The Beatles of The Stones? Bach of Mozart? Plato of Aristoteles? Romaans of gotiek? Soms moet je kiezen, maar vaak wil je ook kiezen. Niet alleen omdat je iemand wilt zijn, maar ook omdat je wilt weten wie je bent en waar je bij hoort. De keuze tussen romaans en gotiek, was voor mij nooit een moeilijke keuze. Evenals Giorgio Vasari die het label ‘gothisch’ voor het eerst gebruikte voor de stijl die hij zo primitief vond, zag ik de gotiek als een downgrade van het romaans en niet zoals gebruikelijk, als een upgrade. De laatste jaren zie ik romaans-gotiek niet meer als een tegenstelling. De gotiek is als een plant omhooggeschoten uit haar romaanse stam en beiden horen bij elkaar. Het romaans is down to earth en de gotiek is hemelbestormend. Waarom zou dat een tegenstelling zijn? Voor ons verstand lijken het twee tegengestelde bewegingen terwijl in het geestelijk leven altijd paradoxen te vinden zijn. Beide bewegingen blijken ten diepste met elkaar verbonden.

Afgelopen maandag bezocht ik de abdijkerk van Maria Laach, ten Westen van Koblenz, die de dag tevoren op 27 augustus het 850-jarige jubileum van haar kerkwijding in 1156 had gevierd. Het is de vierde romaanse kerk die ik de afgelopen tien jaar in Duitsland bezocht heb en deze staat bekend als een hoogtepunt van Staufische bouwkunst. In de kunstgeschiedenis kun je de romaanse stijl in Duitsland verdelen in drie verschillende tijdvakken die overeenkomen met de dynastieën uit die perioden:

Ottoons (pre-romaans) 960-1025
Salisch (vroeg-romaans/romaans) 1025-1125
Staufisch (romaans/laat-romaans) 1125-1250

In 2002 bezocht ik de vroeg-romaanse St.Michael in Hildesheim (1033), in 1998 de romaanse St. Maria, St. Liborius und St. Kilian in Paderborn (1220) en in 1996 de laat-romaanse Dom van Limburg an der Lahn (1235). Met een bezoek aan de abdijkerk van Maria Laach (1157) heb ik nu dus ook een romaanse kerk uit de eerste helft van de twaalfde eeuw kunnen bekijken.

1093 Stiftung der Benediktinerabtei durch den Pfalzgrafen Heinrich II. und seine Gemahlin Adelheid. Beginn der Bauarbeiten an der Kirche.
1095 Tod des Pfalzgrafen.
Das Mauerwerk ist bis auf drei Meter hochgezogen; die Krypta und der Ostchor sind am weitesten fortgeschritten.
1100 Mit dem Tod der Pfalzgräfin Adelheid werden die Bauarbeiten zunächst eingestellt.
Das östliche Querhaus war ohne Gewölbe errichtet worden, um einen provisorischen Gottesdienstraum für die Mönche zu haben.
1112 Neue Stiftung von Pfalzgraf Siegfried von Ballenstedt.
Gilbert, aus dem brabantischen Kloster Affligem stammend, wird erster Abt. Er vollendet das Langhaus, das zunächst eine Flachdecke hatte, das Westwerk und die Krypta.
1152 Tod des Abtes Gilbert.
Unter Abt Fulbert (1152-1177) kann die Kirche 1156 durch den Erzbischof von Trier geweiht werden, wobei der Altarraum noch unvollendet ist.
1170 Gräfin Hedwig von Are stellt die Mittel zur Vollendung des Ostchores und der Flankentürme zur Verfügung.
1199-1216 Die Arbeiten kommen schließlich unter Abt Albert zum Abschluss.
1220-1250 Das Mittelschiff wird eingewölbt, der Baldachin entsteht.
um 1270 Hochgrab für den Stifter, Pfalzgraf Heinrich II.

 
 
Dethard von Winterfeld: Die Abteikirche Maria Laach. Geschichte – Architektur – Kunst – Bedeutung.
 
 

maria-laach.de

The Bridge at Remagen (1969)

stern.de

gwpda.org

Volgende week verschijnt een nieuwe uitgave van Friedrich Nietzsche’s Tweede Traktaat tegen de Keer (Unzeitgemaesse Betrachtungen) Over nut en nadeel van geschiedenis voor het leven. Ik bezit de uitgave uit 1983 verschenen bij de Historische Uitgeverij Groningen met een nawoord van Frank Ankersmit.

Bij de nieuwe uitgave (zie afbeelding rechts) zal een nawoord verschijnen van politiek filosoof Luuk van Middelaar. Trouw drukte afgelopen weekend in het katern Letter & Geest een voorpublicatie af van het eerste deel van het nawoord.

Op het oog heeft onze tijd de belangrijkste les van ’Nut en nadeel’ ter harte genomen. De boodschap dat een overmaat aan historische kennis het leven schaadt, schijnt welbesteed aan ons vroeg-eenentwintigste-eeuwers. De hedendaagse Bildungsbürger houden weliswaar de cultuurbijlages bij, hebben de kinderen op toneelles en bezoeken in de Provence weleens een Romaans kerkje, maar voor, zeg, de val van het Romeinse rijk, de tiende penning of het Molotov-Ribbentrop-pact geldt: they couldn’t care less.
 
De politieke en culturele elite heeft decennialang het geschiedenisonderwijs laten verslonzen. Niet vanwege een mogelijk nadeel van de geschiedenis voor het leven, maar omdat het geen voordeel opleverde. Zo verdween het verleden uit de publieke ruimte. De bescheiden golf de andere kant op die sedert enige jaren valt te ontwaren, doet hier weinig aan af. Met politici die voor historische musea pleiten en beleidsmakers die de vaderlandse geschiedenis aan immigranten willen onderwijzen, zijn we weliswaar, nog enigszins onwennig, terug van het nadeel bij het nut, maar diep doorvoeld is dit allemaal niet. De ’grenspalen’ tussen heden en verleden staan nog netjes overeind. De enige verandering: waar eerst achteloosheid heerste, zou nu een zeitgemässer polemist aandacht kunnen vragen voor een gebrek aan historisch besef.
 
Kunnen we dus opgelucht ademhalen, omdat het gevaar dat Nietzsche signaleert is geweken? Deze conclusie is voorbarig. Het ging Nietzsche niet sec om de conjunctuur van de historische belangstelling. De bron van zijn probleem zit veel dieper. Het raakt aan de omgang van de moderne mens met de tijd. Niet voor niets maakt ’Nut en nadeel’ op ons zo’n indruk. Ik wil daarom de stelling verdedigen dat het probleem van Nietzsche een andere gedaante heeft aangenomen en in feite is verergerd. Voorzover het historische bewustzijn inderdaad is afgesleten, komt dat doordat het is geradicaliseerd.
 
De ’woeste stroom van het worden’ is zo sterk geworden dat de moderne mens het verleden niet meer nodig heeft om van die ontwortelende kracht doordrongen te raken. De dagelijks ervaren verandering kan het stellen zonder de plechtige adstructie met de geschiedenis. De beweeglijkheid van de wereld, de kwetsbaarheid van het heden, de onvoorspelbaarheid van de toekomst – ze zitten inmiddels als het ware in eenieders hoofd. Elke generatie ziet haar omgeving veranderen van vorm en kleur in een richtingloze versnelling die velen naar adem doet happen. Wie wil dit alles? Wie of wat drijft dit aan? De voorzienigheid? De wereldleiders? De wet van vraag en aanbod? Niemand weet het. En iedereen weet dat niemand het weet.

Bron: trouw.nl

Een virtueel bezoek aan de wereldtentoonstelling van 1893 in Chicago geeft een uitstekende indruk van het bombastische en verstikkende eclecticisme van de late negentiende eeuw. Pas 25 jaar later zou de opgezwollen puist van historische bouwstijlen definitief openbarsten en ging voor de een het serene, voor de ander het kille modernisme, het gezicht van de wereld bepalen.

columbus.gl.iit.edu

Jörg Bielefeld uit Menden (Sauerland) heeft een aardige site gemaakt met veel historisch fotomateriaal over het fenomeen Bismarck Türm. Deze vlogen tussen 1869 en 1934 (met een zwaartepunt in de periode 1899-1914) in het toenmalige Duitse Rijk overal als paddestoelen uit de grond. In totaal zijn er 240 gebouwd en op dit moment zijn daar nog 170 van over. Jammer dat op de achtergrond geen Götterdämmerung of Walkürenritt van Wagner te horen is. Dat zou perfect samengaan met deze loodzware, bombastische architectuur.

In der Zeit von 1869 bis 1934 wurden insgesamt (soweit bekannt) 240 Bismarcktürme (auch Bismarcksäulen und -warten) erbaut (bzw. in Bismarcktürme umbenannt). Zu Bismarcks Lebzeiten entstanden 16 Bismarcktürme, die sich in Form und Material (meist Holz) stark von den späteren Feuersäulen unterschieden.
 
Nach dem Wettbewerb der Deutschen Studentenschaft wurde durch den preisgekrönten Entwurf “Götterdämmerung” von Wilhelm Kreis ab April 1899 die Form der Bismarck-Feuersäule eindeutig charakterisiert (quadratischer Grundriss, mehrstufiger Unterbau, einfach gehaltener Sockel, Ecken bestehen aus vier Säulen, kapitellartiges Gesims mit Überbau für die Feuerschale).
 
Von den 240 gebauten Türmen wurden jedoch nur 47 (auch hier in Variationen) nach dem Standardentwurf von Wilhelm Kreis gebaut. Weitere Architekten konstruierten ähnliche Turmentwürfe mit wuchtigem und einfachem Charakter. Trotzdem gab es immer wieder besondere Türme, die sich durch gänzlich andere Formen auszeichneten (z.B. in Köln, Apenrade, Berlin, Aachen, Heringsdorf usw.). Auch Wilhelm Kreis entwarf andere Bismarckturmbauten, die sich mehr (z.B. Radebeul/Sachsen) oder weniger (z.B. Asch/Tschechien) an seinen Entwurf “Götterdämmerung” anlehnten.
 
Eine einheitlich geplante Befeuerung der Türme ("Flammen über ganz Deutschland zu Ehren Bismarcks") an bestimmten Tagen (z.B. Bismarcks Geburtstag) war von der deutschen Studentenschaft vorgesehen. Doch konnte man sich nicht auf gemeinsame Termine einigen. So wurden die Türme teilweise zu Bismarcks Geburtstag, -Todestag, zur Sommersonnenwende, am Sedanstag usw. entzündet.
 
172 von 240 Bismarcktürmen (incl. neu entdeckte Bismarcktürme) stehen heute noch in Deutschland, Österreich, Frankreich, Tschechien, Rußland, Polen, Kamerun und Chile.
 
Bron: bismarcktuerme.de

Bismarck Türme Heute
 
Deutschland
(146 von 184 Türmen erhalten)
Polen (17 von 40 Türmen)
Rußland (2 von 4 Türmen)
Tschechien (3 von 3 Türmen)
Frankreich (2 von 3 Türmen)
Dänemark (0 von einem Turm)
Österreich (1 von einem Turm)
Chile (1 von einem Turm)
Papua-Neuguinea (0 von einem Turm)
Tansania (0 von einem Turm)
Kamerun (1 von einem Turm)

bismarcktuerme.de

picture-history.com | edwardscurtis.com

draves.org

De werkelijkheid van de natuur overstijgt de fantasie.

Kunstformen der Natur | Alle 100 platen

p.chiparus.net

Rond 1280 studeerde Dante in Parijs. In die tijd was de Sorbonne hét centrum van de scholastiek, die bij Thomas van Aquino (1225-1275) een hoogtepunt had bereikt. Ook Conrad Busken Huet woont een periode van zijn leven in Parijs, waar hij tussen 1882 en 1884 het bekende standaardwerk over de Nederlandse cultuurgeschiedenis schrijft, Het land van Rembrand. In Parijs volgt hij ook Dante die daar 600 jaar eerder onderricht ontving van de omstreden scholasticus Siger van Brabant

De poëzie van het tijdvak, door Dante vertegenwoordigd, getuigt niet anders dan de kunst. Vier zangen van het Paradijs (x-xiii) zijn eene onafgebroken hulde aan de scolastiek, als inwijding in de edelste vormen van geestelijk leven waartoe, langs den weg van het denken, het menschelijk gemoed zich verheffen kan. Hetgeen wij als de middeneeuwsche wijsbegeerte zelve beschouwen; hetgeen Erasmus eenmaal in haar veroordeelen en bespotten zal, is in Dante’s oogen slechts het bovendrijvend schuim van den smeltkroes, dat, afgeschept, het zuiverst goud ontbloot. Scolastiek en goddelijke waarheid gelden voor Dante als woorden van één beteekenis. In het door Thomas van Aquino bereikt inzigt vereert hij een hoogtepunt, hetwelk de menschelijke geest niet zal kunnen verlaten of vaarwel zeggen, zonder te ontaarden en beneden zichzelf te dalen.
 
Met blijkbaar welgevallen vertoeft Dante’s herinnering bij den tijd toen hijzelf, naar Parijs getogen als student (omstreeks 1280), er in de Rue du Fouarre de lessen van een bemind leermeester volgde. Met de vrijmoedigheid van het dichterlijk genie wijst hij den parijschen scolasticus Siger de Brabant, naderhand gevallen als een slagtoffer van staatkundigen hartstogt, voor alle volgende eeuwen eene plaats in den Hemel aan.
 
Dante’s grootmoedigheid en vrijheidsliefde zijn te bekend dan dat de scolastiek, zoo zij niets anders dan een wespenest van onpraktische spitsvindigheden geweest was, hem in die mate bekoord zou hebben. Voor hem was zij het inbegrip der geheele hoogere beschaving van zijn tijd in haar ruimsten omvang, met Parijs tot middenpunt; en de fransche hoogeschool verdiende die ingenomenheid.
 
Geen andere toenmalige instelling in Europa was zoo geschikt Dante te behagen als deze kosmopolitische parijsche republiek van den geest, welke noch eene militaire noch eene burgerlijke monniksorde was, maar van de waardigen onder de jonge muzezoonen eene belangstelling, eene inspanning, een leven van zelfvergeten en ontberingen eischte en verwierf, hetwelk in den tijd van hun eersten en schoonsten bloei zelfs de bedelmonniken te naauwernood verwezenlijkten. Voor het eerst in de geschiedenis der europesche beschaving heeft de universiteit van Parijs het denkbeeld beligchaamd eener hoogere regtbank, voor welke rijkdom, geboorte, noch uitwendige voorregten gelden, maar de verstandelijke meerderheid, die, met het karakter of de deugd, de eenige redelijke maatstaf der menschelijke beteekenis is. Loopplaats van alle buitensporigheden der jeugd, uit alle europesche landen; internationale bedelaarskolonie met gehoorzalen waar stroo de kollegebanken verving; was Parijs reeds in Dante’s dagen tegelijk een vereenigingspunt van edelmoedige opwellingen, eene gelegenheid tot onderscheiden van anderen en van zichzelven, een kweekbed van den wetenschappelijken geest.
 
Hetgeen omtrent het onderwijs van Dante’s parijschen lievelingsmeester ons bekend is, vormt te weinig een geheel om als rigtsnoer te kunnen dienen bij een oordeel over Siger. In een zijner geschriften werpt Siger verreikende twijfelingen op (dat er geen God is; dat de wereld der verschijnselen om ons heen slechts in onze verbeelding of voorstelling bestaat; dat alle menschelijke handelingen strikt genomen goed zijn; dat men zoogenaamd slechte handelingen niet moet verbieden of straffen, enz.); en gaat dan met klem van redenen aantoonen hoe valsch die paradoxen zijn.

‘Dat is het eeuwig, stralend licht van Siger, die in de straat der voorraadmagazijnen door zijn geleerdheid haat en nijd verwekte’

Paradiso X : 136-138

In een geschrift van een zijner leerlingen, dat over politiek handelt, vindt men met ingenomenheid herinnerd hoe welsprekend Siger de aristotelische stelling plag te verdedigen: dat het ‘verweg beter is voor den Staat te worden geregeerd door goede wetten dan door brave personen, daar ook de braafste lieden op den duur zoo braaf niet kunnen zijn, of zij blijken toegankelijk voor opwellingen van toorn, haat, partijdige vriendschap, vrees, begeerlijkheid.’
 
Onze weetlust wordt door deze karige gegevens niet bevredigd. Zij maken alleen verklaarbaar dat Dante in zijne jonge jaren krachtig en blijvend geboeid werd
 
Bron: dbnl.org

Conrad Busken Huet werd geboren in Den Haag, als zoon van een ambtenaar. Hij studeerde theologie in Leiden. Van 1851 tot 1862 was Busken Huet Waals predikant in de Église Walonne te Haarlem. Hij nam zelf ontslag om literair criticus te worden. Door E.J. Potgieter was hij gevraagd om in de redactie van het bekende literaire tijdschrift De Gids zitting te nemen. Zijn opdracht als redacteur was om één kritiek per maand af te leveren.

Huet zag literatuur als een uiting van beschaving; hij vond dan ook dat men aan de kwaliteit van de literatuur van een maatschappij de stand van de beschaving kon aflezen. Huet vergeleek in zijn kritieken de boeken van Nederlandse schrijvers vaak met de door hem hoger gewaardeerde literatuur uit landen als Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië. Hij leverde scherpe kritiek, soms op spottende toon geschreven, ook en vooral op gevestigde schrijvers.

Huet vestigde zich in 1876 in Parijs. Zijn neef J. l’Ange Huet nam het redacteurschap over, maar vanuit Parijs hield Busken Huet een stevige vinger in de pap, en bleef kritische bijdragen leveren. Dit leidde ertoe dat l’Ange Huet, als verantwoordelijk redacteur, op Java een gevangenisstraf opgelegd kreeg. Ook schreef hij daar zijn bekende Nederlandse cultuurgeschiedenis Het land van Rembrand (2 dln, 1882—1884; Huet spelde de naam met een -d), mede als gevolg waarvan de 17e eeuw voortaan als de Gouden Eeuw in de Nederlandse kunst zou worden beschouwd, en Rembrandt als haar grootste schilder. Conrad Busken Huet overleed te Parijs in 1886.

Bron: nl.wikipedia.org

Helemaal beneden aangekomen, ontmoeten Dante en Vergilius de duivel in eigen persoon. Hij heeft drie muilen waarmee hij drie verraders simultaan ende eeuwig verslindt: Brutus, Judas en Cassius. Omdat voor Dante het verraad van Julius Ceasar door Brutus en Cassius minder ernstig was dan het verraad van Jezus Christus door Judas, plaatste hij de laatste met zijn hoofd in de middelste bek van het monster. Dat gaf nog net iets meer helse pijnen. De Florentijnse schilder Sandro Botticelli maakte in de quattrocento de vijftiende eeuw, 150 jaar na Dante, onderstaande tekening van deze gruwelijke fantasie.

Dante Online | illustraties Doré | Dante Inferno

Tussen islam en islamisme bestaat geen wezenlijk, maar slechts een gradueel verschil. Het islamisme is aanwezig in de islam als het kuiken in het ei. Er is geen goede of slechte islam, net zoals er ook geen gematigde islam is. Daarentegen zijn er wel gematigde moslims: dat zijn degenen die een deel van hun geloof links laten liggen.
 
De mysticus Mansoer Al-Hallaj die alleen de liefde voor God tot in de extase aanprees, werd ter dood veroordeeld in 922. De beulen hakten zijn voeten en handen af, en gaven hem 500 zweepslagen. Vervolgens werd hij gekruisigd. Zijn onthoofde lichaam werd verbrand, zijn as uitgestrooid. Het hoofd werd gespietst op een lans, twee dagen aan de oevers van de Tigris tentoongesteld. In 1131 werd Ayn Al-Quzat Hamadani, Perzisch mysticus, van ketterij beschuldigd en levend gevild, opgehangen en in het vuur gegooid.
 
lees het volledige artikel in Trouw

Anne-Marie Delcambre studeerde rechten en islamologie en publiceerde diverse boeken over de islam, waaronder La schizophrenie de l’islam (’De schizofrenie van de islam’)’ en L’islam des interdits (’De islam van de verboden’). Beide studies verschenen bij uitgeverij Desclée de Brouwer. Delcambre geeft Arabisch op het lycée Louis le Grand in Parijs, een van de meest elitaire scholen in de hoofdstad. Volgens Delcambre heeft niet zozeer het islamisme, als wel de Koran een probleem met de moderniteit: ,,De Koran is tegen gelijkheid tussen mannen en vrouwen, tegen gelijkheid tussen moslims en niet-moslims. De Koran is tegen de vrijheid van religie, tegen de vrijheid de islam te verlaten. De Koran is tegen de broederschap tussen moslims en niet-moslims.’’

Trots verbrijzeld, het tweede deel van de biografie over Frederik van Eeden door Jan Fontijn loopt van 1901 tot aan 1932. Mooi vind ik de overgang van het geëxalteerde symbolisme van de jaren 1890-1910 naar het cynisme en de zakelijkheid van de jaren twintig en dertig. Een vloeiende overgang was het allerminst. De absurdistische gewelddadigheid van de Eerste Wereldoorlog had bij velen de hogere idealen stukgeslagen. Meende men nu echt dat de Mensch op weg naar het hoogere was?

De dadaïsten werden met hun bijtend sarcasme de sloophamer voor alles wat zich meende te verheffen. Kunst werd anti-kunst. Toch waren er kunstenaars die ook na de grote catastrofe in een betere wereld bleven geloven. Daaronder waren verstokte symbolisten, spiritisten, theosofen en antroposofen die zich zover hadden teruggetrokken in hun cocon van spiritualiteit en verstilling, dat het gedreun van de kanonnen niet eens tot hen was doorgedrongen. Maar het waren vooral de modernisten die de avant garde van een nieuwe wereld en een nieuwe kunst vormden. Ze hadden de Grote Oorlog bijna als grote schoonmaak gezien van het opgeblazen negentiende eeuwse nationalisme en eclecticisme, waar zij zo de buik van vol hadden. De toekomst was aan het communisme en internationalisme. Een van de belangrijkste nieuwe bewegingen vormde natuurlijk De Stijl met de schilders Piet Mondriaan en Theo van Doesburg.

Frederik van Eeden was 54 toen de oorlog begon. Ondanks zijn belangstelling voor mystiek en spiritisme was hij tezeer een man van de wereld om de Eerste Wereldoorlog achter gesloten gordijnen uit te zitten. Hij had vele internationale contacten en had bijvoorbeeld ontmoetingen met de Amerikaanse president Theodore Roosenvelt, Sigmund Freud en Hermann Hesse. Ook in Nederland had hij een uitgebreid netwerk, dat niet alleen bestond uit corifeen, maar ook uit excentriekelingen. Zo ontmoette hij in 1916 de Utrechtse schilder-mysticus Janus de Winter. Van Eeden zag veel in hem. Kunstenaar en kunstbons Theo van Doesburg meende zelfs met een genie te maken te hebben en droeg het gedicht De Priester-Kunstenaar op aan Janus de Winter Dat was midden in de Grote Oorlog in 1916, het geboortejaar van Dada. Maar de verheven taal klonk als nooit te voren.

Er ontstond in de negentiende eeuw een traditie van muzikale schilderijen, die onder meer van invloed was op de Utrechtse schilder-mysticus Janus de Winter. Op verzoek van de psycholoog Ten Haeff beschreef Janus de Winter uitvoerig zijn synesthetische ervaringen. De Winter schreef in een brief aan Ten Haeff: ‘Trombones, horens, trompetten van rood over oranje naar geel; hobo’s clarinetten en fluiten variëren van donkerbruin over olijfgroen en donkergroen naar licht geel-groen; cello’s van rood of bruinviolet tot blauw en purper; violen kunnen alle kleuren uitdrukken, die dan altijd gemengd zijn met zilveren grijs.. Beethoven werkt veel met rood, maar ook met purper, violet en prachtig groen, zilver en grijs, terwijl Chopin duistere kleuren oproept.’.
 
Aan het begin van de twintigste eeuw telde Nederland een groot aantal verschillende esoterische bewegingen en die trokken veel actieve leden aan. Het is dus niet helemaal verbazingwekkend dat hier al zo vroeg abstracte kunst ontstond. Behalve algemene zaken konden daarin ook essenties van meer individuele aard worden verbeeld. Mondriaan, Janus de Winter, Van Doesburg. Maar ook expressionisten als Sluijters of Kruyder verloren hele stukken van de vertrouwde werkelijkheid uit het oog, deformeerden hun figuren en radicaliseerden hun kleurgebruik. Vaak ging het picturale ‘gebaar’, zoals bij het latere abstract expressionisme, een hoofdrol spelen.
 
De theosofie, in het bijzonder de toepassing van de theorie van de gedachtevormen heeft een belangrijke rol gespeeld bij de ontwikkeling van abstracte kunst, niet alleen bij Kandinsky en Mondriaan maar bij talloze andere kunstenaars. Een navolger van Kandinsky in Nederland is Janus de Winter, die vizioenen, aura’s en gedachtevormen schildert.
 
Volgens Van Doesburg kan De Winter echter nauwelijks aanvoelingen van hoger orde verbeelden, omdat hij te intuïtief werkt en het ‘redelijk evenwicht’ mist. Van Doesburg zegt daarover: ‘Een ontroering wordt bij mij eerst dan een gedachtevorm, wanneer mijn ontroering dóór mijn verstand vorm aanneemt. Deze gedachtevorm wordt tot kunstvorm door het nuchter construeeren, wat in de scheppende handeling van hooger orde beteekent: het in evenwicht brengen - in volkomen rust en helderheid - van het beeldend middel met den geestelijk waargenomen vorm.’
 
Bron: kunstbus.nl

Alexander Skrjabin en de Theosofie | Thoughtforms | Thoughtforms [Project Guthenberg ]

Dante Online | illustraties Doré | Dante Inferno

Rembrandt heeft in de bijna veertig jaar (1631-1669) dat hij in Amsterdam woonde altijd leerlingen gehad. Gerard Dou, eveneens als Rembrandt een Leidenaar, was al vanaf 1628 zijn leerling. Zijn laatste leerling was Arent de Gelder uit Dordrecht, die op Rembrandt’s atlier aan de Rozengracht zijn laatste meesterwerken als de Staalmeesters en het Joodse Bruidje tot stand heeft moeten zien komen. Een paar Rembrandtleerlingen zijn algemeen bekend geworden, zoals Govaert Flinck, Ferdinand Bol, Carel Fabritius en de twee eerdergenoemden. In ieder geval leven zij bij de meeste mensen voort in straatnamen.

Arent de Gelder vind ik persoonlijk een van zijn interessantste leerlingen. Terwijl leerlingen als Ferdinand Bol en Nicolaas Maes volledig afstand namen van de stijl van hun leermeester, nam De Gelder Rembrandts stijl vrij letterlijk over en bleef zelfs tot aan zijn dood in het tweede decennium van de achttiende eeuw zo werken. Na 1680 was Rembrandt’s rauwe werkwijze taboe geworden en moest alles in de Franse stijl. Iedere expressieve penseelstreek werd onzichtbaar gemaakt met een marterharen penseel en olieverfschilderijen kregen de poezeligheid van pasteltekeningen. Maar de Gelder bleef met de achterkant van zijn penseel in de verf krassen en met het paletmes schrapen. In de catalogus die ik zaterdag gekocht heb, schrijft Ernst van de Weetering hierover:

Arent de Gelder [wga.hu] | Arent de Gelder online [artcyclopedia.com]

Dante Online | illustraties Doré | Dante Inferno

Phlegyas zet Dante en Vergilius de Styx over . Nadat een engel de poort geopend heeft, komen ze in de stad van Dis (een van de Latijnse namen van de god Hades), waar de geweldplegers gestraft worden. Het eerste deel van Dis, de zesde kring van de hel, is een grafveld met brandende open graven, waarin de ketters liggen, o.a. Epicurus.

Dante Online | illustraties Doré | Dante Inferno

De vijfde kring bevat de moerassige Styx, waarin de agressievelingen elkaar tot in eeuwigheid bevechten. De wrokkigen liggen onder water.

Dante Online | illustraties Doré | Dante’s Inferno

In de vierde kring duwen de hebzuchtigen én de verkwisters zware lasten zinloos heen en weer.

Dante Online | illustraties Doré | Dante’s Inferno

In de derde kring, waar het eeuwig regent, bevinden zich de vraatzuchtigen, die bewaakt en gemarteld worden door de hellehond Cerberus.

Dante Online | illustraties Doré | Dante’s Inferno

Afgelopen vrijdag publiceerde NRC handelsblad een essay van Richard Holbrooke waarin hij de huidige situatie in de wereld vergelijkt met die van augustus 1914.

Twee volwassen crises, een in Libanon en een in Irak, versmelten tot één noodsituatie. Vrijwel overal tussen Kairo en Mumbai zou zich een kettingreactie kunnen voordoen. Turkije spreekt over een inval in het noorden van Irak om Koerdische terroristen aan te pakken. Syrië kan gemakkelijk betrokken raken in de oorlog in het zuiden van Libanon. Egypte en Saoedi-Arabië staan onder druk van jihadisten om Hezbollah te steunen, ook al verafschuwen de regeringen in Kairo en Riad die organisatie. Afghanistan verwijt Pakistan dat het een schuilplaats biedt aan Al-Qaeda en de Talibaan; aan weerszijden van hun grens wordt voortdurend gevochten. Met de eigen oorlog van de NAVO in Afghanistan loopt het niet best. India overweegt een strafexpeditie tegen Pakistan, dat achter de bomaanslagen in Mumbai zou zitten.
 
De enigen die baat hebben bij deze chaos zijn Iran, Hezbollah, Al-Qaeda en de Iraakse shi’itische leider Muqtada Sadr, die vorige week in Bagdad de grootste demonstratie tegen Amerika en Israël van de hele wereld hield, terwijl nog eens zesduizend Amerikaanse militairen de stad in werden gestuurd om een burgeroorlog te ‘voorkomen’ die al begonnen is.
 
Deze opeenstapeling van explosieve elementen vormt het grootste gevaar voor de stabiliteit in de wereld sinds de Cubaanse rakettencrisis van 1962, de enige confrontatie tussen nucleaire supermogendheden. De Cuba-crisis was wel erg gevaarlijk, maar betrekkelijk simpel: ze kwam neer op twee leiders en geen oorlog. In 13 dagen van briljante diplomatie wist John F. Kennedy Nikita Chroesjtsjov te bewegen de sovjetraketten weg te halen van Cuba.

The guns of August
Kennedy was sterk beïnvloed door Barbara Tuchmans klassieke The guns of August, waarin werd beschreven hoe een ogenschijnlijk op zichzelf staande gebeurtenis van 92 zomers geleden – een moordaanslag in Sarajevo door een Servische terrorist – een kettingreactie ontketende die uitliep op de Eerste Wereldoorlog. De verschillen tussen die augustus en deze zijn immens. Maar Tuchman besloot haar boek met een zin die tot in deze crisiszomer naklinkt: „De landen kwamen terecht in een val, een val die in de eerste dertig dagen ontstond uit gevechten die geen beslissing brachten, een val waaruit toen en later geen ontsnappen mogelijk was.”
Bron: nrc.nl

In deze kring woedt een eeuwige storm, die de zielen voortblaast van de wellustigen, die hun erotische verlangens niet konden beheersen; o.a. Francesca da Rimini, Cleopatra VII en koningin Dido van Carthago. Blijkbaar had Dante vooral vrouwen op het oog…

Dante Online | illustraties Doré | Dante’s Inferno

De weblog van Eduard Bezembinder heeft op mij hetzelfde effect als de boekencatalogus van uitgever Benedict Taschen: mijn plaatjeshonger wordt er door gestild, gevoed én opgewekt.

weblog.bezembinder.nl | www.bezembinder.nl

Het web is steeds meer een virtuele spiegelwereld geworden. Je kunt zelfs virtueel afdalen in de trechtervormige hel van Dante. De universiteit van Austin (Texas) vraagt er geen entreegeld voor en inloggen hoeft ook al niet. Als je helemaal beneden bent, is de game over. Treed binnen zonder dat je alle hoop hoeft te laten varen.

Dante Online | illustraties Doré | Dante’s Inferno

seancheetham.com

Na de Metamorphosen die Ovidius aan het begin van onze jaartelling in Rome schreef, neem ik een sprong van 13 eeuwen om te belanden in het Florence rond 1300. Het romeinse rijk is uiteengevallen en in het noorden van Italië zijn een aantal stadstaatjes ontstaan waaronder Genua, Pisa, Sienna en Florence. Vooral in de laatste stad zal een eeuw later het humanisme zo gaan bloeien, dat we dan over de renacimiento spreken, de wedergeboorte van de Romeinse en Griekse Oudheid. Als Dante zijn meesterwerk schrijft, is het zover nog niet. Europa is nog doordrenkt van het Middeleeuwse christendom. Maar de antieke beschaving wordt in de Commedia al volop gereanimeerd. Zo is er niet alleen de Romeinse dichter Vergilius, de gids die hem door de hel leidt, Dante doorspekt zijn epos met tientallen personages uit de Oudheid. Alleen al in het limbo (de eerste kring) ontmoeten Dante en Vergilius een groep Griekse en Romeinse filosofen, wetenschappers en dichters waaronder Cicero, Euclides, Homerus en… Ovidius !

Ik ben de Metamorphosen en de Commedia (Divina is een toevoeging uit latere tijd) gaan lezen omdat ik ‘boeken die iedereen kent maar niemand gelezen heeft’ eigenlijk gewoon gelezen wil hebben. De Metamorphosen was dat betreft even wennen, bij de Commedia is het niet anders. We hebben een vrij uitvoerig notenapparaat nodig om de tekst nog te kunnen verstaan. Ovidius en Dante leefden in zo’ n totaal andere tijd dan de onze, dat we hun mens- en wereldbeeld moeten reconstrueren. Dat vind ik eigenlijk ook het boeiende van deze teksten: ze roepen niet alleen een andere wereld op, maar leggen ook een heel ander denken bloot. Bij het lezen van de Commedia is het daarom eigenlijk noodzakelijk om iets te weten over de cultuurfilosofische als de geopolitieke achtergronden van de tijd waarin Dante leefde. Anders blijft het een onverteerbaar boek. Makkelijk is een reis door de hel toch al niet.

Dante schreef in tegenstelling tot de meeste tijdgenoten niet in het Latijn maar in een Florentijns dialect waaruit het moderne Italiaans zich ontwikkeld heeft. De vorm is niet, zoals bij Ovidius, in hexameters (zes dactylen), maar in terzinen die als schakels met elkaar verbonden zijn: de eerste zin rijmt op de derde en de tweede op de eerste en derde van de volgende terzine. Door dit omarmende rijm ontstaat een keten van terzines.

Nel mezzo del cammin di nostra vita (A)
mi ritrovai per una selva oscura (B)
ché la diritta via era smarrita. (A)
Ahi quanto a dir qual era è cosa dura (B)
esta selva selvaggia e aspra e forte ©
che nel pensier rinova la paura! (B)

Inferno, canto I: 1-6

De Commedia is een gestructureerd episch gedicht: zoals bekend bestaat het uit drie delen getiteld Inferno (Hel), Purgatorio (Louteringsberg of Vagevuur) en Paradiso (Paradijs). Elk deel bevat 33 canti ("zangen"), van elk ongeveer 100 terzinen.
Inferno heeft nog een inleidende canto, waarmee het totale aantal op 100 komt.

Dante stelt zich de hel voor als een trechter die vlak onder het aardoppervlak breed begint en dan toeloopt naar het (ijskoude!) middelpunt der aarde, waar Lucifer zetelt. Hij onderscheidt negen kringen. Deze maand zal ik in negen stukjes telkens iets laten zien van wie en wat Dante en Vergilius in elk van de negen kringen telkens ontmoeten. Telkens ontmoetten ze grotere zonden en grotere zondaars.

Ik vind het wel twijfelachtig dat Dante niet alleen historische personages, maar ook veel van zijn tijdgenoten in feite naar de hel wenste. Want door ze daar keurig op te bergen, maakte hij ze gelijk ook onsterfelijk in deze onfortuinlijke positie. Misschien was dat juist zijn genoegdoening tegenover degenen die hem uit Florence verbannen hadden en tegenover wie hij zoveel wrok koesterde. In welke kring plaatste Dante de wraakzuchtigen ook alweer? Het is maar goed, ook voor Dante zelf, dat het allemaal zijn eigen fantasie is.

Biografie | Dante Online | Dante on the Web | download de integrale tekst
nieuwe Dante-vertaling | la Divina Commedia in de cinema

Gisteren kocht ik het nieuwste nummer van Der Spiegel dat als omslagartikel niet de actualiteit heeft, maar het roemrijke Duitse verleden, Het Heilige Roomse Rijk om precies te zijn. Dat bestond van 962 tot 1806. Der Spiegel besteedt hier aandacht aan omdat het afgelopen zondag precies 200 jaar geleden was dat het Rijk ophield te bestaan. Maar dat is niet de enige reden. In 1962 toen het precies 1000 jaar geleden was dat het Eerste Rijk gesticht werd, besteedde niemand daar aandacht aan. Want 17 jaar na de oorlog was het Duitse verleden, het Reich in het bijzonder, taboe geworden. Maar in het Duitsland van Angela Merkel mag geschiedenis weer en de Duitser graaft gretig in het verleden naar zijn identiteit. Dat lijkt mij geen verkeerde ontwikkeling, integendeel. Nu de rest van de traditiearme Europese Unie nog, want een flinke dosis historisch bewustzijn leidt Europa vanzelf terug naar de christelijke oorsprong. Paus Benedictus XVI zal het in ieder geval toejuichen, temeer omdat Europa vanuit zijn christelijke wortels dan het sap weer voelt stromen. In het najaar (van 28.8 - 10.12) is er in Magdeburg en Berlijn een grote tentoonstelling De paus is daar nu al enthousiast over:

Aus dem Vatikan: Msgr. Gabriel Caccia
Päpstl. Assessor, Apostolische Nuntiatur in Deutschland

En de Europese Raad laat bij monde van Terry Davis weten:

spiegel.de | dasheiligereich.de

Veerle ‘we don’ t serve tagsoup’ Pieters is een webdesigner uit Belgie met een opmerkelijke weblog die wereldwijd in de belangstelling staat. Zo publiceerde het gerenomeerde Digital Web Magazine vorige maand een interview met Veerle.

Veerle Pieters started in 1992 as a freelance graphic designer under the name of Duoh!. The first 3 years were mainly filled with print orientated work such as logos and stationary. From 1995 onward, designing websites and user interfaces for Intranets together with multimedia development was her main focus. In 2000 Veerle founded Duoh! n.v. (n.v. is the equivalent of an inc.) together with Geert Leyseele. Veerle is the CEO of Duoh! n.v. and lives in Deinze, Belgium a small but beautiful country in the heart of Europe. During those past years Duoh! has been working for the Library of Congress in Washington DC for a project called “The Learning Page". An overview of all this work can be found here. In 2003 Veerle discovered Web Standards after seeing the Zen Garden and the work of Douglas Bowman. Since then she never looked back and is actively promoting the benefits through her personal journal. Veerle is the author of Veerle’s blog, an online journal started in September 2003. It’s a source for a wide range of topics going from XHTML/CSS to graphic design tips and personal impressions.

veerle’s blog | meer geeks uit Vlaanderen | meer webdesigners

Alsof je in het mandje van een luchtballon zit en bijna tussen de wolkenkrabbers door zweeft. Je kunt zo ver inzoomen dat je het aantal voetgangers soms gemakkelijk kunt tellen.

Google Maps

femtasia.nl

meer iconen van de Verheerlijking op de Berg

jennifernicholls.com | inkfinger [weblog]

In het nieuwste nummer (44) van het schitterende online illustratiemagazine clandestina colors uit Buenos Aires kwam ik het werk tegen van Ellen Weinstein. Daarnaast ook werk van Irana Douer, Ken Wong, Michael Rytz en Rubens LP.

ellenweinstein.com | clandestina.com/colors

 
“La Meglio Gioventù” vertelt het verhaal van een Italiaanse familie van het einde van de jaren zestig tot nu. Het verhaal focust op de broers Nicola en Matteo. In het begin delen zij dezelfde dromen, lectuur en vriendschappen, tot ze op een gegeven moment Giorgia ontmoeten, een jong meisje dat lijdt aan psychische stoornissen. Hun toekomst neemt noodgedwongen een andere wending. Nicola beslist psychiater te worden, Matteo geeft zijn studies op en meldt zich bij de politie aan.
 

bespreking op Filmtotaal.nl

Ik heb de gelijknamige graphic novel van Daniel Clowes nog niet gelezen, maar wist ongeveer wat ik in de film verwachten kon: vlijmscherp sarcasme, onderkoelde humor en maffe typen. Scarlett Johansson (the horsewisperer) en Thora Birch (American Beauty) blonken al eerder uit als nukkige, boze pubermeisjes en het is niet verwonderlijk dat beiden gecast zijn voor de rollen van Enid en Rebecca, twee eigenzinnige vriendinnen die weinig moeite doen om zich aan te passen aan de wereld van hun leeftijdsgenoten. Enid komt in contact met Seymour, een treurige veertiger en wereldvreemde verzamelaar van 78-toerenplaten (een prachtige rol van Steve Buscemi) in wie insiders moeiteloos de legendarische underground tekenaar Robert Crumb zullen herkennen. Zwigoff maakte al eerder een film over hem en in Ghost World is er ook een expliciete verwijzing naar Crumb. Enid haalt op een gegeven moment een oude plaat uit de bak die even in beeld verschijnt. Het is de onderstaande plaat van de Cheap Suit Serenaders, waarin Crumb zelf speelt. Die plaat vindt Seymour natuurlijk maar niks.
 

De wereld van underground comics, oude bluesplaten en vintage posters geeft de film een heerlijke nestgeur waar ik mij onmiddellijk in thuisvoel. De door Robert Crumb geinspireerde ’sukkel’ Seymour is mij erg sympathiek en ik deel net zoals Enid zijn smaak volkomen. Hij leeft in een eigen wereldje, ver verwijderd van de aangepaste socializers.

Ik denk dat de bedenker van Ghost World Daniel Clowes zich in zijn eigen leven ook stevig heeft laten inspireren door Crumb. Of is het nu eenmaal het noodlot van de underground artiest dat hij een afkeer heeft van de mainstream en zich vervolgens terugtrekt in een eigen wereldje?

ghostworld-themovie.com | moviemeter.nl