij zou zelf ook een mister Motley kunnen zijn. Motley betekent ‘ bont, gevarieerd’ en dat laat eigenlijk al weten dat mister Motley heel breed georienteerd is. ( Bron: mistermotley.nl )

mistermotley.nl

zondag 18 november 2007
Amsterdam in kaart
Het aanzien van Amsterdam
te zien tot 8 januari 2008 in Het Stadsarchief van Amsterdam

Op dit moment is er in het Amsterdamse Stadsarchief een tentoonstelling te zien over panorama’s, plattegronden en profielen van de stad Amsterdam uit de Gouden Eeuw. Het stadsarchief is sinds augustus dit jaar ondergebracht in het historische gebouw De Bazel aan de Vijzelstraat. Vorig jaar schreef ik al iets over historische kaarten van Amsterdam.

schatkamer in De Bazel
Bij een bezoek aan het Stadsarchief is het de moeite waard om de zgn. ’schatkamer’ te bezoeken, een fraaie hal in art deco die de indruk wekt van een Egyptische tempel. Gratis toegankelijk.

boek De Bazel De Bazel
Tempel aan de Vijzelstraat in Amsterdam

Redactie: Mariëlle Hageman en Ludger Smit

Amsterdam telt een aantal grote gebouwen die bepalend zijn voor het beeld van de stad, zoals het Centraal Station, het Rijksmuseum, de Beurs van Berlage én gebouw De Bazel, het voormalige hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij aan de Vijzelstraat. Het is ontworpen door K.P.C. de Bazel (1869-1923), in nauwe samenwerking met A.D.N. van Gendt (1870-1932) en voltooid in 1926. In 2000 verliet de ABN AMRO het monumentale hoofdkantoor in de binnenstad en werd begonnen met het geschikt maken van het gebouw voor het Stadsarchief van Amsterdam. Het gesloten bankgebouw is inmiddels verbouwd tot een voor iedereen toegankelijke openbare instelling. In ‘De Bazel. Tempel aan de Vijzelstraat in Amsterdam’ wordt de complete geschiedenis van het gebouw verteld, van bank tot archief: de ontwerp- en bouwgeschiedenis, de plek in de stad, het fenomeen van het vroeg twintigste-eeuwse kantoorgebouw, het interieur, de gebruiksgeschiedenis, de restauratie door architectenbureau Fritz en de verbouwing door Claus en Kaan Architecten. Het verhaal van een geldtempel getransformeerd tot cultuurtempel. De Bazel overleed drie jaar voor de oplevering van het gebouw. Daardoor heeft hij de positieve ontvangst van zijn laatste grote schepping bij de officiële opening, op 4 oktober 1926, niet mogen meemaken. Een tijdgenoot schreef: ‘Regelmaat, welgekozen verhoudingen, een prachtig evenwicht van lijn en kleuren beheerschen deze tempel, die een kunstwerk is.’
( Bron: bma.amsterdam.nl )

Stadsarchief Amsterdam | over het Stadsarchief Amsterdam

donderdag 8 november 2007
de krullen van de keizer
zondag bezocht ik met Michaela Huis Doorn
en wandelde door de vertrekken waar de laatste Duitse keizer leefde

Wilhelm IIIn de toiletkamer van de keizerin stond een grote spiegel gevangen in weelderige kwabornamenten. Op mijn vraag of keizer Wilhelm II van Jugendstil hield, gaf de gids een kort antwoord: “Nee.” Hij probeerde het daarna uit te leggen: de keizer hield wel van Barok, Classicisme en Rococo en vooral van negentiende eeuwse eclectische ratjetoe, maar van ‘nieuwlichterij’ moest hij niets hebben. ‘Maar wij houden wél van Jugendstil !’ zei ik en Michaela begon te lachen en knikte instemmend. ‘Nou, ik ook!’ zei de gids. Daar stonden we dan in het huis van de laatste keizer tussen enorm veel kitscherig antiek openlijk de Jugendstil te belijden. Het is ook moeilijk om niet van Jugendstil te houden. Thuisgekomen blader ik door een rijk geillustreerde studie van de Duitse kunsthistorica Gabriele Fahr-Becker over deze stijl die tussen 1890 en 1910 (met een brandpunt tussen 1895 en 1905) in Europa in de mode was.

bestellen voor slechts € 14,95 Jugendstil
Könemann im Tandem-Verlag, 2005
ISBN 3-89508-212-0

Gabriele Fahr-Becker studierte Kunstgeschichte, Archäologie und Philosophie und promovierte 1970 über den französischen Jugendstil an der Universität München. Sie veröffentlichte bereits zahlreiche Beiträge zur Kunst der Jahrhundertwende und ist darüber hinaus als Ausstellungsorganisatorin im In- und Ausland tätig.

rocailleIk laat een stijl graag diep tot mij doordringen, want eigenlijk is iedere stijl een geabstraheerd portret van het leven zélf. Jugendstil zou je kunnen zien als een interpretatie van de asymmetrische rocaille , een schelpmotief uit de Rococo. Evenals de Barok kunnen Rococo en Jugendstil monumentaal worden, maar de verfijnde versieringen dringen ook door tot in de kleinste gaatjes. Jugendstil groeit en woekert vaak als een plant. De moderne interpretatie van de Rococo komt vooral tot uitdrukking in het gebruik van het nieuwe materiaal smeedijzer, uitermate geschikt om lange golvende stelen en krullen te vervaardigen. De Jugendstilornamenten zijn de ene keer motieven letterlijk uit de flora overgenomen, de andere keer weer streng geabstraheerd.

Potsdam
spiegelzaal in Sans Souci Potsdam, 1742
Keizer Wilhelm II werd in Potsdam geboren en heeft als jongetje door de vertrekken van Frederik de Grote gelopen.

Anders dan bij de Rococo vormde de natuur de enige inspiratiebron voor de Jugendstilkunstenaars en de ‘beeldtaal ‘ van de Jugendstil werd vooral door de plantaardige wereld bepaald. Er was afscheid genomen van het Christendom en de Griekse en Romeinse godenwereld die nog zo’ n zwaar stempel hadden gedrukt op resp. de Barok en de Rococo. Als er in de Jugendstil bovenzintuigelijke wezens werden afgebeeld, dan waren het elfen en andere natuurgeesten, die in het symbolisme van de late negentiende eeuw ook populair waren.

Chippendale spiegel 1762
Chippendale spiegel, Rococo, 1762
De keizer(in) had hier beslist van gehouden

De keizer hield dus niet van Jugendstil. Er wordt vaak smalend gedaan over de smaak van de Hohenzollern, maar in feite was het heel normaal dat men van kitsch hield in het keizerlijke Europa van de negentiende eeuw. De Franse smaak onder het Tweede Keizerrijk van Napoleon III was niet veel beter en ook de Victoriaanse stijl in Engeland was akelig benauwd en bombastisch. Pas met de Art & Crafts beweging van William Morris ging er een frisse wind waaien en werd het ornament versoberd en intelligent gebruikt. Niet als een soort alabastine dat elk gaatje moet vullen, maar als een zinvolle versiering. In diezelfde jaren zou de Amerikaanse architect Louis Henry Sullivan zijn adagium Form Follows Function formuleren, maar het zou nog tot na de Eerste Wereldoorlog duren totdat het ornament volledig in de ban werd gedaan en de sobere functionele en internationale stijl bepalend zou worden voor het gezicht van de moderne wereld. Ook dat heeft de keizer nog moeten meemaken. Tegenwoordig ligt hij begraven in een strak mausoleum, dat na zijn dood in 1941 is gebouwd.

Horta
trap met zweepslaglijnen van Victor Horta
Jugendstil zul je in Huis Doorn dus niet tegenkomen

Huis Doorn

zaterdag 20 oktober 2007
neogothiek als samenlevingsideaal
eerbetoon aan Pierre Cuypers met Cuypers Manifestatie
in Rotterdam, Maastricht en Roermond

Decennia lang is de architectuur van Pierre Cuypers (1827-1921) not done geweest. In de jaren zeventig associeerde men zijn bouwwerken met roomse autoriteit en werd zijn reactionaire houding onder architecten verguisd. Jan Blokker noemde het Centraal Station en het Rijksmuseum, de twee bekendste scheppingen van Pierre Cuypers, nog ‘oudbakken meiderige namaakgotiek’. Maar nu is er weer een enorme herwaardering: Het Rijksmuseum en het Centraal Station worden beiden voor tientallen miljoenen in de oorspronkelijke staat teruggebracht en correcties uit de jaren zestig worden nu als modernistische vervuiling weer verwijderd.

Pierre Cuypers standbeeld in Roermond
standbeeld van Pierre Cuypers bij de Munsterkerk in Roermond

Onlangs is het Cuypersjaar (2007-2008) van start gegaan. Het Nederlands Architectuur Instituut (Nai) in Rotterdam viert namelijk het feit dat ze de inventarisatie van het Cuypersarchief (het grootste architectuurarchief van Nederland, 550 meter!) na zeven jaar noeste arbeid heeft afgerond. Er zijn drie tentoonstellingen: in Rotterdam, Maastricht en natuurlijk in Cuypers geboortestad Roermond. En er worden drie boeken over hem uitgegeven, waaronder een monografie van Wies van Leeuwen bij uitgeverij Waanders.

Cuypers boek Waanders In Pierre Cuypers, architect 1827-1921 wordt voor het eerst voor een breed publiek een duidelijk beeld geschetst van zijn leven en werk. Cuypers was een eigenzinnige workaholic, gedreven op zoek naar de essentie van de architectuur. Met zijn werk bepaalde hij het beeld van Nederland in de negentiende eeuw. Dit uiterst toegankelijke en rijk geïllustreerde boek bevat historische foto’s van de architect en zijn familie, zijn woonhuis en verdwenen gebouwen. Materiaal uit archieven en familiebezit is voor het eerst gefotografeerd. Daarnaast zijn er prachtige ontwerptekeningen en schetsen van gebouwen en decoraties. Van een aantal beeldbepalende werken zijn voor deze uitgave nieuwe kleurenopnamen gemaakt.
 
Bron: kunstboeken.nl

Cuypers was ongelooflijk productief. Hij bouwde tientallen katholieke kerken die tussen 1853 en 1920 in ons land verrezen. Daarbij was hij niet alleen de architect, maar hij ontwierp ook de interieurs tot aan de heiligenbeelden toe.

Pierre Cuypers aan zijn werttafelDe architect Pierre Cuypers had een missie: hij geloofde in een samenlevingsideaal, in een architectuur die de maatschappij kon veranderen, in het Gesamtkunstwerk en in de neogotiek als enige gerechtvaardigde architectuurstijl. Bij het nastreven van zijn ideaal greep hij terug op de middeleeuwen: een maatschappij met duidelijke rangen en standen, met de katholieke kerk als middelpunt en de gilden met hun ambachtelijke kwaliteiten. ( Bron: Nederlands Architectuur Instituut (Nai) )

Cuypersjaar [ official site ] | Alle activiteiten op een rijtje | cuypersroermond.nl
Nederlands Architectuur Instituut (Nai) | Pierre Cuypers [ wikipedia.nl ]

dinsdag 9 oktober 2007
woestijnervaring [ 12 ]
twaalfde en laatste dag: koptisch Cairo

Vandaag blijven we de hele dag in Cairo, een stad met 16 miljoen inwoners. We bezoeken in de koptische wijk de kerk van Abu Serga, gebouwd bovenop de grot waar de Heilige Familie geschuild zou hebben.

Abu Serga
interieur Abu Serga vanuit apsis
Toen zij nu vertrokken waren, ziet, de engel des Heeren verschijnt Jozef in den droom, zeggende: Sta op, en neem tot u het Kindeken en Zijn moeder, en vlied in Egypte, en wees aldaar, totdat ik het u zeggen zal; want Herodes zal het Kindeken zoeken, om Hetzelve te doden. Hij dan opgestaan zijnde, nam het Kindeken en Zijn moeder tot zich in den nacht, en vertrok naar Egypte; En was aldaar tot den dood van Herodes; opdat vervuld zou worden hetgeen van den Heere gesproken is door den profeet, zeggende:
Uit Egypte heb Ik Mijn Zoon geroepen.
Als Herodes zag, dat hij van de wijzen bedrogen was, toen werd hij zeer toornig, en enigen afgezonden hebbende, heeft omgebracht al de kinderen, die binnen Bethlehem, en in al deszelfs landpalen waren, van twee jaren oud en daaronder, naar den tijd, dien hij van de wijzen naarstiglijk onderzocht had.
 
Mattheus 2: 13- 16
reis heilige familie
De tocht die de Heilige Familie in Egypte gemaakt heeft
maandag 8 oktober 2007
woestijnervaring [ 11 ]
elfde dag: Gizeh en Sakkara

In onze pelgrimage nemen we vandaag een uitstapje naar het land van de farao’s en we bezoeken de ouste bouwwerken ter wereld. Archeologen zijn het er tegenwoordig over eens dat we de grote piramides uit het Oude Rijk (van de farao’s Cheops, Chefren en Mykerinos) moeten dateren rond 2500 voor Christus. De trappenpiramide van farao Djoser (bij Sakkara) die we ’s middags zullen bezoeken, is zelfs nog iets ouder. In de tijd van Mozes en de exodus uit Egypte bestonden deze bouwsels al ruim duizend jaar!

Gizeh
piramide van Cheops met sfinx

piramide van DjoserDe trappenpiramide van Djoser is oorspronkelijk niet als dusdanig opgezet, maar begon als mastaba, een klassieke Egyptische grafvorm. In latere stadia werd het grondvlak vergroot, tot uiteindelijk 126 bij 109 meter, en werden steeds kleinere trappen toegevoegd. Uiteindelijk kwamen er zes trappen voor een totale hoogte van meer dan 60 meter. Onder de piramide zijn er verschillende galerijen en kamers en één van die kamers is de eigenlijke grafkamer. Er is in de zuidmuur een klein graf, waarin het ka-beeld van de farao stond. De naam trappenpiramide stamt niet uit de vroegere tijd maar uit de 19e eeuw. Het heet zo omdat de piramide niet echt een piramide is, men kan als het ware op de trappen lopen. De piramide kan gezien worden als het helder is uit Caïro.

Bron: nl.wikipedia.org

Het geheim van de grote pyramide (1959)Naast een boek over de woestijnvaders heb ik ook drie stripboeken meegenomen naar Egypte. De boog kan nu eenmaal niet altijd gespannen zijn. Zeggen ook de woestijnvaders. Het geheim van de Grote Piramide (deel een en twee) is niet zomaar een stripverhaal. Het verhaal uit 1954 is een onbetwiste klassieker. Een echt jongensboek waar ik vroeger van gesmuld heb en zeker van blijf smullen, ook dertig jaar later weer. Edgar P.Jacobs forever!
 
 
De Sigaren van de faraoVan de andere grote meester van de Brusselse school Hergé, neem ik ook een stripalbum mee en het was ook geen moeilijke keuze welke Kuifje het moest worden. De sigaren van de farao tekende Hergé in 1934 maar in 1954 verscheen pas de ingekleurde versie die wij nu kennen. Aardig detail: een van de gemummificeerde Egyptologen op de omslag (tweede van rechts) heet E.P. Jacobini, een verwijzing naar Edgar P. Jacobs, met wie Hergé goed bevriend was.

zondag 26 augustus 2007
atomic design
atomic decorating op flickr.com

Met dank aan Miss Retro Modern’s

interior interior

atomic decorating [ flickr.com ]
the atomic housewife [ flickr.com ]

zaterdag 25 augustus 2007
bungalows (niet uit Bengalen)
mid-century architecture & design op flickr.com

In 1969 verhuisden wij naar een bungalowpark. Nog voordat ik kon lezen of schrijven, kende ik het woord bungalow al. Net als de andere uitheemse woorden thunderbirds, daktari, peugeot (peuzjoo) en flat werd bungalow al vroeg aan mijn vocabulair toegevoegd. Pas veel later ging ik me afvragen waar het woord bungalow toch vandaan komt en vandaag kwam ik erachter: Het woord bungalow is een verengelsing van Bengali“. Dat woord komt uit het Hindi en betekent: ‘afkomstig uit Bengalen’. De bungalow is inmiddels gecanoniseerd in mijn nostalgisch universum 1945-1970. Op flickr.com vond ik een hoekje met fijne plaatjes van bungalows en andere mid-century architectuur.

bungalow
Mill’s Residence
House & Garden’s Book of Building
Fall-Winter 1958-1959

mid-century architecture [ flickr.com ]
1960 design and residential architecture [ flickr.com ]

dinsdag 3 juli 2007
hoog, hoger, hoogst [ 8 ]
het wereldkapitalisme en de wolkenkrabberkoorts

Het globalisme gaat gepaard met een schaamteloze bouwwoede op het gebied van superhoge gebouwen. De paleizen van het wereldkapitalisme verrijzen niet alleen in Zuid-Oost Azië en China, maar vooral ook op het Arabisch schiereiland (Dubai, Abu Dabhi, Mekka, Quatar en Kuweit Stad). Zelfs in de Verenigde Staten, het land waar het allemaal begon, gaan na jaren van stagnatie weer records gebroken worden. Uiteraard in Chicago (2010) en New York (2011), de bakermat van de wolkenkrabber.

Op dit moment zijn er in de wereld vijftien wolkenkrabbers in aanbouw of in planning hoger dan 400 meter. De Burj Dubai gaat deze hoogte zelfs verdubbelen. Decennialang waren het Empire State Building en de WTC Towers in New York én de Sears Tower in Chicago de hoogste gebouwen ter wereld. Totdat in 1998 met de voltooiing van de Petronas Towers het zwaartepunt in Azië kwam te liggen. Deze gebouwen doorbraken de 400 meter grens. Totdat in 2004 in Taiwan met de Tai Pei 101 voor het eerst de magische 500 meter(1671 ft) werd gepasseerd.

Het hoogste gebouw van China
Al zullen Chinezen beweren dat hun hoogste gebouw de Tai Pei 101 is, de hoogste gebouwen van China liggen toch in Shanghai en Hong Kong . Het World Financial Center zal volgend jaar het hoogste gebouw zijn. De 400 meter is afgelopen maand overschreden en nu klimt de constructie op naar 492 meter. Volgend jaar zal hij zijn buurman Jin Mao overtroffen hebben. Nu is de Jin Mao Tower (421 m.) nog het hoogste gebouw van China en het op vier na hoogste gebouw ter wereld.

Shanghai
de Jin Mao Tower (421 m.)
is nog maar even de hoogste…

In de taps toelopende top zat in het oorspronkelijke ontwerp een groot rond gat. Maar dat deed de Chinezen teveel denken aan de door hen zo gehate Japanse vlag. Dus werd het ontwerp veranderd en komt er nu een rechthoekig gat, een soort handvat dus. Wat mij betreft mag dat hele gat gevuld worden, want het gebouw doet mij nog steeds teveel denken aan een teletubbie.

Shanghai
World Financial Center
het begin in 2005 en in 2007

Neem een kijkje in Shanghai met een live webcam.

Shanghai World Financial Center [official website]

Er is maar één plek in de wereld waar de Chineze bouwwoede overtroffen wordt. De hoofdstad van de Verenigde Arabische Emiraten is na de golfoorlog in 1991 uitgegroeid tot dé internationale proeftuin van postmoderne hoogbouw. Dertien (!) wolkenkrabbers hoger dan de Eiffeltoren zijn op dit moment gepland of in aanbouw met als grote uitschieter de Burj Dubai die de 800 meter gaat overschrijden.

Dubai
Dubai in 1991 en 2005

Kijk om je heen in Dubai met een interactieve live webcam.

alle stukjes uit deze reeks | Burj Dubai [official website]

zaterdag 26 mei 2007
tragische postzegel
Het oude Ieper op een Belgische postzegel uit 1915

Toen onderstaande postzegel op 15 oktober 1915 werd uitgegeven, was het middeleeuwse vestingstadje Ieper na twee verschrikkelijke veldslagen verwoest en stak de toen 600 jaar oude lakenhal als een ‘oude kies’ boven de ruïnes uit.

Ieper 1915

de andere zegels uit deze serie

De eerste vermelding van een lakenhal te Ieper stamt uit 1173, dit gebouw was waarschijnlijk van hout. Rond 1260 werd begonnen met de bouw van de huidige lakenhal, die pas in 1304 afgerond werd. Maar toen stond er dan ook een gebouw dat zijn weerga in de Lage Landen en ver daarbuiten niet had. De Ieperse lakenhal heeft een lengte van 133 meter(!), 48 deuren gaven teogang tot een verkoopruimte van ca. 2500 m2… Met deze enorme afmetingen vormt deze lakenhal het grootste burgerlijke complex van West-Europa. het zal u dan ook niet verbazen dat de andere lakenhallen van Vlaanderen, die op zich toch vaak van ruime afmetingen zijn- Brugge, Gent, nogal schril afsteken bij dit meesterwerk van de vroege gotiek.In het midden van de voorgevel torent het 70 meter hoge belfort trots boven de stad uit, op de spits bevindt zich een draak, de trotse bewaker van Ieper. In de Eerste wereldoorlog werd de lakenhalle, net als de rest van de stad, door de Duitse strijdkrachten grotendeels vernietigd. Na de oorlog werd het gebouw met Duitse financiele steun herbouwd, pas in 1959 was men klaar. Doch toen was de feniks uit zijn as herrezen en tegenwoordig ligt het er weer prachtig bij.
 
Bron: denederlanden.web-log.nl
Ieper voor 1914
Ieper aan het begin van de twintigste eeuw
Ieper voor 1914
Ieper aan het einde van de Eerste Wereldoorlog
Ieper 2007
Ieper zoals ik het vorige week vrijdag zag
woensdag 25 april 2007
uit de as herrezen
Vandaag is Boris Jeltsin begraven
vanuit de Christus de Verlosser Kathedraal in Moskou

De begrafenis van Boris Jeltsin vandaag was voor veel Russen in een ander opzicht ook een emotionele gebeurtenis: het was de eerste keer sinds de begrafenis van Tsaar Alexander III in 1894 dat er een staatshoofd vanuit de Russisch Orthodoxe Kerk begraven werd. In 113 jaar tijd, de hele 20e eeuw, was dat niet meer voorgekomen.

begrafenis

De begrafenisdienst vond plaats in de Christus de Verlosser Kathedraal in Moskou, hét symbool van de herrijzenis van het geloof in Rusland. Onder Stalin werd deze kathedraal in 1931 afgebroken, omdat hij op die plek een Sovjetpaleis wilde bouwen met een enorm beeld van Lenin erbovenop. Maar door de oorlog is daar nooit wat van gekomen. Uiteindelijk kwam er een zwembad op die plaats. Na de val van het communisme werd de kathedraal sinds 1995 in recordtijd herbouwd.

Christ Savior
een afbeelding van de oorspronkelijke Kerk in de negentiende eeuw
Christ Savior
de ruines in 1931
Christ Savior
de herrezen kathedraal vandaag de dag

Cathedral of Christ the Savior in Moscow

zondag 1 april 2007
hoog, hoger, hoogst [ 7 ]
Het hoogste gebouw ter wereld is inmiddels over de helft

Burj DubaiBijna een jaar geleden schreef ik hier iets over het aankomende hoogste gebouw ter wereld, een wolkenkrabber in Dubai die 750(!) meter hoog gaat worden. Een even prestigieuze flashsite houdt ons op de hoogte van de vorderingen van dit megaproject.

Twee jaar geleden, op 15 april 2005 begon de bouw. Vorige week is de hoogte van de voormalige Twin Towers overschreden en zijn er al 116 vloeren boven elkaar gelegd. Nu nog bijna 90 vloeren erop, want Burj Dubai moet 200 verdiepingen krijgen…

The Official Site [ burjdubai.com ] | meer wolkenkrabbers op Woest & Vredig

vrijdag 1 september 2006
fraai decor
afgelopen dinsdag Burg Eltz aan de Moezel bezocht

EltzVorig jaar schreef ik hier iets over de Belgische strip Yoko Tsuno van Roger Leloup. Deze perfectionistische tekenaar combineert vaak high-tech met pittoreske, historische decors in Duitsland zoals Rothenburg (album: de grens van het leven), de Burg Katz (album: het helse orgel) en Burg Eltz (album: de bliksem van Wodan). Kastelen en oude stadsgezichten worden door Leloup met dezelfde helderheid en precisie getekend als technische installaties. De strip Yoko Tsuno is in België maar ook daarbuiten een enorm succes geworden. In 1978 bezocht ik al eens Rothenburg om daar lokaties te bekijken uit het album de grens van het leven.

Afgelopen week kwam ik onverwacht een andere lokatie uit een verhaal Yoko Tsuno tegen, ditmaal aan de Moezel. Burg Eltz is een van de mooiste kastelen van Duitsland.

Yoko Tsuno
eerste plaatje uit Yoko Tsuno: de bliksem van Wodan

Ik vind het persoonlijk mooier dan bijv. het sprookjeskasteel Schloss Neuschwannstein, dat oogt als een droom maar toch teveel bedacht is. Burg Eltz is daarentegen op een organische manier in de loop der eeuwen gegroeid. Torentjes en erkertjes ontspruiten overal aan de burcht als knoppen aan een tak. De ligging is ook magnifiek op een geisoleerde plek in de natuur waar geen auto’s kunnen komen. Na een wandeling van ruim een half uur vanuit Moselkern doemt het kasteel plotseling voor je op.(zie foto linksonder)

EltzDie Entwicklung der mittelalterlichen Burgen, die wir heute in ihrer Wehrhaftigkeit und ihrer Schönheit bewundern, begann im 9. und 10. Jahrhundert. Aus den bisher mit Erdwällen und Palisaden geschützten Herrenhöfen wurden mit Mauern befestigte, gesicherte Burgen. Die Blütezeit des Burgenbaus reichte vom späten 11. bis zum 13. Jahrhundert – die große Zeit der Staufer. Parallel dazu wurden viele Städte gegründet. In diese ereignisreiche Epoche fällt die erste Erwähnung des Namens Eltz.
 
1157
Rudolf von Eltz unterzeichnete und besiegelte im Jahre 1157 eine Schenkungsurkunde von Kaisers Friedrich I. Barbarossa als einer seiner Zeugen. Er bewohnte die damals noch kleine Burganlage am Elzbach. Teile davon, wie der spätromanische Bergfried Platt-Eltz und Reste des romanischen Wohnhauses im Untergeschoß des Kempenicher Hauses, sind heute noch erhalten.
Die Burg Eltz entstand in strategisch günstiger Lage: Sie wurde an einem Weg erbaut, der die Mosel – seit jeher eine der wichtigsten Handelsstraßen des Deutschen Reichs – mit der Eifel und dem fruchtbaren Maifeld verband.
Die Anlage und ihre Umgebung bilden eine harmonische Einheit: Auf drei Seiten von der Elz umflossen, ragt die Festung auf einem bis zu 70 m hohen, elliptischen Felskopf hervor – dem Fundament der gesamten Burg. Die Erbauer orientierten sich bei der Architektur an den natürlichen Gegebenheiten. So entstanden die teilweise ungewöhnlichen Grundrisse der einzelnen Räume.
 
1268
Noch vor 1268 kam es unter den Brüdern Elias, Wilhelm und Theoderich zu einer Stammesteilung und damit verbunden auch zu einer Teilung der Burg und der dazugehörigen Güter. Fortan war Burg Eltz eine “Ganerbenburg", in der mehrere Linien des Hauses Eltz in einer Ganerbengemeinschaft zusammenlebten.
Eltz
impressies van Burg Eltz
gefotografeerd op 29 augustus
1331 bis 1336
Burg Eltz wurde nicht als Festung konzipiert, sondern diente vielmehr als “befestigte Wohnanlage". Sie blieb im Gegensatz zu vielen anderen deutschen Burgen unzerstört. Hierzu trugen vor allem eine geschickte Familienpolitik und kluge Diplomatie bei. Mit Ausnahme der “Eltzer Fehde” in den Jahren 1331–1336, bei der sich die Eltzer Herren zusammen mit anderen freien Reichsrittern der Territorialpolitik des Kurfürsten Balduin von Trier widersetzen, kam es nie zu kriegerischen Auseinandersetzungen.
 
1472
Im 15. Jahrhundert setzte eine rege Bautätigkeit ein, die 1472 zur Fertigstellung des auf der Westseite gelegenen Rübenacher Hauses unter Lancelot und Wilhelm vom Silbernen Löwen führte. Der Name Eltz-Rübenach geht übrigens auf die Vogtei Rübenach bei Koblenz zurück, die Richard vom Silbernen Löwen 1277 erworben hatte.
Mit seinen mehreckigen Fachwerktürmchen, dem schlichten, auf zwei Basaltsäulen ruhenden Erkervorbau über der Eingangstür des Hauses und dem reizvollen spätgotischen Kapellenerker bestimmt das Rübenacher Haus wesentlich die architektonische Vielfalt des Burginnenhofes.
 
Bron: burg-eltz.de

burg-eltz.de | Yoko Tsuno Fansite van Ilse Cop

donderdag 31 augustus 2006
staufisch bouwwerk
afgelopen maandag de abdijkerk van Maria Laach bezocht

The Beatles of The Stones? Bach of Mozart? Plato of Aristoteles? Romaans of gotiek? Soms moet je kiezen, maar vaak wil je ook kiezen. Niet alleen omdat je iemand wilt zijn, maar ook omdat je wilt weten wie je bent en waar je bij hoort. De keuze tussen romaans en gotiek, was voor mij nooit een moeilijke keuze. Evenals Giorgio Vasari die het label ‘gothisch’ voor het eerst gebruikte voor de stijl die hij zo primitief vond, zag ik de gotiek als een downgrade van het romaans en niet zoals gebruikelijk, als een upgrade. De laatste jaren zie ik romaans-gotiek niet meer als een tegenstelling. De gotiek is als een plant omhooggeschoten uit haar romaanse stam en beiden horen bij elkaar. Het romaans is down to earth en de gotiek is hemelbestormend. Waarom zou dat een tegenstelling zijn? Voor ons verstand lijken het twee tegengestelde bewegingen terwijl in het geestelijk leven altijd paradoxen te vinden zijn. Beide bewegingen blijken ten diepste met elkaar verbonden.

Maria Laach
westfaçade met voorportaal

Afgelopen maandag bezocht ik de abdijkerk van Maria Laach, ten Westen van Koblenz, die de dag tevoren op 27 augustus het 850-jarige jubileum van haar kerkwijding in 1156 had gevierd. Het is de vierde romaanse kerk die ik de afgelopen tien jaar in Duitsland bezocht heb en deze staat bekend als een hoogtepunt van Staufische bouwkunst. In de kunstgeschiedenis kun je de romaanse stijl in Duitsland verdelen in drie verschillende tijdvakken die overeenkomen met de dynastieën uit die perioden:

Ottoons (pre-romaans) 960-1025
Salisch (vroeg-romaans/romaans) 1025-1125
Staufisch (romaans/laat-romaans) 1125-1250

In 2002 bezocht ik de vroeg-romaanse St.Michael in Hildesheim (1033), in 1998 de romaanse St. Maria, St. Liborius und St. Kilian in Paderborn (1220) en in 1996 de laat-romaanse Dom van Limburg an der Lahn (1235). Met een bezoek aan de abdijkerk van Maria Laach (1157) heb ik nu dus ook een romaanse kerk uit de eerste helft van de twaalfde eeuw kunnen bekijken.

De basilika is in Staufische (romaanse) stijl gebouwd. Met haar twee dwarsschepen en twee groepen van drie torens vertoont de abdijkerk gelijkenis met de keizerlijke domkerken van Speyer en Worms. Kenmerkend voor Maria Laach is de westbouw met drievoudige torengevel en de vieringtoren met rombisch dak, die via een transept aan ronde flanktorens is verbonden. Bezienswaardig binnen de kerk is het praalgraf van paltsgraaf Hendrik II (+1095), dat evenwel pas in de 13e eeuw werd opgericht, evenals het daarbij horende stenen baldakijn dat thans het altaar overspant.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Maria Laach1093 Stiftung der Benediktinerabtei durch den Pfalzgrafen Heinrich II. und seine Gemahlin Adelheid. Beginn der Bauarbeiten an der Kirche.
1095 Tod des Pfalzgrafen.
Das Mauerwerk ist bis auf drei Meter hochgezogen; die Krypta und der Ostchor sind am weitesten fortgeschritten.
1100 Mit dem Tod der Pfalzgräfin Adelheid werden die Bauarbeiten zunächst eingestellt.
Das östliche Querhaus war ohne Gewölbe errichtet worden, um einen provisorischen Gottesdienstraum für die Mönche zu haben.
1112 Neue Stiftung von Pfalzgraf Siegfried von Ballenstedt.
Gilbert, aus dem brabantischen Kloster Affligem stammend, wird erster Abt. Er vollendet das Langhaus, das zunächst eine Flachdecke hatte, das Westwerk und die Krypta.
1152 Tod des Abtes Gilbert.
Unter Abt Fulbert (1152-1177) kann die Kirche 1156 durch den Erzbischof von Trier geweiht werden, wobei der Altarraum noch unvollendet ist.
1170 Gräfin Hedwig von Are stellt die Mittel zur Vollendung des Ostchores und der Flankentürme zur Verfügung.
1199-1216 Die Arbeiten kommen schließlich unter Abt Albert zum Abschluss.
1220-1250 Das Mittelschiff wird eingewölbt, der Baldachin entsteht.
um 1270 Hochgrab für den Stifter, Pfalzgraf Heinrich II.

Dethard von Winterfeld 
 
Dethard von Winterfeld: Die Abteikirche Maria Laach. Geschichte – Architektur – Kunst – Bedeutung.
 
 

maria-laach.de

maandag 28 augustus 2006
bombastisch circus
World’s Columbia Exposition Chicago, 1893

Een virtueel bezoek aan de wereldtentoonstelling van 1893 in Chicago geeft een uitstekende indruk van het bombastische en verstikkende eclecticisme van de late negentiende eeuw. Pas 25 jaar later zou de opgezwollen puist van historische bouwstijlen definitief openbarsten en ging voor de een het serene, voor de ander het kille modernisme, het gezicht van de wereld bepalen.

World's Columbia Exposition Chicago

columbus.gl.iit.edu

zaterdag 26 augustus 2006
Teutoons verschijnsel
170 Bismarcktürmen online te bezichtigen

Jörg Bielefeld uit Menden (Sauerland) heeft een aardige site gemaakt met veel historisch fotomateriaal over het fenomeen Bismarck Türm. Deze vlogen tussen 1869 en 1934 (met een zwaartepunt in de periode 1899-1914) in het toenmalige Duitse Rijk overal als paddestoelen uit de grond. In totaal zijn er 240 gebouwd en op dit moment zijn daar nog 170 van over. Jammer dat op de achtergrond geen Götterdämmerung of Walkürenritt van Wagner te horen is. Dat zou perfect samengaan met deze loodzware, bombastische architectuur.

In der Zeit von 1869 bis 1934 wurden insgesamt (soweit bekannt) 240 Bismarcktürme (auch Bismarcksäulen und -warten) erbaut (bzw. in Bismarcktürme umbenannt). Zu Bismarcks Lebzeiten entstanden 16 Bismarcktürme, die sich in Form und Material (meist Holz) stark von den späteren Feuersäulen unterschieden.
 
Nach dem Wettbewerb der Deutschen Studentenschaft wurde durch den preisgekrönten Entwurf “Götterdämmerung” von Wilhelm Kreis ab April 1899 die Form der Bismarck-Feuersäule eindeutig charakterisiert (quadratischer Grundriss, mehrstufiger Unterbau, einfach gehaltener Sockel, Ecken bestehen aus vier Säulen, kapitellartiges Gesims mit Überbau für die Feuerschale).
 
Von den 240 gebauten Türmen wurden jedoch nur 47 (auch hier in Variationen) nach dem Standardentwurf von Wilhelm Kreis gebaut. Weitere Architekten konstruierten ähnliche Turmentwürfe mit wuchtigem und einfachem Charakter. Trotzdem gab es immer wieder besondere Türme, die sich durch gänzlich andere Formen auszeichneten (z.B. in Köln, Apenrade, Berlin, Aachen, Heringsdorf usw.). Auch Wilhelm Kreis entwarf andere Bismarckturmbauten, die sich mehr (z.B. Radebeul/Sachsen) oder weniger (z.B. Asch/Tschechien) an seinen Entwurf “Götterdämmerung” anlehnten.
 
Eine einheitlich geplante Befeuerung der Türme ("Flammen über ganz Deutschland zu Ehren Bismarcks") an bestimmten Tagen (z.B. Bismarcks Geburtstag) war von der deutschen Studentenschaft vorgesehen. Doch konnte man sich nicht auf gemeinsame Termine einigen. So wurden die Türme teilweise zu Bismarcks Geburtstag, -Todestag, zur Sommersonnenwende, am Sedanstag usw. entzündet.
 
172 von 240 Bismarcktürmen (incl. neu entdeckte Bismarcktürme) stehen heute noch in Deutschland, Österreich, Frankreich, Tschechien, Rußland, Polen, Kamerun und Chile.
 
Bron: bismarcktuerme.de

Bismarck Türme Heute
 
Deutschland
(146 von 184 Türmen erhalten)
Polen (17 von 40 Türmen)
Rußland (2 von 4 Türmen)
Tschechien (3 von 3 Türmen)
Frankreich (2 von 3 Türmen)
Dänemark (0 von einem Turm)
Österreich (1 von einem Turm)
Chile (1 von einem Turm)
Papua-Neuguinea (0 von einem Turm)
Tansania (0 von einem Turm)
Kamerun (1 von einem Turm)

bismarcktuerme.de

maandag 7 augustus 2006
bungelen boven Manhattan
Met Google Maps Manhattan via de satelliet screenen

Alsof je in het mandje van een luchtballon zit en bijna tussen de wolkenkrabbers door zweeft. Je kunt zo ver inzoomen dat je het aantal voetgangers soms gemakkelijk kunt tellen.

Chrysler Building en omgeving
maximaal ingezoomd op het
Chrysler Building
maximaal ingezoomd op het
Empire State Building
Flat Iron Building

Google Maps

zaterdag 17 juni 2006
luxe optrekjes
De Vanderbilt’s en hun mansions

Na het zien van Age of Innocence ben ik eens wat gaan rondkijken op het web wat er zoal te vinden is over de Gilded Age, de periode waarin de film zich afspeelt. Ik heb daar al wat over gelezen in het boek American Visions van Robert Hughes, waarin deze zijn visie geeft op het epos van de Amerikaanse kunst. Na de Amerikaanse Burgeroorlog beleefden de Verenigde Staten een enorme economische bloei. Weliswaar was het Brits Imperium nog het machtigste ter wereld, maar rond 1890 begon het al duidelijk te worden dat Amerika de grootste economische macht ter wereld zou gaan worden in de komende eeuw. Hughes beschrijft in zijn boek op kostelijke wijze de cultuur en de kitscherige smaak van de nieuwe rijken in Amerika.

Een van de bekendste selfmade men was de uit Nederland afkomstige Cornelis ‘Commodore’ Vanderbilt. Hij was de Bill Gates van zijn tijd, eigenaar van een imperium van spoorwegen en rederijen. Hij begon zijn carrière met een lening van $100 van zijn moeder met een veerdienst tussen Staten Island en Manhattan. Toen hij in 1877 overleed, was hij met een vermogen van honderd miljoen dollar de rijkste man ter wereld. Hoewel hij altijd de vinger op de knip gehouden had, wisten zijn kinderen en kleinkinderen wel raad met het kapitaal. Ze begonnen voor zichzelf landhuizen, mansions genaamd, te bouwen. In werkelijkheid waren dit poenerige renaissancepaleizen, waarmee ze de hofcultuur van de Europese vorsten imiteerden. In Newport, in de staat Rhode Island en 200 km. ten noorden van New York, liet hij de meest spectaculaire van allemaal bouwen, the Breakers. Het werd voltooid in 1895 maar Cornelis Vanderbilt II kon er nog geen jaar van genieten want hij overleed in 1896.

The Breakers in Newport (Rhode Island), 1895
Certainly the most grandiose of Newport’s mansions and most popular with visitors is The Breakers, an Italian Renaissance palace that is nothing short of sumptuous. Cornelius Vanderbilt called for the finest marble, and he got it. The marble columns in the two-story-high Great Hall have capitals carved of alabaster. Priceless tapestries, fine mosaic work, irreplaceable paintings, and ornate furniture testify to the wealth of The Breakers’ owners and their desire to flaunt it. Designed by Richard Morris Hunt, who did a great many buildings in New England and particularly in Newport, the Breakers was built in only two years—hard to believe!

Tussen 1870 en 1930 liet de familie Vanderbilt vele mansions bouwen. Een aantal staat hieronder vermeld. Een volledige lijst vind je hier Het verbaast mij eigenlijk nog dat de kinderen en kleinkinderen van de ‘Commodore’ toch nog 60 jaar nodig hadden om het vermogen van Commodore (in 1877 op $100 miljoen geschat, meer dan het Amerikaanse ministerie van Financiën) er doorheen te jagen.

Frederick William Vanderbilt (1856-1938), “Hyde Park” , Hyde Park, New York, 1896-1899; McKim, Mead and White.
William Kissam Vanderbilt (1849-1920), “Idle Hour”, Oakdale, Long Island, New York; gebouwd van 1878 tot 1879; Richard Morris Hunt (verwoest door brand, 1899), 660 Fifth Avenue, New York, gesloopt in 1926.
William Kissam Vanderbilt, “Marble House”, Newport, Rhode Island, gebouwd van 1888 tot 1892; Richard Morris Hunt
William Kissam Vanderbilt II, “Eagles Nest”, Centerport, New York, gebouwd van 1910 tot 1936; Warren & Wetmore
George Washington Vanderbilt II (1862-1914), “Biltmore”, Asheville, North Carolina, gebouwd van 1888 tot 1895; Richard Morris Hunt (Het grootste huis van de Verenigde Staten)
Cornelius Vanderbilt II (1843-1899), “The Breakers”, Newport, Rhode Island, gebouwd van 1892 tot 1895; Richard Morris Hunt
Florence Vanderbilt (Mrs. Hamilton Twombly) (1854-1952), “Florham”, Convent Station, New Jersey, 1894-1897; McKim, Mead and White (nu kantoorgebouw, Fairleigh Dickinson University)

De kitscherige mansions van Newport, door Jeroen Bergeijk
America in the Gilded Age | Biography of Cornelis ‘Commodore’ Vanderbilt
newportmansions.org | vanderbiltmuseum.org

dinsdag 13 juni 2006
Cisterciënzer kloosters
gekocht: Cisterciënzer kloosters, geschiedenis en architectuur

Afgelopen zaterdag een prachtig fotoboek gekocht over Cisterciënzer kloosters. Twee “dochters” van Cîteaux heb ik ooit bezocht. Een van de oudste, het uit 1148 daterende klooster van Sénanque in Zuid-Frankrijk, prachtig gelegen in de lavendelvelden. Het andere klooster staat bekend om het abdijbier. Het is de abdij van Orval gelegen in de bosrijke omgeving bij Virton in Zuid-België. Dit laatste werd als zovele kloosters onder Napoleon verwoest, maar werd in de twintigste eeuw weer herbouwd. De ruïnes van het Middeleeuwse klooster, die uit de eerste helft van de twaalfde eeuw dateren, zijn nog altijd te bezoeken. Het klooster ontvangt jaarlijks veel toeristen die vaak met een paar flessen ambachtelijk abdijbier het klooster weer verlaten.

Klooster van Sénanque
in Zuid-Frankrijk dat ik in 1984 bezocht
Over de Stichting van Citeaux, A.D. 1098
Het geschiedde dus in het jaar van de menswording 1098 dat, steunend op de raad en sterk door het gezag van de eerbiedwaardige Hugo, aartsbisschop van de kerk van Lyon en toen legaat van de H. Stoel, van de eerbiedwaardige Walter, bisschop van Chalon en van Odo, roemrijke vorst van Burgondië, de monniken aan het werk togen om de gevonden eenzaamheid om te bouwen tot een abdij. Voornoemde abt Robertus ontving van de bisschop van dat diocees de zielzorg en de herderlijke staf, en de overige monniken beloofden vast verblijf op deze plaats, onder zijn gezag.
 
Bron: users.belgacom.net
Klooster van Orval
in Zuid-België dat ik in 1995 bezocht

Abdij van Sénanque | Abdij van Orval

maandag 12 juni 2006
hoog, hoger, hoogst [7]
De ontwikkeling van de skyline van Lower Manhattan vanaf 1900

Vorige week ben ik in de geschiedenis van de wolkenkrabber gedoken. De wolkenkrabber is in Chicago ontstaan, maar heeft zich sinds 1890 juist in New York kunnen ontwikkelen. Persoonlijk vind ik het interessant hoe in dit onderdeel van de architectuurgeschiedenis, de vorm nog een poosje achterblijft bij de functie. Hoewel Louis Sullivan al aan het einde van de 19e eeuw het axioma van het modernisme Form Follows Function formuleerde, bleef de hoogbouw nog tot in de Eerste Wereldoorlog historische stijlen citeren.

Lower Manhattan omstreeks 1900
Klik op foto voor vergroting

Er is op het web een schat aan informatie te vinden over de geschiedenis van de wolkenkrabber. Ik besluit deze reeks met drie panoramafoto’s van de skyline van New York. Deze foto’s zijn allemaal te vinden op de website van vazyvite.com

Lower Manhattan West omstreeks 1907
Klik op foto voor vergroting
Lower Manhattan omstreeks 1909
Het Singer Building is hier nog de hoogste
Klik op foto voor vergroting

Vergelijk de skyline van Lower Manhattan vlak voor en na 11 september 2001.

vrijdag 9 juni 2006
hoog, hoger, hoogst [6]
De eerste negentiende eeuwse wolkenkrabbers in New York
Newspaper Row, een schitterend historisch straatbeeld van New York aan het einde van de 19e eeuw. Links met koepel het New York World Building, in 1890 nog het hoogste gebouw van New York en hoogste kantoorgebouw ter wereld.
Located at the corner of Park Row and the now closed Frankfort Street, the New York World Building was the tallest of several high-rise structures built for major newspapers in the late 19th century. Commissioned by the famous editor Joseph Pulitzer and designed by the prolific architect George B. Post, the World (also known as Pulitzer Building) was the first building in New York to surpass the 284-foot spire of Trinity Church. It stretched 309 feet to the top of the lantern (measured from the steep grade of Frankfort Street rather than the main frontage on Park Row). The number of stories is disputed; estimates range from the 26 stories claimed by the World to the 16 or 18 suggested by recent scholars. Pulitzer placed his private office at the second level of the dome where he could easily look down on the other buildings of Newspaper Row. The paper used the lower floors and basements for its large presses and the sunlit top floors for copy-editing; the remainder were rented out to tenants, generating income for the World.
 
The structural system of the World Building was a hybrid “cage” frame. Steel framing was used to support the interior structure, but the exterior masonry walls contributed lateral stability and some vertical support. Columns embedded in the exterior walls carried the floor loads, transferring lateral forces between the frame and the masonry. The facade was red sandstone, brick and terra-cotta, with red and gray granite at the arched entryway. In 1890, the building’s height appalled some critics who called it “high-shouldered” and “hideous.” The World Building was demolished in 1955 for the expanded automobile entrance to the Brooklyn Bridge.

19th Century Skyscrapers

donderdag 8 juni 2006
hoog, hoger, hoogst [5]
Twee laat-negentiende eeuwse wolkenkrabbers in New York

Een van de eerste wolkenkrabbers in New York dateert nog uit de negentiende eeuw. In 1899 nam het 117 meter hoge Park Row Building de titel world’s tallest building over van zijn buurman St.Paul Building.

Park Row Building, 1899
Tot 1908 het hoogste gebouw ter wereld. Rechts St.Paul’s Building dat in 1898 nog deze titel droeg.
The 30-story Park Row Building was the tallest office building in the world from the time of its completion until the completion of the Singer Building in 1908. Built as a speculative office building by a syndicate of investors lead by August Belmont (also the entrepreneur behind the Interborough Rapid Transit Company (IRT), a private company responsible for the building and operation of the original subway line) the office block originally accommodated 950 offices and over 4,000 workers. It exploited the newly developed all steel-skeleton technology. The syndicate bought and consolidated seven smaller lots to create this large but very irregularly shaped site which lacked the corner lot. The exterior lacks the soaring profile and slender tower of the office buildings that would take the title of tallest building in the next decade, the Singer Building, Metropolitan Life Tower and Woolworth Building. The most distinctive elements of its design are the two three-story cupolas and four life-sized sculpted figures projecting from the fourth floor of the Park Row front. 
 
Bron: nyc-architecture.com
Nogmaals de kampioenen van 1898-1908 samen op een ansichtkaart.
The Park Row Building still stands today facing City Hall Park in lower Manhattan. Commissioned in 1896 by William Mills Ivins, the head of an investment group, the structure was built as speculative office space. It rises 386 feet to its cornice and 391 feet to the lanterns placed atop the structure; counting the four stories in the lanterns, the building is 30 stories tall. The interior could accommodate up to 1,000 offices, and was the home of the first IRT subway headquarters. Under the direction of architect R.H. Robertson and engineer Nathaniel Roberts, the building was under construction for over three years.
 
Bron: skyscraper.org

Een aardig overzicht van wolkenkrabbers in New York met actuele foto’s vind je hier

nyc-architecture.com | skyscraper.org

dinsdag 6 juni 2006
hoog, hoger, hoogst [4]
Drie historische wolkenkrabbers in New York

Wanneer je oude foto’s van Manhattan bekijkt, valt je onmiddellijk een wolkenkrabber op in de vorm van een reusachtige lantaarn. Dit was het Singer Building en het werd in hetzelfde jaar (1908) gebouwd als het huis waarin ik woon. Een jaar lang was het Singer Building het hoogste gebouw ter wereld. In 1909 werd het ingehaald door de Met Life Tower, die vervolgens weer werd overtroffen door het Woolworth Building in 1913.

lower Manhattan
Lower Manhattan omstreeks 1913
Met het Singer Building (1908) en de Met Life Tower, (1909) als hoogste gebouwen ter wereld.

Deze drie vroege wolkenkrabbers (Singer Building 1908, Life Met Tower 1909 en Woolworth Building 1913) werden gebouwd in een eclectische stijl, respectievelijk in neobarok, neorenaissance en neogotiek. In de jaren twintig en dertig ontwikkelt zich de strakke, klassieke wolkenkrabberstijl die samenvalt met de periode art-deco en nieuwe zakelijkheid.

singer building
Singer Building 1908-1968
Tot 1909 was dit het hoogste gebouw ter wereld. Zestig jaar later werd het gesloopt.
Lower Manhattan omstreeks 1923
De hoogste toren is het Woolworth Building (1913), helemaal rechts het Singer Building (1908) en de kolos helemaal links is het Barclay-Vesey Building (1923), resp. in neo-gotiek, neo-barok en art deco

nyc-architecture.com | Singer Building Gallery

zondag 28 mei 2006
hoog, hoger, hoogst [ 3 ]

Op skyscraperpage.com kun je zoeken met allerlei criteria naar meer dan 3500 wolkenkrabbers. Wanneer je een beetje over deze prachtige site gestruind hebt, valt op dat er de afgelopen 25 jaar ‘een explosie’ van hoge gebouwen is geweest, met name in Zuidoost Azië en China.

tot 1981
hoogste gebouwen ter wereld tot 1981

Tot 1981 stonden de hoogste gebouwen in Noord-Amerika en Europa zoals de CN-Tower, 457m. (Toronto), Sears Building, 452m. (Chicago), Ostankino Tele Tower, 385m. (Moskou), Empire State Building , 381m. (New York), Aon Center, 346m. (Chicago), John Hancock Center, 343m. (Chicago) en de Eiffel Toren, 300m. (Parijs)

De hoogten zijn overigens exclusief de antenne. De Twin Towers komen in dit overzicht niet meer voor. In 1971 verbraken ze het veertig jaar oude record van de Empire State Building maar werden een paar jaar later zelf weer overtroffen door het Sears Building in Chicago.

na 1981
hoogste gebouwen ter wereld na 1981

Na 1981 staan de hoogste gebouwen ter wereld bijna allemaal in Azië: Taipei 101, 508m. (Taipei), Petronas Towers, 452m. (Kuala Lumpur), 2 International Financial Center, 414m. (Hong Kong), Oriental Pearl Tower, 468m. (Shanghai), Jin Mao Tower, 420 m. (Shanghai) en Tuntex 85 Sky Tower, 348m. (Kaohsiung, Taiwan)

Over enkele jaren staat het hoogste gebouw ter wereld, de Burj Dubaj 810m! op het Arabisch schiereiland.

skyscraperpage.com

vrijdag 26 mei 2006
hoog, hoger, hoogst [ 2 ]

Een andere site met een volledig overzicht van wolkenkrabbers is skyscraperpage.com. Een mooiere site over dit onderwerp ben ik nog niet tegengekomen. Deze site munt vooral uit door de schitterende afbeeldingen waarin ruim 3500 (!) wolkenkrabbers op rij gezet zijn, ook die op dit moment nog in aanbouw zijn, zoals het Shanghai Financial Center in Shanghai (492 m.), de Freedom Tower in New York (541 m., op de plaats van het WTC), Busan Lotte Tower (494 m.) in Busan (Zuid-Korea) en Burj Dubai (810 m.) in Dubai. Je kunt zoeken op bouwjaar, land, stad, hoogte, enz. Een must see!

33 wolkenkrabbers
affiche met 33 wolkenkrabbers waarvan je ook een grote versie van bekijken kunt.

skyscraperpage.com

donderdag 25 mei 2006
hoog, hoger, hoogst [ 1 ]

Ik ontdekte deze week de website greatbuildings.com waar je een enorme collectie grote gebouwen aantreft, waaronder wolkenkrabbers. Er is een handige pagina waar je kunt zoeken op categorie, zoals bouwstijl, periode, soort gebouw, architect en constructietype. Ook is er een tijdlijn met wolkenkrabbers, van Monadnock Building (1889) tot Taipei 101(2004).

Taipei 101
Taipei 101 509 m. (2004)
Nu is het nog het hoogste gebouw ter wereld, maar dit record zal sneuvelen door de wolkenkrabbers die nu in Shanghai, Dubai en New York in aanbouw zijn.

greatbuildings.com

dinsdag 23 mei 2006
markante nederlandse architectuur
Onlangs verscheen het Jaarboek Architectuur in Nederland 2005-2006

Het Nederlands Architectuurinstituut in Rotterdam, dat elk jaar een jaarboek uitgeeft, toont op zijn website 101 markante stukken uit de collectie . Meer dan de helft dateert uit de periode 1910-1960 en dat is begrijpelijk. Want dit is het tijdvak van de Amsterdamse school, de Stijl en Nieuwe Zakelijkheid , stromingen die de Nederlandse architectuur een internationale naam hebben bezorgd. De site is mooi strak vormgegeven met harde kleuren, waarbij de vele architectuurstudies op vergeeld papier en met breekbare aquareltinten mooi contrasteren. Je kunt zoeken op verschillende criteria en elk item is voorzien van een literatuuropgave en een lijstje gerelateerde items zoals een biografie van de architect en de achtergronden bij de opdracht.

Het Nederlands Architectuurinstituut verwerft en beheert archieven op het gebied van Nederlandse architectuur. De webpresentatie 101 markante stukken biedt een selectie uit de rijke en gespecialiseerde collectie van dit instituut, dat met recht een schatkamer van de Nederlandse architectuur kan worden genoemd. Uit de depots zijn meer dan honderd collectiestukken voor u gelicht. Deze tekeningen, maquettes, boeken en foto’s zijn geselecteerd omdat ze bijzonder zijn, grappig, inventief, zeldzaam of gewoon erg mooi. Belangrijke en baanbrekende bouwprojecten komen aan bod, naast boeken met tips voor de inrichting van uw woning. Deze dwarsdoorsnede uit de collectie biedt u een overzicht van twee eeuwen bouwen aan Nederland.
NAi
Eigen Haard, 1917-1921
van de architect Michel de Klerk
Het complex dat woningbouwvereniging Eigen Haard tussen 1917 en 1921 liet bouwen aan de Zaanstraat in Amsterdam is een van de mooiste voorbeelden van zo’n arbeiderspaleis. De ontwerper ervan, architect Michel de Klerk, stond bekend als een virtuoos ontwerper onder de Amsterdamse School architecten. Volgens een onnavolgbaar intuïtief gevoel paste hij verschillende volumes, materialen, technieken en kleuren sterk contrastrijk binnen één bouwblok toe. Naast 102 woningen met 18 verschillende plattegronden zijn in het blok ook een schoolgebouw, een vergaderzaaltje en een postkantoor ondergebracht.
 
nai.luna.nl

101 markante stukken uit de collectie van het NAi

vrijdag 12 mei 2006
monument voor een dode man
gelezen: Metabletica van God van J.H.van den Berg

Metabletica van GodIn het boek Metabletica van God van J.H.van den Berg, staat een passage over de bouw van de nieuwe Sint Pieter in Rome (1506-1626) Om deze kolos te kunnen bouwen, moest eerst de Constantijnse basiliek worden gesloopt. Deze was gebouwd op de plaats waar de beenderen van Petrus lagen en stond er al vanaf 324, op dat moment dus al bijna 1200 jaar. Paus Julius II stelde Donato Bramante aan als bouwmeester en deze begon eerst als een waanzinnige te slopen. Wat onmiddellijk opvalt bij het ontwerp van Bramante, is dat hij centraalbouw voor ogen had. De nieuwe Sint Pieter zou het grondplan krijgen van een Grieks kruis (een kruis met gelijke armen). In tegenstelling met de oude basilicavorm zou er dus geen langwerpig schip meer zijn.

Bramante plattegrond
het ontwerp van Bramante met het grondplan van een Grieks kruis

Eigenlijk was Bramante’s ontwerp een ontwerp voor een grafkerk. Dit moment in de geschiedenis van de Kerk is niet zonder betekenis. De oude basiliek was nog verbonden met het vroege christendom, de nieuwe Sint Pieter werd een barokkerk in de geest van de contrareformatie, eerder een overrompelende moloch met theatrale effecten dan een ingetogen godshuis. Maar het contrast met de oude basiliek is volgens J.H. van den Berg nog groter: De basiliek was een sacrale ruimte die leidde naar het altaar van de Opgestane Heer, de nieuwe Sint Pieter was een monument voor een dode man.

basiliek van Constantijn tekening

de basiliek van Constantijn, 324-1506
De eerste Sint-Pieter werd gebouwd door Keizer Constantijn in 324, maar dit gebouw was tegen de zestiende eeuw in een zeer slechte staat. Paus Nicolaas V liet Bernardo Rossellino het gebouw opknappen, maar de pogingen werden al gauw gestaakt. In 1506 werd de oude basilica gesloopt en een nieuwe kerk ontworpen voor Paus Julius II. Na Bramante’s oorspronkelijke ontwerp, gebaseerd op het Griekse kruis, worden door de daaropvolgende hoofdarchitecten grotere en kleine veranderingen doorgevoerd. Wanneer Bramante sterft zijn slechts de funderingen voor het koor gelegd, en onder Rafaël’s leiding wordt het geheel weer gesloopt en opnieuw opgebouwd. Het schip wordt in zijn ontwerpen verlengd, waardoor alsnog een Latijns kruis ontstaat als grondvorm. De volgende bouwleider was Antonio de Sangallo, die voortborduurde op Rafaël’s ontwerp, maar desondanks een gedeelte van de kerk weer liet slopen. Als Sangallo in 1546 overlijdt, is men net begonnen met de absis en de bogen die de grote koepel zullen ondersteunen. Voor de vierde keer echter wordt de basiliek ontmanteld, wanneer Michelangelo de bouw overneemt. Hij gebruikt Bramante’s bouwtekeningen en bouwt de kerk in de vorm van een Grieks kruis. Het schip werd in 1615 alsnog uitgebreid door de architect Carlo Maderno, omdat de kerk groter moest worden dan oorspronkelijk gepland. Na deze verlenging is het schip veertig meter lang. Veel van de interne decoraties, waaronder het reusachtige baldakijn onder de koepel, zijn gemaakt door de Italiaan Bernini, die ook elders in Rome veel sporen heeft nagelaten. Momenteel bevinden zich in de Sint-Pieter 395 beelden, 44 altaren en 135 mozaïeken. De Sint-Pieter heeft een oppervlakte van 23.000 vierkante meter, en biedt ruimte aan ongeveer 50.000 mensen.
 
Bron: nl.wikipedia.org

De bouwgeschiedenis van de Sint Pieter was zeer bewogen. Na Bramante werd Raphael aangesteld als architect en hij wijzigde het ontwerp ingrijpend. Omdat de kardinalen graag processies wilden, bepleitten zij een kerk met een schip. Raphael werd opgevolgd door de architecten Sangallo en Michelangelo. Deze laatste ontwierp niet alleen de imposante koepel, maar ging ook weer zoveel mogelijk terug naar het oorspronkelijke ontwerp van Bramante, zodat het schip weer kwam te vervallen. Na zijn dood werd hij opgevolgd door Fontana, mar het was onder Maderna dat de nieuwe Sint Pieter zijn uiteindelijke gestaalte kreeg.

plattegrond Sint Pieter
het uiteindelijke grondplan van Maderna
Sint Pieter
de basiliek Het complete verhaal over het meest kostbare bouwwerk aller tijden. James-Charles Noonan vertelt in De Basiliek over de zeventien eeuwen omspannende geschiedenis van de unieke cultuurschat die het hart vormt van de machtigste kerk ter wereld.
 
Noonan vertelt over de oude Sint-Pieter - door Constantijn in de vierde eeuw gebouwd - en de nieuwe Sint Pieter, verrezen in de zestiende eeuw en gefinancierd met de door Luther zo gehate aflaten. Hij beschrijft niet alleen de zeventien eeuwen durende geschiedenis van het bouwwerk en zijn wonderbaarlijke archtitectonische eigenschappen, maar ook degenen die de bouw mogelijk maakten.
 

de oude basiliek van Constantijn | Sint-Pietersbasiliek | plattegrond van de Sint Pieter

vrijdag 5 mei 2006
de architectuur van het geluk
De kleur van de muren, de soort vloerbedekking, het behang in de slaapkamer of het ontwerp van een bank mag onbelangrijk lijken, maar het uiterlijk en de uitstraling van onze huizen en interieurs zijn wel degelijk van groot belang voor ons geluk en welzijn.
 
In De architectuur van geluk beschrijft Alain de Botton de wensen en eisen die wij voor onze huizen hebben. Hij neemt de lezer mee op een reis door de esthetiek van de westerse en oosterse beschavingen en stelt vragen als: waarom verschillen mensen en volken zoveel in smaak? Kan een prachtige omgeving ons gelukkiger maken? Een goed ontwerp en smaakvolle inrichting kan wel degelijk ons gevoel beïnvloeden, ondanks onze grote onderlinge verschillen. Geluk zit ook in een mooie stoel of een fraai kozijn.
 
Bron: postorderboekhandel.nl

Alain de Botton (1969) is sinds de publicatie van Proeven van liefde (1994) al snel een van de meest geliefde vertaalde auteurs geworden. De scherpzinnige en intelligente wijze waarop hij zijn originele ideeën verwoordt hebben hem een grote schare fans bezorgd. Van Alain de Botton verschenen tot nu toe zeven boeken waaronder De troost van de filosofie en Statusangst.

the architecture of hapiness
Interview over zijn nieuwste boek in filosofiemagazine.nl

dinsdag 2 mei 2006
science fiction

Ruim een jaar geleden, op 15 april 2005, is in Dubai begonnen aan de bouw van wat de hoogste wolkenkrabber ter wereld moet worden.

burj dubai
Men verwacht dat Burj Dubai hoger wordt dan 750 meter en 200 verdiepingen gaat krijgen. Dat is dubbel zoveel als de huidige recordhouder, de Sears Tower in Chicago (108 verdiepingen).
The goal of Burj Dubai is not simply to be the world’s highest building. It’s to embody the world’s highest aspirations. Burj Dubai looks different depending on where you’re standing. For those living nearby, it is a shining accomplishment – tangible proof of Dubai’s central role in a growing world. For those standing in other global capitals, it is a shining symbol – an icon of the new Middle East: prosperous, dynamic, and successful. In fact, Burj Dubai is both. It is a fact – an unprecedented example of international cooperation – and a symbol – a beacon of progress for the entire world. It is not by chance that it is being built in Dubai. In less than thirty years, this city has transformed itself from a regional center to a global one. This success was not based on oil reserves, but on reserves of human talent, ingenuity and initiative. A vision this bold requires visionaries. Creating the centerpiece for a new world capital attracted the world’s most esteemed designers, developers and builders. One of them is the tower’s architect, Adrian Smith. As a consulting design partner at Skidmore, Owings and Merrill – the global leader in creating supertall structures – Adrian Smith has had a hand in several of the world’s tallest buildings. With Burj Dubai, he – and the world – will surpass them all.
burj dubai
De fundamenten zijn gelegd

burjdubai.com

maandag 1 mei 2006
75 jaar
Het Empire State Building bestaat vandaag precies 75 jaar

Het Empire State Builing is twee weken ouder dan mijn moeder en 379 meter langer. Op 13 mei 2000 was ik de na Benito Mussolini , Fidel Castro, Lassi en andere vip’s de zoveel miljoenste bezoeker die bovenop een kijkje ging nemen.

de eerste verdiepingen in 1930
De eerste 16 verdiepingen in het voorjaar van 1930. Een jaar later zou het ESB met 102 verdiepingen nog veertig jaar lang het hoogste gebouw ter wereld zijn.
Het Empire State Building is gebouwd naar aanleiding van een “competitie” tussen Walter Chrysler, van de Chrysler Corporation, en John Raskob, oprichter van General Motors. Het doel van de competitie was om te zien wie het eerst het hoogste gebouw ter wereld kon bouwen. Om de strijd te winnen zocht John Raskob in 1929 een groep investeerders bij elkaar en samen hebben zij de opdracht gegeven tot de bouw van deze wolkenkrabber.
 
Op 22 januari 1930 werd kon al worden begonnen met de bouw van de 381 meter hoge toren en mede door de gedrevenheid van de bouwvakkers was het gebouw al klaar op 1 mei 1931, dit was ruim voor de geplande datum.
 
Op diezelfde dag opende toenmalig president Herbert Hoover het gebouw door vanuit zijn kantoor (in Washington D.C.) op een knop te drukken waardoor de lichten van het Empire State Building aan gingen. In 1945 heeft het gebouw ernstige schade opgelopen doordat er tijdens zeer dichte mist een bommenwerper tegen de muur van de 79e verdieping aanvloog.
 
Het gebouw is vanaf 1931 tot de bouw van het World Trade Center in 1971 het hoogste gebouw ter wereld geweest. Nadat het World Trade Center door de terroristische aanslagen op 11 september 2001 werd vernield is het Empire State Building weer het hoogste gebouw van de stad.
 
Bron: nl.wikipedia.org
arbeider

Overigens lezen we op de official website dat de spits van het ESB gisterenavond oranje verlicht was:

Orange/Orange/White
“NYC Goes Orange"/Food Bank for NYC
22nd Anniversary/Food Bank of NYC
Anniversary of Food Bank for NYC
ASPCA’s 140th Anniversary
Netherlands’ Queens Day
Walk to End Domestic Violence
 
Bron: esbnyc.com/tourism/tourism_lightingschedule

Official Website | bouwfoto’s 1930/1931 | virtual tour

vrijdag 17 maart 2006
toch toegankelijk
Rijksmuseum under (re)construction,
virtueel bezoek 24 uur per dag mogelijk

Toen de Educatieve Dienst van het Rijksmuseum in 1998 het virtuele museum ARIA in gebruik nam, ben ik direct gaan kijken. Dat moest toen nog ter plekke omdat het op een intern netwerk draaide. Je zat daar dan in een ruimte achter de Nachtwacht op een monitor te kijken, bizar eigenlijk. Inmiddels kun je met ARIA vanuit je luie stoel thuis, zoals het dus hoort, het Rijkmuseum bezoeken. Altijd handig, nu het grootste deel van het Rijksmuseum nog tot 2008 gesloten is en veel kunstwerken op reis zijn.

Het Rijksmuseum Amsterdam is met bijna 1 miljoen voorwerpen het grootste museum voor kunst en geschiedenis in Nederland. Het bekendste collectie-onderdeel is de Nederlandse schilderkunst uit de 17de eeuw, met 20 Rembrandts en veel andere topstukken zoals Johannes Vermeer, Frans Hals en Jan Steen.Tijdens de renovatie (2003-2008) toont het Rijksmuseum in de Philipsvleugel meer dan 400 Meesterwerken uit de Gouden Eeuw. Grote delen van de overige collectie zijn tijdelijk op Reis.
Het Rijksmuseum na de voltooiing in 1885

Ook al is het Rijksmuseum (behalve de Philipsvleugel) voor jaren gesloten, op de website is de verbouwing uitstekend te volgen aan de hand van maandelijkse webvideo’s. Hier kun je zien hoe men bij deze verbouwing zoveel mogelijk weer het oorspronkelijke ontwerp van Cuypers probeert te reconstrueren.

Presentatietekening van het definitieve ontwerp voor het Rijksmuseum, 1880, met handtekening van Cuypers en van de minister.

Cuypers en het Rijksmuseum [archief NAi]

woensdag 1 maart 2006
architectuurvisioenen
De Duistere Steden van tekenaar François Schuiten

Wanneer je laatst nog de verfilming van de Ontdekking van de Hemel hebt gezien, is je opgevallen dat de hemel van Mulish ontworpen is door Piranesi. Zijn architectonische fantasieën hebben in de 20ste eeuw veel navolging gekend bij filmmakers en architecten. Van Metropolis tot Gotham City. Ook in het beeldverhaal heeft het architectuurvisioen vorm gekregen. Het mooiste beeldverhaal waarin decors de hoofdrol spelen, vind ik de reeks de Duistere Steden van de Belgische tekenaar François Schuiten. Hij concentreert zich op misschien wel de meest opwindende episode uit de architectuurgeschiedenis, toen neostijlen, art nouveau en art deco de hemel inschoten, de tijd waarin de klassieke wolkenkrabbers ontstonden tussen grofweg 1905 en 1930.

Schuiten
De reeks speelt zich af op de z.g.n. Tegenaarde, een hypothetische, vanaf de aarde onzichtbare planeet die de baan van de aarde volgt maar diametraal aan de andere kant van de zon ligt. Toch is de wereld van de Duistere Steden in veel opzichten eerder een vervormde afspiegeling van onze eigen aarde. De reeks heeft kenmerken van een alternatieve geschiedenis, waarin de uitwerking van een alternatieve technologische en architectonische ontwikkeling wordt verkend. Stuk voor stuk zijn de steden imposante bouwwerken vol gigantische wolkenkrabbers. Het toneel wordt gedomineerd door zeppelins, luchtballonnen en andere veelal in onbruik geraakte vervoermiddelen.
 
Zoals de naam al aangeeft, bestaat de wereld van de Duistere Steden (in de reeks zelf meestal Het Continent genoemd) vooral uit steden; van een leven op het platteland schijnt nauwelijks sprake te zijn. Het aantal steden is bovendien beperkt: er wordt gerefereerd aan een aantal grote tot zeer grote steden en enkele kleinere, maar niet meer dan hooguit enkele tientallen in totaal. Sommige van deze steden zijn duidelijk gebaseerd op of verwant aan een stad in de echte wereld (Brüsel, Pâhry, Københaven), andere vertegenwoordigen eerder een idee, stijl of concept (Blossfeldtstad, Urbicande, Xhystos, Mylos, Galatograd).
( … )
De stijl van de Duistere Steden is rijk en zeer gedetailleerd. Indrukwekkend zijn de enorme wolkenkrabbers die de steden kenmerken. Elke stad is bovendien geënt op een esthetische stroming, zoals de Art Nouveau in het geval van Xhystos en de Art Deco en de Bauhaus in het geval van Urbicande. Ook de kleding van de personnages is geheel in de sfeer van het begin van de twintigste eeuw.
 
Bron: nl.wikipedia.org

ebbs.net | schuitenpeeters.beeldbeeld | urbicande.be

zaterdag 4 februari 2006
de bazel
Gemeentearchief Amsterdam verhuist naar de Vijzelstraat

Wanneer ik in de jaren zeventig als kind met mijn ouders meeging naar Amsterdam, reden we altijd door de Vijzelstraat naar het centrum. Daar passeerden we dan het reusachtige gebouw van de Nederlandsche Handels Maatschappij gebouwd tussen 1920 en 1926 en ik voelde me er altijd onbehagelijk bij. Te groot, te ongenaakbaar, te gesloten.

De BazelVeel later toen ik mij in theosofie begon te verdiepen, ontdekte ik dat dit monolitische gebouw geconstrueerd is volgens theosofische principes. De architect en theosoof K.P.C. de Bazel (1869-1923) [zie foto] liet zich o.a. inspireren door hindoeïstische tempelbouw. Het gebouw wordt overigens in de volksmond genoemd naar zijn schepper. Maar de Amsterdammers hebben wellicht nog om een andere reden gekozen voor deze naam: door zijn ritmische opbouw van verschillende kleuren steen en inspringingen maakt de monoliet een indruk van gebazel in de ruimte.

De Bazel
De Bazel wordt het nieuwe onderkomen van het Gemeentearchief Amsterdam
Architect K.P.C. de Bazel ontwierp in 1920 het nieuwe hoofdgebouw van de Nederlandsche Handel-Maatschappij in de Vijzelstraat. Het enorme bouwwerk vult de hele ruimte tussen de Herengracht en de Keizersgracht. Het gebouw is 31 meter hoog. Doordat de gevels aan de bovenzijde trapsgewijs terugwijken, wordt die enorme hoogte een beetje verdoezeld. De lange gevel aan de Vijzelstraat heeft 5 vooruitspringende partijen, die ook in de twee inspringende bovenste verdiepingen terugkomen. De muren hebben een patroon van afwisselend baksteen en natuursteen. Bij dit bouwwerk, dat als het belangrijkste gebouw uit de jaren twintig en als het grootste van de door De Bazel verwezenlijkte projecten beschouwd kan worden, werden opnieuw veelvuldig Egyptische en Assyrische motieven toegepast.
 
Het ruim 100 m. lange gebouw is voorzien van een betonskelet dat, in tegenstelling tot Berlages kantoorgebouw voor De Nederlanden van 1845 in Den Haag (1930), door een omkleding van natuur- en baksteen aan het gezicht is onttrokken. Als gevolg van gelukkig gekozen verhoudingen maakt de lange voorgevel een levendige indruk. Deze indruk wordt nog versterkt door het afwisselend gebruik van natuur- en baksteen en door de rijke toepassing van beeldhouwwerk. De Bazel maakte de voltooiing van het bouwwerk, in 1926, niet meer mee.
 
Bron: stationsweb.brinkster.net
Ingang
De ingang met aan weerszijden beelden die Europa en Azië symboliseren

Het grootste gemeentearchief ter wereld, het gemeentearchief van de stad Amsterdam, gaat verhuizen naar dit voormalige bankgebouw. Op de website van het gemeentearchief staat een mooie fotopresentatie van het gebouw in 1926

gemeentearchief.amsterdam.nl

vrijdag 6 januari 2006
nostaligie vs. ostalgie

Een van de symbolen van de DDR, het Palast der Republik gaat nu echt gesloopt worden. Na jarenlange discussies heeft men in 2002 besloten het Stadtschloss van de Hohenzollern te herbouwen. In februari 1945 werd het gebombardeerd en brandde het volledig uit. De toenmalige DDR-regering heeft later besloten de ruines te slopen.Het historische gebouw vertegenwoordigde 500 jaar Pruisische geschiedenis en voor deze herinnering was in de klasseloze heilstaat geen plaats. Na de Duitse eenwording van 1990 wordt het Duitse verleden, dus identiteit, weer overal opgegraven of gereconstrueerd. Niet alleen in Dresden of Potsdam maar ook in het hart van Berlijn.

Palast der Republik am Schlossplatz
Het Palast der Republik, 1976 - 2006

De sloop van het uit 1976 daterende Palast der Republik roept echter veel weerstand op bij hen die juist de DDR-identiteit willen behouden. De live webcam die de sloop dit jaar elke minuut gaat registreren, noemen ze een smakeloze live-executie.

De sloop van het Palast kost 8 miljoen en de herbouw van het Stadtschloss gaat 1,3 miljard kosten. Dat geld is er nog niet. Maar net als de meeste Dresdenaren die hun Frauenkirche zagen herrijzen, geloven veel Berlijners dat over 15 jaar het Stadtschloss er na 75 jaar weer gewoon staat.

Berliner Stadtschloss
Het Berliner Stadtschloss in 1936
Het meest opvallende gebouw in Berlijn is 500 jaar lang het “Stadtschloss”geweest. Als hoofdgebouw van de residentie domineerde het het eiland in de Spree en het historische stadshart tussen “unter den Linden”en de Brandenburger Tor. En het vervulde al die rollen die je van een middelpunt mag verwachten; het was immers niet het feodale, voor de burgers ontoegankelijke, bolwerk van de vorst, Met zijn vrij toegankelijke binnenplaatsen en de daar georganiseerde kerstmarkt was het steeds een deel van de openbare ruimte.
 
Dit slot werd op 3 februari 1945 overdag door een eskader van ongeveer 800 bommenwerpers en 1000 begeleidende jachtvliegtuigen gebombardeerd en het brandde in 3 dagen geheel af. In de waan dat hij een nieuw Duitsland, dat zich van de Duitse geschiedenis kon distantiëren, op kon bouwen, liet de Secretaris Generaal van de Oost-Duitse communistische partij Walter Ulbricht de restanten van het slot afbreken. Op de leeggekomen plek liet hij een plein inrichten om parades af te nemen. Deze wond in het hart van Berlijn heeft zich tot op heden niet gesloten.
 
Bron: berliner-stadtschloss.de
Berlin 1939
Berlijn aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog voor de verwoesting.
Het Stadtschloss ligt rechts tegenover de Dom.

Zehn Argumente für die Rekonstruktion des Berliner Schlosses

dinsdag 3 januari 2006
romanogotiek aan de Lahn
Gisteren met Patrick bezocht: de Dom van Limburg a/d Lahn

Deze kerk is een klassiek voorbeeld van romanogotiek. Met deze term wordt de overgangsstijl tussen romaans en gotiek aangeduid.

dom limburg an der lahn
De St.Georg in Limburg an der Lahn, gebouwd in de eerste helft van de 13e eeuw
Door de korte bouwtijd (ongeveer 25 jaar) en doordat de kerk sinds de wijding van het koor in 1235 vrijwel onaangetast bleef, geldt de Dom (officieel Pfarrkirche St. Georg und Nikolaus) als schoolvoorbeeld van Duitse bouwkunst tijdens de overgang van Romaanse naar gotische stijl. De invloed van Keulse Romaanse kerken (vooral de St. Gereon) is duidelijk herkenbaar aan de versieringen op de torens en de dwerggalerijen aan de achterzijde. Ook de basilicavorm herinnert aan de Keulse bouwwerken.
 
Een aantal elementen kondigt echter al de komst aan van de gotiek. De onbekende architect van deze kloosterkerk kende waarschijnlijk de toentertijd zeer moderne kathedraal van het Franse Laon. Het interieur van de dom toont net als die kathedraal tribunes en territoria (siergalerijen) boven elkaar. In zuiver Romaanse kerken ontbreekt het territorium. Samen met het voorzichtige gebruik van spitsbogen zorgt zo’n extra verticaal element voor een gotische indruk. Uit Laon werd eveneens de grote rozet boven het westelijke portaal overgenomen, een ander gotisch stijlelement. Het aantal van zeven torens op de kerk verraadt de getalssymboliek, die in de Late Middeleeuwen steeds belangrijker werd.
 
Bron: touringcarchauffeur.info
 
 

LaonHet interieur van de kathedraal van Laon met zijn vierdelige opstand heeft de bouwmeesters van Limburg geinspireerd. In het romaans ontbreken nog de siergallerijen die zo typerend zijn voor de gotiek. Boven de zuilengallerij van het middenschip bevindt zich een open gallerij, vervolgens een zgn. ‘blind’ triforium en tenslotte volgen de ramen of lichtbeuk.
 
Deze lichtbeuk wordt in de gotiek steeds hoger opgerekt. Dat wordt mogelijk gemaakt door de luchtbogen aan de buitenzijde die de druk van het kruisgewelf opvangen en afvoeren naar vertikale steunberen. Vaak worden dubbele luchtbogen toegepast zodat de druk wordt verdeeld en het schip nog hoger opgetrokken kan worden.

Beauvais
luchtbogen St Pierrre, Beauvais
Het hoogtepunt van de gotiek wordt letterlijk bereikt met de Saint Pierre van Beauvais. Het schip heeft een hoogte van 30 meter en het koor is met 48,5 meter het hoogste ter wereld.

Limburger Dom | gothic architecture | romanogotiek in Nederland

dinsdag 30 november 2004
Palladio
vandaag 496 jaar geleden geboren:
Andrea Palladio, 30 november 1508
Andrea Palladio, geboren als Andrea di Pietro della Gondola in 1508 te Padua, zal pas over Vicenza naar Venetië komen. Hij nam dus een omweg die hem niet alleen in contact zou brengen met een ‘verlichte’ adel, maar die hem ook naar Rome zou leiden, waar hij met de overblijfselen van een antieke cultuur zou worden geconfronteerd. In Vicenza zou hij grootse paleizen ontwerpen die niet alleen allure moesten geven aan hun bewoners, maar die tevens de principes van een nieuwe architectuur moesten vastleggen. Vrijwel geen enkel paleis zou echter worden voltooid. Het zijn ruïnes gebleven van ambities en aspiraties. Niettemin zijn er weinig architecten die zo’n ontzettend stempel hebben weten te drukken op de architectuurdiscipline als Palladio.
Andrea Palladio
Villa Rotunda bij Vincenza,
omstreeks 550
Gevangen tussen de strijd van aanhangers van een moderniteit en van een traditie zou hij een architectuur codificeren die enerzijds elementen van verstarring en anderzijds van verluchtiging laat zien. Een architectuur die zich verre houdt van enig soort van intellectualisme, maar die toch uitdrukking geeft aan het intellectualisme van zijn tijd. Vanuit periferische centra tast zijn werk het echte centrum van de macht aan. Zeker in de lagunestad, waar Palladio moest concurreren met de Romeinse architect Jacopo Sansovino, die het plein van San Marco een definitieve vorm zou geven. Maar de kerk San Giorgio Maggiore loert in de verte en uiteindelijk zal Palladio de autoriteit van Sansovino ondermijnen en door zijn kerken Venetië omsingelen.
 
Bron: bk.tudelft.nl

Palladio’s Italian Villas | andrea-palladio.de

johannes@mimesis.nl

HTML Hit Counters
eXTReMe Tracker

het numineuze www.griffioen-beelden.nl

www.gerdrenshof.com

www.vanleestantiek.com

nl.orthodoxlogos.com

comics grafische vormgeving en webdesign muziek tekeningen en illustraties wetenschap taal & poëzie Rusland religie geschiedenis filosofie film boeken orthodoxie schilderkunst architectuur fotografie