De Amerikaanse pulpmagazines uit de jaren ‘20, ‘30 en ‘40 hadden in de negentiende eeuw hun voorlopers in de penny dreadfuls en dime novels, gedrukt op goedkoop krantenpapier. In tegenstelling tot de glossy die bestemd was voor de salontafel, was het pulpblaadje voorbestemd om op broeierige en duistere plekken te belanden. In burgerlijke huishoudens werd de ranzige inhoud sterk afgekeurd en de blaadjes moesten meestal verstopt worden. Lectuur voor de onderbuik met een weinig subtiele mix van sex, science fiction, misdaad en horror.

In de Verenigde Staten was er voor de Tweede Wereldoorlog een wildgroei aan pulpmagazines. Ga eens googlen op afbeeldingen met namen als ‘Adventure, Amazing Stories, Black Mask, Planet Stories, Spicy Detective, Startling Stories, Thrilling Wonder Stories‘, of ‘Weird Tales’ en je krijgt schermen vol pulpcovers uit de jaren ‘20, ‘30 en ‘40 Naast pulpromans had je ook pulp comics, bijvoorbeeld Flash Gordon, Fu Manchu, Buck Rogers en natuurlijk de superheroes van Marvel. Na de oorlog kregen de pulp magazines steeds meer concurrentie van de televisie en rond 1950 was hun bloeitijd voorbij.

De U-straal
In 1943 tekende de Brusselse striptekenaar Edgar P. Jacobs (vooral bekend van Blake en Mortimer) de science fiction strip De U-straal.
Ik las deze klassieker van het Europese beeldverhaal toen ik een jaar of veertien was. Edgar Jacobs had de Amerikaanse strip Flash Gordon als voorbeeld genomen en liet zijn helden ook op een andere planeet ronddwalen, in duistere jungles tussen afschrikwekkende prehistorische monsters. Dat was in Amerika een beetje mode in die tijd, zullen we maar zeggen.

Ook in King Kong zien we dezelfde setting. Voor de remake uit 2005 van Peter Jackson was het een mooie gelegenheid om de special effects uit Jurrasic Parc nog eens uit de kast te trekken, maar ditmaal humoristisch gebruikt, alsof je naar een computerspelletje kijkt. King Kong is een film die je moet zien als een fotorealistisch stripverhaal. Dat geldt ook voor het origineel uit 1933.

Verwacht in 3D stripverhalen als Batman, Spiderman en King Kong uitsluitend onzinnige oppervlakte en actie en vooral geen diepgang en bezinning, dat bespaart veel ergernis. Ze bieden het platte vermaak van een computer game: adembenemende virtuele werelden, onwaarschijnlijke acties en veel sensatie.

pulp [ nl.wikipedia.org ] | King Kong

Ook al is deze Hitchcock-klassieker bijna een halve eeuw oud, in Bodega Bay, honderd kilometer ten noorden van San Francisco, leeft de film nog altijd. Aanstaand weekend komt Tippi Hedren (inmiddels 80) voor een signeersessie weer eens naar de baai die haar in 1963 wereldberoemd maakte.

bodegabay.com | filmlocaties in Bodega Bay

Als je net zoals ik eerst Cinema Paradiso (1988) of Maléna (2000) van Giuseppe Tornatore hebt gezien en daarna pas Amarcord, dan weet je zeker dat Tornatore deze Fellini gezien moet hebben. En dat hij net als Fellini de verhalen van Pirandello moet hebben gelezen. Deze films zijn typische coming-of-age-tales die zich afspelen tegen het decor van een plaatselijke gemeenschap. In plaats van dat er een lineair verhaal met een plot wordt verteld, is er een aaneenschakeling van herinneringen, dikwijls vermengd met dromen en seksuele fantasieën die in luchtige sketches verpakt zijn. Hoe vulgair deze soms ook mogen zijn, bij Fellini tillen de rare typetjes, het schilderachtige camerawerk en de symbolistische poëzie de sketches moeiteloos boven de Benny Hill Show uit.

Amarcord is gefilmd vanuit het perspectief van Titta Biondi en haalt herinneringen op aan Fellini’s jeugd in het Rimini van de dertiger jaren. Een jaar lang volgen we het wel en wee van Titta en de plaatselijke gemeenschap. In Amarcord richt een van de figuren zich rechtstreeks tot het bioscooppubliek en wordt zo de verteller van de film. Het zogenaamde ‘doorbreken van de vierde wand’ is een van Fellini’s handelsmerken geworden. Dit principe herhaalt zich in E la Nave va uit 1983. Deze film kondigt zich overigens in Amarcord al aan in de scene met het ocenaanschip. Fellini vond het helemaal niet erg dat zijn films vaak op elkaar leken. “Ik kan mijn films niet van elkaar onderscheiden. Voor mijn gevoel heb ik altijd dezelfde film gedraaid.”

Amarcord [ moviemeter.nl ]

Ademloos heb ik zaterdagnacht naar deze magische film van Franka Potente uit 2006 gekeken. Der die Tollkirsche ausgräbt is een ‘Neo-Stummfilm’ uit de eenentwintigste eeuw, net als de Argentijnse film La Antena uit 2007. Met digitale beeldmontage en manipulatie kunnen filmbeelden antiek gemaakt worden en krijgen ze een hoogbejaard uiterlijk. Maar voor een film ben je er dan nog lang niet. De acteurs moeten bewegen en acteren zoals er in stomme films bewogen en geacteerd werd. De interieurs moeten het tijdsbeeld van 100 jaar geleden oproepen. En bovendien moeten de acteurs zoals in het varietétheater expressief geschminkt zijn. De karakters zijn nooit realistisch, eerder grotesk: de dames hebben een bleke, bijna witte teint en donkere lipstick, de heren hebben eyeliner en vaak een uitbundige snor.

Wanneer dit allemaal klopt en je in de illusie bent dat je naar een film uit 1919 kijkt, kun je de magische, surrealistische werkelijkheid van de expressionistische stummfilm in de eenentwintigste eeuw voor iets nieuws gebruiken. Der die Tollkirsche ausgräbt is een perfecte reconstructie van de werkelijkheid van de expressionistische stummfilm en toont binnen dat kader de magie van ‘de gelijktijdigheid van het ongelijktijdige.’

aus der Berliner Zeitung:
 
„Ihr Film ist in jeder Hinsicht ein Unikum. Vierzig Minuten, ohne Worte und schwarz-weiß, inszeniert wie ein klassischer Stummfilm mit chaplinesken Verwicklungen. Die surreale Familiengeschichte, in der ein Punk in die Kaiserzeit fällt, ist mehr als die Realisierung einer Sommeridee. Es ist die Liebeserklärung der Schauspielerin an das Kino und ein Beweis ihrer vielen Talente.“
 
Bron: tollkirsche-derfilm.de/inhalt.html

tollkirsche-derfilm.de

Na de “cavalry trilogy” Fort Apache (1948), She Wore a Yellow Ribbon (1949), and Rio Grande (1950) met John Wayne maakte regisseur John Ford Wagon Master. De film vertelt het verhaal van een groep mormonen die onder begeleiding van drie wagon masters met huifkarren westwaarts trekt. De reis van de wagon train door de Amerikaanse wildernis wordt schilderachtige in beeld gebracht. Daarbij wordt de sfeer nog eens versterkt door de soundtrack met liedjes als “Chuckawalla Swing” en “Wagons West Are Rolling” van Stan Jones. Deze staan overigens ook op de CD Wagons West van The Sons of the Pioneers. John Ford beschouwde Wagon Master aan het eind van zijn leven als zijn favouriet. In de jaren vijftig volgde een televisieserie onder dezelfde naam.

John Ford became best known for his Westerns, of which he made dozens through the1920s, but he didn’t achieve status as a major director until the mid-’30s, when his films for RKO (The Lost Patrol [1934], The Informer [1935]), 20th Century Fox (Young Mr. Lincoln [1939], The Grapes of Wrath [1940]), and Walter Wanger (Stagecoach [1939]), won over the public, the critics, and earned various Oscars and Academy nominations. His 1940s films included one military-produced documentary co-directed by Ford and cinematographer Gregg Toland, December 7th (1943), which creaks badly today; a major war film (They Were Expendable [1945]); the historically-based drama My Darling Clementine (1946); and the “cavalry trilogy” of Fort Apache (1948), She Wore a Yellow Ribbon (1949), and Rio Grande (1950), each of which starred John Wayne. My Darling Clementine and the cavalry trilogy contain some of the most powerful images of the American West ever shot, and are considered definitive examples of the Western.

The westerns of John Ford

La Grande Bouffe is zo’n typische film uit het begin van de jaren ‘70 waarin het publiek geshockeerd moest worden. Bijna veertig jaar later verbazen we ons erover dat men destijds zo geschokt kon worden door dergelijke films. Blijkbaar zijn we zo aan de expliciete seks en het geweld gewend geraakt dat we op dit vlak zijn afgestompt. Anno 2010 blijft er nog heel weinig over van La Grande Bouffe, of je moet de lange scheten van Picolet ontzettend leuk vinden. Met een quasi-diepzinnige beschouwing over deze ’satire op de consumptiemaatschappij’ wordt de film niet gered. Maatschappijkritiek waarbij ons ‘een spiegel wordt voorgehouden’ ontaardt meestal in het ‘over the top’ tillen van datgene wat kritiek behoeft. Amusementswaarde lijkt daarbij belangrijker dan reflectie. Eigenlijk gaat het in deze film gewoon om het veroorzaken van een schandaaltje én het bieden van het allerplatste vermaak: vreten, neuken en scheten laten. En aan het eind is iedereen dood. De meeste filmcritici durven het nog steeds niet aan om films als ‘La Grande Bouffe‘, ‘Turks Fruits‘ of ‘A Clockwork Orange‘ te ontmaskeren als puberale films die over hun houdbaarheidsdatum heen zijn.

La Grande Bouffe [ imdb.com ]

Lord of War geeft een inkijk in de smerigste handel ter wereld. Nicolas Cage speelt de Russische Amerikaan Yuri Orlov die schatrijk wordt met illegale wapenhandel. Hij wordt daarbij achtervolgd door zijn geweten en de sterkste scenes uit de film zijn de momenten van innerlijke worsteling. Aan het eind van de film lijkt de stem van zijn geweten gesmoord en geeft de voiceover ons een “wijze les” : Never go to war. Especially with yourself. Overigens is de personage van André Baptiste deels gebaseerd op Charles Taylor die in Scheveningen gevangen zit wegens oorlogsmisdaden.

Lord of war [ imdb.com ]

Zomergast Mensje van Keulen koos negen jaar geleden al eens voor een fragment uit deze inktzwarte komedie van Todd Solondz uit 1998. Happiness riep bij mij American Beauty en Magnolia (beiden uit 1999) in de herinnering maar ook Il più bel giorno della mia vita uit 2002, wel eens ‘de Italiaanse Festen‘ genoemd. Ook Happiness duikt achter de schone schijn en registreert genadeloos. Solondz balanceert tussen medelijden en walging, het ontroerende en het groteske. Het pijnlijke en ongemakkelijke wordt regelmatig hoog opgevoerd waarna we ons met een schaterlach mogen bevrijden. Zwarte komedies lopen altijd het gevaar te gaan drijven op sarcasme, maar Happiness is zeker niet compassieloos. Hoe dan ook: de afdronk blijft bitter.

Happiness [ toddsolondz.com ] | Happiness [ imdb.com ]

Schrijver Maarten ‘t Hart koos afgelopen zondagnacht na Zomergasten voor de film Nosferatu van Werner Herzog uit 1979. Deze film leunt zwaar op de klassieker Nosferatu, eine Symphonie des Grauens van Friedrich Wilhelm Murnau uit 1922. Een paar sterke scenes uit het origineel heeft Herzog zelfs letterlijk geciteerd. Het tijdsbeeld van de Biedermeier wordt in deze film mooi samengeweven met het gestyleerde beeld van de expressionistische film. Isabelle Adjani die de rol van Lucy speelt, lijkt wel een filmdiva uit 1915. Dat wordt nog eens versterkt door de sjabloonachtige weergave van emoties.

Nosferatu van Werner Herzog en de gothic novel van Bram Stoker uit 1897 zijn verschillend, maar toch is de essentie van het vampierverhaal hetzelfde. Net als bij de versie van Francis Ford Coppola uit 1992 heeft het verhaal mij weer aan het denken gezet. Dracula is de afgelopen honderd jaar meer dan 200 keer verfilmd, waardoor het een cliché geworden is dat het publiek heeft afgestompt. Maar Herzog probeert weer tot de kern van het verhaal door te dringen en vertelt het op een trage, bijna meditatieve manier. De score van o.a. Popol Vuh versterkt de sfeerbeelden. Gemakkelijke schrikeffecten laat Herzog achterwege. Voor veel horrorliefhebbers mag deze film misschien saai zijn, maar hij kruipt wél onder de huid. Hoewel Dracula een modern verhaal (1897) is, is het gebaseerd op oude volksverhalen die voortkomen uit volks bijgeloof.

Sinds we met de Verlichting afscheid hebben genomen van ‘de Middeleeuwen’, hebben we de duistere en onzichtbare wereld van demonische wezens verbannen naar de periferie van onze belevingswereld: de schijnwereld van de gothic novel en de horrorfilm. In ‘de moderne tijd’ kunnen we nog moeilijk in het bestaan van demonen geloven, maar onze angst voor demonen is nog niet helemaal verdwenen. Dat maakt het mogelijk om in onszelf de grens van onze bestaanszekerheid op te zoeken en te huiveren. Het is eigenlijk vreemd dat je kunt genieten van rillingen over de rug. De griezelfilm roept op een veilige manier de sensatie van doodsangst op. Dat kan ook een gevoel van macht geven. Want we laten ons even helemaal onderdompelen in onze angst, terwijl we vooraf en achteraf weten dat het ‘maar een film’ is en dat we weer uit onze angst zullen komen. Behalve als we er IN zitten, wordt de film écht. Op dat moment ervaren we dat ‘de Middeleeuwen’ er nog steeds zijn. De waarschuwing “ga er niet heen, want het spookt er!” is in ‘de Middeleeuwen’ van levensbelang net als het radiobericht “er is een spookrijder op de A12 gesignaleerd” in ‘de moderne tijd’. Demonen op de buis zijn amusement wanneer we niet geloven in hun bestaan, terwijl er intussen angst en twijfel blijft, als een restant van ‘de Middeleeuwen’ in ons bewustzijn.

In ‘de Middeleeuwen’ wordt het bestaan van demonen die in allerlei gedaanten kunnen veranderen serieus genomen. De Middeleeuwse wereld is eigenlijk zo bedreigend dat je elk moment wel van angst zou kunnen sterven. Maar in ‘de Middeleeuwen’ ervaart de mens ook bescherming door het geloof. Het christelijk geloof leert de overwinning op de dood door het Kruis en door de Opstanding van Christus. Dit geloof is in Dracula nog terug te vinden: vampiers verdragen geen daglicht, kruis(teken) en hostie. Het overwinning dragende kruis, en daarmee ook het christelijk geloof, speelt in de vampierroman dus nog wel een rol. Maar het Dracula is er niet om ons bij het christelijk geloof te brengen, maar om ons te ‘amuseren’ met een Boze Boodschap. Het griezelverhaal wil onder de huid kruipen en ons de stuipen op het lijf jagen. Herzog gebruikt geen goedkope schrikeffecten, maar laat het kwaad langzaam neerdalen en steeds dieper op ons inwerken. Tenslotte laat hij het verhaal slecht aflopen. Eigenlijk is Nosferatu een negatief evangelie: het gaat niet om onze redding maar om onze verdoemenis in een hel waar we geen daglicht kunnen verdragen en waar we ’s nachts altijd moeten blijven leven. “Niet de dood is het ergste dat we vrezen moeten", zegt graaf Dracula tegen Jonathan Harker, “maar áltijd moeten blijven leven, dát is ondragelijk.” Graaf Dracula spreekt hier als de demon uit Die fröhliche Wissenschaft van Nietzsche :

De Ewige Wiederkunft is overigens een oeroude gedachte en Nietzsche lijkt deze via Schopenhauer aan de Indische filosofie ontleend te hebben. Graaf Dracula spreekt over de kwelling van het eeuwige leven zonder verlossing.

Dracula is een even populair als angstaanjagend verhaal, al dringt het angstaanjagende maar moeilijk tot je door zolang je de realiteit van de hel niet echt serieus neemt. Het geloof in een hiernamaals, opgesplitst in een hemel en een hel is in de loop van de 20e eeuw sterk afgenomen. Dood is dood. Punt uit. Het leven is gewoon genieten op aarde zolang je (nog) kunt. Net als die dansende mensen op de markt in Delft in Nosferatu. De stad is letterlijk voor driekwart uitgestorven en de laatste overlevenden die al ten dode opgeschreven zijn, volgen de wijsheid van de dwaas: “Probeer er, naar eigen goeddunken, maar het beste van te maken!” Er wordt nog ‘genoten’ van een galgenmaal tussen de ratten en daarna is de game over.

Dit beeld van de dansende pestlijders uit Nosferatu, is een griezelige metafoor van onze wereld. In plaats van een gebed om bescherming van de ziel, gaat het lichaam nog één keer helemaal los in genotzoekerij. De wanhoop en de doodsangst worden bedekt met wegkijken, jagen op genot en ‘amusement’.

Nosferatu Phantom der Nacht

Jan Marijnissen koos zondagavond na Zomergasten een uitstekende film: La battaglia di Algeri uit 1966. Nauwelijks vier jaar na de onafhankelijkheid van Algerije regisseerde Gillo Pontecorvo deze klassieker in een droge documentairestijl en in de traditie van het Italiaans neorealisme. De film gaat over een gruwelijke episode in de laat koloniale geschiedenis, maar toont tegelijkertijd, net als Ladri di Bicilette, de schoonheid van het zwartwitbeeld. Ik ben nu ook benieuwd geworden naar Kapo uit 1959 van dezelfde regisseur.

La battaglia di Algeri [ moviemeter.nl ]

Vanavond komen in New York de fans bijeen voor het AMC’s ‘New York’s Gone Mad’ Event. Tijdens de Mad Men Season Four premiere is er op Time Square een groot televisiescherm opgesteld waarop de eerste aflevering uit het vierde seizoen wordt getoond.

overzicht van de uitzendingen op AMC | 405madisonavenue.com

ageofstupid.net

De beste tv-series worden laat op de avond uitgezonden. Op Canvas wordt elke werkdag om middernacht een aflevering van Deadwood uitgezonden, terwijl bij de VARA deze zomer op de late dinsdagavond weer een reeks Mad Men te zien is. Deze tv-serie over de mensen rond een reclamebureau in New York in het begin van de jaren zestig is zo ontzettend goed gemaakt dat ik al twee seizoenen in DVD-box heb gekocht. Michaela en ik keken gisteren naar de laatste aflevering van de derde reeks en zijn zo helemaal up to date met de Verenigde Staten want daar begint op 25 juli AMC het vierde seizoen van Mad Men. Vanavond laat is op Nederland 2 de derde episode uit het tweede seizoen (2008) te zien. Een gedetaileerde synopsis van alle episodes is te lezen op de website van AMC, maar dat moet je natuurlijk wel achteraf doen. En op de blog 405madisonavenue.com kun je besprekingen lezen over verschillende episoden inclusief reacties van lezers.

meer Mad Men op deze blog

Filmliefhebbers en lettergekken zullen veel plezier beleven aan deze website waar je de ontwikkeling van de filmtitel kunt volgen vanaf 1903. In den beginne waren titelschermen zwarte bordjes met een kadertje en een gecentreerde test. Vanaf de jaren ‘30 werden titelschermen wat lettertype en compositie betreft gevarieerder en in de jaren ‘50 werden filmtitels ook in de film geïntegreerd.

Wat mij betreft was de gouden tijd van de openingstitel eind jaren ‘50 en begin jaren ‘60 toen deze mede door het baanbrekende werk van Saul Bass tussen 1954 en 1966 een kunstvorm werd.

shillpages.com

Afgelopen weekend ben ik begonnen aan de derde reeks van Mad Men. De setting decorator en art director staan weer garant voor een perfecte reconstructie van het tijdsbeeld van de vroege jaren zestig. Zaterdagavond was dat overigens goed te checken want op televisie was The Birds van Hitchcock weer eens te zien, een film die zich net als Mad Men in 1963 afspeelt. Maar dan wél in het échte 1963. De tweede aflevering van het derde seizoen love among the ruins begint met een fragment uit de musicalfilm Bye Bye Birdie uit 1963 met een even meisjesachtige als onweerstaanbare Ann-Margret dartelend voor het helblauwe chroma key scherm. De reclamejongens op Madison Avenue zouden het zo kunnen gebruiken voor een commerical.

Waarom nog illusies projecteren op het chroma key blue als je ins blaue hinein kunt verdwijnen met jouw object van verlangen? Met zo’n eenvoudig en krachtig beeld kun je bijna elk product verkopen. Yves Klein (1928 - 1962) kreeg het zelfs voor elkaar om van het blauw zélf het object van verlangen te maken en dát te verkopen. Hij noemde dit product het International Klein Blue (IKB).

meer Mad Men [ W & V ]

Wanneer je Saving Private Ryan hebt gezien, kun je The Longest Day nauwelijks nog serieus nemen. Achttien jaar na D-Day was een rauwe realistische film als Saving Private Ryan ondenkbaar geweest. Regisseur en producent Darryl F. Zanuck maakte van zijn film in 1962 een luchtige reconstructie van de werkelijke gebeurtenissen. En ‘luchtig’ betekent dan vooral ongeloofwaardig. Soms heb je het gevoel naar een comedy te kijken. Evenals in Dad’s Army (’Daar komen de schutters’) wordt de oorlog gebruikt als kapstok voor grappige, clowneske situaties. Een Fransman die uitzinnig van vreugde de geallieerden verwelkomt terwijl de kogels om zijn oren fluiten en zijn huis aan gruzelementen geschoten wordt. Of een groepje nonnen dat met doodsverachting en ferme pas dwars door de vuurlinie loopt en wonder boven wonder, niet één non wordt geraakt. De gruwelijkheden van de oorlog moesten in 1962 bedekt worden en daarom komt deze film nogal steriel over.

Toen Steven Spielberg in 1998 Saving Private Ryan maakte, had hij in tijd driemaal zoveel afstand tot D-Day als Darryl F. Zanuck in 1962. Het publiek kon 54 jaar na de oorlog meer geweld verdragen dan in 1962 toen de wereld nog aan het herstellen was van de shock. Het eerste halfuur van Saving Private Ryan toont het tegendeel van de The Longest Day: D-Day was in werkelijkheid een absurde en weerzinwekkende slachting. Je ziet geen figuranten die theatraal sneuvelen, maar de oorlog in al zijn gruwelijkheid.

De cinema biedt dus twee smaken van D-Day: een goed te verdragen comedy-versie uit 1962 en een nauwelijks te verdragen rauwe reconstructie uit 1998.

Invasion of Normandy [ en.wikipedia.org ]

Maandagavond werd op Arte de stomme film Nathan der Weise uit 1922 uitgezonden. De geest van de negentiende eeuwse salonschilderkunst ademt in deze film nog door. Omdat de stomme film moet zwijgen, moet het theatrale gebaar spreken. Regisseur Manfred Noa (1893-1930) is beïnvloed door het oriëntalisme in Intolerance (1916). De decors in Nathan der Weise zijn weliswaar niet zo indrukwekkend als in Griffith’s epos maar de gebarentaal is minstens zo theatraal.

Regisseur Manfred Noa was net als Nathan der Weise een jood. Na de première in München moest de film uit de roulatie gehaald worden wegens dreigementen. Hoofdrolspeler Werner Krauß was beroemd geworden met zijn rol in Das Kabinet des Dr. Caligari (1920) van Robert Wiene. In 1940 zou hij een belangrijke rol spelen in de antisemitische propagandafilm Jud Süß.

Nathan der Weise op Arte [ arte.tv ] | nathan-der-weise.info

Regisseur Andrzej Wajda schreef samen met de Poolse schrijver Andrzej Mularczyk (1930) het scenario voor de film Katyn. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van de achterblijvers: de officiersvrouw Anna, haar schoonmoeder, Róza de vrouw van een generaal, Agnieszka en Irena de zussen van luitenant en Tadeusz , de zoon van een Poolse intellectueel. Ondertussen volgt de film het lot van hun echtgenoot, zoon, vader en broer. Anna’s schoonmoeder verliest niet alleen haar man, een Poolse professor aan de Universteit van Krakov die door de nazi’s gedeporteerd wordt naar Sachsenhausen, maar ook haar zoon Andrzej die door de sovjets in Katyn wordt vermoord. De vele familierelaties maken Katyn tot een tamelijk complexe film. Om de verhaallijnen allemaal goed te kunnen volgen, moest ik de film meerdere malen zien.

Het verhaal begint op 17 september 1939, de dag dat het Rode Leger Polen in de rug aanvalt met als voorwendsel de Litouwse, Wit-Russische en Oekraïnse minderheden ten oosten van de curzonlijn te beschermen. Het Poolse leger wordt door Russische tanks omsingeld en de krijgsgevangen soldaten en officieren worden verzameld. Daarna volgt een deal die het duivelspact van Hitler en Stalin vier weken eerder, duidelijk onderstreept: de nazi’s krijgen de soldaten als krijgsgevangenen, de sovjets de officieren. Daarmee is het lot van de officieren bezegeld. Terwijl de SS’ers en de sovjetofficieren elkaar feliciteren met de overwinning en de krijgsgevangenen onder elkaar verdelen, zijn twee Poolse officieren, Anna’s man Andrzej en Jerzy met elkaar in gesprek. Jerzy ziet het somber in, want Moskou heeft de Derde Geneefse Conventie niet ondertekend. Maar Andrzej heeft nog hoop. Hoe lang denk je dat hun vriendschap duurt? vraagt hij Jerzy. Deze antwoordt hem cynisch dat Hitler een duizendjarig rijk belooft, maar dat het communisme voor altijd is. Het duurt dus op zijn minst duizend jaar. Andrzej gelooft niet dat de Duits-Russische ‘vriendschap’ langer dan een jaar zal duren. Daarna hebben ze ons weer nodig, houdt hij zichzelf en Jerzy voor. “Wie zijn ze?” bijt Jerzy hem toe.

Nadat de nazi’s en de sovjets hun deal hebben gemaakt, worden de Poolse officieren in verschillende treinen naar drie verschillende plaatsen in de Sovjet-Unie gedeporteerd: Smolensk, Belgorod en Charkov. De film volgt de officieren die naar Smolensk (in de buurt van Katyn) gaan, maar de gevangenen die naar de andere lokaties gaan, ondergaan hetzelfde lot. Intussen worden ook de achterblijvers gevolgd: Anna die uit Krakow komt maar de Curzonlijn is overgestoken om haar man Andrzej in Oost-Polen op te zoeken. Haar schoonmoeder in Krakow, en Róza , de vrouw van een Poolse generaal. Alledrie deze vrouwen verliezen hun man. De Poolse officieren die we leren kennen door de personages Andrzej, Jerzy, Piotr en de generaal worden gevolgd tot vlak voor hun deportatie naar Katyn. Ze zijn uitgelaten als ze na maanden in een ijskoud kerkgebouw gevangen te hebben gezeten, eindelijk naar buiten worden gelaten.

Dan springt de film drie jaar verder naar april 1943. De nazi’s houden nu het westen van de Sovjet Unie bezet en hebben in Katyn het massagraf ontdekt. In Krakow worden de namen van de vermoorde officieren, geestelijken en intellectuelen omgeroepen. Anna, haar schoonmoeder en Róza die drie jaar in onzekerheid hebben geleefd, horen het vreselijke bericht. Ook worden er twee nieuwe personen in het verhaal geïntroduceerd: Agnieszka en Irena, zussen van luitenant Piotr. Anna en haar schoonmoeder zijn opgelucht omdat hun Andrzej niet op de lijst staat, maar de onzekerheid blijft. Róza krijgt van de nazi’s een oproep. Ze krijgt te horen dat haar man door de bolsjewieken is vermoord en ontvangt een onderscheiding uit Berlijn. Als ze gedwongen wordt een tekst voor te lezen waarvan de nazi’s een opname willen maken, weigert ze. Om haar van de harde waarheid te overtuigen, laten de nazi’s haar een propagandafilm zien met verschrikkelijke beelden van het massagraf bij Katyn.

Het tweede deel van de film dat begint in 1945 vind ik in psychologisch opzicht het boeiendst. Dit deel van de film maakt ook duidelijk dat de oorlog voor het Poolse volk pas in 1989 eindigde. Het naoorlogse Polen bleef gewoon een bezet land waar de waarheid niet gezegd mocht worden. Vooral de waarheid over Katyn niet. Nu de nazi’s de massagravan in de bossen van Katyn eenmaal gevonden hadden en uitgeplozen, deed de NKVD (de voorloper van de KGB) er alles aan om de schuld in de schoenen van de nazi’s te schuiven. Wajda laat in zijn film naast een authentieke nazipropagandafilm ook een sovjetpropagandafilm zien, waarin alles 180 graden gedraaid wordt. De sovjets gingen over tot geschiedvervalsing en de massamoord bij Katyn had volgens Moskou in 1941 plaats gevonden, toen Hitler Rusland was binnengevallen.

In dit deel van de film wordt het Poolse volk vooral met zichzelf geconfronteerd. Wie in het communistische Polen wilde overleven, moest laf zijn en wie het lef had om te beweren dat de ruim 20.000 Poolse officieren, geestelijken en intellectuelen in april 1940 door de sovjets waren vermoord, werd door de Poolse Geheime Dienst als staatsgevaarlijk gezien en opgepakt. Het verschil tussen waarheid en leugen, moed en lafheid, is vooral bij de zussen Agnieszka en Irena zichtbaar. Irena loopt mee in het communistische systeem, maar Agnieszka wil de waarheid over Katyn niet verzwijgen. Ze heeft een grafsteen voor haar broer Piotr laten maken met als inscriptie de datum 7 april 1940. Daarmee maakt zij zichzelf staatsgevaarlijk. Irena probeert haar ervan te weerhouden. “Wij moeten voor de levenden kiezen, maar jij kiest voor de doden, dat is morbide.” maar Agnieszka antwoordt haar dat ze voor de slachtoffers kiest en niet voor de moordenaars. De twee zussen scheiden zich.

Wajda heeft zijn film geladen met symboliek. De vereenzelviging van het Poolse volk met het lijden en offer van Christus komt sterk tot uitdrukking in hun geloof. In de Sovjet Unie is het geloof vernietigd. Een leegstaand orthodox kerkgebouw in de buurt van Smolensk wordt gebruikt als gevangenis voor de Poolse officieren. In plaats van de Bijbel, moet een Poolse priester de Pravda lezen. Het enige dat aan de rand van het massagraf nog overblijft, is het geloof. “Vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren.” Na het afslachten van de krijgsgevangenen schuift een bulldozer het massagraf dicht, de biddende hand van Piotr met rozenkrans steekt nog even boven het zand uit. Dan wordt het beeld zwart.

het executiebevel van Beria
In 1992 heeft Boris Jeltsin aan de toenmalige Poolse president Lech Walesa een document overhandigd waaruit blijkt dat NKVD-chef Lavrenti Beria verantwoordelijk is voor de massaexecutie bij Katyn. In het document, dat door Beria is ondertekend, staat o.a. te lezen: “Breng naar de Sowjet-NKVD (Volkscommissariaat voor binnenlandse zaken; voorganger van de KGB) de 14 700 voormalige Poolse officieren, ambtenaren, landeigenaren, politiemensen, en geindarmes, die worden vastgehouden in krijgsgevangenkampen… Alsmede officieren, landeigenaren, fabrikanten en geestelijken, in gevangenissen in de westelijke gebieden van Oekraine en Wit-Rusland, in totaal 11 000 mensen. Hun zaken moeten volgens een speciale procedure worden behandeld en zij moeten worden onderworpen aan de hoogste straf - executie door het vuurpeloton.”

de onthoofding van een volk [ woest & vredig ]

Nadat ik de afgelopen avonden meerdere malen naar de Poolse film Katyn heb gekeken, heeft de tragische geschiedenis van Polen mij aangegrepen. Tweehonderd jaar, tussen 1569 en 1772, besloeg het Pools-Litouws Gemenebest een enorm grondgebied dat ongeveer samenviel met het huidige Polen, Letland, Litouwen, Wit-Rusland en grote delen van de Oekraïne. Vanaf 1772 begonnen de Midden-Europese grootmachten Rusland, Oostenrijk en Pruisen dit territorium met elkaar te verdelen. Op onderstaande kaart is te zien dat tijdens drie delingen in 1772, 1793 en 1795 Polen helemaal van de kaart verdween. Tussen 1795 en 1919 zou er geen onafhankelijk Polen meer bestaan.

Na de Eerste Wereldoorlog en de Russische Revolutie kwam Polen eindelijk weer op de kaart. Duitsland moest enkele gebieden afstaan, waardoor in het interbellum de Poolse corridor ontstond. Oostenrijk-Hongarije was na 1918 uiteengevallen en Galicië kwam, zoals vóór 1772, weer bij Polen. De Sovjet-Unie had het grootste deel moeten afstaan. De oostgrens van het nieuwe Polen lag tussen 1919 en 1939 enkele honderden kilometers ten oosten van Brest en Lvov (Lemberg). Maar in deze vorm zou Polen amper 21 jaar bestaan. Feitelijk maakte de ondertekening van het Molotov-Ribbentrop Pact op 23 augustus 1939 een einde aan Polen. Een week later volgde de Duitse inval en nog eens twee weken later vielen sovjet troepen het land in de rug aan. Hitler en Stalin hadden weer hetzelfde gedaan als Frederik de Grote en Katherina de Grote in het laatste kwart van de achttiende eeuw. Het Molotov-Ribbentrop Pact wordt daarom soms wel de Vierde Deling genoemd.

Voor Stalin was de inval van het Rode Leger gerechtvaardigd. Tijdens de Russische burgeroorlog had Polen gebieden ten oosten van de zgn. Curzon-lijn geannexeerd. Het Molotov-Ribbentrop Pact was voor de Sovjet-Unie een grenscorrectie en geen opdeling van Polen. Op 28 september ontmoetten de nazi’s en de sovjets elkaar bij de rivieren Narew, Boeg, Wisla en San. Polen was weer van de kaart geveegd. Al eerder beslisten de twee bezetters over het lot van de krijgsgevangenen. De nazi’s kregen de bijna 700.000 krijgsgevangen gemaakte Poolse soldaten terwijl de Russen de officieren kregen. Dit was een veel kleiner aantal, maar het was wel het hoofd van het leger.

Katyn begint symbolisch op een brug over een van de rivieren op de Curzon-lijn. Vanuit het westen wil een dichte stroom vluchtelingen de brug oversteken naar het oosten. Maar dan komen er vanaf de andere kant in paniek andere Polen aangerend die op de vlucht zijn voor het Rode Leger dat Polen in de rug heeft aangevallen. De verwarring, onzekerheid en chaos is compleet. Het volk is op de brug in het nauw gedreven door de nazi’s in het westen en de sovjets in het oosten. Degenen die uit het westen komen en de verschrikkingen daar hebben gezien, gaan in de verwarring toch naar het oosten, degenen uit het oosten gaan naar het westen. Vluchten kan niet meer.

De Poolse tragiek wordt in een sommige scenes sterk weergegeven. Zo hebben de sovjets met grof geweld de corpus van Christus van het kruis gerukt. Aan een spijker bungelt nog een arm. Wanneer Anna, de vrouw van een Poolse officier een pastoor ziet bidden bij een slachtoffer waarover een officiersjas ligt gespreid, denkt ze even dat het haar man is. Als ze de jas wegneemt om te kunnen zien wie het is, deinst ze terug. Onder de jas ligt de Gekruisigde, de corpus die de sovjets van het kruis hebben gerukt. Het lot van de Gekruisigde en van het katholieke Poolse volk vallen ineens samen. Een andere scene met sterke symboliek is die met twee soldaten van het Rode Leger die de Poolse vlag doormidden scheuren. Ze scheuren de rode baan van de witte en plaatsen de gehalveerde rode Poolse vlag als communistische vlag terug. De witte baan wikkelt een van de soldaten om zijn schoenen. Polen is verscheurd en vertrapt.

Katyn [ woest & vredig ]

Een maand voor de vliegramp in Tripoli stortte bij Smolensk een Pools regeringsvliegtuig neer waarbij 96 vooraanstaande politici, hoge militairen, ambtenaren en geestelijken omkwamen, waaronder de Poolse president Lech Kaczynski en zijn echtgenote Maria. De vliegramp bij Smolensk dompelde Polen in diepe rouw. De missie van het Poolse regeringsvliegtuig was de herdenking van een andere ramp zeventig jaar geleden, die bekend staat onder de naam Katyn. In de bossen bij het plaatsje Katyn ten Westen van Smolensk werden op 5 april 1940 door de sovjets de bijna 22.000 Poolse officieren en intellectuelen op laffe en koelbloedige vermoord en in een massagraf begraven. Toen de Duitsers in 1943 dit deel van Rusland bezet hielden, werd dit massagraf ontdekt en deze oorlogsmisdaad door de sovjets begaan, was natuurlijk koren op de molen van de nazistische propaganda. Maar na 1945 toen Polen een satellietstaat was geworden van de Sovjet-Unie, was de officiële versie dat de nazi’s en niet de NKVD de 22.000 Polen hadden vermoord. Ieder die van deze versie afweek, werd als staatsgevaarlijk gezien. Pas na de val van het ijzeren gordijn, mocht de waarheid over Katyn eindelijk naar boven komen. In 1992 rakelde Boris Jeltsin Katyn weer op en beschuldigde Gorbatchov ervan dat de communisten de zaak taboe verklaard hadden. Uiteindelijk gaf Moskou toe en maakte een geheim document uit 1940 openbaar. Dit document, het bevel tot de massamoord op bijna 22.000 vooraanstaande Polen, was door Lavrenti Beria de hoogste baas van de NKVD ondertekend. De waarheid over Katyn was eindelijk aan het licht gekomen.

In 2007 maakte Andrzej Wajda, zélf een zoon van een van de vermoorde Polen bij Katyn, een film over de massamoord die voor Rusland nog steeds erg gevoelig ligt. Maar Katyn werd afgelopen maand tijdens de 70-jarige herdenking voor het eerst op de Russische televisie uitgezonden. Voor de geallieerden was Katyn vlak na de oorlog een hete aardappel. Zo had Roosevelt wel een geheim rapport dat duidelijk de sovjets als de daders aanwees, maar de Amerikanen lieten dat rapport ‘zoekraken’. Stalin was toen immers nog hun bondgenoot. Wel werd tijdens het Proces van Neurenberg de schuld van de massamoord niet aan de nazi’s gegeven. Zo bleven de Polen zélf het slachtoffer en pas na 1991 mocht de waarheid over Katyn gezegd worden.

Katyn is een Russisch dorp, dat ongeveer 20 km ten westen ligt van de stad Smolensk. Het dorp is bekend geworden door het nabijgelegen bos, dat lange tijd gebruikt werd door de NKVD, de geheime dienst van de Sovjet-Unie, als executieplaats. In 1940 was Katyn een van drie locaties waar de NKVD in totaal en ten hoogste 25.700 Poolse burgers, geestelijken en militairen executeerde. De massagraven werden daarna beplant met bomen. Direct na de inval van het Rode Leger in het oosten van Polen in september 1939 waren tienduizenden Polen opgepakt en afgevoerd naar kampen in Rusland, samen met 15.000 krijgsgevangenen. Met de arrestatie van de intellectuele bovenlaag van de Poolse bevolking hoopte Stalin eventueel verzet tegen het communisme in de kiem te smoren. Het bevel tot de moord werd gegeven door het Centraal Comité, getekend door Stalin op 5 maart 1940. Het bevel was gevolg van een besluit van NKVD-chef Lavrenti Beria om ruim 25.000 “landheren, fabrikanten, voormalige officieren, ambtenaren en overlopers te fusilleren". De concentratiekampen waarin de Polen gevangen hadden gezeten, moesten worden vrijgemaakt vanwege de komst van 50.000 tot 70.000 inwoners van de Baltische staten, waarvan het grootste deel later eenzelfde lot zou ondergaan als de Polen.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Het stukje Katyn en verder van Michel Krielaars op weblogs.nrc.nl toont aan dat de discussie over Katyn nog steeds niet is afgesloten. Een maand na publicatie zijn er ruim 200 reacties en nog dagelijks komen er reacties binnen.

Vette musicalfilm met knipoog naar Grease. Meesterzet in deze remake naar het origineel uit 1988 is de rol van John Travolta als Edna Turnblad. Art Director Dennis Davenport en Set Decorator Gordon Sim tekenen voor de toonzetting in de stijl van de late jaren vijftig/vroege jaren zestig. Anders dan in Mad Men of in het afgelopen dinsdag door de ZDF uitgezonden docudrama Dutschke is de reconstructie van het tijdsbeeld niet realistisch maar juist karikaturaal en vooral kleurrijk. Hairspray is evenals Moulin Rouge (2001) vet aangezet en drijft op Shrek-achtige ironie. Het sprankelende gevoel van de sixties dat een musicalfilm Les demoiselles de Rochefort (1967) van binnenuit en naturel liet zien, is veertig jaar later in Hairspray grotesk geworden.

Hairspray [ imdb.com ]

Het had niet zoveel gescheeld of Napoleon had Wellington tijdens de Slag bij Waterloo verslagen. Toen het Pruisische leger zich vroeg in de avond eindelijk bij de coalitie voegde, wisten de Engelsen dat ze gered en de Fransen dat ze verslagen waren. Waterloo uit 1970 van Dino de Laurentiis is ouderwets megaspektakel in de traditie van The Ten Commandments (1956), Ben Hur (1959), Spartacus (1960), El Cid (1961), The Longest Day (1962), Lawrence of Arabia (1962) en Cleopatra (1963). Veel diepgang heeft de film niet. Ook al zet Rod Steiger als Napoleon nog een aardige karakterrol neer, Christopher Plumer komt met een bijna clowneseke interpretatie van de Duke of Wellington. Ook zitten er lollige scenes in, bijvoorbeeld die ene gardist die een varkentje in zijn knapzak meesmokkelt. Vergeleken bij een oorlogsfilm als Gettysburg (1993) biedt Waterloo nauwelijks verdieping. Maar het spektakel dat deze veertig jaar oude film biedt, is erg indrukwekkend. Aan deze megaproductie werkte een deel van het sovjetleger mee. Alle brigades die de camera met één lange pan in beeld brengt, zijn geen samples maar échte figuranten, tienduizenden moeten het er zijn. In onze tijd met CGI (computer generated imagery) zijn dergelijke aantallen figuranten niet meer nodig. Misschien is er na Waterloo, dankzij het toenmalige sovjetleger, geen massaproductie meer geweest waaraan zoveel figuranten hebben meegewerkt.

Als lesmateriaal is Waterloo bijzonder geschikt, maar dan zou de film hier en daar fors ingekort moeten worden. Het slagveld is overtuigend in beeld gebracht en als krijgshistorisch document voldoet de film ook. Vanuit de helikopter gefilmd is vooral aanval van de Franse cavalerie op de Engelse linies prachtig te volgen. De cavaleristen die door de linie breken komen in een labyrint van carrés terecht waarin ze van alle kanten beschoten worden. Daarom splitst de cavalerie zich in tweeën om in een omtrekkende beweging eerst alle carrés te vangen en dan samen te trekken. Maarschalk Ney maakte echter een fout door de cavalerie te vroeg te laten oprukken, waardoor er geen ondersteuning kwam van infanterie en artillerie. De carrés bleven daardoor onneembaar voor de cavalerie.

chronologie van de veldslag, 18 juni 1815
11.30 u Begin van de vijandelijkheden: aanvallen van de Fransen.
14.00 u Franse aanvallen worden teruggedrongen. Charge van de Engelsen tegen de gedesorganiseerde Franse rangen.
15.00 u Herhaaldelijke maar tevergeefse Franse aanvallen bij La Haie-Sainte. Terugtrekking van de Franse cavaleristen en infanteristen: mislukking van de Franse infanterieaanval.
15.30 u Charge geleid door maarschalk Ney met 5.000 cavaleristen tegen de Engelse artillerie en brigades: een bloedbad. De cavalerie van Kellerman wordt gestuurd als versterking. Weerstand van de Engelsen te Hougoumont.
18.30 u La Haie-Sainte valt uiteindelijk in handen van de Engelsen
19.00 u De korpsen van het Pruisische leger van Bulow en vervolgens ook van Blücher komen het Engelse leger te hulp.
De keizer gooit de garde in de strijd.
19.30 u Een eerste schreeuw “De garde trekt zich terug!” gevolgd door een terugtrekking van de Franse troepen: “Victorie, victorie, ze vluchten!”
20.15 u Een toejuiching in de Engelse rangen, gevolgd door een algemeen offensief van de geallieerden op heel het front: het is de strijd tot de dood van alle naties tegen één enkele.
20.30 u Paniek en ontreddering bij de Fransen. Napoleon begrijpt dat de geschiedenis hier een wending neemt.
21.30 u Wellington keert terug naar zijn hoofdkwartier, waar hij zijn overwinningsverslag van Waterloo opstelt.

historische reconstructie van de slag bij Waterloo, 18-20 juni 2010
De Slag van Waterloo is één van de grootste Europese veldslagen, zowel door zijn omvang als door zijn gevolgen. Het Slagveld is vandaag een herdenkingsplaats geworden die ieder jaar bezocht wordt door duizenden mensen. Maar meer nog, om de vijf jaar, spreken duizenden vrijwilligers van overal ter wereld af, om een magistrale reconstructie te doen van de evenementen van 1815, een exceptioneel spektakel dat je absoluut moet gezien hebben. ( Bron: waterloo1815.be )

waterloo1815.be

Over drie jaar is de slag bij Gettysburg 150 jaar geleden. In 1958 stierf de allerlaatste veteraan van de Amerikaanse Burgeroorlog. Maar in juli 1938 waren er tijdens de 75e herdenking nog 1800 civil war veterans aanwezig. Het zijn mooie beelden van stokoude mannen met baarden, allemaal geboren tegen het midden van de vorige vorige eeuw. En President Roosevelt houdt een toespraak in de eeuwige schaduw van Lincoln’s Gettysburg Adress.

Op youtube kwam ik zelfs nog een filmpje tegen uit 1914, opgenomen in Jacksonville, Florida, waar 40.000 geconfedereerde veteranen bijeenkwamen. 51 jaar na Gettysburg waren sommigen nog fit genoeg om een dansje te maken.

Gettysburg is het Waterloo van de Verenigde Staten en keerde het tij voor Robert E. Lee. De eerste oorlogsjaren had deze briljante generaal van de geconfedereerden met zijn leger vooral overwinningen behaald op het leger van de Unie. Na Gettysburg zouden de kaarten anders op tafel komen te liggen. Michael Shaara schreef over deze bloedigste veldslag die ooit op Amerikaans grondgebied is uitgevochten, de roman The Killer Angels (Pulitzerprize 1974) waarop de film Gettysburg (1993) gebaseerd is. Zondag keek ik al naar God and Generals (2002) de verfilming (en prequel) van het gelijknamige eerste deel van Micheal Shaara’s zoon Jeffrey.

Gettysburg is een magistrale oorlogsfilm die zowel te bekijken is als een nauwkeurige reconstructie van de Slag bij Gettysburg als om de diepzinnige dialogen over leven of dood en over winnen of verliezen. De film doet een zeer gedetailleerd verslag van de strijd waarbij vele sleutelpersonages optreden en er geschakeld worden tussen evenzovele sleutelposities aan beide zijden van het front. Het is een knappe prestatie van regisseur Ronald F. Maxwell dat hij het verhaal heel precies vertelt en toch de vaart en de spanning erin weet te houden. De langdradigheid van de de prequel God and Generals heeft Gettysburg gelukkig helemaal niet. Het verslag begint op de avond van 30 juni en volgt de strijd die de volgende dag uitbreekt en de daaropvolgende dagen tot de avond van 3 juli wanneer Lee besluit om zich terug te trekken. Bij het schakelen tussen de posities aan het front worden telkens onderschriften gebruikt. Er worden zoveel personages opgevoerd dat je wel met al je aandacht bij de film moet blijven.

In het verhaal komen talloze namen voorbij en er zijn zeker tien belangrijke figuren: luitenant general James Longstreet (Tim Berenger), kolonel Joshua Chamberlain (Jeff Daniels), generaal Robert E. Lee (Martin Sheen), sergeant “Buster” Kilrain (Kevin Conway), luitenant Thomas Chamberlain (Thomas Howell), brigadier generaal John Buford (Sam Elliott), brigadier generaal Lewis A. “Lo” Armistead (Richard Jordan), majoor generaal Winfield Scott Hancock (Brian Mallon) en majoor generaal George Pickett (Stephen Lang), luitenant generaal Richard S. Ewell (Tim Scott) en majoor generaal Henry Heth (Warren Burton). Oorlog was 150 jaar geleden een mannenwereld en in Gettysburg zit dan ook geen enkele vrouwelijke rol. De enige vrouwen die je in de filmziet, zijn een paar Pennsylvanische vrouwen aan de kant van de weg die de colonne voorbijzien trekken en de enkele tekst die door een vrouw wordt uitgesproken luidt “Ik dacht dat de oorlog in Virginia was!”

Gettysburg focust vooral op de generaals aan beide zijden, uiterst gewetensvolle mannen die eigenlijk geen oorlog willen. Daardoor komt de verschrikking van de oorlog angstaanjagend dichtbij. Want beide partijen hebben toch besloten het conflict met geweld te beëindigen en hebben zich daardoor in een oorlog gestort waarvan ze aan het begin niet konden vermoeden wat dat betekende. Oorlog is een duivelse onderneming, een cultus van het kwaad waarbij de eer van goedwillende mannen gebruikt wordt om dood en verderf te zaaien. Als Gettysburg een boodschap heeft, is het deze: het zijn de goedwillenden die oorlog voeren, degenen die eigenlijk geen oorlog willen, maar die zich tot oorlog hebben laten verleiden.

In werkelijkheid waren het natuurlijk niet alleen maar gewetensvolle mannen die meevochten. Dat de generaals aan beide zijden als killer angels worden voorgesteld, komt waarschijnlijk omdat de Amerikaanse Burgeroorlog een broedermoord is geweest. Ook daarom focust het verhaal in op de twee broers Joshua en Thomas Chamberlain en op de generaals Armistead en Hancock, twee oude vrienden die aan het front plotseling tegenover elkaar komen te staan. Elke oorlog is broedermoord, en bij een burgeroorlog is de hartverscheurendheid van deze broedermoord een blijvend trauma. “Zegt u generaal Hancock dat het mij spijt.” huilt de generaal Armistead tegen een van de noordelijken wanneer hij in de vijandelijke stellingen dodelijk gewond is geraakt. De broers Joshua en Thomas Chamberlain zijn op de avond na de slachting in shock. Ze kunnen niets meer zeggen, kijken elkaar met een lege blik aan en omhelzen elkaar. De slachting van Gettysburg was een broedermoord, een humanitaire ramp, zoals elke moord (laat staan een oorlog) een broedermoord en een humanitaire ramp is. Tijdens de slachtpartij bij Gettysburg (1-3 juli 1863) vielen 58.000 doden, bijna net zoveel als tijdens de hele oorlog in Vietnam (58.177 doden).

The Killer Angels
Joshua Chamberlain tegen sergeant Buster Kilrain: Zeg ’s Buster, wat vind jij van negers?
Buster: Als u het ras bedoelt, ik weet het echt niet. Daar hoef je je niet voor te schamen. ‘t Gaat erom dat je een ras niet kunt veroordelen. Het is achterlijk om een groep als geheel te veroordelen. Je moet mensen op zich beoordelen.
Chamberlain: Voor mij was het nooit een verschil.
Buster: Helemaal niet?
Chamberlain: Ik ken niet veel bevrijde slaven, maar de paar die ik ken… als je hen in de ogen keek, zag je ‘n mens. Een goddelijke vonk zei mijn moeder dan. En daar gaat ‘t om, alle rassen zijn mensen. (stilte) Wat zit de mens mooi in elkaar. Volmaakt toegerust voor zijn taak. Zijn daden gelijken die van een engel.
Buster: Hij mag misschien wel een engel zijn, maar dan is hij wel een moordende engel. Kolonel, u bent een goed mens. Er is een groot verschil tussen ons, maar toch bewonder ik u. U bent een idealist, God zij geloofd. De waarheid is dat er geen goddelijke vonk bestaat. Er zijn veel mensen met evenveel waarde als een dode hond. Als je ze elkaar op ziet hangen, zoals in mijn oude land (Buster komt uit Ierland). Gelijkheid? Ik vecht ervoor om te bewijzen dat ik beter ben dan zij. Wanneer hebt u ooit die goddelijke vonk gezien, kolonel? Waar hebt u die prachtige gelijkheid waargenomen? Geen twee dingen op aarde zijn gelijk of hebben gelijke kansen. Veel mensen zijn slechter dan mij. Sommigen zijn beter. Maar ik geloof niet dat ras of land maar iets uitmaakt. Wat er toe doet is rechtvaardigheid. (stilte) En daarom ben ik hier. Ik wil beoordeeld worden op mijn eigen verdiensten, niet op die van mijn vader. Ik ben Kilrain en ik vervloek alle hoge heren. Er is maar één aristocratie. En die zit hier (wijst naar zijn hersens). En daarom moeten we deze oorlog winnen.
(uit: The Killer Angels)

John Buford: Wij vallen dapper aan. En we worden dapper afgeslacht. En na afloop slaan de hoge heren zich van trots op de borst omdat het zo’n dappere aanval was. Devin, ik ben al heel lang soldaat. En ik heb nog nooit zo duidelijk iets voor ogen gezien. Alsof ik die blauwe troepen echt zie tijdens die bloedige gebeurtenis. Hoe ze die helling opgaan naar de top. Alsof het al gebeurd is. Alsof het al een herinnering is. Het heeft een vreemde, oneigenlijke helderheid. Alsof morgen al gebeurd is en je er niets meer aan kunt doen. Het gevoel dat je soms hebt als je weet dat een aanval zal mislukken. Maar je kunt ‘m niet voorkomen. Je moet ‘m zelfs helpen mislukken.
(uit: The Killer Angels)

Robert E. Lee tegen generaal James Longstreet (voordat de strijd op de tweede dag begint): We vrezen onze dood niet. Maar eens is het moment daar. We zijn er niet klaar voor dat er zoveel doden vallen. We verwachten wel af en toe een lege stoel. Als saluut voor omgekomen kameraden. Maar deze oorlog gaat maar door en er vallen steeds meer doden. We verwachten dat er mensen omkomen. Maar niet dat we allemaal omkomen en daarin ligt het gevaar. Als u aanvalt moet u alles geven. Dit is een zee van bloed en ik wil dat er een eind aan komt. Dit moet het laatste gevecht worden.
(uit: The Killer Angels)

Robert E. Lee tegen generaal James Longstreet (na de verschrikkelijke nederlaag op de avond van 3 juli 1863): Ze sterven niet voor ons (generaals). Niet voor ons. Dat is nog enigszins een opluchting. Als deze oorlog doorgaat… en hij zal doorgaan. Wat kunnen we anders doen dan doorgaan? Het is altijd dezelfde vraag. Wat kunnen we anders doen? Als zij vechten, moeten we met ze mee vechten. En maakt ‘t uit wie er wint? Was dat ooit écht de vraag? Zal de almachtige God die vraag stellen aan het einde? (uit: The Killer Angels)

Gettysburg [ imdb.com ] | Gettysburg [ en.wikipedia.org ]

Gettysburg van Ronald F. Maxwell uit 1993 was de verfilming van het middelste deel uit de befaamde trilogie van Michael en Jeffrey Shaara over de Amerikaanse Burgeroorlog. Bijna tien jaar later werd het eerste deel Gods and Generals verfilmd. Het derde deel The Last Full Measure zal onverfilmd blijven want Gods and Generals flopte terwijl de film zestig miljoen dollar had gekost. De veldslagen zijn uitstekend in beeld gebracht, maar over het geheel genomen is de film langdradig en traag en dat is regisseur Ronald F. Maxwell aan te rekenen. Zijn director’s cut duurt zelfs zes uur!

De twee zuidelijke generaals Stonewall Jackson (Stephen Lang) en Robert Edward Lee (Robert Duvall) en de noordelijke majoor Joshua Chamberlain (Jeff Daniels) spelen in Gods and Generals de hoofdrollen. Dat het verhaal vooral vanuit het zuidelijke perspectief verteld wordt, hoeft niet te verwonderen omdat Ted Turner voor de financiering van de film zorgde. Overigens speelt ‘The Mouth From The South’ zélf de rol van de zuidelijke kolonel Waller T. Patton. Net als in Gettysburg uit 1993, want ook deze film is door Turner geproduceerd.

Thomas Jonathan Jackson genaamd Stonewall (1824-1863) was een Amerikaans onderwijzer en militair. Hij werd beroemd als Zuidelijk generaal tijdens de Amerikaanse burgeroorlog als legerkorps-commandant in het Army of Northern Virginia van generaal Robert E. Lee. Krijgshistorici noemen zijn Shenandoah-campagne en zijn omsingeling van de Noordelijke rechtervleugel bij Chancellorsville briljant; maar daar tegenover stellen ze zijn zwakke en verwarde optreden tijdens de Zeven Dagen veldslagen rondom Richmond. Al met al wordt hij beschouwd als één van de meest talentvolle tactici in de militaire geschiedenis van de Verenigde Staten. “Stonewall” Jackson werd per abuis door zijn eigen troepen neergeschoten bij Chancellorsville en verloor een arm. Hij overleed enkele dagen later aan complicaties bij zijn verwondingen. Zijn dood was een zware tegenslag voor de Confederatie; na zijn verwonding, maar vóór zijn dood, zei generaal Lee: “Hij heeft zijn linkerarm verloren, maar ik mijn rechterarm.” (Bron: nl.wikipedia.org)

Drie grote veldslagen worden in beeld gebracht: de Eerste Slag bij Bull Run (of Slag bij Manassas) (18 juli 1861), de Slag bij Fredericksburg (11-15 december 1862) en de Slag bij Chancellorsville (30 april - 6 mei 1863). Tijdens deze laatste veldslag raakte generaal Jackson door eigen vuur gewond en overleed kort daarop aan een longontsteking. Een maand later zou generaal Lee de noordelijken op eigen grondgebied aanvallen. De Slag bij Gettysburg (1-3 juli 1863) werd de bloedigste slag uit de Amerikaanse geschiedenis en is verfilmd in Gettysburg gebaseerd op The Killer Angels het tweede deel van de trilogie. De Slag bij Antietam (16-18 september 1862) wordt overigens overgeslagen.

De Amerikaanse Burgeroorlog (The Secession War voor de Zuidelijke Staten en The Civil War voor de Noordelijke Staten) is in de Verenigde Staten nog altijd springlevend. Het is het grootste trauma uit de geschiedenis van het land die het Vietnamtrauma honderd jaar later overschaduwt. In de Vietnamoorlog kwamen ruim 58.000 Amerikanen om terwijl in de Burgeroorlog het aantal doden op 618.000 wordt geschat, zeker tien keer zoveel. En daarbij moet je ook bedenken dat de VS ten tijde van de Burgeroorlog 32 miljoen inwoners had tegenover ruim 300 miljoen tegenwoordig. In de vier jaar (1861-1865) van de Burgeroorlog stierven meer Amerikaanse soldaten dan tijdens alle oorlogen waarbij Amerika in de twintigste eeuw betrokken was.

Er zijn vele websites over deze zwartste episode uit de Amerikaanse geschiedenis, waaronder ook forums als civilwarinteractive.com waar bijna 150 jaar later levendig over de Civil/Secession War wordt nagepraat. En nog altijd is het verschil tussen de noordelijke en zuidelijke staten merkbaar, al is het al in de naamgeving van de veldslagen die door beide partijen vaak anders genoemd werden en worden. De veldslagen uit 1861-1865 worden door vrijwilligers nog altijd nagespeeld. Zo organiseert de Washington Civil War Association over drie weken in het weekend van 1 en 2 mei bij Fort Steilacoom (Washington) een reconstructie van de Slag om Fort Steilacoom door vrijwilligers.

godsandgenerals.warnerbros.com | Gods and Generals [ en.wikipedia.org ]
Gods and Generals [ jeffshaara.com ]

Le salaire de la peur van Henri-Georges Clouzot naar de gelijknamige roman van Georges Arnaud is een echte actiefilm maar tegelijkertijd ook een film noir.

onderscheidingen
Gouden Beer, Filmfestival Berlijn, 1953
Prix d’interprétation masculine voor Charles Vanel
Palme d’or lors, Filmfestival Cannes, 1953
Prix Méliès, 1953
BAFTA voor beste film, 1955

Le salaire de la peur [ imdb.com ]

Theresa van Avila heeft wel eens gezegd dat God in de keuken rondwaart tussen de potten en de pannen. Dat aardse beeld past helemaal bij het Mysterie van de menswording van God. In deze tijd wordt dit Mysterie vaak niet meer begrepen. We hebben van de God-mens een mens gemaakt, een historische en inspirerende figuur. Maar Jezus van Nazareth als Gods Zoon die Zélf God is? Dat gaat er na de Verlichting nog moeilijk in. De volledig transcendente God van de moslims of ‘de God’ van de New Age, de voortdurende wedergeboorte van het Zelf, is voor ons verstand enigszins nog te begrijpen. Maar de menswording van God? Jezus als dé Zoon van God? Misschien is dat wel hét Grote Verhaal waar de postmoderne mens afstand van heeft gedaan.

Italiaanse cineasten verstaan de kunst om van het alledaagse theater te maken. Het alledaagse zoals het is: een brood op tafel, de schaduw van een boom, een jongetje met ongewassen voeten. Caravaggio heeft dat, natuurlijk. Ladri di biciclette (fietsendieven, 1946) van Vittorio de Sica heeft het ook; in zijn film is het alledaagse verplaatst naar het naoorlogse Rome. Pasolini’s il vangelo secondo Matteo heeft het helemaal. Het droge Zuid-Italiaanse landschap en de Bijbelse wereld vallen in zijn film samen. De rauwe volkse koppen zijn die van tijdgenoten van Jezus, nog altijd. De tijd staat stil. En in dat magische moment vertelt Pasolini het Evangelie volgens Mattheus. Zonder franje. Ook al kijkt hij door een bril met dikke communistische glazen en maakt hij van Jezus een Che Guevarra look-a-like, het verhaal blijft recht overeind staan.

Il vangelo secondo Matteo wordt door velen gezien als de beste film ooit over het leven van Jezus gemaakt. Pasolini’s film was zeker niet de eerste Jezusfilm. Toen het medium film nog maar net bestond werd er al een film over het leven van Jezus gemaakt. Volgens christianitytoday.com is La vie et la passion de Jésus Christ uit 1902-05 nog altijd de beste Jezusfilm aller tijden.

Il vangelo secondo Matteo [ movie2movie.nl ]

Zaterdagavond ging de Nederlandse dramaserie De Troon van start. Regisseur Erik de Bruyn had in interviews al gezegd dat hij zich had laten inspireren door de dynamiek en eigentijdse frisheid van Marie-Antoinette van Sophia Coppola. Dat was meteen al aan de openingsscene te zien waarin we regentes Emma en een lakei door de paleistuin zien rennen. En ook daarna zie je geregeld opgewonden adel en hofhouding door paleizen rennen, gefilmd in handheld. Sophia Coppola was zeker niet de eerste die de achttiende eeuw met veel dynamiek in beeld gebracht heeft. Ook in Orlando (1992) en The Madness of George III (1994) zien we ‘rennende kostuums’ door paleistuinen en horen we opgejaagde muziek. Geen plechtige Shakespeare-achtige tableau vivants zoals in Willem van Oranje (1984). Zó moest De Troon dus niet worden en zo is het ook dus ook niet geworden.

Het taalgebruik is bewust hedendaags gehouden en dat lijkt mij een logische keuze. Men sprak aan het hof voornamelijk Frans en Duits en als er al een Nederlands woord zou zijn gevallen, dan zou dat Nederlands op z’n Bilderdijks zijn geweest. “We moeten alles doen om een troon onder onze kont te krijgen” zegt Willem Frederik (de latere koning Willem I) tegen zijn zoontje Guillot (de latere koning Willem II) als hij op audiëntie gaat bij Napoleon. Die scene heeft iets lachwekkend amateuristisch maar dat is waarschijnlijk bewust zo gedaan om de kneuterigheid van de Oranjes op het Europese toneel te benadrukken. De vrouw van koning Willem II en zus van tsaar Alexander I, Anna Paulovna, sprak met Russisch accent van Kneuterdijk en bedoelde daar dan ons land mee.

Naast de tv-serie De Troon lees ik in De Drie Oranje Koningen van Oranjekenner J.G. Kikkert. Dit boek leek mij een betere keuze dan het omstreden Voor de troon wordt men niet ongestraft geboren van Dorine Hermans en Daniela Hooghiemstra, het boek waarop Ger Beukenkamp het scenario van De Troon gebaseerd heeft. Jan Kikkert heeft een indrukwekkend aantal oranjebiografieën op zijn naam staan en Prins Bernhard noemde hem ‘een nephistoricus‘ wat zijn betrouwbaarheid dus vergroot. Koning Willem I komt na zijn bronnenonderzoek (de tekst is met veel noten) niet bijzonder sympathiek naar voren. Hij was toch vooral de man die de Oranje dynastie zijn fortuin gaf ‘over de magere ruggen van de Javanen en hun lotgenoten’, zoals Kikkert schrijft. Hij wist een trouwe aanhang voor zich te winnen door deze in de adelstand te verheffen. Schandalen gingen met zwijggeld in de doofpot. Als het boek al zo begint, wat heeft het dan nog in petto? De drie hoofdstukken die ieder een Willem behandelen, heten respectievelijk: “Dit verfoeylijk wezen", “Laten we niet teveel van hem verwachten” en “Koning Gorilla".

De Troon [ avro.nl ] | prorepublica.nl

Prachtig melodramatisch verhaal van en met Charles Chaplin als de kleine vagebond. Het tijdperk van de talkie was net begonnen, maar Charley Chaplin bleef met zijn achtergrond als varieté-artiest het sterkst in de gestyleerde werkelijkheid van de stomme film. Tachtig jaar na de opnamen blijft de film amuseren en ontroeren. City Lights was de favouriete film van Orson Welles die zelf de beste Amerikaanse film van de twintigste eeuw maakte.

Chaplin was exceptionally nervous about the reception of the film just prior to its release in 1931. Silent films were a total anachronism by this time, with Hollywood having completely switched to sound films by the end of 1929. However, the film was enthusiastically received by Great Depression era audiences, and was one of Chaplin’s most financially successful and critically acclaimed releases. At the gala Hollywood premiere, Chaplin’s special guests were Albert Einstein and his wife Elsa. Chaplin wrote in his autobiography that he knew the film would be a success after watching the Einsteins‘ reactions. The film was theatrically re-released in 1950. Bron: en.wikipedia.org

City Lights [ en.wikipedia.org ]

De kwaliteit van Mad Men is voor een deel te danken aan de zeer zorgvuldige reconstructie van het tijdsbeeld. Matthew Weiner, die de serie bedacht, vindt het belangrijk dat de serie een authentiek beeld geeft van de vroege jaren zestig in Manhattan. Hij wilde uitdrukkelijk geen iconisch beeld van ‘mid-century modern’. Daarom zit Mad Men niet vol met hip design zoals de retromovie Down with Love die zich ook in Manhattan anno 1962 afspeelt. Begin jaren zestig waren de interieurs en het straatbeeld zeker niet up to date. Net zoals er nu nog auto’s uit de jaren negentig rondrijden en een enkele oldtimer, zo reden er in 1962 nog volop modellen uit de jaren vijftig en de late jaren veertig. En sommige interieurs waren nog vooroorlogs, vooral bij ouderen.

Dan Bishop is production designer voor Mad Men. De eerste vraag die hij zich stelt bij het design van de set is “Bestond het al in 1962?” De volgende vraag is “Werd het algemeen gebruikt in 1962?” en tenslotte “ook in Manhattan in 1962?” Amy Wells is verantwoordelijk is voor de aankleding van de set. In elke aflevering komen vier tot tien sets voor. Er zijn zes vaste sets, o.a. het kantoor van Sterling Cooper en het huis van de Drapers. Daarnaast zijn er een paar “swing sets” zoals de appartementen van bijfiguren. Er worden ook veel hotelinterieurs gebruikt en die moeten tot in de details 1962-proofed zijn.

Op de website van de LA Times kwam ik een leuk stukje tegen over Amy Wells die in de Salvation Army Antique Thrift Store in Pasadena ‘nieuwe’ rekwisieten aanschaft voor de set.

vintageshoppingguide.com

De televisieserie Mad Men geeft een grondige inkijk in de schijnwereld van de American Dream. De intro met de in elkaar stortende reclamewereld en de reclameman in vrije val doet al vermoeden dat de zeepbellen die de reclamejongens blazen in hun eigen leven uit elkaar spatten. De tv-serie laat vooral zien hoe het is om te leven op de oppervlaktespanning van die zeepbel.

Bijna een halve eeuw later is er van de American Dream weinig over. Dat maakt deze serie ook tot pure nostalgie. Nog een keertje je vingers aflikken bij al het mahonie, chroom en pastelkleurige staartvinnen. De Cadillac Coupe de Ville bijvoorbeeld. De serie is tot in de puntjes verzorgd. Zet het beeld op een willekeurig moment stil en bestudeer alle details, ook op de achtergrond. Het klopt allemaal! Mad Men werkt als een tijdmachine.

The mood of advertising in the sixties was cheerful, optimistic, and at times, revolutionary. This nostalgic and diverse collection of print ads explores the wide, wonderful world of 60s Americana. (Bron: taschen.com)

De meeste advertenties die voor de intro van Mad Men zijn gebruikt, staan ook in All-American Ads ’60s, een bundeling advertenties onder redactie van Jim Heimann en verschenen bij Uitgeverij Taschen.

Cadillac brochure 1962 [ tocmp.com ] | 405madisonavenue.com

Philip Scott Johnson

Nostalgia
It’s delicate, but potent…
Teddy told me that in Greek, nostalgia literally means the pain from an old wound.
It’s a twinge in your heart, far more powerful than memory alone.
This device… isn’t a spaceship, it’s a time machine.
It goes backwards, forwards.
It takes us to a place where we ache to go again.
It’s not called the Wheel.
It’s called the Carousel.
It lets us travel the way a child travels.
Around and around and back home again,
to a place where we know we are loved.

uit: “Mad Men” Season 1, Episode 13, “The Wheel”

We zeggen meestal over het verleden dat het voorbij is en dat we in het heden (moeten) leven. En in zekere zin is dat ook waar. Maar door de ambivalentie van ons bestaan blijft het verleden voortdurend aanwezig. En dat is maar goed ook. Bernlef die in Hersenschimmen over ‘het grote vergeten’ schrijft (niet schrééf!) benadrukte dat laatst nog in een interview. Voor veel mensen is leven in het hier en nu het hoogste spirituele ideaal, maar Bernlef is ervan overtuigd dat dit juist de hél moet zijn.

Wanneer we zeggen dat we het verleden los moeten laten, bedoelen we eigenlijk dat we moeten leren leven mét het verleden en niet dat we moeten proberen het verleden uit te wissen. Voor ons verstand leven we ergens midden in de tijd op een onmogelijke richel tussen verleden en toekomst die voortdurend opschuift richting toekomst. Maar in wezen leven we altijd in het hier en nu. Dat verandert nooit. Het hier en nu is de al-tijd waar het verleden voortdurend wordt uitgebraakt en geherinterpreteerd. Dit hier en nu is een ander hier en nu dan het hier en nu dat tussen verleden en toekomst zit ingeklemd. Wanneer je in dat hier en nu leeft, voel je je voortdurend bedreigd en leef je in de hel waar Bernlef over spreekt.

Het aantrekkelijke van de verleden tijd is dat het mij steeds meer toegangen geeft tot de al-tijd. Het verleden is dat deel van het hier en nu dat tot stilstand is gekomen en waarnaar je rustig kunt kijken, zodat je scherper kunt gaan zien. Daardoor lijkt het verleden gemakkelijker in een tijdsbeeld te vangen dan de eigen tijd. De tweede reeks van Mad Men speelt zich af in 1962. Dat is een halve eeuw geleden, 1962 is al lang voorbijgegaan. Maar je zou ook kunnen zeggen dat 1962 doodstil staat. Besteed er vervolgens aandacht aan en de ‘dode’ komt weer tot leven. Rewind- stop - play! De tijd stroomt niet als water naar één punt, maar staat in wezen stil. Dát is de toekomende tijd. Wij zijn het zélf die onze aandacht kunnen richten en ons kunnen bevrijden van het ongeduld en van de drang om de toekomst te veroveren.

De serie speelt zich af in het New York City van de vroege jaren 60 van de 20e eeuw, en draait om de medewerkers van het fictieve reclamebureau Sterling Cooper advertising agency, gelegen aan Madison Avenue. Centraal staat Don Draper, een van de belangrijkste medewerkers van het bedrijf. De serie toont ook de veranderingen van de sociale mores in Amerika, en de reclamewereld in New York begin jaren 60. Een wereld waarin iedereen de hele dag drinkt, rookt en vreemd gaat. Waar mannen voor veel geld slogans en campagnes bedenken terwijl ongetrouwde vrouwen notuleren.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Erg leuk aan Mad Men vind ik dat deze serie zich afspeelt rond een reclamebureau aan Madison Avenue in New York. (vandaar de naam Mad Men. Reclamejongens werden in Amerika ad men genoemd.) In elke aflevering wordt er wel gebrainstormd voor een relcamecampagne. In de eerste aflevering van de tweede reeks is dat een campagne voor Mohawk Airlines. Het aardige is dat er op reclamebureau’s in 1960 nog kunstschilders werkten. Na 1960 begint de fotografie de geschilderde advertentie langzaam te verdringen.

Mad Men tweede seizoen

Ter gelegenheid van de zestigste Berlinale wordt vanavond in Berlijn bij de Brandenburger Tor de moeder van alle science fiction films getoond. Het bijzondere van deze voorstelling is dat we voor het eerst in 83 jaar (!) kennis kunnen maken met de onverkorte versie van Metropolis. In Argentinië werden in 2008 fragmenten teruggevonden waarvan men dacht dat ze verloren waren gegaan. Fritz Lang’s megaproductie (Ufa investeerde vijf miljoen mark in de film) was oorspronkelijk een rampzalige flop. Het grote publiek bleef weg en uiteindelijk werd er maar 75 duizend mark terugverdiend. Het gevolg was dat de Ufa failliet ging en werd opgekocht door een krantenmagnaat die het bedrijf veranderde in een propagandamachine voor de nazi’s.

Metropolis - die Anti-Utopie einer Großstadt
Metropolis verhaalt over een futuristische stad in het jaar 2026, waarin de mensen zijn opgedeeld in ‘denkers’ die in luxe boven de grond leven en de ‘werkers’ die zwoegen in de mijnen. Een bijna bijbelse vrouw genaamd Maria komt op voor de rechten van de werkers en zegt hen niet in opstand te komen maar om de komst van een bemiddelaar af te wachten. De burgemeester van de stad laat Maria opsluiten en een robot haar vorm aannemen; deze robot speelt vervolgens de werkers tegen elkaar uit en organiseert een opstand in de mijnen, waarbij de mysterieuze ‘M-Machine’ wordt vernietigd en de reservoirs van de stad overstromen, waarbij de kinderen van de werkers verdrinken. Wanneer de robot-Maria, die verantwoordelijk wordt gehouden voor de chaos, levend wordt verbrand ontdekt men dat het geen echt mens is. Uiteindelijk verzoent de zoon van de burgemeester de twee groepen in zijn rol als bemiddelaar.
Bron: nl.wikipedia.org

berlinale.de

De vrouwelijke hoofdrol is perfect ingevuld door Godards echtgenote en muze Anna Karina. Als dochter van Von Braun, Natascha, heeft zij geleerd geen emoties meer te voelen, maar Lemmy weet toch tot haar door te dringen. Karina laat zien niet alleen over een klassieke schoonheid te bezitten, maar ook over acteertalent: haar transformatie wordt volkomen geloofwaardig en ontroerend gespeeld. Een andere belangrijke rol is voor Alpha 60, er zullen weinig mensen zijn bij wie de doordringende stem van deze supercomputer geen indruk heeft gemaakt, of je je er nu aan ergert of niet, deze stem vergeet je je leven lang niet meer. Hetzelfde kan eigenlijk van de film gezegd worden. Geen film om rustig achterover te leunen, voor een optimale beleving van ‘Alphaville’ moet je je eigen interne computer aan het werk zetten. Vreemd? Dat zeker, maar ook heel inventief en eigenzinnig.
 
Bron: movie2movie.nl

l’amoureuse

Elle est debout sur mes paupières
Et ses cheveux sont dans les miens,
Elle a la forme de mes mains,
Elle a la couleur de mes yeux,
Elle s’engloutit dans mon ombre
Comme une pierre sur le ciel.

Elle a toujours les yeux ouverts
Et ne me laisse pas dormir.
Ses rêves en pleine lumière
Font s’évaporer les soleils
Me font rire, pleurer et rire,
Parler sans avoir rien à dire.

Paul Eluard (uit: Capitale de la douleur, 1926 )

Alphaville [ imdb.com ]

Deze Amerikaanse film noir naar een roman van Raymond Chandler is de eerste film waarin de zgn. POV (of subjectieve) camera consequent wordt doorgevoerd. We zien Philip Marlowe die gespeeld wordt door Robert Montgomery alleen wanneer hij in de spiegel kijkt. Voor de rest zien we zijn schaduw, zijn hand(en) en de sigarettenrook die hij uitblaast. Maar de meeste tijd zien we zijn tegenspelers recht in de camera kijken in vaak vinnige ‘Chandler‘ dialogen met de sarcastische privédetective. Persoonlijk vind ik die subjectieve camera een tamelijk vermoeiend experiment. Bij elke bezoek van Marlowe zien we eerst de camera de voordeur naderen als bij een interactief computerspel. Een voordeel is dat we Robert Montgomery nauwelijks zien, zodat je in gedachten toch naar de enige echte Philip Marlowe kunt kijken : Humphrey Bogart.

Lady in the Lake [ noiroftheweek.com ] | Lady in the Lake [ imdb.com ]

De verhalende natuurfilm is de laatste 25 jaar vooral door Franse filmmakers op een hoog niveau gebracht. Al eerder schreef ik iets over de films microcosmos - le peuple de l’herbe (1996), le peuple migrateur (2001), La Marche De L’empereur (2005) en le renard et l’enfant (2007) van Luc Jacquet. Gisterenavond keken we naar l’ours (1988) van Jean-Jacques Annaud met een hoog knuffelgehalte. Een van de leukste scènes uit de film is die waarin het beertje Youk een LSD trip maakt na het scoren van een vliegenzwam. Deed mij denken aan de Pink Elephant Parade van het olifantje Dumbo.
Conclusie: een hallucinerend berenbrein is zeker zo leuk.

Een uniek portret van het beertje Youk dat door een ongeluk zijn moeder verliest. Youk trekt alleen de wijde wereld in en maakt kennis met de reusachtige mannetjesbeer Kaar. Samen proberen ze te overleven in de overweldigende maar gevaarlijke natuur, en Youk leert met vallen en opstaan hoe een beer altijd op zijn hoede moet zijn. Maar het gevaar loert om de hoek want Kaar wordt achtervolgd door een stel jagers. De beer kan ontkomen maar moet de kleine Youk aan zijn lot overlaten. Youk wordt door de jagers gevonden en naar hun kamp meegenomen.
 
Bron: moviemeter.nl

prijzen
1988: National Academy of Cinema, France, Academy Award (Jean-Jacques Annaud)
1989: César, Best Director (Jean-Jacques Annaud)
1990: Genesis Award, Feature Film (Foreign)
1990: Guild of German Art House Cinemas Film Award, Silver Foreign Film (Ausländischer Film) (Jean-Jacques Annaud)

l’ours [ imdb.com ]

De eerste vertoningen in januari 1896 L’Arrivée d’un train en gare de La Ciotat van Auguste and Louis Lumière waren een sensatie. Film was in die dagen een kermisattractie en ook al duurden de levende beelden meestal niet langer dan een minuut, de toeschouwers werden er compleet door overrompeld. Op het moment dat de trein de zaal leek in te rijden, kreeg het publiek zijn adrenalineshot. Wanneer ik het filmpje van de gebroeders Lumière nu bekijk, kan ik mij moeilijk voorstellen wat voor een sensatie dit moet zijn geweest voor het bioscooppubliek 114 jaar geleden.

De sensatie die onze voorouders voelden bij de levende beelden kunnen wij ook nu weer beleven. We hebben alleen een nieuw medium nodig om weer te kunnen ervaren hoe nieuw het oude medium film ooit was. Nu is 3D-film ook allang geen nieuw medium meer. De gebroeders Lumière hadden de aankomst van de trein in 1895 al stereoscopisch willen filmen en deden dat in 1935 :

What most film histories leave out is that the Lumière Brothers were trying to achieve a 3D image even prior to this first-ever public exhibition of motion pictures. Louis Lumière eventually re-shot L’Arrivée d’un Train with a stereoscopic film camera and exhibited it (along with a series of other 3D shorts) at a 1935 meeting of the French Academy of Science. Given the contradictory accounts that plague early cinema and pre-cinema accounts, it’s plausible that early cinema historians conflated the audience reactions at these separate screenings of L’Arrivée d’un Train. The intense audience reaction fits better with the latter exhibition, when the train apparently was actually coming out of the screen at the audience. But due to the fact that 3D film never took off commercially as conventional 2D did, including such details would not make for a compelling myth.

3D-cinema is dus helemaal geen nieuw fenomeen. Maar bij Avatar had ik wél het gevoel wat die ene toeschouwer in 1896 kan hebben gehad. Waarom is het eigenlijk zo bijzonder om datgene wat we de hele dag al zien, nog eens in de bioscoop te zien? Het fascinerende van de 3D-film is voor mij de grenservaring, de ervaring waarbij de ‘illusie’ ongevaarlijk dicht bij de ‘werkelijkheid’ komt. Ongevaarlijk, omdat je weet dat het niet echt is (het is maar een film). Dichtbij, omdat de beelden van het doek afkomen en in de zaal hangen boven de hoofden van het publiek vlak voor je. De scheidingswand van het witte doek wordt opgeheven en de filmbeelden bewegen zich vrij in dezelfde ruimte als de ‘werkelijke’ ruimte van de bioscoopzaal. Het is een even ongevaarlijke als adembenemende illusie. Je hoeft niet weg te vluchten, zoals sommigen dat in 1896 deden voor de spooktrein van de gebroeders Lumière. Want daarvoor zijn we nu te vertrouwd geraakt met het bedrog van fotografie en film.

Ooit was ook de fotografie in onze collectieve ervaring grensoverschrijdend. En vóór de fotografie vertegenwoordigde de schilderkunst de magie van de ruimtelijke illusie. We zijn nu geconditioneerd. Voordat we een foto of een film zien, is er in ons brein een knop om en hebben we onbewust tegen onszelf gezegd: ‘dit is niet echt.’ Maar wanneer we vergeten deze knop om te draaien, kijken we alsof het echt is. Dat is de magie van het medium: het is echt en onecht te gelijk, het balanceert op de grens en wij balanceren mee en zijn verzekerd van een veilige landing. Want uiteindelijk is het toch niet echt.

Als je met een onbevangen blik kijkt, dan kun je ook naar schilderijen kijken zoals er naar schilderijen gekeken werd toen er nog geen fotografie bestond. Een illusionistisch (realistisch) schilderij representeerde vóór 1840, na de spiegel, de hoogste graad van zichtbare werkelijkheid. De schilderkunst heeft van 1400 tot 1900 een ontwikkeling doorgemaakt die je zou kunnen samenvatten in: van plat naar steeds ruimtelijker en tenslotte weer naar plat. Aan het einde van de zestiende eeuw was er een revolutionaire ontwikkeling in de schilderkunst die verbonden is met de naam van één schilder: Caravaggio. Door gebruik te maken van een dramatische belichting komen de figuren uit het donker tevoorschijn in het licht. Het platte vlak wordt door de ruimtewerking opengebroken en verandert in een soort kijkdoos, een ondiepe ruimte met daarin échte mensen van vlees en bloed.

Ook hier moet het toenmalige publiek een grenservaring hebben beleefd. Is het nu verf of staat daar nu echt iemand? De trompe l’oeil is niet alleen een kunstje waarmee je je publiek op het verkeerde been kunt zetten en géén 1-aprilgrap. Wanneer het oog misleid wordt, wordt óók de geest misleid. Eerst komt de receptie van de rauwe zintuigprikkels, en vervolgens komt de de perceptie. In het ingewikkelde proces van de verwerking van deze rauwe zintuigprikkels, zijn we geconditioneerd geraakt. Wanneer we iets menen te kennen, dan nemen we niet meer écht waar. Zo gaat het ook met de conditionering in het kijken naar schilderijen, foto’s en film. We hebben onszelf al verteld dat het niet echt is. Pas als we weer de ervaring krijgen van ‘wow! net echt!’, dan komen we weer op het grensvlak waar ‘illusie’ en ‘werkelijkheid’ samenkomen.

Voor het verhaal van Avatar (een mix van Apocalypse Now (Vietnam), The New World (Pocahontas), The Emerald Forest en The Celestine Prophecy) hoef je wat mij betreft niet te gaan kijken, wél voor de 3D-ervaring. Het blijft vreemd dat we naar de bioscoop of naar het museum gaan om te zien wat we de hele dag al om ons heen zien. Blijkbaar hebben wij het nodig onze conditionering te doorbreken om onze waarneming te ijken en te vernieuwen.

avatarmovie.com

Thomas Jefferson de schrijver van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring (1776) en de latere president van de Verenigde Staten, was van 1784 tot 1789 ambassadeur in Parijs. Frankrijk had de Amerikaanse kolonisten vanaf 1778 in hun onafhankelijkheidsstrijd gesteund en was daarmee het eerste land dat de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten heeft erkend. Zoals gewoonlijk werden de bondgenoten in elkaars armen gedreven door een gemeenschappelijke vijand, Engeland. Er waren goede diplomatieke contacten tussen Frankrijk en de piepjonge Verenigde Staten, maar het bleef ook wringen tussen die twee. Frankrijk leefde in de nadagen van het absolutisme en het gewone volk had nog altijd niets te zeggen. Terwijl de democratische staatsvorm van de Verenigde Staten juist een uitdrukking is van de gelijkheid van alle mensen. Het duurde nog een paar jaar totdat in Frankrijk de bom uiteindelijk barstte en Thomas Jefferson moest zich na vijf jaar als ambassadeur uit Parijs terugtrekken en maakte weer de grote oversteek. De Parijse periode uit Jefferson’s leven (1784-1789) is al eens verfilmd in Jefferson in Paris uit 1995. Bijna tien jaar later werd de miniserie The President’s Mistress op de Amerikaanse televisie uitgezonden. De Parijse periode is een dankbaar onderwerp voor een film omdat Jefferson in die tijd een affaire kreeg met zijn kamermeisje Sally Hemmings een jonge slavin uit Monticello. De miniserie is erg gelikt, maar daar moet je een beetje doorheen willen kijken. Het geeft toch een fraai tijdsbeeld met al die fijne plaatjes.

Overigens werd een paar jaar na de miniserie over Thomas Jefferson een miniserie gemaakt over het leven van zijn politieke tegenstander John Adams , de tweede president van de Verenigde Staten. Net als Jefferson was Adams voordat hij president werd eerst ambassadeur in Europa. Van 1782 tot 1788 was hij in Nederland de eerste ambassadeur van de Verenigde Staten. Beide founding fathers stierven op Independence Day 1826, precies een halve eeuw na de geboorte van de Verenigde Staten. Adam’s laatste woorden waren “Thomas Jefferson survives..“, maar hij kon niet weten niet dat deze enkele uren daarvoor was overleden.

jeffersoninparis.com | Sally Hemmings [ en.wikipedia.org ]

Al eerder schreef ik over de film Ascenseur pour l’échafaud van Louis Malle met de score van Miles Davis. Vandaag luisterde ik naar de CD met maar liefst 26 tracks. (Op de oorspronkelijke LP van Fontana stonden er tien.) Het begint met vier takes van de improvisatie Nuit sur les Champs-Elisées waarvan je de derde (Générique) in de scene hieronder kunt horen. Générique is een prachtige uitdrukking van nachtelijk dwalen en de troost van de roes. Jeanne Moreau de hoofdpersoon in de film dwaalt half verdoofd door de Parijse nacht en realiseert zich dat haar leven is ingestort. Het is de verdoving na de mokerslag, die je even boven de realiteit uit kan tillen. Nuit sur les Champs-Elisées plaatst je even helemaal in het hier en nu, waarin oorsprong en doel niet meer ter zake doen. Want nu ben je hier, in het naakte bestaan en meer is er niet. Subliem!

oorspronkelijke tracklist op de LP (Fontana)
(op de CD staan 26 tracks waarvan verschillende takes van L’assassinat, Sequence en voiture en Final )

1. Générique 2.52
2. L’assassinat De Carala 2.12
3. Sur L’autoroute 2.21
4. Julien Dans L’ascenseur 2.13
5. Florence Sur Les Champs-elysées 2.53
6. Diner Au Motel 3.59
7. Evasion De Julien 0.55
8. Visite Du Vigile 2.05
9. Au Bar Du Petit Bac 2.55
10. Chez Le Photographe Du Motel 3.55

Ascenseur pour l’échafaud [ musicmeter.nl ]

Ben van Os en Jan Roelfs die verantwoordelijk zijn voor de art direction in de film Orlando, werden in 1993 beiden terecht genomineerd voor een oscar. Maar deze werd gewonnen door de art directors van Schlindler’s List. Orlando werd ook voor een oscar genomineerd in de categorie kostuumontwerp. Maar ook deze oscar werd niet verzilverd en de prijs ging tenslotte naar Gabriella Pescucci die de kostuums verzorgde in The Age of Innocence van Martin Scorcese.

Orlando is een magnifieke film, vooral wat de kostuums en fotografie betreft. Het verhaal spreidt zich uit over vier eeuwen en dat moet een enorme uitdaging zijn geweest voor de afdeling kostuums en art direction.

Ik ben geen historicus en zeker geen modehistoricus en kan dus niet oordelen of de voorstellingen die in kostuumfilms gegeven worden historisch verantwoord zijn. Wanneer er oscarnominaties zijn voor de kostuums en de art direction zal het we goed zitten, is mijn simpele redenering. En toch hoeft dat niet per se zo te zijn, tenminste als ik A. Bender mag geloven van marquise.de De film Amadeus die in 1984 een aantal oscars won, waaronder die voor het beste kostuumontwerp ( van Theodor Pistek ) en art direction, is als het om kleding gaat, historisch niet altijd juist. Maar het zou mij niets verbazen als Pistek deze ‘verkeerde’ keuzes bewust heeft gemaakt. In de film Marie Antoinette horen we toch ook Siouxsie and the Banshees ?

Het verleden is dood, leve de interpretatie!

Ironischerweise bekam Amadeus einen Oscar für die Kostüme, obwohl der Kostümbildner wie auch bei “Valmont” übelst gestümpert hat. Dabei sind zwischen vielen besch…eidenen Kostümen nur einige wenige, die halbwegs in Ordnung sind.
 
Constanze trägt beim ersten Auftritt etwas, das wohl eine Française sein soll. Der Kostümbildner hat den gleichen Fehler gemacht wie Sabine Normalverbraucherin und an ein Kleid hinten ein paar “Watteaufalten” geklebt. Das wäre wahrscheinlich nicht weiter aufgefallen, hätte er die Falten nicht ausgerechnet aus einem anderen Stoff als das restliche Kleid gemacht. Beim Bild links allerdings fällt schon anhand der Form auf, daß die Falten nicht, wie es sein sollte, Teil des Kleidrückens sind.
 
Die Perücken sind ein weiterer Schwachpunkt, besonders bei den Statistinnen. Sie sehen aus, als wäre ein toter Pudel aus 2000 Metern Höhe auf ihren Kopf gefallen und dort klebengeblieben. Die Haare sind ganz offensichtlich von Natur aus (oder besser gesagt, von Chemie aus) weiß, anstatt weiß gepudert zu sein, und der Haaransatz ist allzu offensichtlich mit Absicht verdeckt.Dabei waren solche Türme (typisch für die 1770er), wie sie links zu sehen sind, schon aus der Mode, bevor Mozart erwachsen war. Schaflockig-wuschelig waren die Türme nie, sondern im Gegenteil sehr ordentlich gelegt. Wuschelige Frisuren gab es Ende der 80er noch, aber sie waren nicht hochgetürmt.
 
Bron: marquise.de

Orlando [ imdb.com ]

Het leven van de excentrieke Howard Hughes (1905-1976) is driemaal verfilmd (in 1977, 2004 en 2006) maar de verfilming van Martin Scorcese uit 2004 is het meest memorabel. The Aviator werd dan ook bekroond met vijf oscars en vier BAFTA’s. De film loopt van 1927 tot en met 1947 en is met grote accuratesse gemaakt. Decadente Holywoodparty’s, filmsets, art-deco-paleizen, straatscenes en natuurlijk ook de vliegtuigen, alles klopt tot in de kleinste details. Scorcese is zelfs zover gegaan om in technicolor te filmen dat letterlijk de couleur local bepaalt. Het camerawerk in The Aviator is verbluffend en Robert Bridge Richardson won terecht de oscar voor de beste cinematografie.

The Aviator [ imdb.com ]

In de jaren vijftig stond er in de meeste Amerikaanse huizen al een televisie en het bioscoopbezoek liep daardoor terug. Om de bioscoopfilm een extra injectie te geven bedachten de grote filmmaatschappijen van alles om het publiek weer naar bioscoop te lokken. Met de spektakelfilm keerde de Hollywoodfilm in zekere zin weer terug naar de tijd waarin D.W. Griffith (1875-1948) zijn spektakelstukken maakte. Maar Griffith was in 1948 overleden. Een andere Hollywoodpionier en een van de oprichters van Paramount Cecil B. DeMille (1881-1959) was nog altijd actief. Vanaf 1914 had hij al tientallen films op zijn naam staan. Een daarvan was The Ten Commandments die hij in 1923 al had gemaakt. Net als Intolerance van D.W.Griffith was dit een imponerende spektakelfilm met levensgrote decors en honderden figuranten. Om het bioscooppubliek terug te winnen, besloot Paramount halverwege de jaren vijftig tot een remake en de 75-jarige DeMille deed The Ten Commandments nog eens over, maar nu in vistavision, technicolor en met duizenden figuranten. Het publiek moet net zo geïmponeerd zijn geweest als in de vroege jaren van de film. De felle kleuren knalden van het enorme doek. Daar had de televisie niet van terug. De film werd een enorm succes en zeven keer genomineerd voor een Oscar. Een paar jaar later speelde “Mozes” voor concurrent MGM in een ander Bijbelse spektakelstuk dat elf Oscars won (van de twaalf nominaties).

And God said Let there be light, and there was light. And from this light, God created life upon earth. And man was given diminion over all things upon this earth and the power to choose betweem good and evil. But each sought to do his own will because he knew not the light of God’s law. Man took dominion over man, the conquered were made to serve the conqueror, the weak were made to serve the strong, and freedom was gone from this world. So did the Egyptians cause the children of Israel to serve with rigor, and their lives were made bitter with hard bondage. And their cry came up unto God. And God heard them and cast into Egypt, into the lowly hut of Amram and Yochabel, the seed of a man upon whose mind and heart would be written God’s law and God’s commandments, one man alone against an empire.
(De verteller aan het begin van de film)

The Ten Commandments [ imdb.com ]

Mijn eerste herinneringen aan het vliegende olifantje gaan terug naar 1971. Als zevenjarige leerde ik lezen samen met de Donald Duck en ter gelegenheid van zijn 30e verjaardag keerde Dumbo 39 jaar geleden terug in het vrolijke weekblad. Hij verscheen op de omslag van de eerste Donald Duck uit 1971 die ik nog altijd als een relikwie bewaar. Bijna zeventig jaar na dato heeft de vierde grote Disney tekenfilm nog niets aan frisheid verloren. Na de commerciële flops van Pinokkio en Fantasia in 1940 werd de film over het vliegende olifantje een echte kaskraker. In 1942 won Dumbo zelfs een Oscar. Een van de hoogtepunten uit de film vind ik de Pink Elephant Parade, waarin de animators net als in Fantasia hun fantasie de vrije loop hebben gelaten.

Maar het meest bijzondere aan Dumbo is het vertederende olifantje zélf met zijn lange oren en dikke tranen. Onvergetelijk is het beeld van het kleine hoopje verdriet dat levensmoe het circus uit strompelt. Zelfs de Amerikaanse soldaten die de film aan het front zagen, moesten een brok wegslikken…

Dumbo is de derde lange animatiefilm van Disney. Na het maken van Sneeuwwitje en Pinokkio, moest Dumbo met veel lagere kosten geproduceerd worden. Critici waren bang dat door de bezuinigingen de kwaliteit van de Disney film omlaag zou gaan. Maar niets was minder waar, Dumbo werd een absolute kaskraker. In 1942 ontving de film een Oscar, en vijf jaar later kreeg Disney voor ‘uop het filmfestival in Cannes de prijs voor de beste animatiefilm.
( Bron: movie2movie.nl )

Dumbo [ imdb.com]

De afgelopen tien dagen werden er tussen alle Sissi’s en Shreks door, ook een paar zwart-wit meesterwerken uitgezonden. Het Duits-Franse Arte zond een aantal Charlie Chaplin klassiekers uit, waaronder City Lights uit 1931. Vannacht zond de Avro op Nederland 2 de Hitchcock klassieker Psycho uit en vanmiddag keek ik naar Citizen Kane op België Eén, volgens veel filmcritici de beste speelfilm ooit gemaakt.

City Lights | Citizen Kane | Psycho

Cross of Iron begint met het onschuldige kinderliedje Hänschen Klein gezongen door een lief kinderstemmetje. Deze onschuld aan het begin wordt vermorzeld door de film die volgt. Cross of Iron (1977) is een krachtige aanklacht tegen oorlog in de traditie van All Quiet on the Western Front (1930). Maar dan harder. En dat is regisseur Sam “it’s a man’s world” Peckinpah wel toevertrouwd.

Aan het oostfront is de strijd in 1943 hopeloos geworden. Verse en ambitieuze officieren worden op de gedemoraliseerde manschappen gezet om in de wanhopige gevechten toch nog overwinningen te forceren. De eerzucht van deze officieren wordt aangewakkerd door een plaatje ijzer. De Oostenrijkse acteur Maximillian Schell die met zijn Duitse accent en aristocratische uiterlijk geknipt is om een Duitse officier te spelen in een Amerikaanse oorlogsfilm, speelt de rol van Hauptmann Stransky, een van deze eerzuchtige officieren aan het oostfront. Overigens speelde hij in datzelfde jaar (1977) ook al de rol van SS-Obergruppenführer Wilhelm Bittrich in a bridge too far (a star too much).

Het bijzondere van Cross of Iron is dat net als in All Quiet on the Western Front Amerikaanse acteurs de Duitse soldaten spelen. Mede hierdoor is deze film een aanklacht geworden tegen oorlog in het algemeen en niet tegen de gruweldaden van de nazi’s aan het oostfront.

het ijzeren kruis [ nl.wikipedia.org ]

De Amerikaanse miniserie The 60’s is zo’n sentimentele Amerikaanse televisiefilm waarbij een adagio aanzwelt zodra er iemand moet huilen. Toch slaagt de film er ook in de jaren zestig in de Verenigde Staten te laten herleven. Alle grote gebeurtenissen uit die tijd, van de moord op Kennedy in 1963 tot aan de eerste maanlanding in 1969 die als historische beelden in de film zijn ingelast, staan al ons hele leven bijgezet in het mausoleum van de geschiedenis en zijn in zekere zin morsdood. Maar deze familiekroniek wekt de dode feiten weer tot leven. Dat is de kracht ook van een familiekroniek: je kijkt door de verschillende perspectieven van de familieleden naar het historische decor dat daardoor weer tot leven komt.

Uiteraard speelt de muziek in the 60’s een voorname rol. Want als er een decennium is geweest waarin het geluid nog bepalender is geweest dan het beeld, dan zijn het de zestiger jaren. Dat geluid was vooral de stem van het protest. Dat kwam van verschillende kanten. In de eerste plaats waren het natuurlijk de jongeren. Maar in de Verenigde Staten was er ook het protest van de zwarte Amerikanen. Waar de stem van jongeren vertolkt werd door Bob Dylan, deed James Brown hetzelfde voor de black people. Bij een van de mooiste scenes uit de film klinkt Say it loud, I’m black and proud van James Brown terwijl het hart van de film een impressie is bij Love minus zero van Bob Dylan. Bij de scene waarin iedereen op televisie getuige is van de moord op Robert Kennedy in 1968 klinkt heel toepasselijk For what’s worth van Buffalo Springfield. Nog meer dan in de beelden, is de geest van de jaren zestig in het geluid gekropen.

The 60’s [ imdb.com ]

Luchtige en onschuldige film uit de jaren vijftig met een knipoog naar de slapstick. Bij Tati’s typetje Monsieur Hulot moest ik steeds denken aan Kwabbernoot van Franquin of Freddy Lombard van Yves Chaland, twee stripfiguren met wijde broeken in atoomstijl.

tativille.com

Woensdagavond met Michaela gekeken naar de biopic over Romy Schneider (1938-1982). In de periode 1955-1980 zien we in het tijdsbeeld van alles gebeuren, niet alleen in Romy’s make-up, kapsel en kleding maar ook in het straatbeeld dat zorgvuldig gereconstrueerd is. En daar blijft het niet alleen bij, ook de manier waarop we naar de jaren vijftig, zestig en zeventig zijn gaan kijken wordt nagebootst: in de jaren vijftig veel zwart-wit beelden en technicolor, in de jaren zestig schokkerige 8mm filmpjes en in de jaren zeventig natuurlijk de eerste video. Maar de mooiste nabootsing wordt verzorgd door de 31-jarige Jessica Schwarz als adembenemende look-a-like van La Schneider.

Fünf Jahre (1958-1963) hatten sich Romy Schneider (†43) und Alain Delon (73) geliebt und geschlagen. 1968 drehten die beiden Ex-Partner den Filmklassiker La Piscine. Darin küssten sie sich leidenschaftlich am Pool, ein letztes Mal.
 
Jetzt wurde Der Kuss nachgeküsst: Jessica Schwarz drehte die berühmte Szene für den ARD-Film „Romy“ (Herbst 2009) mit dem Franzosen Guillaume Delorme. Die Berlinerin über ihre Rolle: „Man kann Romy Schneider nicht spielen, man kann sich ihr nähern und versuchen, ihr gerecht zu werden – mehr nicht.“
 
Bron:bild.de

Mijn eerste kennismaking met Tatort was als achtjarige in 1971. Ik moet toen iets uit een van de allereerste afleveringen hebben gezien, want de serie loopt vanaf 30 november 1970. In ieder geval duurde het nog tot het voorjaar van 1978 voordat ik bewust kennismaakte met de crimi der crimi’s. Maar toen (met de aflevering Reifezeuchnis, 1977) was het gelijk goed raak. Want wat moet je als vijftienjarige jongen als je de (in 1977) zestienjarige scholiere Natasjka Kinski naakt met haar leraar in bed ziet liggen? Inmiddels is Tatort ruim dertig jaar verder en is de serie een kroniek geworden van bijna veertig jaar Duitsland na 1970. Zo zien we ook het verenigde Duitsland na 1990 weerspiegeld in deze serie. Begon het allemaal 39 jaar geleden met een Taxi nach Leipzig ergens in de BRD, nu is Leipzig zelf ook Tatort geworden. Het team uit Leipzig dat bestaat uit de rechercheurs Bruno Ehrlicher en Kain (Peter Sodann en Bernd Michael Lade) is in de Saksische metropool zo populair dat ze beiden tot ereburgers zijn verheven.

Tatort is actief in 15 steden. Eigenlijk is de misdaadserie tegenwoordig een cluster van series geworden die elk door een regionale omroep (NDR, WDR, SWR, MDR, RBB, HR, BR) geproduceerd wordt. Zelfs de ORF doet mee omdat een van de teams standplaats Wenen heeft. Op 27 december zendt de SWR de 750e Tatort uit onder de naam Bluthochzeit.

Liste der 750 Tatort Folgen | Tatort | tatort-fundus.de | tatort-fans.de

Hoewel ik geen liefhebber ben van het genre, kijk ik zo af en toe naar een fantasyfilm. Meestal ben ik dan wel geboeid door de razendknappe special effects maar eigenlijk nooit door het verhaal. Met mijn voorkeur voor non-fictie (liefst biografieën) is dat ook niet zo vreemd. Als ik ergens door geraakt wordt dan is het door de werkelijkheid en bij fantasy zie ik toch altijd weer die dikke duim op de achtergrond. Toch kan fantasy onder mijn huid kruipen, maar dan eerder in de vorm van eeuwenoude mythen en sprookjes. De eerbiedwaardige ouderdom van deze verhalen die door mondelinge overlevering gerijpt zijn, geven voor mij een verankering in de geschiedenis, waardoor deze verhalen boeiend zijn geworden. Het twintigste eeuwse fantasy genre is misschien nog gewoon te jong voor mij. Waarom moeten er altijd veldslagen geleverd worden in een middeleeuwse setting? Want dát is fantasy: veel middeleeuwen, veel zwaarden en natuurlijk een queeste. De heilige graal is ingeleverd voor een ring, een duister kristal, een gouden kompas… Er is een plat verslag van een strijd tussen goed en kwaad, waarin de hoofdpersoon vaak een kind is dat op miraculeuze wijze de strijd tegen de duisternis wint, bijgestaan door bondgenoten die samen met haar (vaak is het een meisje) of hem strijden voor het goede. Een beetje de James Bond formule dus: saving the world once more. Gaap!

The Golden Compass van Philip Pullman gaat uit van het idee van een parallel universum. Dat concept komen we al tegen in Through the Looking-glass (1871) van Lewis Caroll en in Lilith (1895) van George McDonald. In de twintigste eeuwse fantasy wordt er dankbaar gebruik van gemaakt, omdat deze theorie onze werkelijkheid kan verbinden met allerlei mogelijke fantasiewerelden. Hoe subtieler dat gebeurt, hoe aannemelijker het verhaal wordt. In de film The Golden Compass had ik het eerst niet door dat het verhaal al in een andere wereld begint. Geen fantasiewezens en bizarre architectuur, maar een vertrouwde wereld die zich af lijkt te spelen in Oxford vlak voor de Eerste Wereldoorlog. Bij nader inzien zit deze wereld toch helemaal anders in elkaar en sijpelt het ongewone steeds meer door.

Met de grenzeloze populariteit van Harry Potter beleeft ook de fantasyfilm voor alle leeftijden een gouden tijd. In 2006 werd een begin gemaakt van de verfilming van het eerste deel uit de His Dark Materials Trilogie van de Engelse schrijver Philip Pullman. Voor deze verfilming kwam 180 miljoen dollar op tafel te liggen. Dat was nog eens 50 miljoen dollar meer dan voor de film Harry Potter en de Gevangene van Azkaban in 2004. De laatste film bracht 790 miljoen dollar op terwijl de Golden Compass wereldwijd 372 miljoen dollar opbracht. Er valt dus goed te verdienen aan een fantasy film voor alle leeftijden, vooral als je die met kerst uitbrengt. De Golden Compass houdt na 109 minuten abrupt op terwijl Lyra ons aan het eind verzekert dat ze haar zoektocht niet opgeeft en ons warm houdt voor deel twee. Of dat er werkelijk gaat komen, is maar zeer de vraag, want door de economische crisis houdt filmproducent New Line nu de vinger op de knip. En dat is géén fantasy…

goldencompass.nl

Al eerder heb ik aandacht geschonken aan The New World (2005) van Terrence Malick. Het is typisch zo’n film waar je helemaal van houdt of helemaal niet van houdt. Als je niet zo van poëzie houdt maar meer van actie of een doortimmerde plot dan kun je beter niet kijken. Hou je wel van poëzie en heb je daarbij ook interesse voor de vroegste kolonisatie van het Noord-Amerikaanse continent, dan is er grote kans dat je deze film al gezien hebt en er door geraakt bent. Ook al leunt het hele verhaal zwaar op de mythe van de nobele wilde, het is toch niet zo verkeerd om de Europese kolonisering van Amerika en de uitroeiing van de oorspronkelijke bevolking die daarmee gepaard ging te zien als een van de grootste tragedies uit de geschiedenis. Niet alleen in humanitair opzicht was het een drama, ook in ecologisch opzicht was de ontdekking van Amerika een ramp voor het nieuw ontdekte continent. Na 1500 is er een aards paradijs verloren gegaan. The New World laat iets zien van dat allereerste begin, Virginia 1607.

Toen Michaela de eerste beelden had gezien en nog niet wist waar de film precies over ging, vroeg ze of het verhaal zich soms ergens in Nieuw-Guinea afspeelde! Inderdaad, aan het begin van de zeventiende eeuw, zo’n honderd jaar na Columbus, was Amerika een ongerepte wildernis. Kijk bijvoorbeeld eens naar de reconstructie van Manhattan in het jaar dat Hudson er als eerste Europeaan voet aan wal zette. Amerika was ooit echt een compleet nieuwe wereld en The New World maakt dat op een poëtische wijze zichtbaar. De Amerikaanse wildernis waar de eerste Engelsen kolonisten kennis mee maken, is een zuivere wereld waarin de oorspronkelijke bewoners een intense band onderhouden met de ongerepte natuur. In onze tijd van save the planet waarin we de aarde langzaam zien sterven, lijkt de geest van de indianen meer dan ooit tot ons te spreken: “denk aan onze Moeder!”

Ik heb altijd een dubbel gevoel bij films waarin indianen als beter soort mensen worden afgeschilderd (Dances with Wolves, The Emerald Forrest, enz…) Eerst hebben de Europeanen hun land afgepikt en als wilde beesten afgeslacht of in reservaten opgesloten. En nu er bijna geen indianen meer zijn, plaatsen we ze op een voetstuk en verdient de filmindustrie geld aan deze tragedie. Natuurlijk is een dergelijke film ook een eerbetoon aan de oorspronkelijke bevolking van Amerika. De schaamte waarmee wij als filmkijkers geconfronteerd worden, is op zijn plaats. En toch blijft het voor mij altijd dubbel, een gespeeld mea culpa dat niets kost maar waar juist aan verdiend wordt.

Toen Rembrandt in de wieg lag, werd in het verre Amerika door Engelse kolonisten in Virginia een nederzetting gebouwd die de trotse naam van Jamestown (stad van de koning van Engeland) kreeg. Erg koninklijk moet Jamestown niet geweest zijn, want de eerste kolonisten keerden achter de houten omheining in wezen terug naar de vroege Middeleeuwen. In de eerste jaren werd er vreedzaam samengeleefd met de hen omringende Powhatan indianen, maar al snel werd de situatie grimmiger. Het verhaal van de film gaat over de liefde tussen John Smith, de stichter van Jamestown die door de indianen gevangen wordt genomen. Hij wordt op het laatste moment van de dood gered door Pocahontas , de dochter van het opperhoofd die haar vader smeekt Smith’s leven te sparen. Haar vader geeft hier gehoor aan en Smith wordt opgenomen door de Powhatan. Hij begint een nieuw leven en gaat delen in de natuurverbondenheid van deze indianen. De voice over van Smith zwijmelt over de zuiverheid van de indianen en dat kan soms irritant zijn. Maar als je hem gelooft, is het allemaal prachtig om te horen en heeft hij werkelijk het aards paradijs gevonden waarin de Powhatan leven als onschuldige kinderen.

In 1607 vestigden de eerste Engelsen zich in hun kolonie Jamestown op het grondgebied van de Powhatan. De indianen dolven tegen de Europese wapens al gauw het onderspit. Het grootste deel van hen werd geangliceerd, andere vluchtten naar New Jersey en Delaware, waar vandaag de dag nog steeds nakomelingen van de Powhatan wonen. Hun aantallen waren in de 19e eeuw al zo sterk afgenomen dat door de Amerikaanse federale overheid nooit pogingen zijn gedaan de overgebleven indianen te verhuizen naar het Indian Territory in Oklahoma.
Bron: nl.wikipedia.org/wiki

The New World werd opgenomen op locatie langs de Chickahominy, welke door moest gaan voor de James. Langs de rivier werden reconstructies gemaakt van Jamestown en het indianendorp. Hiervoor werden zowel archeologische bewijzen als eigen inzicht van de producers gebruikt. De scènes in Engeland werden opgenomen bij het Hampton Court Palace en Hatfield House, nabij Londen, en buiten de Bodleian Library in Oxford. Blair Rudes, professor in taalkunde, verzorgde voor de film een reconstructie van de inmiddels uitgestorven taal van de Powhatan-indianen.
Bron: nl.wikipedia.org/wiki

The New World [moviemeter.nl]
Jamestown in 1607 [ nationalgeographic.com ]

In 1967 onderneemt Peter Fonda een LSD trip in de gelijknamige cultfilm. Zijn zusje Barbarella doet een jaar later die hele trip weer vergeten. Maar haar broertje laat het er niet bij zitten en is weer een jaar later samen met Dennis Hopper (die hij nog kende van zijn trip uit 1967) van de partij in Easy Rider En zo hebben de twee Fonda-kids zich met Barbarella en Easy Rider voor altijd met de sixties weten te verbinden. Zozeer zelfs dat dertig jaar na Easy Rider Peter Fonda samen met die andere sixties icon Terrence Stamp in Soderbergh’s The Limey nog eens de bejaarde hippie mag spelen. Overigens werd het script voor The Trip geschreven door ervaringsdeskundige Jack Nicholson die in 1967 nog tamelijk onbekend was. Maar dat veranderde toen hij in Easy Rider achterop de brommer van Peter Fonda mocht meerijden…

The Trip [ en.wikipedia.org]

Voor deskundige informatie over het film noir genre voelde ik mij altijd aangewezen op noiroftheweek.com, de blog van Steve-O. Deze filmrecensent en film noir liefhebber recenseert alweer bijna vijf jaar wekelijks een film noir uit de klassieke periode 1941-1958. Maar gisteren ontdekte ik filmsnoir.net van Anthony D’Ambra. Deze blog bestaat sinds mei 2007 en kent al een lange reeks besprekingen. Ongeveer 170 film noirs, van Ace In The Hole (1952) tot You only live once (1937), zijn op dit moment in de reviews opgenomen.

filmsnoir.net | noiroftheweek.com

Touch of Evil is een van de laatste film noirs uit de klassieke periode (jaren ‘40 en ‘50). Alle stijlelementen zijn ruimschoots aanwezig en worden van binnenuit opnieuw tot uitdrukking gebracht. De beginscene bijvoorbeeld is een meesterstukje in cameratechniek. In één lange shot van ongeveer drie minuten wordt met gevarieerde camerazwenkingen (handheld, tilt en dollyshot) een auto gevolgd die uit een parkeergarage komt gereden. Aan het begin van deze shot hebben we gezien hoe een man in de kofferbak van die auto een bom heeft gelegd. We zien kort daarop een man en een vrouw instappen, de camera gaat omhoog en begint de auto te volgen tijdens zijn rit door een Mexicaans grensstadje op weg naar de douanepost. Halverwege de rit zien we tussen het uitgaande publiek op straat de twee hoofdrolspelers van de film passeren. Ze worden ingehaald door de auto maar even later komen ze toch weer naast de auto die bij de douane staat te wachten. Al die tijd is er snijdende spanning, wanneer zal de bom ontploffen? De camera blijft tot aan het fatale moment in real time volgen als een onzichtbaar oog, zoals het hoort.

Orson Welles snapte hoe film noir werkt. In 1949 had hij de derde man gespeeld in de gelijknamige film en wist hij al hoe onmisbaar een slecht karakter is voor het cynische universum van de film noir. In Touch of Evil speelt hij met verve de corrupte agent Hank Quinlan. Hoofdrolspeler Charlton Heston (Ben Hur met schoensmeer en opgeplakt Mexicaans snorretje ) verbleekt erbij. Aan Marlene Dietrich die een kleine rol speelt als rauwe en cynische madam Tanya wordt tenslotte het laatste woord gegeven: “He (Hank Quinlan) was some kind of a man… What does it matter what you say about people?” Film noir zoals film noir bedoeld is. Iedereen die een te pastelkleurig beeld van de jaren ‘50 heeft, zou deze film eens moeten gaan zien.

Productiemaatschappij Universal maakte het Welles niet gemakkelijk. Toen de film gemonteerd was, vond Universal dat het allemaal anders moest. Er werden nieuwe scenes gefilmd en de complete film werd opnieuw gemonteerd. Welles schreef een memo van 58 pagina’s met instructies hoe hij de film wilde hebben, maar pas na zijn dood werden zijn richtlijnen (in 1998) opgevolgd. Deze versie is nu als DVD uitgebracht. De versie van Universal werd een flop en raakte in de vergetelheid. Maar nu heeft Touch of Evil dankzij de memo van Orson Welles de status die zij verdient. In de film noir top 10 staat de film op een zesde plaats.

film noir top 10

01. 8.7 Sunset Blvd. (1950)
02. 8.6 Double Indemnity (1944)
03. 8.5 M (1931)
04. 8.5 The Third Man (1949)
05. 8.4 The Maltese Falcon (1941)
06. 8.4 Touch of Evil (1958)
07. 8.3 Strangers on a Train (1951)
08. 8.3 Notorious (1946)
09. 8.3 The Big Sleep (1946)
10. 8.2 The Ox-Bow Incident (1943)

Bron: Top Rated Film-Noir Titles

Touch of evil [ en.wikipedia.org ]

Heerlijk tijdsbeeld met veel oranje vormgeving, minirokjes, mascara, oogschaduw en pastelkleurige trabantjes. Dat alles gefilmd in Oost-Berlijn anno 1973 in dezelfde kleuren als de inferieure vierkleurendruk uit de socialistische heilstaat. Inmiddels terecht een ostalgie reliek.

Die Legende von Paul und Paula [ imdb.com ]

Maca is een oud-Peruaans drankje dat helpt tegen een slecht geheugen. “Dronken de presidenten het ook maar, dan zouden ze het arme volk van Peru niet vergeten!’ verzucht de straatverkoper terwijl hij weer een kikkertje in de blender doet. El Olvido (de vergetelheid) is een documentaire die Heddy Honigmann maakte in Lima. Ontroerende interviews met een oudere heer die al een halve eeuw barman is in Bar Cordano en daar heel wat presidenten heeft zien komen en gaan, een veertienjarige schoenpoetser die zich wel laat interviewen maar compleet gesloten blijft, een oude tassenreperateur die moet huilen als hij aan zijn gelukkige jeugd denkt, een moeder met drie dochtertjes die op het zebrapad acrobatische kunsten vertonen aan de wachtende automobilisten en vertelt over haar vierde dochtertje die een maand eerder is doodgereden door een automobilist die door rood reed.

bekijk deze documentaire | kleine krabbelaars in Lima [ cinema.nl ]

Het tweede blok van het Square Eyes Festival begon met een half uur durende performance van media artist Max Hattler uit Londen. Het werd een zware aanslag op mijn perceptie. In een moordend tempo kreeg het publiek honderdduizenden beelden over zich heen. Waar ging deze voortijlende stroom beelden over? The medium is the message? Of was het ‘the massage’ van miljarden synapsspleten? Niets meer om je aan vast te klampen, een genadeloze beeldenstroom waar je aan was overgeleverd alsof je in een achtbaan zat. Het ging de interpretatie voorbij en leverde enkel nog perceptie op die na verloop van tijd zijn drogerende werking kreeg. Hier en daar werden wat plaatjes van hersenen, dendrieten en axons door de beeldenbrei gestrooid, als medische bijsluiter. Wilde ik mij hieraan overgeven?

Volgende graag! Dat was een video van de Franse media artist Antoine Catala (1975) met de titel Couple in the garden. Ook hier voortdurende verandering, maar in deze video werd wél een houvast geboden. In de kleurige pixeldiarree zagen we telkens twee figuren opdoemen, druipend als lavalampen. Door het in- en uitzoomen gaf de data moshing techniek een heel ruimtelijk effect. Fascinerend.

Antoine Catala, Couple in a Garden [ badatsports.com ]

The Maltese Falcon staat hoog genoteerd bij de bezoekers van imdb.com

01. 8.7 Sunset Blvd. (1950)
02. 8.6 Double Indemnity (1944)
03. 8.5 M (1931)
04. 8.5 The Third Man (1949)
05. 8.4 The Maltese Falcon (1941)
06. 8.4 Touch of Evil (1958)
07. 8.3 Strangers on a Train (1951)
08. 8.3 Notorious (1946)
09. 8.3 The Big Sleep (1946)
10. 8.2 The Ox-Bow Incident (1943)

Bron: Top Rated Film-Noir Titles

The Maltese Falcon [ imdb.com ]

Voor een film noir liefhebber als ik zit je bij de Duits-Franse zender Arte goed. In mei werd Sunset Boulevard (1950) nog uitgezonden en gisterenavond was de ‘Bogie and Bacall’ klassieker The Big Sleep (1946) aan de beurt. Deze film werd in het voorlaatste oorlogsjaar opgenomen maar het duurde tot augustus 1946 voordat hij werd uitgebracht. Een kwestie van marketing. Want Warner Brothers had in 1944 en 1945 nog oorlogsfilms op de plank liggen waar men nu plotseling haast mee had omdat de oorlog ten einde liep en men vreesde dat het publiek die straks niet meer zou lusten.

Gisterenavond werd de bioscoopversie uit 1946, de zgn. ‘movie star’ versie uitgezonden. Daarnaast is er een film noir versie. Op sommige DVD’s staan beide versies, zodat je kunt zien welke scenes zijn weggelaten en/of toegevoegd. Dat er twee versies van de film kwamen, had o.a. te maken met het optreden van Martha Vickers die de rol speelde van het nymfomane zusje van Lauren Bacall. De erotiek spat van het scherm en dus moest haar ster minder schitteren ten gunste van die van Lauren Bacall. Daarom werden er voor de ‘movie stars’ versie nieuwe scenes tussen Bogart en Bacall opgenomen en werd Vickers hier en daar weggeknipt. Maar haar binnenkomer (zie scene hieronder) heeft Howard Hawks er wél ingelaten. Overigens werd Hawks’ originele cut die was bedoeld voor de Amerikaanse militairen in de Pacific, pas in de jaren negentig teruggevonden.

Ook speelde de motion picture production code van Hayes Office in die dagen een doorslaggevende rol. In de roman The Big Sleep van Raymond Chandler stonden expliciete scenes die in de film niet konden. Zo ging Martha Vickers bijvoorbeeld niet uit de kleren omdat dit in die tijd nog taboe was. Als compensatie zijn veel dialogen in The Big Sleep erotisch geladen, met name die tussen Bogart en Bacall. Tenslotte werd er in de “movie star” versie uit 1946 een scene geknipt waarin de plot belicht wordt. Het verhaal werd zo veel lastiger te volgen, maar voor de film was dat minder belangrijk dan de chemie tussen de twee hoofdrolspelers. Bovendien is in een film noir de plot meestal ondergeschikt gemaakt aan de sfeer. En die sfeer werd door Howard Hawks zo overtuigend neergezet dat The Big Sleep een voorbeeld werd voor alle film noirs die daarna gemaakt werden. En Humphrey Bogart zette de ultieme Philip Marlowe neer.

The Big Sleep [ noiroftheweek.com ] | The Big Sleep [ imdb.com ]

Beeldschoon sprookje met beeldschone natuur voor meisjes, jongens én volwassenen.

lerenardetlenfant.com [ official site ]

Dangerous Beauty (a destiny of her own) is losjes gebaseerd op de roman The Honest Courtesan van Margaret Rosenthal en gaat over het leven van de zestiende eeuwse dichteres en cortigiana onesta (eerlijke hoer) Veronica Franco. Zoals het leven van de couritsane draait om haar verleidingskunst, zo is deze hyper-esthetische kostuumfilm in de eerste plaats een lust voor het oog. Maar door de zware enscenering, de fraaie belichting en overvloed aan mooie plaatjes blijft het verhaal nogal aan de oppervlakte. Toch is Dangerous Beauty een aanrader, tenminste als je een beeld wilt krijgen van het decadente Venetië uit de tijd van Titiaan (de film speelt zich eigenlijk af net na zijn dood) en de andere grote Venetitaanse schilders. Je begrijpt dan ook waarom de Venetiaanse schilderkunst zo’ n grote aantrekkingskracht had op de Europese hofcultuur van de zestiende en zeventiende eeuw: Hun grote olieverfdoeken worden bevolkt door schoonheden, zo van de straten en uit de kanalen van de lagunestad geplukt. De modellen die Titiaan op zijn atelier gebruikte, waren bijna altijd hoeren. Chique en ontwikkelde hoeren, dat wel. Ze wisten zich perfect neer te zetten, ook als ze model moesten staan voor de heilige Maria Magdalena.

Veronica Franco war eine Tochter einer cortigiana onesta, einer intellektuellen Kurtisane, und erlernte die Kunst von ihrer Mutter schon in jungen Jahren. 1565 wurde Veronica in Il Catalogo Di tutte le principale und Pi ù honorate cortigiane Di Venezia verzeichnet, der die Namen, Adressen, und Gebühren von Venedigs angesehensten Prostituierten frei gab.
 
Sie studierte Philosophie, zu ihren Freunden zählten Dichter und Maler, in dieser Zeit entstand auch das Porträt von Jacopo Tintoretto. Vor den 1570er Jahren war sie ein Teil von einem der renommierteren literarischen Kreise der Stadt, an Diskussionen teilnehmend und beitragend und Anthologien der Dichtung editierend. Durch ihrer natürliche Schönheit und geistigen Anlagen geschult, heiratete sie 1564 einen wohlhabenden Arzt. Doch die Ehe war nicht glücklich und Veronica verließ bald ihren Ehemann.
 
1575 erschienen ihre Liebesgedichte Terze rime, die eine gewisse Originalität verraten. Im selben Jahr brach die Pest aus und sie flüchtete mit ihren Kindern aus der Stadt. Zwei Jahre später kehrte sie nach Venedig zurück. 1580 veröffentlichte Veronica ihre Lettere familiari ein diversi [… in meiner Jugend geschriebene Briefe], sowie zwei an den französischen König Heinrich III. gerichtete Sonette einschloss, mit dem sie 1574 sogar eine kurze Verbindung einging.
 
Bron: de.wikipedia.org

historische onjuistheid
Ook al is Dangerous Beauty zeer verzorgd gemaakt, ik ben toch minstens al één historische onjuistheid tegengekomen. In het door de computer gegenereerde panorama van Venetië zien we bijvoorbeeld de Santa Maria della Salute Maar deze barokke basiliek die tussen 1631 en 1687 gebouwd werd, kan Veronica Franco tijdens haar leven nooit gezien hebben.

Dangerous Beauty | dangerous beauty [ imdb.com ] | The Trial of a Courtesan

Leuke en slim gemaakte Spaanse komedie die zich afspeelt in 1913. Het deed mij een beetje denken aan Fellini’s komedie E la nave va die zich in 1914 afspeelt aan boord van een groot passagiersschip en eveneens met quasi-historisch materiaal inzet. Dat is wel aardig om even naar te kijken, maar gelukkig gaan de flakkerende zwart-wit beelden met driftige pasjes al snel over in een normale kleurenfilm. Ook al voert in Inconscientes de komedie de boventoon, toch wordt de Freudiaanse psychologie en de historische setting (Barcelona, 1913) tamelijk goed naar voren gebracht. Dat betekent een resumé van Totem und Tabu, Freudiaanse begrippen als penisnijd en castratieangst, binnen veel Jugendstil en op straat veel Antonio Gaudi en oude schichten.

Les Amants ( by Patrick Garson ) | Les Amants [ fransefilms.nl ]

In de tv-serie Mad Men (elke woensdagavond laat op Nederland 2) lijken de acteurs met de tijdmachine van professor Barabas afgereisd naar het jaar 1960. Voor mij is de serie een aangename onderdompeling in de American Dream anno 1960. De kapitalistische natte droom leek in 1960 werkelijkheid geworden maar bleef op een illusie gebaseerd. Mad Men geeft een mooie kijk in het leven van succesvolle ad men op een reclamebureau aan de Madison Avenue in New York, vandaar de naam. Zij waren niet de architecten van de American Dream, want dat waren de fabrikanten van luxe goederen en de autofabrikanten gingen daarin voorop. Maar de reclamejongens zorgden er wél voor dat we collectief in de droom van ongelimiteerde welvaart bleven geloven. En in een wereld met zojuist een vernietigende oorlog achter de rug en zonder rapport van Rome, Kyoto verdragen en Vietnam debacle was dat niet eens zo moeilijk.

meer oude modellen uit de tv-serie Mad Men [ imcdb.org ]

Een aantal keren had ik The Deer Hunter al gedeeltelijk gezien, maar gisterenavond was het toch echt de eerste keer dat ik deze klassieker in zijn geheel zag. En deze film verdient dat natuurlijk ook. Het verhaal is opgebouwd als een drieluik: het leven van een groepje Russisch-Amerikaanse vrienden vóór, tijdens en na de oorlog in Vietnam. Wanneer je wacht op de Vietnamscenes in het tweede deel van de film, komt het eerste deel moeizaam op gang . Maar juist in dit deel is veel symboliek verwerkt en dat doet The Deer Hunter het genre van de Vietnamfilm ontstijgen. Net als Apocalypse Now heeft The Deer Hunter een boeiende gelaagdheid. Behalve een tijdgebonden verhaal waarin de oorlog in Vietnam centraal staat, is er ook een verhaal dat niet aan tijd gebonden is. Het hoofdthema van The Deer Hunter is officieel ‘vriendschap in oorlogstijd’, maar daarnaast (of daaronder?) zag ik nog een ander thema, dat misschien niet direct opvalt, hoewel het duidelijk aan de oppervlakte ligt. Het is eigenlijk hetzelfde als met Schuld en Boete of de Geboeders Karamazov van Dostovjewsky. Die boeken kun je als misdaadromans of existentialistische romans lezen. Maar toen ik, eenmaal orthodox geworden, deze boeken las, merkte ik dat hét onderwerp de Russische Orthodoxie is. Gisterenavond viel mij bij het kijken naar The Deerhunter hetzelfde op.

Noem de titel van deze film en bijna iedereen zal over het Russische roulette beginnen. De Russische Kerk zal daarentegen door vrijwel niemand genoemd worden en toch speelt deze een sleutelrol. De wijk waar de Russisch-Amerikaanse vrienden wonen, wordt gedomineerd door de koepeltjes van de plaatselijke Russisch-orthodoxe kerk. In werkelijkheid is dit de St Theodosius Russian Orthodox Cathedral aan de Starkweather Avenue in Cleveland. Het inwendige van deze kerk is aan het begin van de film prominent aanwezig tijdens de bruiloft en keert ook helemaal aan het eind weer terug tijdens de begrafenis.

The Deer Hunter is beslist geen Hollywoodfilm. Daarvoor gaat hij veel te traag en bovendien is er een gelaagdheid die je wél kunt tegenkomen in een Italiaanse of Russische film, maar niet in een Hollywoodfilm. De lengte en poëzie van veel shots roepen het werk van Tarkovsky en Poedovkin in de herinnering. Alles lijkt een diepere betekenis te krijgen: het groepje Russische Amerikanen, de hoogovens, de hertenjacht, de bruiloft. Aan het begin van de film maken we eerst kennis met de leef- en werkomgeving en dan pas met de hoofdpersonen. De eerste beelden openen met een naargeestig en vervallen Amerikaans industriestadje in Pensylvania en de zware arbeid in de hoogovens. In de vuurovens kun je een stille verwijzing zien naar de hel (van napalm in Vietnam). Naast de industriële verpaupering van hun woonoord is de verroeste witte Cadillac waar het vriendenclubje zich mee verplaatst ook al een symbool van de achterkant van de American Dream die met de oorlog in Vietnam in duigen viel. Om in die diepere lagen te kunnen doordringen, blijft de camera lang en aandachtig de oppervlakte volgen, zodat wij door die oppervlakte heen kunnen gaan kijken. Waarom moet het shot met een verroeste Cadillac op de voorgrond anders zo lang duren? Toegegeven, als je van actie houdt is al dat trage aftasten van en afstemmen op slaapverwekkend.

In The Deerhunter is er opvallend veel aandacht voor de huwelijkskroning in de Russische Kerk. Volgens sommige critici is de bruiloftsscene veel te langdradig, maar binnen de film heeft deze scene juist een heel duidelijke en belangrijke plek. De camera staat frontaal voor de iconostase opgesteld en we zien de priester in het altaar staan. Daarna draait hij zich om en komt hij naar voren gelopen waar hij het bruidspaar zegent. Vervolgens loopt dat samen met de priester driemaal een cirkel voor het altaar. Dit alles wordt zonder inkortingen gefilmd. Ondertussen klinkt het koor en is het alsof de hemel openbreekt. Later hoor je het koor weer als de vrienden hoog in de bergen op hertenjacht zijn. Ze zijn daardoor in hoger sferen en lijken daardoor los te komen van de aarde, vlak voordat ze naar de hel van Vietnam vertrekken. Je zou in het drieluik daarom ook de structuur van de Divina Comedia kunnen zien, maar dan wél in een andere volgorde: hemel, hel en louteringsberg.

The Deer Hunter heeft ontegenzeggelijk een Russische kleur: het Russische roulette en de Russische Kerk staan tegelijkertijd voor de keuze tussen leven en dood. Bij het Russische roulette lijkt er overigens helemaal geen keuze. In het weekend woordat ze naar Vietnam gaan, spreken ze over hun angst om te sterven. Het verschil is één kogel, merkt een van hen zakelijk op. In het Russische roulette is het verschil ook één kogel. Maar als je meerdere malen gedwongen wordt deze marteling te ondergaan, ga je juist verlangen naar die verlossende kogel. Tenslotte is de begrafenis in de Russische Kerk helemaal aan het einde van de film toch troostrijk. Al weten de achtergebleven vrienden niets meer te zeggen… totdat één van hen de Amerikaanse hymne over de lippen krijgt en het verhaal besloten wordt met “God Bless America /Land that I love / Stand beside her /And guide her /Through the night / With the light from above / From the mountains / To the prairies / To the ocean / White with foam / God bless America / My home sweet home / God bless America / My home sweet home.” Ondanks de Russische inkleuring blijft The Deer Hunter een Amerikaanse film.

discussie op Byzantijns forum over de trouwscene uit The Deer Hunter

Samen met The Godfather I & II en Scarface behoort Goodfellas tot het beste wat er ooit over het slechtste (de georganiseerde handel in misdaad) gemaakt is. Goodfellas is een terugblik op het leven van de half-Ierse, half-Italiaanse Henry Hill en begint met de openingszin:"as far as I can remember, I always to be a gangster.” Door de voice over wordt de film een vertelling vanuit het perspectief van de hoofdpersoon Henry Hill. Halverwege komt er plotseling een tweede voice over bij, die van Henry’s toekomstige vrouw, waardoor het verhaal enigszins lijkt te gaan zwalken. Toch heeft Scorcese de regie stevig in handen en trekt met meesterhand alle registers open: snelle dolly-shots, freeze-frames, voice-over, jump cuts, enz. Anders dan The Godfather trilogie die met klassieke cinematografische middelen verteld wordt, is Goodfellas duidelijk een film van achttien jaar later. De invloed van videoclips is duidelijk merkbaar en dat wordt nog versterkt door het gebruik van popmuziek (o.a. ‘sunshine of your love‘ van Cream). In de tweede helft van het verhaal dat loopt van ongeveer 1955 tot 1985 wordt de montage sneller, een trefzekere vertelwijze om de snelle en fragmentarische tijdgeest over te brengen maar vooral ook het inmiddels door cokaïne aangetaste brein van de hoofdpersoon. De personage Paulie (Paul Cicero) gespeeld door Paul Sorvino is gebaseerd op de gangster Paul Vario (1914-1988). Henry Hill is overigens nog in leven en slijt nu in de anonimiteit zijn dagen ergens in een onbekend maar ongetwijfeld duf Amerikaans provinciestadje.

goodfellas.martin-scorsese.net | Goodfellas [ en.wikipedia.org ]

Gisterenavond een wat tegenvallende aflevering van Mad Men. Toch blijft het voor mij een plezier om ondergedompeld te worden in de vroege jaren zestig, een soort a la recherche du temps perdu. De rekwisiteurs hebben hun best gedaan. Telkens onderstrepen korte shots tussendoor het tijdsbeeld: een vergiet op het aanrecht, een langspeelplaat, een affiche. En wat waren we toen toch modern in onze wanddecoraties.

Mad men Season 1 komende afleveringen

Episode 5: 5G (volgende week woensdag)
Episode 6: Babylon
Episode 7: Red in the Face
Episode 8: The Hobo Code
Episode 9: Shoot
Episode 10: Long Weekend
Episode 11: Indian Summer
Episode 12: Nixon Vs. Kennedy
Episode 13: The Wheel

Mad Men [ amctv.com ] | Mad Men [en.wikipedia.org]

Vorige jaar schreef ik hier iets over Down with love, een film die zich afspeelt rond een uitgever in het Amerika van de vroege jaren zestig. Er is daarbij van alles uit de kast gehaald om alle clichébeelden uit die tijd weer op te roepen. De serie Mad Men die vanavond op Nederland 2 van start gaat, speelt in diezelfde jaren af maar dan op een reclamebureau. Net als in down with love wordt het tijdsbeeld van de vroege jaren zestig tot in de kleinste details gereconstrueerd, maar dan wel op een realistische manier. Voor de rekwisieten die in de serie gebruikt worden, zijn de vlooienmarkten afgestruind voor originele kantoormeubelen, telefoons en typmachines. Daarbij is gelet op een realistische reconstructie van het tijdsbeeld. Lang niet al het meubilair aan het begin van de jaren zestig was gloednieuw , het meeste stamde ergens uit de jaren veertig. En dat geldt zeker ook voor het wagenpark. Let maar eens in een willekeurige film uit de jaren vijftig op de straatbeelden en je zult zien dat er nog modellen uit de jaren dertig rondrijden. De huidige tijd absorbeert alle voorgaande tijd. Wanneer het omgekeerde het geval is, spreken we van een anachronisme.

De grafische vormgever Mark Simonson gaat op zijn blog marksimonson.com uitvoerig in op de grafische ontwerpen die in de serie getoond worden. Ondanks de precisie waarmee het tijdsbeeld in Mad Men gereconstrueerd is, komt hij een typografisch anachronisme tegen. Zo dateert de Lucida Handwritying die in de titelsequentie wordt gebruikt, uit 1992. Het zal de gemiddelde kijker ontgaan, maar grafische ontwerpers die de serie volgen (en dat zullen er heel wat zijn), zal het zeker opvallen.

Op de website panopticist.com wordt een andere grafisch anachronisme blootgelegd: in de aftiteling van Mad Men komen we de Arial tegen. De Arial is in 1982 ontworpen in opdracht van Monotype. Bekendheid kreeg het font vooral als hét alternatief voor de Helvetica (1957) dat Microsoft als systeemfont voor Windows is gaan gebruiken om daarmee vele tientallen miljoenen aan licenties te ontwijken.

Set in New York City, Mad Men begins in the early 1960s at the fictional Sterling Cooper advertising agency on New York City’s Madison Avenue. The show centers on Don Draper (Jon Hamm), a high-level advertising creative director, and the people in his life in and out of the office. It also depicts the changing social mores of 1960s America.
Bron: [ en.wikipedia.org ]

marksimonson.com | panopticist.com

Audrey Tautou is Michaela’s favouriete actrice en omdat ze een nieuwe film gemaakt heeft is, zaten we zaterdagavond in de bioscoop naar Coco avant Chanel te kijken. De film gaat over de eerste helft van haar leven waarin ze de maîtresse was van de Franse playboy Étienne Balsan. Op zijn kasteel leerde ze haar grote liefde kennen, de Engelse steenkolenondernemer Arthur “Boy” Capel. Coco avant Chanel laat een overtuigend beeld zien van de verveelde Franse jetset aan het begin van de vorige eeuw. Er is een glansrol voor de Waalse acteur Benoît Poelvoorde die de rol van Balsan speelt. En Audrey Tautou toont weer eens dat ze als actrice genoeg in huis heeft om haar Amélie-imago van zich af te schudden. De elegante eenvoud die Coco Chanel introduceerde, is op haar lijf geschreven.

Coco avant Chanel [ official site ] | Coco avant Chanel [ imdb.com ]

Sunset Boulevard is volgens kenners de beste film ooit over Hollywood gemaakt. Bijzonder is dat er verschillende sterren in spelen uit het tijdperk van de stomme film, waaronder hoofdrolspeelster Gloria Swanson. Daarbij spelen Buster Keaton, Cecil B. DeMille en H.B.Warner zichzelf. Sunset Boulevard (1950) staat samen met The Third Man (1949) bovenaan in de Film Noir top 50 van de Internet Movie DataBase. Overigens zendt Arte vanavond de Franse film Le Quai des Brumes (1938) uit, een vroeg voorbeeld van de film noir.

Sunset Boulevard [ digg.be ] | noiroftheweek.com

In 1991 las ik met rode oortjes Het Parfum van Patrick Süskind. Het zou twintig jaar duren voordat deze internationale bestseller onder producent Bernd Eichinger werd verfilmd. Samen met distributeur Constantin Film was Eichinger ook verantwoordelijk voor de productie Der Untergang in 2004, die een lieve 30 miljoen Euro kostte. Maar Perfume: The Story of a Murderer zou met 50 miljoen Euro de allerduurste Duitse filmproductie uit de geschiedenis worden.

parfum-fan.de

In 1942 ging Sophie Scholl in München biologie en filosofie studeren. Door haar broer Hans, die aan dezelfde universiteit de studie medicijnen volgde, leerde zij studenten kennen die het nationaal-socialisme afwezen. Zij ging deelnemen aan het verspreiden van pamfletten van de verzetsgroep Die Weisse Rose. Pamfletten van Die Weisse Rose werden vanuit München verspreid in Berlijn, Keulen, Stuttgart en Wenen. De Gestapo vermoedde intussen dat de pamfletten hun oorsprong vonden in studentenkringen in München. Een pamflet dat Londen had bereikt, werd daar in de herfst van 1943 in een grote oplage gedrukt en door Britse vliegtuigen over Duitsland afgeworpen.
 
Op 18 februari 1943 werden Hans en Sophie Scholl bij het verspreiden van de pamfletten betrapt en overgeleverd aan de leiding van de universiteit. Met Christoph Probst, een ander lid van de groep, werden zij overgeleverd aan de Gestapo. Op 22 februari 1943 werd Sophie Scholl door nazi-rechter Roland Freisler tot de doodstraf veroordeeld, en nog dezelfde dag door middel van de guillotine geëxecuteerd. Het levensverhaal van Sophie Scholl is meermalen verfilmd. In 2005 kwam de film Sophie Scholl - die letzten Tage uit, die zich baseert op de verslagen van de verhoren van Sophie Scholl door de Gestapo. De film Sophie Scholl werd hoog onderscheiden met Duitse filmprijzen, waaronder de Zilveren Beer voor de beste actrice en de beste regisseur.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Sophie Scholl - Die Letzten Tage [ digg.be ]

De Australische film Lantana lijkt inderdaad op de woekerplant waar deze film zijn naam aan te danken heeft. De Lantana is in de film een metafoor van de aardse liefde: Aan de oppervlakte bloeien kleurrijke bloemen, maar daaronder verbergt zich een donkere wirwar van stengels. Het complexe scenario van Lantana vraagt het uiterste van je oplettendheid. Meestal staat een speelfilm in het eerste halfuur op de wagen. Dan zijn alle personages ten tonele gevoerd en kan de plot worden uitgewerkt. Maar Lantana is opgezet als een soapserie en er zijn zeker acht belangrijke rollen te verdelen. Anders gezegd gaat de film over vier relaties: een overspelige politieman en zijn vertwijfelde vrouw, een echtpaar dat van elkaar vervreemd geraakt is na de moord op hun dochtertje, een stel dat in scheiding ligt en, ja hoor, tenslotte ook nog een redelijk gelukkig jong gezinnetje. Net zoals in een soap groeien de verschillende plotlijnen boven, onder en langs elkaar heen. Pas in de tweede helft van de film komen de plotlijnen bij elkaar en ontwikkelt zich nog een heuse thriller. Toch blijft Lantana vooral een film over de (strijd voor de) liefde met korte maar confronterende dialogen. Cinematografisch is Lantana ook erg mooi gemaakt, let maar eens op het eerste shot waarin de camera een wirwar van wortels en stengels aftast… Een aanrader!

Lantana [ imdb.com ] | iedereen heeft een midlife cirsis [ cinema.vpro.nl ]

In onze beeldvorming over historische personen worden we vaak gemanipuleerd door geconstrueerde mythen. Maarten Luther (1483-1546) is een van de meest invloedrijke personen uit de geschiedenis en zijn mythe is het verhaal van één man die de macht van de Kerk brak, die wees op onze persoonlijke relatie met God en die Europa voor bijna 150 jaar in rep en roer zette. Voor de post-christelijke eenentwintigste eeuwer is de mythe van Luther vooral het verhaal geworden van het individu dat met succes in opstand komt tegen de autoriteit. Waar Erasmus diplomatiek bleef, stelde Luther zich compromisloos op tegenover de kerk van Rome.

De film Luther uit 2003 probeert weer eens het ware verhaal te vertellen. Omdat het Amerikaanse Thrivent Financial for Lutherans deze film voor een belangrijk deel gefinancieerd heeft, weten we bij voorbaat dat we een ingekleurd beeld te zien krijgen. Luther is een biopic over de grote kerkhervormer gezien door de ogen van zijn eenentwintigste eeuwse erfgenamen. Toch lijkt de film objectief omdat de gangbare visie verkondigd wordt: de katholieke kerk is een corrupt machtsinstituut geworden dat de massa uitbuit en arm houdt. Het individu, vertegenwoordigd door Luther, komt daar terecht tegen in opstand. Deze schijn van objectiviteit is er omdat Luther 500 jaar later de wereld aan zijn kant gekregen heeft. Dat was 90 jaar geleden en 400 jaar na de Rijksdag in Worms (1521) nog wel anders. Katholieken en protestanten leefden toen nog in twee werelden. Zo kun je in het katholieke Beknopte Handboek der Kerkgeschiedenis uit 1924 bijvoorbeeld lezen:

In feite is deze uitspraak een demonisering van Luther’s persoon, aangezien zelfverheffing en oplaaiende woede de eigenschappen van Lucifer zijn. In de film zien we uiteraard een compleet ander beeld. Luther ontsteekt in zijn monnikscel soms wel in toorn, maar deze woede is een heilige verontwaardiging tegenover de verleidingen van de duivel. Luther’s ware gezicht is dat van de devote monnik, die weet dat hij alleen in de nederigheid zijn God kan vinden. Joseph Fiennes speelt de rol van Luther met grote onschuldige ‘hier sta ik en ik kan niet anders’ ogen. Hij is intens verdrietig maar ook furieus wanneer hij ziet dat de boeren voor het gewelddadige verzet kiezen. Kortom, Luther heeft alles wat een charismatische strijder tegen het onrecht eigen is. Net als Mahatma Gandhi, Martin Luther (!) King en Nelson Mandela is hij boven alles een vredestichter. Of Luther in werkelijkheid was zoals hij in deze film wordt neergezet, valt te betwijfelen. Wel wordt duidelijk hoe groot en corrupt de macht van Rome vijfhonderd jaar geleden was. De verwerpelijke aflatenhandel als het duidelijkste voorbeeld van dat machtsmisbruik, werd toen gelukkig openlijk bestreden vanuit het moedige geweten van één Augustijner monnik. Met alle gevolgen vandien…

luther.de/nl | de 95 stellingen

Van mijn afkeer van hiphop heb ik nooit een geheim gemaakt. Het agressieve geroep om respect dat de meeste rap eigen is, kan mij absoluut niet mobiliseren. Dat Michaela mij kon verleiden om naar 8 mile (met rapper Eminem) te kijken, kwam door haar uitnodigende commentaar: “8 mile filmt de wereld van de rap indringend van binnenuit waardoor je je verbonden gaat voelen met het kansarme proletariaat van de straat.” Een wereld die zo tegengesteld is aan de mijne wilde ik, bij wijze van sociologisch onderzoekje, wel eens observeren.

8 mile vormt de grens tussen blank en zwart Detroit, tussen rijk en arm. De blanke Eminem groeit op aan de verkeerde kant van 8 mile, in een wereld waarin je leeft onder permanente dreiging. Om te overleven moet je van je af kunnen bijten, je tanden kunnen laten zien met vlijmscherpe woorden. Voordat er fysiek geweld gebruikt wordt, scheld je de ander zo creatief uit dat de groep respect voor je krijgt. De taal dient niet meer de dialoog, maar een monoloog van minachting en haat. Een afgrijselijke wereld. Maar wat moet je als je gedwongen in zo’n wereld leeft?

8 mile heeft bij mij begrip gekweekt voor al die naamlozen met nicknames die met hun giftige tong proberen te overleven tussen de rivaliserende bendes van de asfaltjungle. Het Evangelie zegt mij dat niet wat de mond ingaat, maar wat de mond uitgaat, slecht is voor mijn ziel. Het permanente oordelen over de ander(en) kan voor hen dus ook niet gezond zijn. Maar in een wereld waarin overleven belangrijker is dan geestelijke gezondheid, lijkt creatief schelden een machtig wapen. En door de beat in je lichaam op te vangen, word je cool voor de permanente verhitting van een leven onder hoge druk.

8-mile.com

Im Westen nichts Neues verscheen 11 jaar na de Eerste Wereldoorlog en 11 jaar voor de Tweede Wereldoorlog. Hollywood volgde een jaar later met de verfilming All Quiet on the Western Front die in 1930 de twee belangrijkste Oscar’s won (beste film en beste regie). Onlangs zag ik een gerestaureerde versie op DVD. Het is in meer opzichten een opmerkelijke film: All Quiet on the Western Front is een van de eerste geluidsfilms, een van de eerste oorlogsfilms en een uniek tijdsdocument. Drie jaar later gingen in Duitsland het boek en de film al in de ban. De nazi’s voelden zich gebeten door Remarques bittere aanklacht. Nadat je het boek hebt gelezen of de film hebt gezien, is het onmogelijk om oorlog nog als een ‘laatste oplossing’ te zien. Toen de film werd ‘geschoten’ heerste er vrede en stonden de Duitse steden nog allemaal overeind. Maar nog geen 10 jaar later was het weer raak, goed raak. Dat maakt deze aanklacht extra bitter: blijkbaar kan oorlog niet erg genoeg zijn, om oorlog nooit meer als een ‘laatste oplossing’ te zien.

De anti-oorlogsfilm All Quiet on the Western Front (1930) verscheen in het interbellum als pacifistisch pamflet. In de Sovjet Unie werd het jonge medium toen al gebruikt voor propaganda en Duitsland zou enkele jaren later volgen. Pantserkruiser Potemkin (1925) en Triumph des Willens (1935) dienden respectievelijk communistische en fascistische idealen en riepen juist op tot overwinning, dus strijd. Die strijd zou tenslotte weer uitmonden in de waanzin die Erich Maria Remarque had beschreven.

Erich Maria Remarque (1898 - 1970) was een van de meest bekende en gelezen auteurs van Duitse literatuur in de twintigste eeuw.Zijn ouders waren Fransen en van bescheiden afkomst. Tijdens zijn studie aan de Universiteit van Münster werd hij in 1916 opgeroepen om zijn legerdienst te vervullen. Remarque vocht aan het Westelijk Front en werd verscheidene keren gewond. Na de oorlog volgde hij een leraarsopleiding, door de overheid aan oorlogsveteranen voorbehouden. ( … ) Op 31 januari 1929 verscheen zijn eerste echte roman, Im Westen nichts Neues. De eerste uitgever aan wie hij het boek aanbood, weigerde het te publiceren. Ondanks de enorme politieke controverse werden er het eerste jaar al 1,2 miljoen exemplaren van verkocht. Het vervolg, Der Weg zurück, verscheen in 1931. Zijn boeken werden in 1933 in het openbaar verbrand en zijn werk werd in Duitsland verboden. ( … )
Bron: nl.wikipedia.org

All Quiet on the Western Front [ imdb.com ] | AQotWF [ moviemeter.nl ]

flickr.com

2neatmagazines.com

Броненосец Потёмкин (1925) van Sergij Eisenstein is samen met Triumph des Willens (1935) van Leni Riefenstahl de beste propagandafilm ooit gemaakt. Manipulatief gefilmd en gemonteerd met de ijzeren hand van een dictator achter die van de regisseur. In het sociaal realisme zijn er nauwelijks individuen te zien. De revolutionairen in matrozenpakken treden op als één ondeelbare eenheid, als de golven die tegen de kade beuken en in het begin van de film de revolutie verbeelden. De leider van de opstand Vakoelinsjoek is de enige die als persoon duidelijk naar voren treedt en als martelaar een eigen gezicht mag hebben. De bewening van zijn ontzielde lichaam door de vrouwen van Odessa is rechtstreeks geciteerd uit het Evangelie. De martelaar Vakoelinsjoek verwijst niet alleen terug naar Christus maar moet ook als een ‘voorafbeelding’ van kameraad Stalin worden gezien. Een imposante snor moet dat nog eens benadrukken. “Allen voor één, één voor allen.” klinkt het onder de bewoners van Odessa die massaal en bombastisch rouwen om hun martelaar Vakoelinsjoek. Dan slaat het volksverdriet om in volkswoede. De vuist van het socialisme wordt samengebald en de massa kolkt langs de kaden en bij de trappen omhoog, ongeordender als in Triumph des Willens, maar even vastberaden… Ondanks de communistische smet die deze film aankleeft, wordt Pantserkruiser Potjomkin door veel filmcritici nog altijd gezien als de beste film ooit gemaakt.

De film is opgebouwd uit vijf episodes
Люди и черви de matrozen weigeren bortsjsj met verrot vlees te eten.
Драма на тендре muiterij van de matrozen en de dood van hun leider Vakoelinsjoek.
Мёртвый взывает in Odessa wordt het ontzielde lichaam van Vakoeklinsjoek beweend.
Одесская лестница de troepen van de tsaar richten een bloedbad aan.
Встреча с эскадрой het squadron sluit zich bij de matrozen aan.

De tijdloze propaganda van Pantserkruiser Potemkin [ volkskrant.nl ]
Pantserkruiser Potemkin [ en.wikipedia.org ]

Een halve eeuw geleden leek de wereld mij een stuk mooier. Of moet ik zeggen dat ik hou van die bril met vistavison glazen en een zweem van technicolor over de dingen. Maar toch ook van die dingen zelf. Aangeraakt door ongeremd optimisme en vooruitgangsgeloof, leken zij de hemel op aarde te brengen. Een valse voorstelling, ik weet het. Maar illusies verzachten ook met terugwerkende kracht de werkelijkheid en daarom blijf ik de zoete pijn van de nostalgie koesteren. Een goede manier om mij even helemaal onder te dompelen in het verleden, is het kijken van een oude film en dan te letten op ogenschijnlijke bijzaken: een geparkeerde auto, de kleding van de voorbijgangers op straat, het meubilair in de lounge van het hotel, de uithangborden in de stad…

North by Northwest stond gisteren op het menu, de Hitchcock-klassieker waarvan gezegd wordt dat het de eerste “James Bond” film was. En het is waar. Het flinterdunne spionageverhaaltje, de humoristische dialogen, de gentleman en het meisje, de vele locatiewisselingen, de modernistische ranch, de actiescenes (o.a. bij een landmark), het tijdsbeeld. Het lijkt soms sprekend Goldfinger, maar dat zeg ik omdat ik Goldfinger (1963) al vele malen gezien had, voordat ik North by Nortwest zag. Het was toch Hitchcock die het ‘James Bond concept’ als eerste in de praktijk bracht, ook al maakte hij nooit één James Bond film.

Voor de ‘inhoud’ (voor zover je bij een onzinplot over inhoud kunt spreken) hoef ik crowdpleasers als North by Northwest of Goldfinger niet te zien. Maar als tijdsdocument vind ik ze wel interessant. In mijn verbeelding dring ik dan ergens op de achtergrond of net buiten beeld de film binnen in een wereld die niet meer bestaat. Het maakt mij niet altijd uit of het tijdsbeeld echt is of gereconstrueerd. Een perfectionist als Martin Scorcese doet dat laatste met Aviator bijvoorbeeld tot in de puntjes. Hij liet voor die film zelfs alles in technicolor opnemen. Het is de filmische werkelijkheid, de wereld als voorstelling en een metafoor van de werkelijkheid zélf. “Maar ondertussen bromt onder dit alles de blinde wil, die ons allen voortstuwt door de tijd, doelloos draaiend om een tijdloos midden…” zou de pessimistische filosoof eraan toevoegen.

andere bekende films uit 1959
Ben-Hur, Some Like it hot, The Nun’s Story, Anatomy of a Murder, Tiger Bay, Sleeping Beauty, Hound of the Baskervilles, Pillow Talk, Rio Bravo,
Bron: movies.toptenreviews.com

oldtimers in North by Northwest [ imcdb.org ]

Wanneer je alleen naar de score van a beautiful mind luistert, dan weet je dat deze film is opgezet als een heroïsche biopic. Het gaat om een man met een missie, een man die wil lijden voor zijn ideaal. In plaats van dat hij oceanen en bergen trotseert, of mensenmassa’s in beweging brengt, voert hij in zijn geest een eenzame strijd om een geniale idee als eerste te mogen ontvangen. Daarin wordt hij tegengewerkt door zijn paranoïde schizofrenie. De man waar deze film over gaat, is de wiskundige en Nobelprijswinnaar John Forbes Nash die inmiddels tachtig is. Ik vond het geen slechte film, wel wat zwaar aangezet en soms irriteerden mij de dialogen en situaties die wat overdreven werden neergezet. Toch won de film in 2002 verschillende oscars.

John Forbes Nash Jr. (Bluefield, 13 juni 1928) is een wiskundige, die in zijn beste tijd geniaal genoemd werd. Hij kreeg vooral bekendheid door zijn werk op het gebied van de speltheorie. Hij ontving hiervoor samen met twee andere speltheoretici, Reinhard Selten en John Harsanyi, de Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie in 1994. Tevens is hij een van de bedenkers van het spel hex. Na een veelbelovend begin van zijn wiskundige carrière openbaarde zich bij Nash rond zijn 30e jaar schizofrenie, een geestesziekte waarvan hij pas ongeveer 25 jaar later redelijk lijkt te zijn hersteld. ( Bron: nl.wikipedia.org)

abeautifulmind.com [official website]

Voor mijn generatie is Doris Day vooral bekend geworden door het liedje van Doe Maar. Vanavond komt er een documentaire over haar waaruit ongetwijfeld zal blijken hoe mateloos populair deze actrice een halve eeuw geleden was. Kort na de sexuele revolutie zouden haar films vrijwel onmiddellijk bij de andere relieken van de duffe jaren vijftig worden bijgezet. Maar ook daar is weer verandering in gekomen. Een film als Down with Love een remake van Lover come Back uit 2003 die met veel liefde voor de vroege sixties is gemaakt, laat bijvoorbeeld zien dat de wereld van toen nu misschien wel duf lijkt, maar in feite heel hip was. Het modernisme was zo’ n beetje op zijn hoogtepunt aangekomen en daarmee ook het naoorlogse vooruitgangsoptimisme. In het tijdsbeeld is dat optimisme overal zichtbaar: in de mode, de grafische en industriële vormgeving, de pop art en natuurlijk ook in de muziek. Het vooruitgangsoptimisme uit die jaren liet zich nog niet begrenzen door het pijnlijke besef van een stervende planeet en kon ongeremd zijn gang gaan. En deze kracht laat zich nog steeds voelen. Achteraf bleken het naïeve jaren, maar ze waren tenminste wel heel blij.

dorisday.net

Zaterdagmiddag nog snel even naar het filmhuis geweest voor Slumdog Millionaire. “Die moeten jullie gaan zien!” had René nog gezegd. Bovendien hingen de acht Oscars die de film vannacht kreeg toebedeeld al in de lucht. Bollywood in Hollywood, dat is gegarandeerd een happy end.

Hoe kan een jongen uit de sloppenwijk 20 miljoen rupies winnen?
A: hij speelde vals
B: hij had geluk
C: hij is een genie
D: het is het lot

Slumdog Millionaire [ official website ]

Vrijdagnacht zond de VPRO de Duitse verfilming uit van Les particules élémentaires (1998) van Michel Houellebecq. Elementarteilchen werd bewerkt en verfilmd door Oskar Roehler met Moritz Bleibtreu, Martina Gedeck, Franka Potente en Nina Hoss en werd geproduceerd door Bernd Eichinger. De top van de hedendaagse Duitse cinema was dus bij deze film betrokken. Maar Michel Houellebecq was helemaal niet over Elementarteilchen te spreken. Eerder op de avond zagen we het Franse enfant terrible in de documentaire laatste woorden aan het werk tijdens de de verfilming van La possibilité d’une île die hij stevig in eigen hand houdt.

Elementarteilchen is volgens velen een feel good versie van Houllebecq’s roman. Bij Oskar Roehler balanceert de film op het randje van satire of zwarte komedie. Ook al viel er soms goed te lachen, Elementarteilchen gaf me zeker geen aangenaam gevoel. Het boek dat ik niet gelezen heb, zal ongetwijfeld zwaarder zijn dan de film. Er wordt vaak gezegd dat in les particules élémentaires het failliet beschreven wordt van de libertijnse maatschappij die bij de generatie van ‘68 was ingezet. Het boek zou als een soort pamflet gericht zijn tegen deze generatie. Houllebecq toont daarbij geen uitzicht op een betere wereld, we zijn op een dieptepunt beland om daar te blijven. De titel Les particules élémentaires is goed gekozen. In Engeland verscheen het boek onder de titel atomised en dat drukt nog preciezer uit waar het verhaal over gaat: over de ziekte van het isolement waaraan de laat-twintigste eeuwse mens lijdt. Dat isolement zou een gevolg zijn van doorgeslagen liberalisering en individualisering.

De film begint met de afscheidsbrief van de wetenschapper Michel (Christian Ulmen), een van de hoofdpersonen. Hij neemt ontslag bij het genetisch laboratorium omdat hij zijn queeste wil volgen. Hij wil weten wat deze wereld werkelijk bij elkaar houdt. Dit begin is essentieel voor het verhaal: we volgen iemand die naar de cohesie zoekt, omdat ‘de zaak’ anders uit elkaar dreigt te vallen. Ik moest onmiddellijk denken aan het beroemde citaat van Yeats: ‘Things fall apart; the centre cannot hold…’ Individualisering heeft een tegenwerkende en bindende kracht nodig, anders valt de samenleving in losse atomen uit elkaar. Individuele zelfontplooiing is in de afgelopen veertig jaar onze heilige graal geworden en we zijn de samenleving steeds meer gaan opvatten als een optelsom van ‘ikken’ die hun eigen individuele projecten nastreven.

Juist in het liefdesleven wordt het drama van radicale individualisering in al zijn aspecten pijnlijk zichtbaar. Want liefde is alleen mogelijk binnen een relatie en als relaties verdwijnen, verdwijnt ook de liefde. Of als de liefde verdwijnt, verdwijnen duurzame relaties. Wat overblijft, is vluchtig contact en (inwisselbare) seks. Voor ‘het atomische ik’ kan dat een valkuil worden. In Michel’s halfbroer Bruno (Moritz Bleibtrue) die aan seks verslaafd is, komen we zo’n ‘atomisch ik’ tegen. Bij Roehler krijgt Bruno soms een hoog Mister Bean-gehalte; met name zijn bezoek aan de ’spirituele’ camping levert hilarische scenes op. Bruno’s seksuele uitspattingen die in het boek gedetailleerd beschreven zijn en in de film tamelijk expliciet getoond worden, zorgden destijds voor het nodige tumult. Houellebecq toont een soort ‘laatste mens’ , iemand die uitgehold is door zijn eigen begeerten. In Frankrijk reageerde vooral de linkse 68′ers verontwaardigd. Alsof hun idealen hadden geleid tot deze morele uitholling.

Agnes und seine Brüder maakte Oskar Roehler twee jaar eerder. Net als in Elementarteilchen speelt Moritz Bleibtrue hier al de rol van seksverslaafde sukkel. Er zijn nogal wat parallellen tussen beide films en dat komt vooral door de hand van Roehler , die het scenario van beide films voor zijn rekening nam. In beide films gaat het over ongewone familie(relatie)s. Een realistische zedenschets is Agnes und seine Brüder niet geworden, wel een tamelijk bizarre, zwarte komedie.

Agnes en haar broers hebben weinig gemeen, behalve een excentrieke oude vader, relatieproblemen waardoor hun leven een puinhoop is geworden en de voor de hand liggende mogelijkheid dat de problemen met elkaar verbonden zijn. Hans-Jorg verbergt zijn sexuele frustratie door zijn libertijnse voorkomen. Hij is enorm sexverslaafd, maar zijn leven dreigt te veranderen als hij een kanalisatie voor zijn libido heeft gevonden. Werner is succesvoller in het politieke debat dan in gezinsdiplomatie. Zijn wisselende relatie met zijn saaie vrouw Signe zit hem huizenhoog en ook zijn wiet-telende zoon is een bron van ergernis. Agnes wordt achtervolgd door de moeder die ze nooit kende en is misschien ook nostalgisch over haar verleden als man. Ondanks haar pogingen om een volledige vrouw te zijn, voelt ze zich gechanteerd door haar bazige vriendje. De relatie staat behoorlijk onder druk.
 
Bron: moviemeter.nl

agnes-derfilm.de | elementarteilchen.film.de | houellebecq.info | Agnes und seine Brüder [ recensie Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung ]

Vorige week kwam Michaela thuis met de DVD Fire walk with me en we hebben direct gekeken. De film is een prequel van de surrealistische ‘whodonit’ Twin Peaks die in 1990 en 1991 op de Nederlandse televisie werd uitgezonden en nu op de Vlaamse zender Canvas elke vrijdagavond herhaald wordt. Fire walk with me werd pas na de serie gemaakt en verscheen in 1992 in de bioscoop. We volgen de laatste dagen uit het leven van Laura Palmer en eindelijk wordt ons de oplossing gegeven van het ondoorgrondelijke raadsel “wie is de moordenaar van Laura Palmer?” Overigens is het verklappen van het raadsel van Twin Peaks nooit de bedoeling geweest van regisseur (en samen met Mark Frost een van de geestelijke vaders van Twin Peaks) David Lynch, maar onder druk van de productiemaatschappij kon hij er niet onderuit komen. Deze prequel moet je zeker niet zien wanneer je de serie nog niet helemaal hebt uitgekeken.

Twin Peaks [ nl.wikipedia.org ] | Twin Peaks [ fansite ]

Evenals in zijn boek Rusland voor gevorderden komt Jelle Brandt Corstius tijdens zijn reis door het immense land bijzondere mensen tegen in absurde situaties. Of het nu gaat om neergestort ruimteafval in een dorp in het Altai gebergte, of om een ontmoeting met Kirsan Iljoemzjinov, de president van Kalmukkië die claimt dat hij ontvoerd werd door buitenaardse wezens. Brandt Corstius komt overal, of dat nu in beruchte gebieden is als Ingoesjetië of Tsjetsjenië, de weelderige datsja van Josef Stalin of in de Goelagkampen van Kolyma. Niets is vanzelfsprekend. En aan de andere kant is alles mogelijk. Brandt Corstius stelt vragen, geeft commentaar en plaatst zijn ontmoetingen in een bredere context. En met elke aflevering groeit het beeld van Rusland en haar bewoners.
 
In de eerste aflevering bezoekt Jelle Brandt Corstius het Altai gebergte. Bij het afgelegen dorp Korgon valt er regelmatig ruimteafval uit de lucht. Soms zelfs op huizen. De bewoners ondergaan het gelaten, en de verantwoordelijke instanties laten niks van zich horen. Verder bezoekt Jelle een Sjamaan die hem op traditionele wijze van zijn koude voeten af moet helpen.
 
Bron: vpro.nl

van Moskou tot Magadan
deel 1: Altai het recht van de sterkste (zondag 1 februari)
deel 2: Abchazië de lange arm van Rusland (zondag 8 februari)
deel 3: Kalmukkié het land der blinden (zondag 15 februari)
deel 4: Magadan (zondag 22 februari)
deel 5: Khanti Mansiysk (zondag 1 maart)

website bij deze serie [ vpro.nl ] | Jelle Brandt Corstius [ jellebc.nl ] | Magadan [ nl.wikipedia.org ]

Een jaar geleden schreef ik hier iets over de vrolijke en kleurrijke musical Les Demoiselles de Rochefort met Catherine Deneuve en haar zusje Francoise Dorleac. Morgenmiddag zendt de Belgische televisie Les Parapluies de Cherbourg uit, een andere musicalfilm van Jacques Demy met muziek van Michel Legrand en een hoofdrol Catherine Deneuve. De film won verschillende prijzen, o.a. een Gouden Palm in 1964 op het Film Festival in Cannes en werd in datzelfde jaar genomineerd voor een Oscar in de categorie beste buitenlandse film. Het jaar daarop werd Les Parapluies de Cherbourg ook nog eens bekroond met de prijs voor de best film door de Franse filmcritici.

Vanavond zendt Canvas ook nog Belle de Jour (1967) uit van Luis Buñuel. Evenmin als Repulsion (1965) van Roman Polanski waarin Deneuve twee jaar eerder de hoofdrol speelde, is Belle de Jour een luchtige film. Voor iets opwekkenders kun je Catherine Deneuve beter zien in Les Parapluies de Cherbourg (1964) of Les Demoiselles de Rochefort (1967).

Les Parapluies de Cherbourg [ en.wikipedia.org ] | Belle de Jour [ en.wikipedia.org ]

Vorige week schreef ik hier iets over de Argentijnse film Antena , een schitterende compilatie van citaten en cinematografische stijlmiddelen uit het tijdperk van de stomme film gegoten in een surrealistisch sprookje. Tegenwoordig kun je met de computer alle stijlen en effecten uit het verleden nabootsen en digitale retrografische vormgeving is een genre apart geworden. Maar vannacht keerde de Frans-Duitse zender Arte terug naar een van de originelen uit het tijdperk van de stomme film, het drie uur durende epos Intolerance van D.W.Griffith, een film die 90 (negentig!) jaar ouder is dan Antena.

Intolerance is een onbetwijfeld meesterwerk en een klassieker die elke zichzelf respecterende filmliefhebber eens in zijn leven moet hebben gezien. Mark Twain heeft eens opgemerkt dat een klassieker een boek (c.q. film) is dat iedereen gelezen (gezien) wil hebben maar dat niemand wil lezen (zien). Vaak heeft dit te maken met het feit dat een klassieker meestal een flinke kluif is en het tempo niet snel genoeg is omdat een klassieker uit een andere tijd komt. De eenentwintigste mens is een zapper geworden en consumeert liever het wikipedia lemma over een klassieker, dan dat hij de tijd neemt om de klassieker te absorberen. Ik probeer daar zelf een beetje de middenweg in te vinden. Zo heb ik bijvoorbeeld de Metamorphosen van Ovidius en de Divina Commedia van Dante nu allebei voor een derde gelezen maar wel in mijn bezit, zodat ik elk moment een begin kan maken om verder te lezen. Ook Intolerance heb ik op de harde schijf staan en nu voor een derde bekeken.

Intolerance is echt een stokoude, bijna negentiende eeuwse film. Alle volwassenen in de film en het publiek in 1916 waren ook negentiende eeuwers. En dat geldt zeker voor de actrices die zo lijken te zijn weggelopen uit Victoriaanse schilderijen, vaak met smachtende blik omhoog, de lippen donker aangezet en de krullen bevallig in de nek. Lilian Gish speelt in Intolerance een van de hoofdrollen en samen met Mary Pickford zou zij als ‘Griffith girl’ een van de allereerste Hollywood sterren worden. Doordat Griffith voor het eerst effectief gebruik maakte van de close up zodat hun mooie gezichtjes kolossaal op het witte doek konden verschijnen, was de ster status een feit.

Intolerance moet je met eigen maatstaven beoordelen want deze oerfilm is een Gesammtkunstwerk waarin woord (de tussenschriften) muziek (de live interpretatie van het orkest) theater en schilderkunst/fotografie elkaar ontmoeten in het piepjonge medium. De filmtaal waaraan we inmiddels zo gewend zijn, is hier nog in wording. Door de technische ‘gebreken’ (flakkerende beelden, snelle bewegingen, monochrome inkleuring en stomme acteurs die daardoor theatrale gebaren nodig hebben) ontstaat er een filmische en poëtische werkelijkheid. Esteban Sapir heeft deze poëzie van flakkerende spookbeelden in Antena (2006) weer weten op te roepen.

The massive life-size set of the Great Wall of Babylon, seen in the fourth story, was placed at the corner of Sunset Boulevard and Hollywood Boulevard when the movie was completed. It became a notable landmark for many years during Hollywood’s golden era. It actually stood on the lot of the studio on Prospect Avenue near the Sunset & Hollywood Boulevard junctions in the eastern end of the city. It was the first such exterior set ever built in Hollywood. Falling into disrepair, it was eventually torn down. Years later, this same Babylon set was replicated as the central courtyard design for the new Hollywood & Highland complex in Hollywood, which opened in 2001.

Bron: imdb.com

Intolerance [ imdb.com ]

De documentaire Manufactured Landscapes van fotograaf Edward Burtynsky begint met een minutenlange tracking shot langs een bijna eindeloze productielijn in een Chinese fabriek. Met deze eenvoudige ene shot wordt een krachtig statement geplaatst tegenover het globalisme en het consumentisme in het bijzonder.

Daarna volgen we de fotograaf in China en Bangladesh langs schroothopen, scheepswerven, mijnen en industriële landschappen. Burtynsky heeft een missie en zijn werk kun je als een aanklacht beschouwen tegen de uitmergeling van onze planeet. Evenals de Nederlandse fotograaf Frits Weeda die in de jaren zestig met zijn foto’s de achterkant van de optimistische wederopbouw liet zien, zo laat Burtynsky de achterkant van onze huidige welvaart zien. Hij reist niet voor niets vaak naar China omdat dit land inmiddels de fabriek van de wereld is geworden. En waar geproduceerd wordt, zijn ook de dramatische gevolgen te zien van industrialisering. Zeker in een land als China waar de milieuwetgeving nog mijlenver achterligt op die in West-Europa. Maar ook al zijn wij milieubewuste Europeanen, als consument dragen we natuurlijk allemaal bij aan de vervuiling van het Chinese landschap.

Burtynsky’s foto’s zouden van een adembenemende maar verontrustende schoonheid zijn. Ik begrijp wat ermee bedoeld wordt, maar ik ben het daar niet mee eens. Als de relatie tussen schoonheid en goedheid verbroken is, kan er voor mij geen echte schoonheid zijn. Ernst Jünger schrijft in van zijn oorlogsdagboeken hoe hij geniet van de schitterende reflecties van een bombardement in zijn wijnglas. De gruwelijkheid van deze gebeurtenis wordt willens en wetens getransformeerd in een esthetische piekervaring. Zo kun je in de uitgemergelde, kaalgeschoren en vergiftigde landschappen ook prachtige kleuren en vormen zien. Maar in feite kijk je door deze ‘lijkfotografie’ naar het verminkte lichaam van moeder aarde. Om daar echt van te kunnen genieten, moet je pervers willen zijn. Niettemin blijft Burtynsky’s werk een krachtige aanklacht tegen onze consumptiemaatschappij.

Manufactured Landscapes (documentaire) | Edward Burtynsky [ masters-of-fine-art-photography.com ]

In augustus was bij Zomergasten de keuzefilm Eraserhead (1977) van David Lynch te zien: een duistere en broeierige zwart-wit film, precies zoals surrealistische cinema hoort te zijn. Vanavond zendt de NPS weer een surrealistische zwart-wit film uit waarin de klassiekers uit de jaren twintig en dertig in de herinnering worden geroepen. Evenals Eraserhead speelt La Antena (2007) van Esteban Sapir zich af in een toekomstige verstedelijkte en dus deprimerende maatschappij. Deze wordt beheerst door Mr. TV…

La Antena Official Site [ laantenafilm.com.ar ]

Roadmovies zonder sex, drugs en rock ‘n roll zijn dun gezaaid, maar Into the Wild kan helemaal zonder. Of beter gezegd, hoofdpersoon Christopher McCandless kan helemaal zonder en blijft tijdens zijn trip van bijna twee jaar door de VS en Alaska als een monnik die zich volledig aan de authenticiteit van de natuur heeft toegewijd. ‘Terug naar de natuur’ is een Amerikaanse traditie die loopt van Rousseau, via Thoreau, Emerson en Whitman naar de hippies. En je kunt die lijn in de eenentwintigste eeuw misschien wel doortrekken naar de anti- en anders-globalisten. Drijvende kracht achter deze beweging is de aantrekkingskracht van de geïdealiseerde natuur. Daar staat tegenover de afstotelijkheid van de materialistische maatschappij. De natuur als grote vriend en de cultuur als grote vijand.

Christopher McCandless heeft een gevoelige ziel, die radicaal tegen het hebben en vóór het zijn kiest. Symbolisch in de film is de scene dat zijn auto het niet meer doet. Hij besluit daarop maar gelijk zijn dollarbiljetten te verbranden en beschouwt dat als zijn geestelijke geboorte: nu is hij ‘alleen nog maar’ en laat zich bijna als een blad in de wind door Amerika waaien. Maar wél westwaarts, want the west is the best. Regisseur Sean Penn maakt met into the wild bewust knipogen naar Easy Rider (1969) en Woodstock (1970) en laat zien dat de hippie even tijdloos is als op blote voeten rond het kampvuur lopen of naakt zwemmen in zee.

Into the Wild is een aantrekkelijke film om thuis op de bank te kijken. Door de trip van Christopher McCandless kan ik mij weer eens de jonge straathond voelen. Ik reisde al voor mijn twintigste heel Zuid-Europa af van Marokko tot aan Turkije en trok op mijn 23e voor drie maanden met twee kameraden naar Peru. Ik hoopte mij daar in de onbedorven natuur van de Andes en het Amazonewoud beter thuis te voelen dan in de yuppieworld. In de rugzak reisde Het Trieste der Tropen van Claude Levy-Strauss met ons mee en al reizend en lezend, verloor ik mijn onschuld: de zuivere natuurlijke staat van het Paradijs waarover Rousseau zo lyrisch kon schrijven, bestond helemaal niet. In de natuur of in afzondering van de Westerse wereld hoefde ik deze niet meer te zoeken. Met deze gezonde desillusie kon en kan ik voortaan mijn nuchterheid bewaren. Ook Christopher McCandless wordt tenslotte nuchter. Doodeenzaam in de natuur, die tenslotte zijn vijand is geworden, krabbelt hij op: “Happiness only real when shared”

intothewild.com | Walden or Life in the Woods by Henry David Thoreau

anonyma.film.de

Sinds de allereerste volledige computeranimatiefilm Toy Story in 1995 verscheen , is het hard gegaan met CGI (Computer Generated Images) animatie. Niet alleen kwam er een vervolg op Toy Story (en Toy Story 3 komt volgend jaar uit), ook Shrek (2001) en Ice Age (2002) werden hits die een vervolg zouden krijgen. Monsters Inc. (2001) was eenmalig maar wel ontzettend leuk.

Gisterenavond keken we naar Robots (2005) van Blue Sky Studios. Het verhaal is nogal afgezaagd en dient meer als kapstok voor verbluffende animaties. Maar Robots is wél een heel kleurige animatiefilm met een behoorlijke ‘grapdichtheid’. Hoofdfiguur Rodney Copperbottom is gespoten in een nostalgische jaren vijftig kleurcombinatie: groenblauw en beige met verchroomde strips en hier en daar een versleten randje. Hardware als eyecandy, maar wél allemaal gefabriekt met de onvermijdelijke software.

robotsdvd.com | blueskystudios.com | Robots [ links ]

Mirror, Muse, Medusa - Essay by Thomas Elsaesser

De BBC en Canvas zijn de enige zenders die dit jaar tussen kerst en oudjaar enkele zwart-wit klassiekers uitzenden. Zo zag ik vorige week zaterdag op Canvas ascenseur pour l’échafaud uit 1958 en vrijdagnacht brandde de recorder Gilda uit 1946 op de harde schijf. Vanmiddag zond de BBC zelfs twee klassiekers achter elkaar uit: Suspicion uit 1941 en Notorious (evenals Gilda) uit 1946. En laatstgenoemde twee films hebben ook met elkaar gemeen dat ze zich in Zuid-Amerika afspelen, resp. in Buenos Aires en Rio de Janeiro. Het zijn echte film noirs die alles in zich hebben om mij twee uur onder te dompelen in een onvergelijkbare esthetische fim noir ervaring met adembenemende actrices van het uitgestorven soort en heel veel (onschadelijke) sigarettenrook. Overigens staat Notorious in zijn geheel op youtube. ‘Word smith’ Ben Hecht (o.a. van Gone with the Wind en His Girl Friday) tekende voor het scenario en de ‘Shakespeare of Hollywood‘ smeedde daarbij weer scherpe dialogen.

Notorious
Alicia Huberman (Ingrid Bergman), the American daughter of a convicted Nazi spy, is recruited by government agent T. R. Devlin (Cary Grant) to infiltrate a group of Germans who have relocated to Brazil after World War II.
 
During her training in Rio de Janeiro, Alicia falls in love with Devlin. His feelings for her are tempered by his knowledge of her wild past. When Devlin is ordered to convince her to seduce Alex Sebastian (Claude Rains), one of her father’s friends and a member of the group, to find out what he’s plotting, he agonizes before choosing duty over love. Bitter at his betrayal, Alicia eventually weds Alex.
 
Alicia discovers the plot, but in the process leaves a clue that her husband traces back to her. Now Alex has a problem: he must silence Alicia, but cannot expose her without being suspected by his fellow Nazis. Alex discusses the situation with his mother (Leopoldine Konstantin), who suggests that Alicia “die slowly", gradually by poisoning. The poison is mixed into Alicia’s coffee and she quickly falls ill. Devlin becomes suspicious when she meets him and tells him that she merely has a hangover and yet shows signs of grave illness. He becomes alarmed when she fails to appear at their next meeting. Devlin later finds out about the poison and carries her out of the mansion in full view of the conspirators, leaving the hapless Alex to the non-existent mercy of his “friends", who question Alicia’s odd departure.
 
Bron: en.wikipedia.org

bespreking van Suspicion door Patrcia Smagge [ movie2movie.nl ] | bespreking van Notorious door Dennis van Dessel [ digg.be ]

Peter Greenaway is een man waar ik jaloers op kan worden. We delen niet alleen dezelfde passie voor schilderkunst en film maar ook voor de Hollandse zeventiende eeuw. Terwijl deze passies voor mij ‘hobbies’ moeten blijven, heeft Peter Greenaway er zijn werk van kunnen maken en dan ben je in mijn ogen een zeer bevoorrecht mens. De documentaire die vanavond door de VPRO wordt uitgezonden, borduurt voort op het thema uit Nightwatching, een installatie die Greenaway twee jaar geleden in het Rijksmuseum maakte in het kader van het Holland Festival 2006…
 

Gilda [imdb.com] | bespreking van Gilda door Gerard de Bruijn [ movie2movie.nl ]

Nick Park en Peter Lord werden bekend met de animatiefilmpjes van Wallace and Grommit. Aan het einde van de jaren negentig werkten ze beiden aan de grootste en tevens waarschijnlijk laatste stop-motion productie uit de geschiedenis: Chicken Run. Stop-motion animation is een hels karwei omdat beeldje voor beeldje geschoten moet worden. In the making of zien we voor elke hoofdfiguur uit de film dozen met plasticine snaveltjes in de vorm van een bepaalde klank die met een omgekeerde lip sync techniek worden gemonteerd. Elke seconde film kost vele uren arbeid en daarom is deze tijdrovende en dus kostbare vorm van animatie nu overgenomen door computer rendering. Chicken Run is een hilarische film met als een van de hoogtepunten de ‘dodenrit’ door de pasteimachine. Ook aardig zijn de dialogen tussen de oude Britse haan en de yank Rocky. “Jullie yanks komen bij iedere oorlog te laat” snauwt hij Rocky toe. Zelf heeft hij in de Tweede Wereldoorlog nog gediend bij de Royal Air Force, niet als piloot maar als mascotte. En dat is geen fantasie.

Chick Run [ the official site ]

Prachtige late film noir die in plaats van spruitjeslucht het rauwe gezicht van jaren vijftig toont. Met de legendarische score van Miles Davis die de nachtelijke zoektocht van de hoofdpersoon door de straten van Parijs boven de tijd doet uitstijgen, als een existentialistische metafoor van het bestaan zelf.

noiroftheweek.com

Miles Davis zat in Parijs voor optredens. Miles hield van de stad. En via zijn liefje Juliette Greco werd hij aan Louis Malle voorgesteld. Louis bleek groot fan van Miles te zijn en dus vroeg hij Miles de muziek voor Ascenseur pour l’échafaud te schrijven.

Miles ontving vervolgens van Louis de rushes (tijdelijke gemonteerde beelden) en begon te componeren. Dit resulteerde in een aantal inmiddels beroemde thema’s. ( Bron: .marcoraaphorst.nl )

ascenseur pour l’échafaud [ en.wikipedia.org ] | ascenseur pour l’échafaud [ Johannes in Retroland ] | ascenseur pour l’échafaud [ filmsdefrance.com ]

Twee weken geleden ging het in In Europa o.a. over de verkrachtingen van het Rode Leger in 1945. En afgelopen week ging in Duitsland de film Anonyma - ein Frau in Berlin in première over deze treurige kwestie die zowel in Rusland als in Duitsland jarenlang taboe is geweest. De schaamte overheerste. In 1959 publiceerde een Berlijnse vrouw anoniem een dagboek over wat ze in mei en juni 1946 allemaal moest meemaken. De tijd was nog niet rijp en het publiek wilde het niet weten. De schrijfster besloot daarna dat het dagboek pas na haar dood weer uitgegeven mocht worden, Dat was vijf jaar geleden en het boek werd in Duitsland een onmiddellijke bestseller. Na zestig jaar is Duitsland pas toe aan de verwerking van het eigen oorlogsleed. Geert Mak zal hier vanavond waarschijnlijk nog bij stilstaan als het om de verwerking gaat van de Tweede Wereldoorlog. De ‘winnaars’ waren automatisch vrijgepleit voor hun oorlogsmisdaden, de ‘verliezer’ moesten decennialang door het stof kruipen. De geschiedenis herstelt zich langzaam. Het duurde een halve eeuw voordat ‘Dresden’ officieel als oorlogsmisdaad werd bestempeld. Maar ‘bomber’ Harris en Churchill werden nog als helden begraven…

ineuropa.nl

In 1975 had mijn vader een chalet gehuurd pal tegenover de beruchte Eiger Nordwand in Zwitserland. Het jaar daarvoor waren we al in het ‘gletsjerdorp’ Grindelwald geweest en hadden we de bergen daar leren kennen. Als leergierige twaalfjarige wist ik uit mijn hoofd hoe hoog de omringende toppen waren: Jungfrau 4158, Mönch 4107 en Eiger 3970. Voor onze vakantie had ik me goed voorbereid en had ik een Nederlandse uitgave van het boek Die Weisse Spinne, in 1959 geschreven door Heinrich Harrer meegenomen. Heinrich Harrer, waar kenden we die naam ook alweer van? Juist, van Seven Years in Tibet. De Duitse avonturier had voor zijn beklimmingen in de Himalaya al flink wat geoefend in de Alpen en maakte in 1938 deel uit van het team dat als eerste in de geschiedenis de verschrikkelijke Nordwand bedw