zondag 31 oktober 2010
Rule Britannia
gezien: Captain Horatio Hornblower R.N. (1951)

Captain Horatio HornblowerToen Patrick O’Brian in 1969 begon met zijn reeks historische romans over kapitein Jack Aubrey en zijn scheepsarts Stephen Maturin, nam hij het estafettestokje over van zijn landgenoot C.S. Forrester. Tussen 1937 en 1967 had deze elf romans geschreven over kapitein Horatio Hornblower. Jack Aubrey zou als opvolger van Horatio Hornblower de traditie van het Britse zeevaardersepos voortzetten. Patrick O’Brian schreef na C.S.Forrester nog eens dertig jaar romans die zich afspelen in de Royal Navy tijdens de Napoleontische oorlogen. Ditmaal aan boord van de HMS Surprise, het fregat van kapitein Jack Aubrey.

I find Hornblower admirable

Winston Churchill

Na Forrester en O’Brian gaat de traditie gewoon door. Zo heeft de Amerikaan Dewey Lambdin na de dood van Patrick O’Brian alweer acht romans geschreven over Alan Lewrie. Er kunnen hier nog twee andere schrijvers vermeld worden: Douglas Reeman. Onder het pseudoniem Alexander Kent schreef hij tussen 1975 en 2007 28 romans over over Richard Bolitho. Daarnaast Dudley Pope die tussen 1965 en 1989 18 romans publiceerde met Lord Ramage in de hoofdrol.

HMS LydiaHoratio Hornblower is a fictional Royal Navy officer who is the protagonist of a series of novels by C. S. Forester. He was later the subject of films and television programs. The original Hornblower tales began with the appearance of a junior Royal Navy Captain on independent duty on a secret mission to Central America, though later stories would fill out his earlier years, starting with an unpromising beginning as a seasick midshipman. As the Napoleonic Wars progress, he gains promotion steadily as a result of his skill and daring, despite his initial poverty and lack of influential friends. Eventually, after surviving many adventures in a wide variety of locales, he rises to the pinnacle of his profession, promoted to Admiral of the Fleet, knighted as a Knight Grand Cross of the Order of the Bath, and named the 1st Baron Hornblower.
 
Bron: en.wikipedia.org
Hornblower
stills uit Captain Horatio Hornblower 1951

Hornblower romans van C.S.Forrester

The Happy Return (1937)
A Ship of the Line (1938)
Flying Colours (1938)
The Commodore (1945)
Lord Hornblower (1946)
Mr. Midshipman Hornblower (1950)
Lieutenant Hornblower (1952)
Hornblower and the Atropos (1953)
Hornblower in the West Indies (1958)
Hornblower and the Hotspur (1962)
Hornblower and the Crisis (1967, onvoltooid)

De film Capain Horatio Hornblower R.N. uit 1951 is gebaseerd op de eerste drie romans The Happy Return (1937), A Ship of the Line (1938) en Flying Colours (1938).

Na de film uit 1951 werden er naar de boeken van C.S.Forrester tussen 1998 en 2003 nog acht televisiefilms gemaakt onder de titel Hornblower.

Hornblower vs. Jack Aubrey [ historicnavalfiction.net ]

zaterdag 30 oktober 2010
Amerikaanse Burgeroorlog [ 11 ]
gezien op DVD : Glory (1989)
de aanval op Fort Wagner bij Charleston op 18 juni 1863

De Amerikaanse Burgeroorlog was een machtsstrijd tussen blanke mannen. Sinds decennia was er al een rivaliteit tussen de noordelijke staten en de zuidelijke staten, waarbij de afschaffing van de slavernij steeds meer als issue was gaan spelen. Door de industrialisering was het Noorden niet zoals het Zuiden afhankelijk van slavenarbeid. Toen in Engeland in 1834 de slavernij eindelijk werd afgeschaft, lieten de abolitionisten in Verenigde Staten steeds luider van zich horen. Maar het Zuiden liet zich door het Noorden niet de wet voorschrijven. Door de katoen was het Zuiden economisch volledig afhankelijk geworden van de slavernij. “Bemoei je niet met onze zaken!” was kort en duidelijk de boodschap van het Zuiden aan Washington.
slavenvrije- en slavenstatenHalverwege de negentiende eeuw liepen de spanningen tussen Noord en Zuid steeds hoger op. Er was steeds een evenwicht gebleven tussen het aantal zuidelijke slavenstaten (rood) en de noordelijke slavenvrije staten (groen). Maar toen er met de uitbreiding ten westen van de Mississippi in de nieuwe territoria nieuwe staten werden gevormd, kwam men voor het probleem te staan of in deze staten wél of geen slavernij zou moeten worden toegestaan. Deze open zenuw zette de verhouding tussen het Noorden en het Zuiden op scherp. Tussen 1854 en 1858 ontstond er in de nieuw te vormen staat Kansas een bendeoorlog tussen Jayhawkers en Buswhackers. Bleeding Kansas zou het voorspel van de Amerikaanse Burgeroorlog worden. De strijd bleef weliswaar beperkt tot het nieuwe territorium ten westen van de Mississippi en delen van Missouri, maar was zeer wreed voor de burgerbevolking die vaak tussen twee kampen in stond. In de film Ride with the devil die zich afspeelt in Kansas en Missouri, wordt dat realistisch getoond.

Glory DVDAfgelopen week zag ik dan eindelijk Glory, die door velen beschouwd wordt als de beste film die over de Amerikaanse Burgeroorlog gemaakt is. In tegenstelling tot veel andere Civil War movies werd er in de Verenigde Staten ook een flinke winst gemaakt op deze film. Ongetwijfeld komt dat doordat deze film politiek correct is. Niet toevallig is het ook een film die vooral vanuit het noordelijk perspectief gemaakt is. Een film waarin het meer gaat over de verbroedering van Noord en zwart dan om een broedermoord zoals in Gettysburg. In Glory krijgen de rebellen uit het Zuiden geen gezicht, zodat we de oorlog niet eens vanuit zuidelijk perspectief kunnen bekijken. Het Zuiden is de vijand. Punt. In dit opzicht is Gettysburg een meer genuanceerde film. Maar het is een hachelijke zaak voor filmproducenten om af te wijken van het standpunt van de overwinnaar, het Noorden. Dat heeft de producent van Ride with the devil geweten. In deze film vecht een slaaf vrijwillig met de witte man uit het Zuiden tegen het Noorden. Het Amerikaanse publiek strafte deze politieke incorrectheid genadeloos af. De laatste film bracht iets meer op dan een half miljoen dollar, terwijl aan Glory 63 miljoen dollar werd verdiend. De blanke man uit het Noorden heeft het sinds 1865 voor het zeggen. Maar Glory geeft ook kritiek op het Noorden. Veel ontsnapte slaven uit het Zuiden werden in zekere zin opnieuw slaaf, maar nu in het leger van de blanke man in het Noorden. De zwarte soldaten werden steeds als minderwaardig gezien en kregen bijvoorbeeld minder betaald dan de blanke soldaten.

Robert Gould Shaw Memorial
Robert Gould Shaw Memorial
door Augustus Saint-Gaudens, 1897
National Gallery of Art Washington

Glory gaat over de historische personage Robert Gould Shaw, die de leiding krijgt over de 54ste infanterie van Massachusetts. Het is een regiment dat enkel uit zwarten bestaat. Shaw en zijn regiment zijn onvergetelijk geworden door de heldhaftige bestorming van Fort Wagner op 18 juli 1863, krap drie weken na de slag bij Gettysburg. Shaw en honderden van zijn mannen kwamen hierbij om het leven, zonder dat het fort genomen wordt. In de National Gallery of Art in Washington worden zij geëerd met de Robert Gould Shaw Memorial, maar het mooiste monument is waarschijnlijk deze film.

Robert Gould ShawRobert Gould Shaw (1837-1863)
was the colonel in command of the all-black 54th Regiment, which entered the American Civil War in 1863. He was killed in a failed attempt to capture Fort Wagner, near Charleston, South Carolina. ( … )Shaw was approached by his father while in camp in late 1862 to take command of a new All-Black Regiment. At first he declined the offer, but after careful thought accepted the position. Shaw’s letters clearly state that he was dubious about a free black unit succeeding, but the dedication of his men deeply impressed him, and he grew to respect them as fine soldiers. On learning that black soldiers would receive less pay than white ones, he inspired his unit to conduct a boycott until this inequality was rectified. The enlisted men of the 54th Massachusetts Infantry (and the sister 55th) refused pay until Congress granted them full back pay at the white pay rate in August 1864.

The 54th Regiment was sent to Charleston, South Carolina, to take part in the operations against the Confederates stationed there. On July 18, 1863, along with two brigades of white troops, the 54th assaulted Confederate Battery Wagner. As the unit hesitated in the face of fierce Confederate fire, Shaw led his men into battle by shouting, “Forward, Fifty-Fourth Forward!” He mounted a parapet and urged his men forward, but was shot through the heart and he died almost instantly. According to the color Sgt of the 54th Mass, he was shot and killed trying to lead the unit forward and fell on the outside of the fort.
Bron: en.wikipedia.org

Fort Wagner
de aanval op Fort Wagner
in Harper’s Weekly 8 augustus 1863
Harper’s Weekly was het CNN van de Civil War
Just as darkness began to close in upon the scene of the afternoon and the evening, General Strong rode to the front and ordered his brigade, consisting of the 54th Massachusetts, Colonel Shaw (colored regiment); the 6th Connecticut, Colonel Chatfield; the 48th New York, Colonel Barton; the 3d New Hampshire, Colonel Jackson; the 76th Pennsylvania, and the 9th Maine, Colonel Emery, to advance to the assault. At the instant the line was seen slowly advancing in the dusk toward the fort, and before a double-quick had been ordered, a tremendous fire from the barbette guns on Fort Sumter, from the batteries on Cummings’ Point, and from all the guns on Fort Wagner, opened upon it. The guns from Wagner swept the beach, and those from Sumter and Cummings’ Point enfiladed it on the left. In the midst of this terrible shower of shot and shell they pushed their way, reached the fort, portions of the 54th Massachusetts, the 6th Connecticut, and the 48th New York dashed through the ditches, gained the parapet, and engaged in a hand-to-hand fight with the enemy, and for nearly half an hour held their ground, and did not fall back until nearly every commissioned officer was shot down.
 
Bron: sonofthesouth.net
Fort Wagner
de aanval op Fort Wagner
18 juli 1863
Dear Mother, They learn, learn quickly, faster than white troops it seems to me. They are almost grave and sedate under instruction and they restrain themselves. But the moment they are dismissed from drill every tongue is relaxed and every ivory tooth is visible and you would not know from the sound of it that this is an army camp. They must have learned this from long hours of meaningless, inhuman work too set them free so quickly. It gives them great energy. And there is no doubt we will leave this state as fine a regiment as any that as marched. As ever, your son, Robert.
 
Bron: imdb.com

trailer van Glory 1989

de Slag om Fort Wagner in Harper’s Weekly

vrijdag 29 oktober 2010
romantische blik uit Nederland
A romantic view Dutch and Belgian painting of the 19th century
Hermitage Sint Petersburg, 29 oktober t/m 12 februari 2011
Meesters van de Romantiek Nederlandse schilderkunst 1800-1850

De Nederlandse schilderkunst uit de eerste helft van een negentiende eeuw is aan een herwaardering toe, vindt oud-televisiemaker en kunstverzamelaar Jef Rademakers die in de Hermitage in Sint Petersburg een deel van zijn collectie romantische schilderkunst toont. De Nederlandse romantiek wordt meestal weggezet in een onbeduidende nis tussen de meesters uit de Gouden Eeuw en de schilders van de Haagse School. Schelfhout en Koekkoek zijn meer iets voor koektrommels en een bepaald segment van de kunsthandel dan voor musea.

Romantiek in het Hermitage
de opening van Glazami romantika
in de Hermitage in Sint Petersburg

In de Kunsthal in Rotterdam, die graag tentoonstellingen maakt voor een breed publiek, was vijf jaar gelden een grote overzichtstentoonstelling over de Nederlandse romantische schilderkunst te zien. Gisteren kocht ik de tentoonstellingscatalogus, opvallend vormgegeven in fris magenta, om de Hollandse spruitjeslucht en de dufheid van de Restauratie te verdrijven.

Romantiek in NederlandDe Romantiek is wellicht de meest tot de verbeelding sprekende stroming binnen de negentiende-eeuwse kunst in Nederland. Toch is het voor het eerst dat de kunst uit de periode 1800-1850 uitgebreid belicht wordt. In dit boek vindt u bekende schilderijen van B.C. Koekkoek, Wijnand Nuijen en Andreas Schelfhout en veel verrassend werk van kunstenaars als Wouter van Troostwijk, Anthony Oberman en P.G. van Os. In de uitgebreide artikelen wordt aandacht besteed aan de romantische geest. De onschuld van het kind, de schrikwekkende natuur en het exotische buitenland maken allen deel uit van een nieuwe kijk op het leven. De Romantiek is daarmee een periode die aan de wieg stond van onze moderne samenleving.
 
Bron: waanders.nl
De ‘romantische mens’
stond aan het begin van
ons moderne denken.

Meesters van de Romantiek
De periode 1800-1850 was een van de meest enerverende uit onze vaderlandse geschiedenis. Ook in de schilderkunst gingen emoties een steeds belangrijker rol spelen. De idylle van het gezin, de angst voor de oorlog, de dramatische schipbreuken en de indrukwekkende natuur zijn belangrijke onderwerpen. De ‘romantische mens’ stond aan het begin van ons moderne denken. De liefde voor het dier, de zorg om het milieu en de angst voor het onbekende zijn in de Romantiek ontstaan. Doordat de Nederlandse schilderkunst uit de eerste helft van de negentiende eeuw lange tijd in het licht van de Gouden Eeuw is bezien, ontstond er een beperkt beeld van de Romantiek. Romantiek zou niet hebben bestaan in ons land. De Kunsthal toont het tegendeel. Bron: kunsthal.nl

Meesters van de Romantiek [ kunsthal.nl ]
Jef Rademakers in de Hermitage [ nos.nl ]

donderdag 28 oktober 2010
de Mus is terug
de Mussenfabriek in Veenendaal lijkt er weer te staan

Vijfentwintig jaar geleden bood de leegstaande Hollandiafabriek aan het Verlaat in Veenendaal onderdak aan een ateliergroep waarvan ik deel uitmaakte. Op het hoogtepunt in 1986/87 werkten er bijna twintig kunstenaars en studenten van de kunstacademies in Utrecht, Amersfoort en Arnhem. Na 1990 kwam de fabriek definitief leeg te staan. Nu vormt de Mussenfabriek een markante hoek in het cultureel centrum de Brouwerspoort. De gemeente Veenendaal wilde het industrieel erfgoed uit 1918-26 behouden en liet de oostelijke en noordelijke gevel en een deel van de pijp overeind staan.

Mussenfabriek
de Hollandiafabriek voor en na de herrijzenis. Midden de verdieping waar ik tussen 1984 en 1988 een atelier had. Onder de situatie in 2008 toen alleen nog de gevel overeind stond.
Veenendaal kende vroeger een uitgebreide wolindustrie, die in de tweede helft van de 20ste eeuw geheel is verdwenen. De Hollandia Wol- en Kousenfabrieken (Firma Gebroeders Van Leeuwen) was lokaal bekend als ‘de Mus’ of ‘de Mussenfabriek‘. Na jarenlange leegstand kon van het historische pand alleen de karakteristieke gevel en de fabrieksschoorsteen behouden blijven. Deze zijn in hun oorspronkelijke luister gerestaureerd. Het directiegebouw is gerealiseerd in de jaren 1918-1926 naar ontwerp van de architecten B. van Kreel en J.Ph. Ilmer. Het vormt met de schoorsteen een gemeentelijk monument. Het karakteristieke complex is door gezamenlijke inzet van gemeente, Bouwcombinatie Brouwerspoort en de Veenendaalse woningbouwcorporaties SIB Woonservice en Patrimonium behouden.
 
Bron: bam.nl

brouwerspoort.nl

woensdag 27 oktober 2010
tussen Brussel en Moskou
maandagavond gezien bij Tegenlicht: Polen ziet beren

Katyn logoEen maand na de vliegramp bij Smolensk op 10 april 2010 waarbij de Poolse president Lech Kaczynski en bijna honderd politici omkwamen, zag ik de Poolse film Katyn. Deze film maakte diepe indruk op mij en ik ben mij sindsdien veel bewuster geworden van het Poolse drama. Maandagavond wilde ik daarom per se de documentaire Polen ziet beren bij Tegenlicht zien. Ook in deze documentaire werden beelden getoond van de macabere vondst van de nazi’s in 1943 in de bossen nabij Katyn, in de buurt van Smolensk. Daar bleken duizenden Poolse officieren, geestelijken en intellectuelen in april 1940 door de sovjets te zijn vermoord. Op nog twee andere plaatsen in de toenmalige Sovjet-Unie vonden massamoorden plaats. In totaal werden ruim twintigduizend Polen in koele bloeden vermoord, de bloem van de natie. Stalin wilde een onthoofd Polen, zowel militair als intellectueel.

Katyn DVDDe film Katyn gaat vooral ook over het drama dat in 1945 begon, toen de sovjets Polen ‘bevrijd’ hadden, nadat ze eerst de nazi’s hun gang hadden laten gaan in Warschau. De Poolse hoofdstad was in 1944 met de grond gelijk gemaakt. Van de ruim één miljoen inwoners die Warschau voor de oorlog telde, waren er nog duizend overgebleven. De sovjets had het Poolse verzet bewust niet willen helpen. Na de bezetting van Polen die in 1945 begon, gaf Stalin de nazi’s de schuld van het bloedbad van Katyn. Dat was de officiële versie die elke Pool moest aanhangen. Wie de waarheid over Katyn aan het licht wilde brengen, was een vijand van de staat en werd opgepakt. De haat en het wantrouwen tegen de Russen zit bij de Polen daarom nog heel diep. Dat komt niet alleen door wat er na 17 september 1939 is gebeurd, de dag die door de Polen de Vierde Deling wordt genoemd. Na het duivelse Molotov-Ribbentrop pact van 23 augustus 1939, de Duitse inval op 1 september én de inval van het Rode Leger in het oosten, werd Polen door Hitler en Stalin gedeeld.

Poolse delingen 1772, 1793 en 1795
de Poolse delingen 1772, 1793 en 1795
blauw naar Pruisen, geel naar Oostenrijk en groen naar Rusland

Deze deling van Polen in 1939 was niet iets nieuws. Het was Polen al drie keer overkomen in het laatste kwart van de achttiende eeuw, om precies te zijn in 1772, 1793 en 1795. De hele negentiende eeuw is de staat Polen tevergeefs te zoeken op de kaart van Europa. Pas in 1919 na het Verdrag van Versailles werd Polen als soevereine staat weer zichtbaar om twintig jaar later opnieuw te worden verzwolgen door twee sterkere buren. De tragiek van Polen wordt gedeeld door andere landen in Midden-Europa. Door de geografische ligging valt Midden-Europa in de invloedssfeer van Rusland en West-Europa. Ondanks het feit dat Polen sinds 1989 weer een soevereine staat is, is er aan deze situatie niet veel veranderd. Voor veel Polen was het de zoveelste teleurstelling in Europa dat de er zo weinig Europese leiders afwezig waren tijdens de begrafenis van de Poolse regeringstop die tijdens de vliegramp bij Smolensk waren omgekomen. De regeringsdelegatie was naar Smolensk gereisd nota bene om de massamoord van Katyn te herdenken, precies zeventig jaar geleden.

Zo werd aan een bestaand Pools trauma op onwaarschijnlijke wijze een nieuw toegevoegd, een meer dramatische samenloop van omstandigheden is niet denkbaar. Het kon dan ook geen toeval zijn, dachten veel Polen. Dit kwam Rusland, onder Poetin al jaren bezig om zijn invloed op vroegere satellietstaten in Oost-Europa en de Kaukasus terug te winnen, wel heel goed uit. Onduidelijkheid over de oorzaak van de ramp – Rusland weigert tot op heden Polen volledig te informeren over de uitkomsten van het onderzoek – gaf voedsel aan wantrouwen, speculaties en complottheorieën. Waarom verschenen de meeste Europese regeringsleiders niet op de begrafenis van Kaczynski? Was de aswolk van die IJslandse vulkaan niet een handig excuus om maar weg te blijven? Polen voelde zich, als vanouds, bedreigd en in de steek gelaten.
 
Bron: tegenlicht.vpro.nl

In deze documentaire kwam ook een schilderij van de negentiende eeuwse Poolse historieschilder Jan Matejko ter sprake. Dit schilderij is een historische voorstelling van de eerste Poolse deling. In het midden staat de laatste Poolse koning Stanisław August Poniatowski. Rechts vooraan ligt de Poolse edelman Tadeusz Rejtan die theatraal zijn borst ontbloot en probeert de Sjem te blokkeren uit protest tegen de opdeling van zijn land. Achterin op het balkon zit de Russische afgevaardigde. Polen werd in drie keer opgedeeld tussen Rusland, Oostenrijk en Pruisen, waarbij Rusland het leeuwendeel kreeg.

Matejko
Rejtan-Upadek Polski Jan Matejko, 1866
olieverf op doek 282x487 cm
Zamek Królewski w Warszawie
Tadeusz Rejtan (1742 - 1780) was a Polish nobleman. He was a member of the confederation of Bar and a member of the Polish Sejm from the constituency of Nowogródek. In September 1773, as member of the Partition Sejm, Rejtan famously tried to prevent the legalization of the first partition of Poland. He is said to have bared his chest and laid himself down in a doorway, blocking the way with his own body in a dramatic attempt to stop the other members from entering (or leaving) the chamber where the debate on the partition was being held. Despite his efforts, the partition of Poland was legalized soon afterwards. He was, and to the present day is being considered a shining example of a Polish patriot.
 
Bron: strony.com
Matejko
Rejtan-Upadek Polski detail
Tadeusz Rejtan blokkeert de deuropening
Matejko
Rejtan-Upadek Polski detail
de laatste koning Stanisław August Poniatowski beveelt Tadeusz Rejtan de weg vrij te maken
De drie Poolse delingen
Het verdrag dat leidde tot de Eerste Poolse Deling werd gesloten op 17 februari 1772. Met de uitvoering werd officieel begonnen op 5 augustus 1772. Al daarvóór waren buitenlandse troepen Polen binnengevallen. Polen-Litouwen verloor door het delingsverdrag de helft van zijn bevolking en een derde van de totale oppervlakte. Rusland kreeg delen van Litouwen en Wit-Rusland ten oosten van de Westelijke Dvina en de Dnjepr, in totaal circa 93.000 km² met 1,3 miljoen inwoners. Oostenrijk annexeerde Klein-Polen, het westen van Podolië en Galicië, in totaal circa 85.000 km² met 2 miljoen inwoners. Pruisen tenslotte ging er met het economisch meest waardevolle gebied vandoor. Het annexeerde het Netzedistrict, Ermland en West-Pruisen (Pommerellen en Kulmerland), in totaal 36.500 km², maar nog zonder de stad Danzig (Gdańsk), die Catharina de Grote te waardevol vond om aan Pruisen af te staan. In de decennia die volgden op de Eerste Deling trachtte Stanislaus August door hervormingen zijn staat te versterken. De zeer vooruitstrevende grondwet van 3 mei 1791 leidde echter tot een roep om Russische interventie. Rusland en Pruisen vielen hierop Polen binnen en besloten op 23 januari 1793 tot de Tweede Poolse Deling, die de Poolse Sejm gedwongen goedkeurde. De Tweede PoolseDeling bracht Rusland Litouws Wit-Rusland en het westen van Oekraïne met de rest van Podolië en Wolynië. Pruisen kreeg de steden Danzig en Thorn (Toruń), Groot-Polen en een deel van Mazovië (Zuid-Pruisen). Naar aanleiding van de Tweede Poolse Deling brak in 1794 een opstand uit onder Tadeusz Kościuszko. Rusland en Pruisen, en ditmaal ook weer Oostenrijk, grepen deze aan om ook de rest van Polen te annexeren. De Derde Poolse Deling maakte op 24 oktober 1795 een einde aan de Poolse staat. Rusland annexeerde Koerland, de rest van Litouwen ten oosten van de Memel en de rest van Wolynië. Pruisen kreeg met Nieuw-Silezië en Nieuw-Oost-Pruisen de rest van Mazovië en de Poolse hoofdstad Warschau. Oostenrijk kreeg de rest van Klein-Polen (West-Galicië) met Krakau. Daarmee was er een einde gekomen aan het zelfstandige Polen. Deze zelfstandigheid zou, afgezien van kortstondige (vazal)staten als het Hertogdom Warschau (1807-1813/1815) en de Republiek Krakau (1815-1846), pas in de Eerste Wereldoorlog weer worden hersteld.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Brief uit Polen [ tegenlicht.vpro.nl ] | Upadek Polski [ historiasztuki.blox.pl ]

dinsdag 26 oktober 2010
de lijmstok van de media
De vrijwillige slavernij van Etienne de La Boétie (1570)

winkelmandjeHet is bijna onmogelijk om in onze gemedialiseerde wereld de media te ontwijken. Overal zijn klemmen, fuiken en lijmstokken opgesteld om ons te vangen in de mediablob, die ons ervan wil overtuigen dat we helemaal vrij zijn. In werkelijkheid worden we permanent verleid om onze boodschappenmand te vullen. De laatste twintig jaar heeft de mediablob de vorm van een web aangenomen, dat ons inmiddels van onder tot boven ingesponnen heeft. Het internet presenteert zich als een MeWorld, waar ík achter de knoppen zit en waar ík de baas ben. Zolang ik mij horizontaal beweeg, lijkt dat misschien zo. Maar zodra ik mij verticaal ga bewegen en mij losmaak van de oppervlakte, de diepte van het verleden induik of voor de hoogte van de reflectie kies, dan blijkt deze horizontale vrijheid voornamelijk een horizontale gevangenschap. En toch ook weer niet helemaal. Er wordt wel eens beweerd dat het world wide web de weidsheid van een oceaan heeft maar de diepgang van een soepbord. Misschien geldt dat voor 99 procent van alle websites. Toch vind je ook de verdieping en de reflectie op het internet, al is het maar in historische teksten die de waan van de dag relativeren. En bevestigen. Zoals de tekst Discours de la Servitude volontaire uit 1570 van Etienne de La Boétie.

(… ) geamuseerd door ijdel plezier dat hun ogen streelde, namen zij de gewoonte aan te dienen, even onnozel - maar ongelukkiger - als kleine kinderen (…)

Etienne de La Boétie, 1570

Etienne de La BoétieDenk niet dat er vogel bestaat die zich makkelijker op de lijmstok laat vangen, en ook niet één vis die zich voor iets lekkerder aan de haak laat slaan, dan alle meuten mensen die zich gretig tot slavernij laten paaien met het kleinste beetje honing dat men hun om de mond smeert. (…) Theaters, spelen, kluchten, opvoeringen, vreemde beesten, medailles, schilderijen en andere verdovende middelen van dat soort waren bij de volken in de oudheid het lokaas voor de slavernij, de prijs voor hun vrijheid, en het gereedschap van de tirannie. Dit middel, deze praktijk, deze verlokkingen gebruikten de oude tirannen om hun onderdanen onder het juk te laten inslapen. Dus de verdwaasde mensen vonden deze vormen van tijdverdrijf schitterend: geamuseerd door ijdel plezier dat hun ogen streelde namen zij de gewoonte aan te dienen, even onnozel - maar ongelukkiger - als kleine kinderen die leren lezen door naar de glanzende plaatjes van geïllustreerde boeken te kijken.
 
Bron: Étienne de La Boétie, Discours de la Servitude volontaire

Étienne de La Boétie [ nl.wikipedia.org ]

maandag 25 oktober 2010
Amerikaanse Burgeroorlog [ 10 ]
zaterdag gezien: Ride with the devil (1999) van Ang Lee
over de guerilla tussen de Jayhawkers en Bushwhackers

Ride with the Devil DVDDe Verenigde Staten stonden 150 jaar geleden aan de vooravond van de bloedigste oorlog die het land ooit heeft gekend. Het was bovendien een burgeroorlog, een broedermoord. Het grootste trauma uit de Amerikaanse geschiedenis is desondanks nog springlevend in de cinema. Gone with the wind uit 1939 is wellicht nog altijd de bekendste film die zich afspeelt tegen de achtergrond van de bloedigste episode uit de Amerikaanse geschiedenis. Daarna verschenen er nog eens honderden films en televisieseries over de Amerikaanse Burgeroorlog. Wat mij intrigeert is de manier waarop filmscenaristen laveren tussen de publieke opinies in de noordelijke en zuidelijke staten. Want ook al ligt de Civil War alweer ver in het verleden, de sentimenten die 150 jaar geleden oplaaiden in een blinde haat en bloedige strijd zijn nog altijd sluimerend aanwezig en dat maakt de Amerikaanse Burgeroorlog een gewaagd onderwerp voor filmproducenten.

The Killer AngelsEen van de beste films die ik over de Amerikaanse Burgeroorlog heb gezien, is Gettysburg. Gebaseerd op de roman The Killer Angels van Michael Shaara wordt het verhaal vanuit noordelijk én zuidelijk perspectief belicht en wordt het menselijk drama aan beide kanten centraal gesteld. De film Gettysburg is een verbroederende film. Ondanks deze goede intentie maakte producent Ted “The Mouth of the South” Turner vijftien miljoen dollar verlies op deze productie. Zes jaar later zou Ride with the devil nog een veel grotere financiële strop worden. Van de 38 miljoen dollar die deze film kostte, werd nog geen miljoen terugverdiend. De filmcritici waren overwegend positief over deze film die doorweven is met meditatieve natuuropnamen die duidelijk het signatuur hebben van de regisseur van Brokeback Mountain. Maar de publieke opinie keerde zich tegen de film vanwege de rol van Jeffrey Wright die de vrij slaaf Daniel Holt speelt, gebaseerd op de historische figuur Free Black John Noland. Een vrije slaaf aan de kant van de zuidelijken laten meevechten tegen zijn noordelijke bevrijders, is in de Verenigde Staten politiek niet bepaald correct.

Woe to live onWoe to live on
by Daniel Woodrell
Narrator Jake Roedel is in his mid-teens when he joins the First Kansas Irregulars in 1861. During the next few years he sees, and commits, more than his share of Civil War atrocities. Most of the action takes place in Kansas and Missouri between the rebel Irregulars (bushwhackers) and the Union Jayhawkers, with some civilians caught in the crossfire. The studiedly cool Jake experiences loss (the deaths of his best friend, father and comrades) and love (the best friend’s “widow"); he also learns about tolerance from his contact with a nobly reserved black Irregular. There’s plenty of hard riding, drinking and shooting, most of it leading to bloodshed. Jake’s loyalty to the “secesh” cause is unquestioning and doesn’t quite gibe with his growing unease amid the gore, or with his departure in the midst of the war for Texas with wife and child.
Bron: amazon.com

Tobey Maguire als Jake RoedelRide with the devil is gebaseerd op de roman Woe to live on van Daniel Woodrell uit 1987. Anders dan Gettysburg dat zich afspeelt in Pennsylvania vormt in dit verhaal de strijd in het westen het toneel. In de staten Missouri en Kansas werd in tegenstelling tot de georganiseerde oorlog in het oosten een monsterachtige guerilla-oorlog uitgevochten tussen rondzwervende bendes met vrijschutters. De Jayhawkers sympathiseerden met de Unie terwijl de Bushwhackers aan de zijde van de geconfedereerden vochten. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Bushwhacker Jake Roedel (gespeeld door Tobey Maguire), een jonge Duitse kolonist, wiens familie zich in Missouri heeft gevestigd en min of meer veroordeeld is om voor de kant van de Unie te kiezen. Maar wanneer hij getuige is hoe de vader van zijn beste vriend Jack door Union Jayhawkers wordt afgeslacht, kiest hij voor zijn vriend en sluit zich aan bij de Bushwhackers al verafschuwt hij hun wreedheid die niet verschilt van de geweldadigheid van de Jayhawkers. Dieptepunt in de film is het bloedbad van Lawrence, een historische gebeurtenis, onder aanvoering van de legendarische guerillaleider bushwhacker William Quantrill.

I am sad, boys,
and I am tired.
The best of us are dead,
and now we’rejust dogs
chased into the woods.
I am sad, boys,
but I am vengeful

William Quantrill

Lawrence
het bloedbad van Lawrence, Kansas
21 augustus 1863

Lawrence masacre
Early on the morning of August 21, 1863 Quantrill descended from Mount Oread and attacked Lawrence at the head of a combined force of as many as 450 guerrillas. Senator Lane, a prime target of the raid, managed to escape through a cornfield in his nightshirt, but the bushwhackers, on Quantrill’s orders, killed 183 men and boys “old enough to carry a rifle", dragging many from their homes to execute them before their families. The ages of those killed ranged from as young as 14 all the way up to 90. When Quantrill’s men rode out at 9 a.m., most of Lawrence’s buildings were burning, including all but two businesses. His raiders looted indiscriminately and robbed the town’s bank. On August 25, in retaliation for the raid, General Ewing authorized General Order No. 11 (not to be confused with General Ulysses S. Grant’s General Order of the same name). The edict ordered the depopulation of three-and-a-half Missouri counties along the Kansas border (with the exception of a few designated towns), forcing tens of thousands of civilians to abandon their homes. Union troops marched through behind them, burning buildings, torching planted fields and shooting down livestock to deprive the guerrillas of food, fodder, and support. The area was so thoroughly devastated that it became known thereafter as the “Burnt District". Quantrill and his men rode south to Texas, where they passed the winter with the Confederate forces.
Bron: en.wikipedia.org

meer Amerikaanse Burgeroorlog | guerilla oorlog in American Civil War

zondag 24 oktober 2010
de vrouw achter het raam
zondag gezien: The woman in the window (1944) van Fritz Lang

Joan BennettIn deze film noir van Fritz Lang liggen de wensdroom en de nachtmerrie van de man van middelbare leeftijd dichtbij elkaar. Nadat een professor psychologie voor het betreden van een herensociëteit geraakt is door een betoverend vrouwenportret in de etalage, heeft hij met zijn vrienden een gesprek over het klimmen der jaren en het verlangen naar avontuur. Wanneer hij weer alleen is, leest hij uit het Hooglied, nog steeds betoverd door het portret. Als hij dat andere boek van koning Salomo had opengeslagen, was hij een gewaarschuwd man geweest: “Want de lippen der vreemde vrouw druppen honigzeem, en haar gehemelte is gladder dan olie. Maar het laatste van haar is bitter als alsem, scherp als een tweesnijdend zwaard. Haar voeten dalen naar den dood, haar treden houden de hel vast.” Maar dan hadden we ook geen film noir gehad. The woman in the window heeft een uitstekend scenario met mooie rollen van Edward G. Robinson en Joan Bennett.

The woman in the window
The woman in the window
The Woman in the Window can be seen as a profound and cynical attack upon its own generic underpinnings. The film’s thematic drift constitutes a clever expose of the type of subjective thriller which was so successfully pioneered by Lang and Hitchcock. Such films always involve a normal protagonist being cast adrift in a chaotic world of danger and evil. The dream structure and fate them of The Woman in the Window serve as a penetrating analysis of that generic format. The psychological function which Wanley’s dream performs is symbolic of mass functions that that all subjective thrillers perform. When the film is revealed as Wanley’s nightmare, the viewer realizes that fate was really just a contrived manifestation of the protagonists’ neurotic fears. One can no longer accept such fate as valid once the psychological function is understood. Wanley simply dreamed up the whole thing to justify his conservative fear of freedom. He responds to the dream as proof of his fears when it is really just a contrived manifestation of them.
 
Bron: noiroftheweek.com
zaterdag 23 oktober 2010
moderne hercules
Super heroes from the Atom to Zatara: 75 years of DC Comics

Afgelopen voorjaar bleek weer eens dat de Amerikaanse superhelden nog altijd springlevend zijn, toen tijdens een veiling één miljoen dollar werd neergeteld voor een exemplaar van Action Comics uit 1938 waarin Superman zijn debuut maakt. Een paar dagen later leverde de eerste Batman zelfs nog meer op. Uitgeverij Taschen heeft het daarom aangedurfd ter gelegenheid van 75-jarige bestaan van DC-comics een XL-boek uit te geven, waarvoor je tweehonderd dollar moet betalen. Daar zullen zeker liefhebbers voor te vinden zijn. Wie dat geld er niet voor over heeft en toch interesse heeft, kan de eerste honderd pagina’s van het boek virtueel doorbladeren.

Superman en Batman
covers van Superman en Batman
In 1935, DC Comics founder Major Malcolm Wheeler-Nicholson published New Fun No. 1, the first comic book with all-new, original material—at a time when comic books were mere repositories for the castoffs of the newspaper strips. What was initially considered to be disposable media for children was well on its way to becoming the mythology of our time—the 20th century’s answer to Atlas or Zorro. More than 40,000 comic books later, in honor of the publisher’s 75th anniversary, Taschen has produced the single most comprehensive book on DC Comics, in an XL edition even Superman might have trouble lifting.
 
Bron: taschen.com
Superman is our version
of Greek Myth…
an inspiration to ordinary people

Gloria Steinem

Hercules
de obsessie voor mannelijke kracht, dus spierballen, is zo oud als de weg naar Rome. Links de Hercules van Farnese uit de oudheid. Rechts de maniëristische “knollenman” van Hendrik Goltzius uit 1589

taschen.com

vrijdag 22 oktober 2010
duizelingwekkend verdwijnpunt
gezien op DVD: Vertigo (1958)

Vertigo is een fascinerende film. Aan de oppervlakte is het een romantisch verhaal, want Vertigo is in de eerste plaats een love story. Maar onder de oppervlakte is de thematiek existentialistisch omdat in Vertigo het diepste verlangen en de diepste angst bij elkaar komen. Een van de hoogtepunten uit de film vind ik de monoloog van Madeleine Elster (gespeeld door Kim Novak) die ‘bezeten wordt’ door de geest van de overleden Carlotta Valdes:

“Ik weet zo weinig… Het lijkt alsof ik door een lange gang loop waar ooit een spiegel was… en delen van die spiegel hangen er nog… en als ik aan het einde van die gang kom, is er niets dan duisternis… en ik weet dat als ik die duisternis inloop, ik zal sterven…”

Carlotta Valdes
Madeleine Elster / Carlotta Valdes
gespeeld door Kim Novak
© Universal Studios
There’s so little that I know.
It’s as though I were walking down a long corridor… that once was mirrored, and fragments of that mirror still hang there… and when I come to the end of the corridor… there’s nothing but darkness. And I know that when I walk into the darkness…
…that I’ll die

Madeleine Elster / Carlotta Valdes

Het is een beschrijving van de existentiële leegte en wanhoop die zo bij de twintigste eeuw zijn gaan horen. Onder de romantiek ligt een zwart gat, een duizelingwekkend verdwijnpunt. Tijdens de historische Romantiek aan het begin van de negentiende eeuw was dat zwarte gat al blootgelegd. De zwarte Romantiek was een prelude op het existentialisme van de twintigste eeuw. Historisch in het midden staat Richard Wagner. Het is daarom niet toevallig dat we in Vertigo de echo van Liebestod uit Tristan und Isolde horen.


Scotties’s nachtmerrie in Vertigo met muziek van Bernard Hermann

1000 frames of Vertigo [ hitchcockwiki.com ]

donderdag 21 oktober 2010
the Nelson touch
vandaag is de Slag bij Trafalgar 205 jaar geleden

Bijna iedereen kent Trafalgar Square met Nelson’s Column in London maar zeker niet iedereen kent de betekenis van de zeeslag aan de Zuid-Spaanse kust nabij kaap Trafalgar. Vandaag is het precies 205 jaar geleden dat de Slag bij Trafalgar plaatsvond, waarbij Engeland de Frans-Spaanse sloot versloeg en admiraal Horatio Nelson de heldendood stierf.

Slag bij Trafalgar
detail uit een schilderij van de Slag bij Trafalgar
England expects that every man will do his duty

Lord Nelson, 21 oktober 1805

HMS Victoryuit het dagboek van Lord Nelson
Monday, October 21st, 1805.
At daylight saw the Enemy’s Combined Fleet from East to E.S.E.; bore away; made the signal for Order of Sailing, and to Prepare for Battle; the Enemy with their heads to the Southward: at seven the Enemy wearing in succession. May the Great God, whom I worship, grant to my Country, and for the benefit of Europe in general, a great and glorious Victory; and may no misconduct in any one tarnish it; and may humanity after Victory be the predominant feature in the British Fleet. For myself, individually, I commit my life to Him who made me, and may his blessing light upon my endeavours for serving my Country faithfully. To Him I resign myself and the just cause which is entrusted to me to defend. Amen. Amen. Amen.
Bron: wtj.com/archives/nelson

Nelson MonumentNelson is o.a. bekend door de slag op de Nijl en de zeeslag bij Trafalgar waar hij het leven liet aan boord van de HMS Victory, door gericht vuur van Franse soldaten. Scherpschutters aan boord van de “Redoutable” kregen aan dek van de “Victory” een man te zien wiens mouw op de borst was gespeld. Iedere Franse matroos wist dat dit Nelson was en zijn borst vormde door de vele medailles een duidelijk doelwit. Hij werd geraakt door een dodelijke kogel die in zijn ruggengraat bleef steken. Hij werd, bij bewustzijn, benedendeks gedragen waar hij, in de wetenschap dat hij de slag had gewonnen, vier uur later overleed. Nelson groeide uit tot volksheld omdat hij ervoor zorgde dat het Britse rijk op alle wereldzeeën de leiding in handen kreeg. Hij was populair op een wijze die te vergelijken is met hedendaagse popsterren. Hij werd begraven in St Paul’s Cathedral in Londen. Zijn standbeeld staat op Trafalgar Square op een tientallen meters hoge zuil (Nelson’s Column). De stad Nelson op het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland is naar hem vernoemd.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Hierdoor konden de Engelsen, en niet de Fransen, een wereldrijk uitbouwen dat India, Canada, Hongkong en Singapore omvatte en bleef Londen het Europese financiële centrum.

de historische betekenis van Trafalgar

Lord Nelson Een vloot van de Britse Royal Navy, bestaande uit 27 linieschepen en geleid door Horatio Nelson vernietigde op 21 oktober 1805 een Frans-Spaans eskader, bestaande uit 33 linieschepen onder leiding van de Franse officier Pierre de Villeneuve in een slag bij kaap Trafalgar (Spanje, 70 mijl ten noordwesten van Gibraltar) en verzekerde zo, voor een periode van meer dan honderd jaar, de heerschappij over de golven voor de Britten. Hierdoor konden zij, en niet de Fransen, een wereldrijk uitbouwen dat India, Canada, Hongkong en Singapore omvatte en bleef Londen het Europese financiële centrum.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Slag bij Trafalgar
detail uit een schilderij van de Slag bij Trafalgar

Animatie van de Slag bij Trafalgar | Virtual Tour HMS Victory | Trafalgar Basics | nelsonsnavy.co.uk

woensdag 20 oktober 2010
overprikkeld
De spektakelmaatschappij (1967) van Guy Debord
Maar voorzeker verkiest deze tijd het beeld boven de zaak, de kopie boven het origineel, de voorstelling boven de werkelijkheid, de schijn boven het wezen, …; want heilig is hem slechts de illusie, profaan daarentegen de waarheid. Ja, in zijn ogen wordt de heiligheid in dezelfde mate vergroot waarin de waarheid af- en de illusie toeneemt, zodat de hoogste graad van illusie voor hem tevens de hoogste graad van heiligheid is.
 
Bron: Ludwig Feuerbach, voorwoord bij de tweede druk van Das Wesen des Christentums
U2 oncert
U2 at the Rose Bowl
Maar voorzeker verkiest deze tijd het beeld boven de zaak,
de kopie boven het origineel,
de voorstelling boven de werkelijkheid,
de schijn boven het wezen

Ludwig Feuerbach, 1843

La Société du SpectacleLa Société du Spectacle (1967)
Dit boek moet gelezen worden in de wetenschap dat het welbewust geschreven is met de bedoeling de spectaculaire maatschappij schade te berokkenen. Het heeft nooit iets verkondigd wat buitensporig is”. Zo besluit Guy Debord (1931-1994) zijn voorwoord uit 1992 bij de derde Franse editie van De spektakelmaatschappij. Dit boek verscheen voor het eerst in 1967 als theoretisch geschrift van de Situationistische Internationale, aan de vooravond van de troebelen van mei 1968, waarin deze organisatie na tien jaar van niet aflatende agitatie en compromisloze kritiek een verregaande invloed had. Sindsdien is het boek, dat met recht en reden ‘Het Kapitaal van de twintigste eeuw’ is genoemd, vele malen herdrukt en in meer dan twaalf talen vertaald; in 1973 werd het door de auteur zelf verfilmd.

marxists.org | de actualiteit van Guy Debord

dinsdag 19 oktober 2010
lala lalalala lala
geluisterd naar Georges Brassens (1921-1981)

Georges BrassensDe zwaarbesnorde meester van het Franse chanson overleed op 29 oktober 1981, een week na zijn zestigste verjaardag. Ik besloot hem te gedenken met het draaien van zijn muziek. Terugblikkend was het ook het vieren van mijn prille adolescentie. Terwijl ik nog met één been stevig in de muziek stond waar een gemiddelde achttienjarige in 1981 naar luisterde, The Police, Supertramp, Ultravox en David Bowie, had ik mijn andere been in een nieuwe wereld geplaatst. Tegelijkertijd was dat ook een heel oude wereld, de wereld van de troubadour. Brassens is beslist geen vocale hoogvlieger, eerder declameert hij gedichten terwijl hij zichzelf begeleidt op gitaar.

Vrijwel al de melodieën van Georges Brassens dragen zijn heel persoonlijke signatuur, ze zijn heel herkenbaar maar onopvallend, uitsluitend bedoeld als de dragers en versterkers van de teksten. Hij bleef tot zijn dood trouw aan zijn oorspronkelijke eenvoudige stijl, waarin hij zichzelf begeleidde op de gitaar. De rest van zijn orkest bestond slechts uit Pierre Nicolas, contrabas en vaak nog een sologitarist. Zijn muziek doet voor sommigen soms monotoon aan. Bij nadere beschouwing blijken zijn melodieën echter even meesterlijk te zijn als zijn teksten en ze kunnen vaak heel goed een eigen leven leiden. Veel van zijn muziek is gebruikt door jazzmuzikanten.
 
Bron: nl.wikipedia.org

georges-brassens.com

maandag 18 oktober 2010
motel
gekeken naar Touch of Evil (1958) en Psycho (1960)

Wanneer je deze twee meesterwerken van Orson Welles en Alfred Hitchcock na elkaar bekijkt, vallen onmiddellijk de overeenkomsten op: Beide films zijn in zwart-wit geschoten en spelen zich af in het Zuiden van de Verenigde Staten (respectievelijk een Amerikaans-Mexicaans grensstadje en Phoenix, Arizona), in beide films speelt Janet Leigh en in beide films overnacht ze in een obscuur motel. Tenminste, in Psycho is dat haar intentie…

Janet Leigh
Janet Leigh in Touch of Evil (1958) en Psycho (1960), tweemaal in een motel

In het artikel A Touch of Psycho worden deze overeenkomsten besproken. Het motel uit Touch of Evil moet thrillerauteur Robert Bloch geïnspireerd hebben voor zijn suspense novel Psycho (1959). Maar niet alleen in thematiek, ook in de cinematografie vinden we overeenkomsten. Hitchcock begint Psycho met een knipoog naar de beroemde openingsshot uit Touch of Evil:

The next time you watch the beginning of Psycho, as the camera slowly moves from a distant view of the cityscape of Phoenix into a close-up of the hotel room window, consider another even more famous film opening — the dazzling crane and dolly shot that encompasses the first three minutes of Orson Welles’ Touch of Evil, made in 1958, just two years before Psycho. That shot, which travels several hundred yards across much of a town as we wait for the ticking bomb to explode, is so audacious that even today films like The Player explicitly refer to it.
 
Bron: brightlightsfilm.com
Psycho Intro
bij de intro van Psycho hoor je Bernard Herrmann’s disharmoniërende strijkers de geest doormidden zagen
© Universal Studios
A black and white film
requires the simplicity
of a black and white score

Bernard Herrmann

Psycho Novel by Robert BlochThe Southwestern locales of the two films are another similarity, particularly the isolated, deserted motel settings. Dingy motels were, of course, common settings in the film noirs that were the main inspiration for the films’ look. But the motels create an especially powerful atmosphere of dread and alienation in these two films, perhaps because they seem to exist in a dreamscape, disconnected from the rest of the “normal” world. The use of the sordid motel as an instrument of psychological torture and an emblem of decay in Touch of Evil may have inspired Robert Bloch, who wrote the novel that Psycho is based on, to use a motel to capture an American environment suitable as a breeding ground for psychosis and random violence. His novel, based on the notorious 1957 case of Ed Gein, a reclusive Wisconsin farmer and mass murderer, was published in 1959, a year after Touch of Evil was released.
 
Bron: brightlightsfilm.com
You know what I think? I think that we’re all in our private traps, clamped in them, and none of us can ever get out. We scratch and we claw, but only at the air, only at each other, and for all of it, we never budge an inch.

Norman Bates in Psycho

A Touch of Psycho | Psycho in 1000 stills [ hitchcockwiki.com ]

zondag 17 oktober 2010
de juiste snaar
de filmscores van Bernard Herrmann (1911-1975)

Bernard Herrmann en Alfred HitchcockDe scores van Vertigo (1958) en Psycho (1960) laten het genie van de filmcomponist Bernard Herrmann horen. Een halve eeuw later klinkt zijn filmmuziek ons vertrouwd in de oren omdat ze sindsdien vaak geïmiteerd is, vooral in thrillers. Maar Herrmann was toch echt de eerste. Dat zijn scores precies het hart van de emotie raken, komt zeker ook door zijn vruchtbare samenwerking met Alfred Hitchcock. De master of suspense wist hoe hij moest doordringen tot de kern en Herrmann voelde muzikaal precies aan waar Hitchcock naartoe wilde. Aan hun samenwerking kwam in 1966 abrupt een einde nadat Hitchcock zijn score voor Torn Curtain geweigerd had.

Bernard Herrmann
Bernard Herrmann (1911-1975) werd bekend met de score voor Citizen Kane (1941). In 1955 werd hij de vaste componist van Alfred Hitchcock en schreef hij o.a. de scores voor Vertigo (1958) en Psycho (1960). Vlak voor zijn dood voltooide hij de score voor Taxi Driver (1976) Martin Scorcese droeg deze film op aan Herrmann.
d' Entre les MortsIn 1958 Alfred Hitchcock created his masterpiece, Vertigo. Based upon the novel d’ Entre les Morts (The Living and the Dead) by Pierre Boileau and Thomas Narcejac Vertigo was, itself, a modern variation of the Tristan myth upon which Richard Wagner based his opera, Tristan and Isolde. A story of love, obsession and enduring passion for a woman obscuring the fragile boundaries separating life and death, Vertigo became the perfect culmination not only of Alfred Hitchcock’s filmic fears and vulnerability, but of Bernard Herrmann’s, as well.
 
Bron: bernardherrmann.org
Bernard Herrmann
Vertigo is een van de beste films ooit gemaakt, ook de filmtitels van Saul Bass zijn kunst
© Universal Studios
Herrmann really understood what Hitchcock was going for — he wanted to penetrate to the heart of obsession.

Martin Scorsese over de Vertigo score

Misunderstood and under appreciated by American audiences at the time of its initial release, Vertigo is considered by most critics today not only Hitchcock’s greatest work, but one of the greatest motion pictures ever filmed. The picture and its musical scoring by Bernard Herrmann are exquisite jewels. As in his earlier examination of love transcending the vaporous curtain of mortal passage, The Ghost and Mrs. Muir, Herrmann’s music for Vertigo is nearly exultant in its expression of mortal anguish and the redemption of love. Herrmann’s own deeply felt longing for love and acceptance is excruciatingly evident in the hauntingly lovely, poignant and exquisitely painful music rapturously caressing the film. Wagnerian it its intensity, Vertigo is at once stunning and torturous. Its searing sensitivity is startling, stripping naked the composer and his own anguished vulnerability. Vertigo is a deeply felt canvas, a sad and beautiful portrait, painted by two of the cinema’s most gifted artists.
 
Bron: bernardherrmann.org

intro van Vertigo

bernardherrmann.org | Vertigo in 1000 stills [ hitchcockwiki.com ]

zaterdag 16 oktober 2010
de droomfabriek
pittura metafisica en Giorgio de Chirico (1888-1978)

De pittura metafisica, de prelude van het surrealisme (1917-1918) was indringend maar vluchtig als een droom. Het is nauwelijks een schilderkunstige stroming te noemen, eerder een fase in het leven van de Grieks-Italiaanse schilder Giorgio de Chirico (1888-1978). Als een erfgenaam van de Griekse en Romeinse beschaving weigerde hij te drinken uit de Lethe, de bron der vergetelheid, zoals zijn Italiaanse vakbroeders de futuristen. Zij hadden hun rug naar het verleden toegekeerd en stortten zich vol overgave in de moderniteit. De futuristen verkozen een Bugatti boven de Mona Lisa. De Chirico keerde in zichzelf en vond in zijn innerlijk de beelden uit zijn dromen en uit zijn jeugd. In 1918 veranderde hij in een reactionair en verwijderde zich definitief van de moderne schilderkunst.

de Chirico
’samples’ uit de schilderijen van De Chirico
De Chirico was van grote invloed op het werk van René Magritte. Magritte schreef dat in het schilderij Het liefdeslied de poëzie boven de schilderkunst uit steeg, een ontdekking die hem tot tranen roerde. De onverwachte combinatie van een rubberen handschoen en een antiek borstbeeld vindt hij een nieuwe visie op de kunst, vrij van stereotiepe gewoontes van de geest. De Chirico schilderde zijn droombeelden als pre-surrealist ver voor het surrealistisch manifest (1924) en stopte daarmee om terug te keren tot een academische stijl.
 
Naast Carlo Carrà lag de Chirico vanaf 1917 ten grondslag aan de Pittura metafisica of de metafysische schilderkunst, een kunstrichting in de Italiaanse moderne kunst. In hun werk worden voorwerpen en figuren zeer realistisch afgebeeld maar uit totaal verschillende causale en temporele contexten gecombineerd in lijnperspectivische constructies. Daardoor werd, zoals in het surrealisme, de raadselachtigheid van de objectenwereld beklemtoond. Ook de conventionele orde en de plaatsing van de dingen werd op die wijze geïroniseerd.
 
Bron: nl.wikipedia.org

buttes-chaumont.blogspot.com

vrijdag 15 oktober 2010
de tijd stond (70 jaar) stil…
Giovanni Boldini ontdekt in Parijs appartement

In juni werd in een Parijs appartement een opmerkelijke ontdekking gedaan. Veilingmeester Olivier Choppin-Janvry had het gevoel alsof hij in het kasteel van Doornroosje was beland, want na 1940 was er niemand meer naar binnen geweest. Onder een dikke laag stof werd naast andere kunstschatten, een schilderij van Giovanni Boldini gevonden.

Parijs
de tijd heeft zeventig jaar stil gestaan…

Twee weken geleden werd het voor 2,1 miljoen euro in Parijs geveild. Het schilderij is een portret van de actrice Marthe Florian dat Boldini in 1898 moet hebben geschilderd. De laatste bewoner van het appartement was de kleindochter van Florian. Toen in juni 1940 de Duitsers Parijs naderden, vluchtte ze naar Zuid-Frankrijk waar ze na de oorlog bleef wonen. Ze is nooit teruggekeerd, maar bleef altijd de huur betalen. Toen ze dit jaar op 91-jarige leeftijd overleed, moest het appartement ontruimd worden.

Boldini Discovered in Abandoned Flat Fetches €2.1M [ luxury-insider.com ]

donderdag 14 oktober 2010
de scores van Scorsese
gezien op Canvas: Emotions through music met Martin Scorsese
of targeting the emotional center

Bernard HerrmannWanneer je over filmmuziek spreekt, kun je moeilijk om de invloed van Richard Wagner heen. In de documentaire Emotions through music doet Martin Scorsese dat ook niet. Aan de hand van de scores bij zijn films neemt hij ons mee op reis door de geschiedenis van de filmmuziek. Scorsese ontwijkt evenmin de regisseur Cecil B. DeMille, bekend om zijn bombastische drama’s met kamerbrede muziek in de geest van de negentiende eeuw. Niet alleen uit eerbetoon omdat aan Scorsese in januari de Cecil B. DeMille-Award werd toegekend, maar ook omdat je de films van DeMille door hun epische dramatiek Wagneriaans kunt noemen. Scorsese verwijst nog op een andere manier naar Wagner met de legendarische filmcomponist Bernard Herrmann (1911-1975) die vlak voor zijn dood de score voor Taxi Driver (1976) had geschreven. In 1958 had Bernard Herrmann de muziek bij Vertigo van Alfred Hitchcock gecomponeerd. In de score van Vertigo horen we de echo van Liebestod uit Wagner’s Tristan und Isolde.

VertigoThe heart of obsession
 
Hitchcock’s film Vertigo is about obsession, which means that it’s about circling back to the same moment, again and again … And the music is also built around spirals and circles, fulfilment and despair. Herrmann really understood what Hitchcock was going for — he wanted to penetrate to the heart of obsession. (Martin Scorsese over de score bij Vertigo van Bernard Herrman)
ertrinken,
versinken, -
unbewusst, -
höchste Lust!

uit: Liebestod van Wagner

Oscar-winnaar Martin Scorsese (na zes nominaties lukte het in 2007 eindelijk toch met The Departed) praat in deze documentaire (60′) over de muzikale invloeden in zijn leven en in zijn films. Hij is één van de weinige regisseurs voor wie muziek niet gewoon als achtergrond bij de beelden dient, maar een cruciale rol speelt in de evolutie en de evocatie van emoties in zijn films. Tijdens zijn jeugd in Little Italy in New York maakte hij kennis met vele soorten muziek, van jazz over funk tot klassiek. Hij praat over zijn liefde voor o.a. Mascagni en Bach en vertelt over zijn persoonlijke inbreng in de soundtrack van film als Taxi Driver, Raging Bull, Casino, The Age of Innocence, Mean Streets and The Aviator. Het gesprek is rijkelijk geïllustreerd met fragmenten uit zijn films zodat de documentaire zowel film- als muziekliefhebbers zal aanspreken.
 
Bron: programmas.canvas.be

bernardherrmann.org | filmmuziek.be | filmmuziek [ nl.wikipedia.org ]

woensdag 13 oktober 2010
van broederliefde tot Killadelphia
gezien: Law and Disorder in Philadelphia met Louis Theroux

De intenties waren zo mooi geweest. Anders dan de conquistadores die door hebzucht gedreven naar de Nieuwe Wereld waren gekomen, hadden de kolonisten in Noord-Amerika uit religieuze redenen de grote oversteek gewaagd. Ze zochten een wereld waarin ze in vrijheid hun geloof konden belijden. In het 16e een 17e eeuwse Europa was dat bepaald geen vanzelfsprekendheid. Puriteinen en quakers identificeerden zich met het volk van Israël, dat door de God bevrijd was uit het oude Europa en nu naar het Beloofde Land had geleid. De Nieuwe Wereld was God’s Own Country waar ze met een schone lei mochten beginnen. Dat ze de nieuwe plaatsen vaak noemden naar plaatsen in hun thuisland, had niets met heimwee te maken, maar alles met transformatie. New England was in die zin geen tweede Engeland, maar een béter Engeland, zonder religieuze vervolgingen.

William Penn
De landing van Wiliam Penn de stichter van Philadelphia bij Dock Creek in 1682
As a Quaker, William Penn had experienced religious persecution and wanted his colony to be a place where anyone could worship freely despite their religion, and this extreme tolerance which led to significantly healthier relationships with the local Native tribes than most other colonies had, also encouraged the rapid growth of Philadelphia into America’s most important city. Penn named the city Philadelphia, which is Greek for brotherly love.
 
Bron: en.wikipedia.org

Philadelphia PoliceNu lopen er op de wereld nauwelijks nog utopisten als William Penn rond. Dat de werkelijkheid niet met naïeviteit te verenigen is, wordt door de geschiedenis telkens bevestigd. Sinds Camden (een suburb van Philadelphia) in 2004 de gevaarlijkste stad van de Verenigde Staten werd, heeft Penn’s idealisme een pijnlijk ironische lading gekregen. Philadelphia wordt in de volksmond liefkozend Philly genoemd, maar je hoort nu ook steeds vaker Killadelphia. Van broederliefde tot broedermoord. Utopia op zijn kop gezet. Welcome to the real world. Louis Theroux loopt in de documentaire Law and Disorder in Philadelphia in een kogelvrijvest mee met de Philadelphia Police. We krijgen een veilige inkijk in de gevaarlijkste buurten van de stad, waar het recht van de sterkste geldt en waar je image bepalend is voor je overlevingskansen. Kaal geschoren hoofden, gouden kettingen, tatoeages, wapens en drugs maken het beeld uit. De broederliefde is cool gemaakt en het imago van de killer die respect eist, is door de globalisering van de gangster- en hiphopcultuur een sterk exportartikel geworden.

Law and Disorder in Philadelphia
Like many American cities, Philadelphia saw a gradual yet pronounced rise in crime in the years following World War II. There were 525 murders in 1990, a rate of 31.5 per 100,000. There were an average of about 600 murders a year for most of the 1990s. The murder count dropped in 2002 to 288, then rose four years later to 406 in 2006 and 392 in 2007. In 2006, Philadelphia’s homicide rate of 27.7 per 100,000 people was the highest of the country’s 10 most poulous cities. In 2004, there were 7,513.5 crimes per 200,000 people in Philadelphia.
 
Bron: en.wikipedia.org

Louis Theroux : Killadelphia [ hollanddoc.nl ]

dinsdag 12 oktober 2010
tatiësk :: niets is wat het lijkt
Tati, een kwestie van kijken van Ann Meskens

filmstillIemand zijn, spelen dat je iemand bent of doen alsof je speelt dat je iemand bent. De Vlaamse filosofe Ann Meskens schreef een boek over Jacques Tati en tegelijkertijd een pleidooi om meer oog te hebben voor het spel van de werkelijkheid. Zondagmorgen zag ik haar in gesprek met Wim Brands in het VPRO-programma Boeken waarbij, zoals je in een programma over boeken mag verwachten, weer verwezen werd naar andere boeken, o.a. Homo Ludens van Johan Huizinga, De Spektakelmaatschappij van Guy Debord en naar het omvangrijke oeuvre van de socioloog Henri Lefebvre. Ann Meskens vertelt in haar boek hoe de jonge Jacques Tati op een keer in de trein aan het perron stilstaat en opmerkt hoe in de tegenoverliggende wagon de treinpassagiers doen alsof ze treinpassagiers spelen. Door deze opmerkingsgave kan de werkelijkheid ineens opgetild worden, boven het alledaagse uitstijgen en poëzie worden. Mesken’s boek over Tati is vooral een pleidooi voor deze opmerkingsgave die het leven rijker en gelukkiger kan maken.

Iemand zijn, spelen dat je iemand bent of doen alsof je speelt dat je iemand bent.
Tati, een kwestie van kijkenMet haar boek over de Franse acteur, komiek en regisseur Jacques Tati (1908-1982) leert de Vlaamse filosofe Ann Meskens ons anders naar het leven te kijken. Wat gebeurt er als je ontdekt dat wij allemaal figuranten zijn? Dat alles om ons heen in scene is gezet?
 
De jonge Jacques Tatischeff, zoals zijn officiële naam luidde, groeide op in een chique Parijse voorstad. Zijn vader was van Russische afkomst, zijn moeder van Nederlands-Italiaanse komaf. Hij genoot een strenge opvoeding, maar op school blonk hij niet uit. Na een kortstondige rugbycarrière belandde hij via het variététheater in de filmwereld.
  
Zijn eerste film Jour de Fête draaide Tati in 1947. Tijdens zijn filmcarrière maakte hij zes lange speelfilms, en vier korte films, waarin hij altijd zelf de hoofdrol speelde. Films die tot het genre slapstickcomedy worden gerekend en in de cinematografie als klassiekers worden beschouwd. Kenmerkend voor zijn stijl is zijn camerawerk. Hij filmde de scènes in totaalshot, zodat hij het gedrag van de mensheid kon vastleggen. Met zijn observaties kon hij de werkelijkheid optillen. In de scènes zitten voortdurend subtiele elementen verstopt, van verborgen grapjes tot moderne maatschappijkritiek, details die pas na grondig bestuderen zichtbaar worden.
 
Bron: boeken.vpro.nl

Ann Meskens kijkt met de ogen van Tati [ trouw.nl ]

maandag 11 oktober 2010
kleur of zwart-wit
deze week gaat het proces tegen Geert Wilders verder…

Onderstaande still laat zien hoe Geert Wilders en Bram Moscowicz reageren op de reactie van rechter Jan Moors op het zwijgrecht van Wilders. Vooral Moscowicz‘ gezichtsuitdrukking spreekt boekdelen. Hij denkt er het zijne van. We horen dat even later: rechter Moors zou de schijn van partijdigheid hebben gewekt. Het verzoek om de rechters (waaronder Jan Moors) te vervangen, is door de rechtbank niet gehonoreerd omdat zij het er niet mee eens is dat de schijn van partijdigheid gewekt zou zijn. Toch ligt er een hemelsbreed verschil in de intonatie van Jan Moors en die van zijn collega die Moors de volgende dag citeert: “het lijkt erop dat u dit nu weer doet.” De collega citeert op vlakke toon, maar Moors heeft vanuit zichzelf gesproken en aan zijn woorden kleur gegeven.

Geert Wilders en Bram Moscowicz
onze waarneming is ingekleurd, vooringenomen. Hoe krijgen we een objectief beeld? Hoe toetsen we? Waaraan toetsen we?

Kleur. Het is een woord dat tegengestelde betekenissen kan krijgen. Wanneer we over onze samenleving spreken, is ‘kleur’ een positief woord en met ‘kleurrijk’ benadrukken we dan de pluriformiteit van de Nederlandse samenleving. Wanneer het woord “kleur” een positieve lading wordt gegeven, krijgt “zwart-wit” vanzelf een negatieve lading. “Denk niet zwart. Denk niet wit. denk niet zwart-wit.” zingt Frank Boeijen, “maar meer met de kleur van je hart” Helemaal waar, maar welke kleur heeft de kleur van je hart? Je mag toch aannemen een warme kleur. De rechter heeft nu het laatste woord gekregen en wordt bijgestaan door Vrouwe Justitia, geblinddoekt maar gewapend met een zwaard. Het recht scheidt messcherp leugen van waarheid in een rechtvaardig oordeel volgens de een en in een onrechtvaardig oordeel volgens de ander.

rechter Jan Moors reageert op het zwijgrecht van Geert Wilders [ nos.nl ]

zondag 10 oktober 2010
10-10-10
vanmiddag een boswandeling gemaakt
en in de constellatie 10-10-10 viel mij iets moois toe

Vanmiddag genoot ik van de schitterende omgeving nabij landgoed Groot-Warnsborn ten noorden van Arnhem. Ik had mij even op een bankje geïnstalleerd en terwijl andere wandelaars passeerden, zat ik even stil bij het wandelen. Waarom zoeken we voor een wandeling zo graag het bos op?

Groot-Warnsborn
De vrije natuur is een geweldige ontmoetingsplek. Even uitwaaien, frisse lucht door de bovenkamer, waar waren we ook alweer?

In het bos kom ik tot mijzelf. Tegelijkertijd voel ik een verbondenheid met de ander(en) die ik in de stad niet voel. Het lijkt alsof de natuur een appèl op mij doet om het verbond met elkaar te sluiten in een korte bevestiging goedemiddag, hallo, een knikje… Het bos is en blijft voor mij een intieme ruimte waarin je elkaar anders passeert dan in een drukke winkelstraat. In het bos word ik niet alleen dichter bij mijzelf gebracht, maar ook dichter bij de ander. Het bos is daarom ook een uitstekende plek voor een gedachtenwisseling.

Na deze korte mijmering, pakte ik de waan van het dagblad beet, om mij daarin te gooien, maar werd tegengehouden door de achterkant van de krant waar een paginagrote advertentie stond van de Stichting Natuurmonumenten. “Als je van wandelen houdt” stond er boven. Ik las onmiddellijk de tekst:

… dan kies je voor Natuurmonumenten. Het nieuwe kabinet trekt de handen af van de natuur. Terwijl de natuur zó belangrijk is voor het welzijn van ons allemaal. Om in te wandelen, om tot rust te komen of om inspiratie op te doen. Steun daarom Natuurmonumenten. Juist nu. Kijk op www.natuurmonumenten.nl Natuurmonumenten. Als je van Nederland houdt.
Natuurmonumenten
de advertentie van natuurmonumenten

Thuisgekomen heb ik mijn donatie gedaan, want deze toegestoken hand druk ik van harte!

natuurmonumenten.nl

zaterdag 9 oktober 2010
water & vuur
gezien: Master and Commander (2003) van Peter Weir

Patrick O'Brian, Master and CommanderAls je in maritieme geschiedenis geïnteresseerd bent, is de kans groot dat je al eens een boek van Patrick O’Brian (1914-2000) hebt gelezen. Zijn roman Master and Commander uit 1969 stond aan het begin van een reeks romans over kapitein Jack Aubrey en scheepsarts Stephen Maturin aan boord van het achttiende eeuwse fregat HMS Surprise. Patrick O’ Brian was 55 toen hij aan zijn levenswerk begon en vlak voor zijn dood in 2000, was hij aan zijn laatste roman bezig The Final Unfinished Voyage of Jack Aubrey die onvoltooid gebleven is, maar in 2004 werd gepubliceerd. De verfilming van Master and Commander kon de schrijver niet meer meemaken, maar hij zou er mee ingestemd hebben dat deze in handen was gegeven van Peter Weir. Deze ouwe rot in het vak maakte in 1975 al het meesterwerk Picnic at Hanging Rock. Daar had hij toen een budget voor nodig van nog geen half miljoen dollar. De verfilming van Master and Commander kostte driehonderd maal zoveel!

Peter Weir behoort samen met David Lynch tot die zeldzame regisseurs die het onheilspellende aantrekkelijk en sexy kunnen maken. En die eigenschap komt uitstekend van pas om van Master and Commander een indringende film te maken over de oorlog op zee, de hel op het water. Maanden lang met honderdvijftig man eindeloos lange dagen wachtend op zee, wachtend op de hel die gaat losbarsten. Peter Weir die met een co-auteur het filmscenario schreef, maakte drastische keuzes, liet veel uit de roman weg en spon nieuwe verhaallijnen uit. De keuze om de film in 1805 te situeren en in niet in 1812, was een marketingtechnische. In 1812 was de Engelse zeemacht in oorlog met de Verenigde Staten en de productiemaatschappij wilde niet het risico lopen dat dit bij het Amerikaanse publiek weerstand zou oproepen. Daarom werd het toneel verschoven naar de Derde Coalitieoorlog in 1805 toen Engeland in oorlog met Frankrijk was. Zoals in de film het Franse schip door de Engelsen gekraakt wordt, zo zal de Franse filmpers deze film gekraakt hebben.

still
still uit Master and Commander

De romans van Patrick O’Brian roepen een wereld op die tot in de details beschreven wordt en waarin je helemaal meegenomen wordt. Peter Weir heeft deze vervoerende manier van vertellen schitterend in film gebracht. De oscar voor de beste cinematografie werd terecht verzilverd. Met effectieve cinematografie worden we in de eerste scene het verhaal binnengezogen. Weir maakt veel gebruik van een aftastende camera en filmt soms dicht op de huid.

Het eerste beeld is de donkere en eindeloze verlatenheid van de oceaan waarboven het oog van de camera zweeft. Dan snijdt een schip diagonaal door het beeld en is snel weer verdwenen als een nachtelijk roofdier. De muziek is donker en onheilspellend. We lezen in een opschrift wat de missie van dit schip is: Het fregat HMS Surprise moet een Frans schip opsporen, vernietigen en de buit veroveren. Het schip blijkt een oorlogsschip dat ten strijde trekt. Daarna duikt de camera in de ingewanden van het schip en volgt een lange shot van voren naar achteren. Deze shot roept herinneringen op aan Das Boot van Wolfgang Petersen uit 1981. Een dergelijke shot werkt als een soort autopsie waardoor het schip op een levend wezen gaat lijken. Dat wordt nog versterkt omdat we geen bemanning te zien krijgen. In eerste instantie lijkt het schip op een spookschip. In de daarop volgende scene breekt de dag aan en wordt ‘het schip’ wakker. Nu krijgen we de bemanning te zien, ruwe zeebonken, officieren, maar ook jongens uit rijke families in uniform. We zien geen enkele vrouw en Weir zal dat gedurende de hele film volhouden. It’s a men’s world. Het is een magistrale beginscene. Door een paar ’simpele’ shots zijn we nu zelf aan boord gekomen en we weten waar we zijn: op een Engels schip ergens voor de kust van Brazilië in 1805 met de missie een Frans schip te vernietigen.

still
still uit Master and Commander

Master and Commander (2003) behoort samen met Gettysburg (1993) tot een van de beste oorlogsfilms die ik de laatste jaren gezien heb. Dat komt vooral omdat de romans van Patrick O’Brian en Michael Shaara ijzersterk zijn. De nadruk ligt op de mensen, op de duivelse dilemma’s waar zij voor gezet worden en op het proces van ontmenselijking waarin zij gevangen zijn. De druk wordt door de situatie verpletterend. Wanneer op een ongelukkig moment het roer kapot geschoten was en het fregat doelloos op het water dobbert, als speelbal van de golven en als schietschijf voor de vijand, spreekt de kapitein het doodvonnis uit: “We zitten als haringen in een ton gevangen!”

Tall Ship RoseTall Ship Rose is a replica of an 18th century Royal Navy frigate that cruised the American coast during the Revolutionary War. Built in Lunenburg, Nova Scotia, the Rose operated as a sail training vessel from 1985 to 2001. Thousands of people from all over the world experienced adventure at sea aboard the Rose as she ranged from her homeport in New England as far north as Labrador and as far south as Grenada, into the Great Lakes as far west as Duluth and east to the Atlantic coast of Europe. In 2003 the ship appeared as the HMS Surprise in the 20th Century fox film Master and Commander: Far Side of the World starring Russell Crowe and directed by Peter Weir.

foto’s van de Tall Ship Rose als de HMS Surprise

Na de korte zeeslag aan het begin van de film, krijgen we langzaam maar zeker te zien hoe de verschillende mensen aan boord van de Surprise tegenover elkaar staan – hun mentaliteit, hun angsten, hun ambities. De spanningen die naar boven komen wanneer het drinkwater op dreigt te raken, het bijgeloof dat er heerst… Dit soort van zee-oorlogen werden op lange termijn uitgevochten; eens de kapitein een tactiek vastgelegd heeft, houdt de uitvoering van zijn plannen gewoonlijk eerst nog eens drie, vier weken zeilen in. En tussendoor hebben de mannen aan boord maar weinig te doen behalve op elkaars lip te zitten. Maar weinig motivatie buiten de eer die ze het vinden om te mogen dienen op een schip van de koning, en hun blinde vertrouwen in de kapitein die ze dienen. We krijgen de indruk dat een oorlog op zee in die tijd bestond uit wachten, en nog meer wachten, op dat éne moment waarop het geweld zal losbarsten.
 
Bron: digg.be

Master and Commander: The Far Side of the World [ en.wikipedia.org ]

vrijdag 8 oktober 2010
een lastige boodschap …
moderne versie van de brede en de smalle weg
gemaakt door grafisch ontwerper Fokke de Vries

de brede en de smalle weg, 1866De representaties van een prettig leven op aarde, die de reclame voorschotelt, ontmaskeren we bij voorbaat als leugens. De reclame komt de consument in zijn wantrouwen tegemoet. Als overtuigen niet meer werkt, dan moet het maar over een andere boeg gegooid worden. Met aanstekelijk amusement. Als je met een grappig spotje de kijkers voor de buis kunt krijgen, heb je als merk toch weer credits opgebouwd. ‘O ja, die verzekeringsmaatschappij met dat gave spotje!’ (…maar welke verzekeringsmaatschappij was het nou?) Met humor lijk je alles te kunnen verkopen. Zelfs de Belastingdienst probeert het, maar kan daarin niet te ver gaan, omdat ze het nu eenmaal niet leuker kan maken. Ook de dominee weet dat hij het niet leuker kan maken. Je kunt preken als een getalenteerde verkoper, maar als je waarschuwt over de gevaren op de geestelijke weg, kun je die gevaren niet gaan opleuken. Alleen degenen die deze gevaren erkennen, zullen de boodschap dan nog willen horen en blijven zitten.

Met humor lijk je alles te kunnen verkopen. Zelfs de Belastingdienst probeert het, maar kan daarin niet te ver gaan, omdat ze het nu eenmaal niet leuker kan maken. Ook de dominee weet dat hij het niet leuker kan maken.

In de beeldtaal van veel religieuze tradities, maar zeker in die van het Christendom, bestaat het beeld van de brede en de smalle weg, de makkelijke en de moeilijke weg. De ene weg is op korte termijn prettig en aangenaam, maar werkt als een fuik. Na verloop van tijd merk je dat je terug wilt, maar dat het moeilijk gaat. Net als bij een verslaving was het in het begin prettig maar nu merk je dat je in een val gelopen bent. De smalle weg is lastig en vaak eenzaam, maar kent wél een goede en veilige bestemming. De traditionele boodschap is: de brede weg leidt naar de hel en de smalle weg naar de hemel. Deze boodschap is moeilijk te verkondigen, want ‘hemel en hel’ worden nauwelijks nog serieus genomen. Hoogstens wordt deze tweedeling in een hiernamaals gezien als een uitgewerkt manipulatiemiddel van de kerk. Dat de boodschap een oprechte waarschuwing zou kunnen zijn, wordt nauwelijks nog ernstig overwogen.

plaat
het gouden kalf is de toegang tot de brede weg van consumptie en amusement
anti-globalisten en anti-kapitalisten zullen het hier waarschijnlijk mee eens zijn

Het is moedig dat in Urk het initiatief is genomen om een eigentijdse representatie te maken van het klassieke beeld van de twee wegen. Het beeld zal jongeren nog steeds kunnen aanspreken. De jeugd is van nature open en gevoelig voor de morele dimensie van ons bestaan, ook al wordt moraliseren door de meeste jongeren als ‘fout’ ervaren. Maar als het gaat om ‘het redden van de planeet’ zoals de opdracht van het ‘groene evangelie’ luidt, zijn jongeren uitstekend te mobiliseren. Juist voor jonge mensen is het urgent om de massaconsumptie af te remmen, want doorgaan met onze hedonistische levenswijze zal tenslotte leiden tot een verschrikkelijke milieucatastrofe, een hel op aarde. De brede weg van onverantwoorde massaconsumptie zal op den duur onder water komen te staan, omdat we weten dat de zeespiegel verder zal stijgen. De moeizame weg van duurzaamheid, waarbij eerst het zure komt en pas veel later het zoete, zal de wereld leefbaar houden. Vanuit deze betrokken houding tot de aarde en de toekomst van onze kinderen, kan het beeld van de brede en de smalle weg, weer serieus genomen worden.

plaat
de plaat is voor € 14,95 te bestellen bij johannes-multimedia.nl
( beeld: Fokke de Vries )
Helemaal nieuw zijn een beeldscherm met daarop het gezicht van een jonge vrouw, een auto met een afbeelding die sterk doet denken aan de Staatsloterij en een vol supermarktkarretje dat symbool staat voor de genotscultuur en het gemaksdenken. Anders is ook een afbeelding van het Pantheon met op het dak een grote zwarte spin die staat voor het world wide web. Mensen dansen op muziek van een dj. Uit speakers komen de woorden „doom, doom, doom.” Een vijver in het midden toont links een wegzinkende kerk en rechts een bron – van levend water.
 
Bron: puntuit.nl

johannes-multimedia.nl

donderdag 7 oktober 2010
“hoe uniek wordt jouw uitvaart?”
Mediated how the media shapes your world and the way you live in it
van Thomas de Zengotita

MediatedDe laatste dagen ben ik mij er weer extra van bewust hoe visuele communicatie mijn gedachten beheerst. Ik schrik er van als het tot mij doordringt, want het mechanisme is weliswaar ontmaskerd, maar tóch te laat. Mijn gedachte ís al bepaald door wat de media mij hebben toegediend: beelden vooral, suggestieve beelden. Om de manipulaties te ontmaskeren, neem ik vaak eerst afstand door naar het verleden te kijken. Is de manipulatie van de media iets nieuws? Hoe zag de beeldcultuur van de negentiende eeuw er eigenlijk uit? Welke waarden werden toen verkocht? Even uit de blob stappen.

De blob is een begrip dat de Amerikaanse antropoloog Thomas de Zengotita gebruikt in zijn boek Mediated, how the media shapes your world and the way you live in it. Het is de maatschappelijke sfeer waarin ons dagelijks leven zich afspeelt en die doordrongen is van representaties die door de media op ons af worden gevuurd. Een slogan als ‘hoe uniek wordt jouw uitvaart?’ zou voor De Zengotita een voorbeeld zijn van wat hij ‘representational flattery‘ noemt. Om aandacht te trekken, want dat is een voorwaarde voor communicatie, wordt de ander gevleid. Als je een lastig maar noodzakelijk product wilt verkopen, moet je de boodschap zo verpakken, dat het een leuk product gaat lijken. Dus wordt het woord ‘begrafenis’ vervangen door ‘uitvaart’ en nog veel belangrijker, want hierin zit de vleierij, hoe ‘uniek’ wordt ‘jouw uitvaart’? Jij bent de baas en omdat jij uniek bent, mag jouw uitvaart dus ook uniek worden. In de blob worden we voortdurend aangesproken op ons unieke ik. De Zengotita noemt de blob dan ook wel de MeWorld. Alles draait om mij, ik ben de baas, volgens de media.

Wanneer je vanuit onze blob een sprong van vijfhonderd jaar terug maak in de tijd, dan zie je dat ook toen de mensen werden gemanipuleerd. Alleen gebeurde dat niet door de massamedia maar door de katholieke kerk. Het in het midden plaatsen van het individu was toen ondenkbaar. God had immers de hoogste plaats. Maar de clerus wist uiteraard wél haar eigen belangen centraal te stellen. Het gewone volk werd doodsbang gemaakt. Met ‘u wilt toch niet branden in de hel?’ (plus de realiteit van brandstapels in de laat-middeleeuwse ‘blob’) kon Rome rond 1500 zeer effectief haar financiële producten (aflaten) verkopen.

Rogier van der Weijden
hoe uniek wordt jouw uitvaart?
door angst te zaaien en brandstapels te tonen, kon de katholieke kerk haar financiële producten goed verkopen

Van de blob van onze voorouders kunnen we misschien iets leren over de representaties van de MeWorld die ons, zeker sinds de komst van het world wide web, steeds meer inspinnen. MeWorld is eigenlijke een prettige en aangename bezetting, omdat ons het gevoel gegeven wordt dat wij alles mogen bepalen. Tegelijkertijd wordt de blob voortdurend vol gepompt met geld zodat we kunnen kopen en kunnen genieten. Toch zal onze angst voor het lijden en voor de dood nooit verdwijnen, hoe we door de media ook gesust en getroost worden met materiële en spirituele producten. Zolang we maar blijven consumeren, komt alles wel goed, dat lijkt de boodschap van de media. De middeleeuwse angst om te branden in de hel is omgebogen naar consumeren, zodat we zélf het andere verbranden, in steeds grotere hoeveelheden. De geest van massaconsumptie die door de media in onze vrije geest wordt gespoten, zal tenslotte alles verbranden, wanneer we niet over zullen gaan tot consuminderen. Dat is de reëele bedreiging van MeWorld, die wél onze wereld is. De bedreiging is mondiaal en we weten het allemaal.

an inconvenient truthIn een MeWorld voelen we ons natuurlijk veel vrijer em veiliger dan in een blob waarin we bang gemaakt worden met het hellevuur en de grote bek van het monster. Dat er een oprechte waarschuwing aan deze representatie verbonden was, is nu bijna ondenkbaar geworden. We geloven allang niet meer in de hel van ‘de middeleeuwse blob’. De dreiging van de hel is echter niet verdwenen, maar heeft nu een ander beeld aangenomen, een representatie die je in commercials nooit te zien zult krijgen, maar wél in films als an inconvenient truth en the age of stupid.

We leven nu in een blob waarin we, vergeleken bij de middeleeuwse mens, zélf de baas zijn geworden. Maar we blijken wél een baas die de zaak niet goed in de hand heeft. En dat is zacht uitgedrukt, want de realiteit is dat we afkoersen op de ondergang van de wereld. ‘Hoe uniek wordt jouw uitvaart?’ is in dit licht een uiterst onverschillige en cynische slogan. Het appél tot consuminderen, zou eerder middeleeuws klinken: ‘Je wilt toch niet dat jij of je kinderen in de hel van een mondiale milieuramp sterven?’ Maar ook de groene en duurzame economie maakt vaak weer gebruik van representational flattery, prijst de consument om zijn verantwoordelijkheidsgevoel, maar blijft intussen stimuleren tot consumptie, al zijn het nu groene, dus goede producten. Hoe hypocriet de marketing van duurzame producten ook kan zijn, de Sloveense filosoof Slavoj Žižek heeft zijn hoop gevestigd op de hypocriete producent en consument, omdat deze samen misschien nog iets kunnen doen aan de ramp die aan onze horizon verschenen is.

Slavoj Žižek: we naderen het nulpunt [ filosofiemagazine.nl ]

Thomas de Zengotita en Raoul Heertje in gesprek
Weet je het nog? Weet je ook waarom je het nog weet? Want je ouders of grootouders zullen je niet kunnen vertellen waar ze waren bij de aanval op Pearl Harbour of toen er een atoombom werd gegooid op Hiroshima. Wat is er veranderd dat gebeurtenissen die eigenlijk ver weg staan nu niet alleen in het collectieve geheugen gegrift staan, maar zelfs integraal onderdeel van individuele beleving en ontwikkeling? Over deze vragen schreef de Amerikaanse antropoloog Thomas De Zengotita Mediated, how the media shapes your world and the way you live in it. Dit is niet het zoveelste boek dat gaat over de invloed van de media: Mediated laat zien hoe mediamechanismen werken. De Zengotita onderzoekt in zijn boek niet de oppervlakkigheid van de media maar de alomtegenwoordigheid van de media en de gevolgen daarvan in ons dagelijks leven.
 
Bron: debalie.nl

met z’n allen in de blob [ designhistory.nl ]

woensdag 6 oktober 2010
geestverschijningen [ 3 ]
kijken naar 19e eeuwse portretfoto’s bij kaarslicht
vandaag Alfred Gwynne Vanderbilt (1877-1915)

We zijn zo gewend geraakt aan fotografie, dat we de magie van het medium bijna vergeten zijn. Want eigenlijk is fotografie optische tovenarij. De massacultuur heeft de oorspronkelijke betovering van de fotografie laten verdwijnen. Sommige foto’s kan ik nog steeds ‘betoverend’ vinden, maar meestal betekent dat gewoon ‘heel erg mooi’. Zelden komt het voor dat ik door een foto als door de bliksem getroffen word, zoals 170 jaar geleden, toen de mens met de eerste foto’s werd geconfronteerd. Om weer ontvankelijk te worden voor de oorspronkelijke betovering van de foto, bekijk ik de laatste tijd als dagafsluiting een 19e eeuwse portretfoto bij kaarslicht. Zolang het geen spiritisme wordt, kan de betovering mij eigenlijk niet ver genoeg gaan!

alfred_vanderbilt
Alfred Gwynne Vanderbilt 1907
Hij stierf in 1915 met het torpederen van de Lusitania door de Duitse onderzeeboot U-20
Alfred Gwynne Vanderbilt I was de derde zoon van Cornelius Vanderbilt II (1843–1899) and Alice Claypoole Gwynne (1845–1934) en studeerde aan de Yale-universiteit. Toen zijn oudste broer William Henry Vanderbilt II voortijdig op 22 -jarige leeftijd was overleden en de daarop volgende broer Cornelius Vanderbilt III door zijn vader was onterfd, ontving hij het grootste deel van diens erfenis toen die in 1899 overleed. In de vele geërfde holdings zaten spoorwegbelangen als de New York Central Railroad, Beech Creek Railroad, Lake Shore and Michigan Southern Railway, Michigan Central Railroad en de Pittsburgh and Lake Erie Railroad alsmede de Pullman Company.
 
Hij kwam om bij de Duitse torpedering van het schip de RMS Lusitania, toen hij op reis was om aan het Rode Kruis enige ambulance-auto’s aan te bieden en er ook zelf een te gaan rijden. Volgens een aantal getuigen hielp hij met het in de reddingsboten brengen van de passagiers en stond hij zijn reddingsvest af aan een vrouw met kind. Andere reddingsvesten waren er niet meer en de zwemkunst was hij niet machtig, zodat hij met het schip ten onder ging.
 
Bron: nl.wikipedia.org

old-photos.blogspot.com

dinsdag 5 oktober 2010
C’est la guerre de quatorze-dix-huit
premiere-guerre-mondiale-1914-1918.com
Guerre de 14 - 18
premiere-guerre-mondiale-1914-1918.com
Mais, mon colon, celle que je préfère, c’est la guerre de quatorze-dix-huit!

Georges Brassens

premiere-guerre-mondiale-1914-1918.com

maandag 4 oktober 2010
een blik zegt meer dan 1000 woorden
hoe visuele communicatie onze gedachten stuurt

Omdat een beeld vaak meer zegt dan duizend woorden, is visuele communicatie vaak belangrijker dan woorden. Zoals in de Middeleeuwen de kerk gebruik maakte van het beeld om analfabete gelovigen te onderrichten, zo maakt de reclame gebruik van beelden om de consument te manipuleren. Net als onze taal evalueert de (internationale maar cultuurgebonden) beeldtaal ook. De beeldtaal uit de Renaissance bijvoorbeeld werd tot ver in de negentiende eeuw nog verstaan, maar is in de twintigste eeuw ouderwets gaan ‘klinken’.

tekening
zoals vroeger in de katholieke beeldcultuur het volk een afhankelijk mensbeeld werd voorgehouden, zo wordt ons nu door de massabeeldcultuur een autonoom en zelfverzekerd mensbeeld voorgespiegeld

De smachtende en lijdzame blik die vanaf de vijftiende eeuw gebruikt wordt om het lijden van Christus en martelaren te verbeelden, is een van die visuele uitdrukkingswijzen die we nu anders verstaan dan vroeger. Dat heeft alles met ons zelfbeeld te maken. De moderne en postmoderne mens wil een autonoom en maakbaar wezen zijn dat zich niet langer afhankelijk maakt van de goddelijke genade die van boven komt. Hij moet dus op eigen kracht vertrouwen. De blik die nu vooral gepropageerd wordt, is de blik die elke beginnend topmodel moet leren: zelfverzekerd en confronterend. De vrouw wordt door de massabeeldcultuur het image van het sexy model opgedrongen en de man het image van de stoere krijger. Verleid en intimideer! Maar werp nooit je blik smachtend als een klimplantje omhoog. Dat hebben we gehad. Denken we.

zondag 3 oktober 2010
vadermoordenaars & filmdiva’s
portretten van omstreeks 1815 en 1915

Kleren draag je op het lijf, maar mode zit tussen de oren. Mode gaat over erbij willen horen en je tegelijkertijd willen onderscheiden van anderen. En vooral ook: laten zien dat je iemand bent. Aan de mode van vroeger kun je vaak zien hoe ijdel onze voorouders waren. Wat bezielden mannen anders om pruiken te dragen? Of hoge boorden, zoals tweehonderd jaar geleden in de mode was.

vadermoordenaar
Edme Francois Joseph Bochet en Marcotte d’Argenteuil door Jean Auguste Dominique Ingres, beiden met hoog gesteven boord, de zgn. ‘vadermoordenaar’ (1811 en 1810)
onderschildering
portret van Henri Pierre Danloux omstreeks 1815 en portretten van Amerikaanse filmdiva’s omstreeks 1915

Ingres [ en.wikipedia.org ] | Marcotte d’Argenteuil [ nga.gov ]

zaterdag 2 oktober 2010
inscapes [ 7 ]
landschappen achter mijn ogen
inscapes
vier inscapes
olieverf op canvasboard
inscape
ontdek je plekje

meer inscapes

vrijdag 1 oktober 2010
inscapes [ 6 ]
landschappen achter mijn ogen

In 2001 was in het Noord-Brabants Museum in Den Bosch de tentoonstelling Panorama op de wereld: het landschap van Bosch tot Rubens te zien, over het landschap in de zestiende en vroege zeventiende eeuw. Landschappen waren in die tijd vaak nog niet realistisch geschilderd en al helemaal niet ter plekke naar de natuur. Schilders gingen wel veel naar buiten en reisden vaak naar Italië om schetsen in de open lucht te maken. In het atelier werd achteraf met de nodige copy-paste een landschap gecomponeerd. Daaraan werd meestal een flinke scheut verbeelding toegevoegd. De landschappen die Paulus Bril en Joos de Momper rond 1600 in Italië schilderden, zijn typische fantasielandschappen, landschappen achter de ogen. Ik nam een paar landschappen van Paulus Bril en Joos de Momper als uitgangspunt voor onderstaande serie.

inscapes
vier inscapes
olieverf op canvasboard

meer inscapes | het wereldlandschap | Joos de Momper | Paulus Bril

johannes@mimesis.nl

HTML Hit Counters
eXTReMe Tracker

het numineuze www.griffioen-beelden.nl

www.gerdrenshof.com

www.vanleestantiek.com

nl.orthodoxlogos.com

comics grafische vormgeving en webdesign muziek tekeningen en illustraties wetenschap taal & poëzie Rusland religie geschiedenis filosofie film boeken orthodoxie schilderkunst architectuur fotografie