Na Sunset Boulevard (1950) en Sabrina (1954) was op de Belgische zender Een afgelopen zondagmiddag The Apartment (1960) te zien. Een jaar na het succes van Some like it hot (1959) was het alweer raak voor Billy Wilder. The Apartment werd genomineerd voor tien Academy Awards en wist er vijf te verzilveren. Billy Wilder won zelf de tandem voor de beste regie en het beste draaiboek. Wat mij onmiddellijk opviel, is de parallel met de tv-serie Mad Men waarin eveneens de huwelijkse ontrouw in de corporate world van Manhattan anno 1960 breed wordt uitgemeten. Het verzekeringskantoor uit The Apartment dateert uit dezelfde tijd als het reclamebureau Sterling Cooper uit Mad Men. Om de werkvloer nog imposanter te laten lijken, bedacht art director Alexandre Trauner een optische truc en manipuleerde het perspectief. De bureaus op de voorgrond zijn groter dan de bureaus op de achtergrond en ook het personeel op de achtergrond is kleiner dan op de voorgrond. The Apartment speelt zich af in november en december 1959 en eindigt op nieuwjaarsdag 1960.

Joanie: How about a movie? Have you seen The Apartment?
Sterling: I went last week with Mona and Margaret.
Joanie: I hear Shirley Maclaine is good.
Sterling: Oh please, a white elevator operator? And a girl at that? I want to work at that place!
Joanie: [turning on him] Oh, I bet you do. The way those men treated that poor girl, handing her around like a tray of canapes. She tried to commit suicide.
Sterling: So you saw it, huh?
(uit: Mad Men, seizoen 1 - episode 10)

Before Mad Men, there was The Apartment | The Apartment [ filmsite.org ]

Gisterenavond vierde BNN het 10-jarige bestaan van de reeks Je zal het maar hebben over (voornamelijk jonge) mensen met een handicap. In het kader daarvan werd de klassieker Freaks van Tod Browning uitgezonden. Deze cultfilm uit 1932 is controversieel omdat er echte gehandicapten in meespelen.

Freaks is losjes gebaseerd op Spurs, een kort verhaal van Tod Robbins. Het is een soort sprookje met een duidelijke boodschap. Lach je een van deze kwetsbare wezens uit, dan lach je ze allemaal uit. Vergeet niet dat ze dezelfde gevoelens hebben als elk ander mens. Een uitstekende themafilm!

Freaks is een ongemakkelijke film omdat we geconfronteerd worden met de schijnbare willekeur van de natuur. Wij hadden zelf evengoed geboren kunnen worden met een mismaakt lichaam, zonder ledematen of met een gekrompen hoofd. Deze relativering versterkt zowel compassie als dankbaarheid. Cleo de acrobate met het perfecte lichaam voelt niet mee met de misdeelden en denkt alleen aan haar eigen voordeel. In haar wereld is er alleen plaats voor sterke en mooie exemplaren zoals zijzelf en de bodybuiler Hercules. Deze laatste ziet er overigens uit als een fascist met zijn korte broek en opgeschoren haar, conform de mode van 1932. Wanneer ze merkt dat Hans, een dwerg met een zuiver hartje, verliefd op haar is, maakt ze hier misbruik van en vraagt ze hem telkens om geld. Haar medogenloze houding vraagt natuurlijk om een afstraffing…

Freaks [ imdb.com ] | fragment uit Freaks | The making of Freaks

Terwijl de meeste naties hun nationale mythen konden blijven koesteren, heeft het mythegevoelige Duitse volk na 1945 afstand moeten doen van zijn mythen, die sinds het Duitse Keizerrijk als brandstof werden gebruikt voor kwaadaardige politieke doeleinden. Duitse mythen waren na de oorlog taboe geworden. Toen de Duitse kunstenaar Anselm Kiefer in de jaren zeventig zich met het pijnlijke Duitse verleden ging bezighouden en de mythen als het levenssap uit dat verleden in zijn werk perste, was dat nog zeer omstreden.

Maar sinds de Duitse Eenwording van 1990 is er een verandering gekomen in het historische bewustzijn van onze oosterburen. De documentaireserie Die Deutschen van de ZDF laat zien dat de Duitsers de zwartste bladzijde uit hun nationale geschiedenis verwerkt lijken te hebben. Er is weer ruimte voor het Duitse verleden van vóór het nationaal-socialisme en dat verleden mag weer bepalend zijn voor de Duitse identiteit. Een Duitser die zich niet schaamt voor zijn eigen nationaliteit wordt niet meer voor neo-nazi aangezien. Die Deutschen und ihre Mythen van Herfried Münkler past in het jongste historische onderzoek naar de Duitse identiteit. Veertig jaar geleden was de tijd voor een dergelijke studie nog niet rijp geweest. Maar twintig jaar na de Duitse hereniging mag een Duitser weer schrijven over de Duitsers en hun mythen.

In het laatste kwart van de negentiende eeuw was het jonge Duitse Keizerrijk (1871-1918) een El Dorado van politiekgeladen mythen. Nadat Pruisen het Franse Keizerrijk had verslagen, werd Duitsland onder Pruisische leiding het nieuwe keizerrijk in Europa en Frankrijk werd gedegradeerd tot republiek. Met talloze monumenten werd de superioriteit van Duitsland ten opzichte van Frankrijk gevierd. De Duitsers identificeerden zich met de Germanen die de machtige Romeinen buiten de deur hadden weten te houden. Dat was de Franken nooit gelukt! Deze identificatie met de Germaanse voorouders zou in het nationaal-socialisme het heidendom doen herleven. In de negentiende eeuwse mythevorming rond Hermann der Cherusker en natuurlijk Siegfried der Drachentöter, werd het levenssap uit de heidense wortels van Germania door de stam van het Keizerrijk opgezogen en zou een halve eeuw later gegist zijn tot het giftige brouwsel van arianisme en anti-semitisme.

In het bovenstaande schilderij van de vergeten schilder Friedrich Tüshaus verslaan de Germanen de Romeinen aan de Rijn. Het schilderij heeft een sterke politieke lading. Het gaat niet alleen over de Germaanse superioriteit over de Romeinen, maar ook over het pauselijke Rome. Het Duitse Keizerrijk was een uitvinding van het protestantse Pruisen dat zichzelf zag als de erfgenaam van Luther en de erfvijand van Rome.

Die Deutschen und ihre Mythen [ arte.tv ] | boekbespreking [ literaturkritik.de ]

Een tijd geleden vroeg iemand mij wat ik nu precies met die Amerikaanse Burgeroorlog heb. Ik weet niet wat toen mijn antwoord was, maar sindsdien heb ik voor mijzelf verschillende antwoorden gevonden. In de eerste plaats is er de hartverscheurende tragiek. De Amerikaanse Burgeroorlog was een broedermoord, waarbij beide partijen zichzelf voor de Goede Zaak vrijwillig hebben doodgevochten. Een burgeroorlog is natuurlijk even verschrikkelijk als elke andere oorlog, maar wanneer een volk tegen zichzelf opstaat, wordt pas duidelijk dat elke oorlog in wezen een broedermoord is.

Dan is er de historische dimensie. De strijd tussen de Noordelijke en Zuidelijke staten was een botsing tussen de geïndustrialiseerde maatschappij en het feodalisme, tussen de moderniteit en het verleden. Soms zie ik het ook als een botsing tussen Verlichting en Romantiek. De Verlichting had halverwege de negentiende eeuw de geest van het realisme aangenomen. In de Angelsaksische wereld had het realisme zich vooral uitgewerkt in het utilitarisme dat een stuwende kracht was achter de technologische en economische vooruitgang. De Romantiek was intussen sceptisch over de moderniteit en bleef het verleden en de tradities koesteren.

Terwijl het Noorden in snel tempo industrialiseerde, was het Zuiden met zijn uitgestrekte katoen- en tabakplantages een aan de tradities gebonden wereld gebleven. Het Zuiden was voornamelijk agrarisch, aristocratisch, met de aarde verbonden en ook minder eenduidig en daardoor geheimzinniger dan het Noorden waar pragmatisme domineerde. In het Zuiden heerste romantiek en bleef men trouw aan tradities. Een daarvan was de slavernij. Rond 1860 waren er in het Zuiden vier miljoen Afrikaanse slaven op een totale bevolking van negen miljoen. De Zuidelijke staten wilden geen afstand doen van de slavernij omdat dit de pijler was van hun monopolie in de katoenproductie. Het Noorden dat rond 1860 door de industrialisatie machtig was geworden, probeerde het Zuiden haar waarden op te leggen. Toen in januari 1861 de Republikein Abraham Lincoln als president geïnstalleerd was, scheidden de Zuidelijke staten zich een voor een af. Lincoln wist zich in zijn strijd tegen de slavernij verzekerd van Europese steun omdat slavernij in de westerse wereld een anachronisme was geworden en weerzin opriep. De morele superioriteit waarmee republikeins Amerika de anderen met geweld Verlichtingsidealen opdringt, is na de overwinning van de Unie alleen maar toegenomen en tot in de eenentwintigste eeuw, tot in Irak en Afghanistan actueel gebleven. Ook dat is een reden dat ik mij voor de Amerikaanse Burgeroorlog interesseer. Door het bestuderen van deze geschiedenis, leer je de ziel kennen van het (nog altijd) machtigste land ter wereld.

Er wordt wel eens gezegd dat de Amerikaanse Burgeroorlog een voortzetting was van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog. In de Declaration of Independence die zich beroept op het Verlichtingsideaal dat alle mensen gelijke rechten hebben, was oorspronkelijk ook een passage opgenomen waarin de slavernij verworpen wordt. Toch durfde men het in 1776 nog niet aan het Verlichtingsideaal van de gelijkheid in de praktijk te brengen, omdat men bang was voor de sociale gevolgen. Zo tikte in het hart van de Verenigde Staten een tijdbom die 85 jaar later zou ontploffen en de Unie zou verscheuren.

In de Verenigde Staten is de Civil War nog springlevend. Op 12 april 2011 is het precies 150 jaar geleden dat het eerste schot gelost werd en deze verschrikkelijke oorlog begon. Talloze bladen, websites en programma’s besteden aandacht aan de zogenaamde sesquicentennial, die tot in 2015 duurt. Voor Amerikanen is de aanstaande herdenking van het grootste oorlogstrauma op eigen bodem een oefening in Amerikaans collectief bewustzijn.

De meeste staten waar de burgeroorlog heeft gewoed, hebben speciale herdenkingswebsites waaronder Arkansas, Connecticut, Georgia, Illinois, Kentucky, Mississippi, Missouri, National Park Service, New Jersey, New York, North Carolina, Ohio, Oklahoma, Pennsylvania, South Carolina, Tennessee en, natuurlijk Virginia.

alle posts uit deze reeks | Civil War Trust [ civilwar.org ]

De film Gettysburg uit 1993 is een nauwgezette reconstructie van de Battle of Gettysburg (1-3 juli 1863). Voor deze film waren de rechten gekocht van The Killer Angels, de roman van Michael Shaara die in 1975 de Pulitzer Prize won. Volgens velen is dit een van de beste romans over de Amerikaanse Burgeroorlog. “The best and most realistic historical novel about war that I have ever read.” is de aanbeveling van generaal H. Norman Schwarzkopf op de omslag. Het boek, waarvan meer dan 2,5 miljoen exemplaren werden verkocht, geeft een gedetailleerde reconstructie van deze traumatische veldslag die het keerpunt in de oorlog betekende. Vanuit de positie van verschillende historische figuren aan beide kanten, wordt beschreven wat zich werkelijk aan en achter het front heeft afgespeeld. Shaara gebruikte de memoires van de geconfedereerde generaal James Longstreet als primaire bron. Deze generaal die vanwege zijn Nederlandse afkomst ook wel the Dutchman werd genoemd, was sinds de tragische dood van Stonewall Jackson de rechterhand van Robert E.Lee.

De film volgt het boek in de filosofische bespiegelingen over de Amerikaanse Burgeroorlog en oorlog in het algemeen, al zijn er zeer grote verschillen. De titel van de roman The Killer Angels komt in de film uit een dialoog tussen de brigadier generaal Joshua Lawrence Chamberlain en de door Michael Shaara verzonnen Ier Buster Kilrain. De eerste een idealist, de tweede een realist. Hoewel ze er heel andere opvattingen op na houden, is er een hechte band tussen de twee en weerhoudt het afgestompte leven aan het front hen niet van een eerlijk gesprek over hun diepste motieven om aan deze oorlog deel te nemen. Chamberlain vecht voor de vrijheid van de zwarte Amerikanen omdat hij ervan overtuigd is dat elk mens een drager is van de goddelijke vonk. De mens is een wonderlijk wezen, gelijk een engel, meent hij. “Well, if he’s an angel, all right. But he damn well must be a killer angel.“, merkt zijn metgezel op.

Kees van Oostrum was voor deze film verantwoordelijk voor de cinematografie en Barbara Haberecht voor de set decoration. In de film werden hier en daar tableau vivants opgenomen van bekende schilderijen, die de gemiddelde Amerikaan wel kent: de dood van generaal Wolfe door Benjamin West en gevangenen aan het front door Winslow Homer. Beide schilderijen gaan zelf helemaal niet over de Slag bij Gettysburg, maar doordat het Amerikaanse iconen zijn, ankeren ze het medium film in de Amerikaanse geschiedenis.

alle posts uit deze reeks | The Killer Angels [ en.wikipedia.org ]

Kimberly Lindbergs is een grafisch ontwerper, fotograaf en filmfreak en runt twee uitstekende blogs. Cinebeats bestaat vanaf 2006 en behandelt alleen films uit de jaren zestig en zeventig.

In 2009 startte Kimberly Lindbergs haar tweede blog mid-century living met veel mooie plaatjes van interieurs uit de jaren vijftig en zestig.

cinebeats.blogsome.com | midcenturyliving.blogspot.com

Het programma Classic Albums dat de VPRO op zaterdagavond op Nederland 3 uitzendt, is pure nostalgie voor vijftigplussers. Begin jaren zeventig was deze veertigplusser het kleine broertje van grote broer die in zijn aangrenzende puberhol Machine Head grijs draaide. In de documentaire uit 2002 haalden Ritchie Blackmore, Ian Gillan, Roger Glover, Jon Lord en Ian Paice herinneringen op aan de opnamen van dit legendarische Deep Purple album. Natuurlijk ging het ook over Smoke on the water en de brand in het Victoriaanse casino van Montreux. Roger Glover liet vanachter het mengpaneel de verschillende tracks horen en verklaarde dat de sound van Deep Purple vooral te danken is aan het virtuoze gitaarspel van Ritchie Blackmore, de strakke drums van Ian Paice en het bedwelmende spel van Jon Lord op zijn Hammondorgel. Wel jammer dat deze documentaire mijn favouriete nummer Lazy niet liet horen met de lange intro van John Lord en Ritchie Blackmore. Daarom keek ik nog eens naar een liveregistratie uit 1972 op Youtube…

Smoke on the water
Op 4 december 1971 kwamen gitarist Ritchie Blackmore, zanger Ian Gillian, bassist Roger Glover, keyboardspeler John Lord en drummer Ian Paice aan in Montreux, Zwitserland, om te beginnen aan de opnames van Machine Head. Een gehuurde mobiele studio van de Rolling Stones stond geparkeerd buiten het Montreux Casino, in die tijd een reguliere stop in het Europese live circuit.
 
Die middag gaven Frank Zappa & The Mothers een matineeconcert. Tijdens de show schoot iemand (’some stupid with a flare gun’) een lichtkogel af in de zaal, waarna het houten plafond vlam vatte. Het casino brandde tot de grond toe af, Enkele bandleden waren afwezig bij het concert, anderen keken vanuit hun hotelkamer aan de andere kant van het meer van Geneve en zagen de rook over het meer trekken.
 
Eigenaar (Funky) Claude Nobs, als organisator van het Montreux Jazz Festival ook de Zwitserse Jan Smeets, vond een nieuwe plek voor de groep. Daar werden ze echter na een paar dagen al weer uitgezet door de politie. Dit omdat half Montreux kon meegenieten van de eerste sessies van Smoke On The Water. Uiteindelijk bleek het voor het seizoen gesloten Grand Hotel de enige plek met enige grandeur waar ze nog terecht konden. Bassist Roger Glover kwam op de proppen met de titel Smoke On The Water. Die titel was in een droom tot hem gekomen. Hij twijfelde nog of ze hem wel moesten gebruiken, omdat het misschien te veel naar wiet roken verwees. Deep Purple was een anti-drugs band.
 
Bron: 3voor12.vpro.nl

Deep Purple - Machine Head
Highway Star 6:05
Maybe I’m a Leo 4:51
Pictures of Home 5:03
Never Before 3:56
Smoke on the Water 5:40
Lazy 7:19
Space Truckin’ 4:31

Machine Head [ en.wikipedia.org ]

Het is een feest van herkenning om het voorwoord te lezen dat J.-K.Huysmans bijna twintig jaar na het verschijnen van A rebours in 1903 schreef. Als jonge kunststudent vond ik in de jaren 1984-85 in de decadent Des Esseintes uit A rebours een geestverwant. Deze fijnbesnaarde zonderling uit het fin de siècle had zich uit walging voor de maatschappij afgezonderd in een landhuisje in Fontenay waar hij zich omringd had met boeken en beeldende kunst. A rebours is een plotloze roman over slechts één persoon. De veertien hoofdstukken die het boek telt, zijn een soort inventarisatie van zintuigelijke waarnemingen die Des Esseintes in zijn passies gecultiveerd heeft: Latijnse, kerkelijke en wereldlijke literatuur, beeldende kunst, parfums en gastronomie. Huysmans schreef A rebours toen hij een jaar of vijfendertig was in een poging om zich te bevrijden uit het naturalisme dat in zijn ogen alleen nog maar rondjes draaide om de dierlijke driften en instincten in de mens. Huysmans was eigenlijk zélf de protagonist uit zijn roman. Uit afkeer voor de platvloersheid van de wereld zocht hij de schoonheid op als het medicijn, maar intussen bleef hij doodziek van de wereld. Het motto van A rebours is overigens een uitspraak van de Vlaamse mysticus Jan van Ruusbroec (1293-1381):

A rebours is een hoogtepunt in het estheticisme en luidde het begin in van de decadente literatuur, die op de literatuur van de twintigste eeuw zijn uitwerking zou hebben. Op Gerard Reve zou de decadente Huysmans een blijvende indruk maken. Je zou zijn bekering tot het katholicisme, waarin hij Huysmans navolgde, een literaire stijlfiguur of pose kunnen noemen. Maar daarmee zou je oprechtheid ondergeschikt maken aan kunst(matigheid). Bij de rijpe Huysmans is dat zeker niet het geval. In 1891 schreef hij met Là-bas eerst nog een satanistische roman, voordat hij in 1895 met En route definitief voor de Weg van Christus zou kiezen. In Huysmans leven is een geestelijke logica te ontdekken, het verhaal van de Verloren Zoon, die je vanuit je eigen leven ten diepste herkennen kunt, als je wilt. Na het verschijnen van A rebours schreef de literatuurcriticus Barbey d’Aurevilly: “Na zo’n boek blijft de auteur slechts de keus tussen de mond van een pistool en de voeten van het Kruis.”

Ik sta nog steeds achter de bladzijden die ik in Tegen de keer aan de Kerk heb gewijd, want ze lijken werkelijk door een katholiek geschreven. En toch, hoe ver waande ik mij niet van de godsdienst! Het kwam niet in mij op dat er maar één stap lag tussen Schopenhauer, die ik mateloos bewonderde en de Prediker van Salomo en het boek Job, De premissen van het pessimisme zijn dezelfde, alleen weigert de filosoof er consequenties aan te verbinden. Ik hield van zijn ideeën over de afschuw van het leven, over de domheid van de mensen en de onbarmhartigheid van het lot; ik houd van dezelfde gedachten in de Heilige Schrift; maar de opmerkingen van Schopenhauer leiden tot niets; hij laat je zogezegd in het onzekere; zijn aforismen zijn eigenlijk een herbarium met gedroogde planten; de Kerk verklaart oorsprong en oorzaak van dit pessimisme, geeft doel en genezing aan. Zij stelt er zich niet tevreden mee je geestelijk te onderzoeken, zij behandelt en geneest je, terwijl de Duitse kwakzwalver eerst nauwkeurig de diagnose stelt dat de ziekte, waaraan je lijdt, ongeneeslijk is en je dan hoonlachend de rug toekeert.
 
J.-K.Huysmans in 1903 over A rebours (1884) in de vertaling van Jan Siebelink

Joris-Karl Huysmans [ nl.wikipedia.org ]

Het televisieprogramma Boeken dat elke zondagmorgen door de VPRO wordt uitgezonden, is een van de hartstochtelijkste programma’s op de Nederlandse televisie. Wim Brands is een gevoelige en betrokken lezer die van een vraaggesprek met een schrijver een echte ontmoeting weet te maken. Vanmorgen sprak hij met Jan Siebelink over zijn nieuwste bundel Conversaties met essays die Siebelink ooit schreef voor HP/De Tijd. In het gesprek kwam ook Joris-Karl Huysmans ter sprake, de negentiende eeuwse Franse schrijver van Nederlandse komaf, die in 1884 met de roman A rebours ‘de Bijbel van de decadentie’ schreef. Siebelink vertaalde het boek in 1975 onder de titel Tegen de Keer en sinds 1985 staat deze vertaling in mijn boekenkast. Voor mij was het mooie gesprek tussen Wim Brands en Jan Siebelink een aanleiding om zijn vertaling weer eens uit de kast te pakken. Als eerste las ik weer eens de magistrale slotzin, die Jan Siebelink in zijn eigen vertaling citeerde: “Heer heb medelijden met de christen die twijfelt, met de ongelovige die zou willen geloven, met de galeislaaf van het leven die alleen scheep gaat, in de nacht, onder een firmament, dat niet meer wordt verlicht door de vertroostende bakens van de oude hoop!”

Voor Siebelink was J.K Huysmans’ A rebours een soort heilsboek. Een boek dat als een meteoriet bij hem insloeg. Siebelink: “Het bevat in de kiem alle boeken die Huysmans daarna zou schrijven, het lanceert een nieuwe beweging die de geschiedenis in zal gaan onder de naam ‘decadentie’ en het maakt het publiek bekend met de symbolistische dichters Verlaine, Mallarmé en Corbière.” Op de dag dat hij de vertaling van A rebours inleverde, schreef Siebelink ’s avonds zijn eerste verhaal: Witte chrysanten. Samen met vier andere verhalen vormde dit zijn debuut Nachtschade.
 
Bron: boeken.vpro.nl

de Bijbel van de decadentie [ woest & vredig ] | huysmans.org

diaryofthecold.nl | meer hedendaagse tekenaars

Gisteren bezochten we in Museum de Fundatie in Zwolle de tentoonstelling Neoclassicisme en Biedermeier uit het Liechtenstein Museum in Wenen. De privéverzameling van Fürst Adam II uit Liechtenstein behoort tot de mooiste privécollecties ter wereld en het is best bijzonder dat Museum de Fundatie deze tentoonstelling na Moskou en Praag naar ons land heeft kunnen halen. Musea in Noordoost-Nederland timmeren goed aan de weg en met succes. Het Groninger Museum brengt al jaren publiekstrekkers die bezoekers uit heel Nederland en ook uit Duitsland naar Groningen doen reizen. Ook het Drents Museum in Assen heeft zich definitief op de kaart laten zetten, zeker nu de ING 271 schilderijen uit haar collectie hedendaagse Nederlandse figuratieve schilderkunst heeft geschonken. Als het museum dit najaar na de verbouwing haar deuren weer opent, zullen we daar zeker nog van horen. Museum de Fundatie doet het dus ook prima. Vorig jaar werden 127.517 bezoekers geteld en de lopende tentoonstelling Neoclassicisme en Biedermeier trok in januari al 5000 bezoekers. Het museum heeft bovendien ambitieuze plannen om uit te breiden.

Museum de Fundatie met zijn neoclassicistische exterieur en neoneoclassicistische interieur leent zich uitstekend voor dit deel van de collectie van de vorst van Liechtenstein. Het interieur ademt dezelfde eenvoudige voornaamheid als de Alte Nationalgalerie in Berlijn en is daarmee een ideale omgeving voor classicistische- en Biedermeierkunst. Ook de indeling lijkt op die van de Alte Nationalgalerie: op de bovenverdieping spreidt het van boven binnenstromende licht in de grote zalen zich royaal uit, terwijl in de aangrenzende schemerige kabinetten een huiselijke intimiteit heerst. Hier hangen de kleinere schilderijen die van heel dichtbij bekeken kunnen worden. De gedetailleerde schilderkunst uit de Biedermeier vraagt daar ook om.

De Biedermeier uit de Restauratie (of Vormärz) was bescheiden en keerde zich af van het neoclassicistische gepats uit de Napoleontische tijd. De thematiek is ook ‘klein’: verstilde huiselijke taferelen, gemeenschapsleven en intieme portretten springen er in de Biedermeierschilderkunst telkens uit. In de coalitieoorlogen was er genoeg dramatiek geweest en de Oostenrijkers konden daar zeker over meepraten. Tijdens de Restauratie had men geen enkele behoefte meer aan heftige erupties, en zocht men juist de beschutting van huis en haard. De burger wilde helemaal niet groots en meeslepend leven. Avontuur was iets voor bij de schemerlamp in de schommelstoel. Daar mocht de Byroneske held even tot leven komen en kon de veiligheid, in gedachten, even verruild worden met wildromantische avonturen in verre onveilige streken. Zo kwam de burgerman aan zijn trekken: hij voelde zich veilig en kon tegelijkertijd door het lezen van een roman een andere wereld betreden. Kopje koffie?

Een van de mooiste Biedermeierportretten die ik ken, hangt tot 8 mei 2011 ook in Zwolle. Het is een meisjesportret van Friedrich von Amerling uit 1835. In Träumen Versunken is een schitterend voorbeeld van een klein, intiem moment waar men tijdens de Restauratie zo van hield. Het meisje mediteert over iets dat ze zojuist gelezen heeft. Waarschijnlijk is het een godsdienstoefening, want het boek lijkt op een brevier met notenbalken. De hand op haar hart drukt een innige omhelzing van het gelezene uit. De titel wijst evenwel een andere richting uit. Het meisje zit waarschijnlijk op haar zondags gekleed in de kerk, maar haar gedachten dwalen van God af naar iets of iemand anders.

Romantiek en Biedermeier liggen vaak in elkaars verlengde. Om onderscheid te maken tussen Romantiek en Biedermeier heb je, zeker in de landschapsschilderkunst, Fingerspitzengefühl nodig. Wanneer een landschap behaagt, mag je het meestal Biedermeier noemen. Maar wanneer een landschap verontrust, bijvoorbeeld door een huiveringwekkende natuurkracht (kolkend water, een storm, een vulkaanuitbarsting, de gevolgen van een aardbeving), dan hebben we meestal met een romantisch landschap te maken. De landschappen van Ferdinand Georg Waldmüller behoren meestal tot de Biedermeier, maar soms voert de Romantiek de boventoon. In het minutieus geschilderde, maar onvoltooide landschap hieronder, komt de oerkracht van de majestueuze natuur tot uitdrukking, versterkt door de onwezenlijk vlijmscherpe punt van de Schafberg. Het schilderijtje meet nog geen 30 bij 40 centimeter maar de voorstelling maakt het toch heel monumentaal.

Ook de Vogelmaier Ochsenkar Kees van Thomas Ender uit 1834 toont de grootsheid van de natuur. Op de voorgrond en in de schaduw tussen twee rotsblokken staat een eenzame wandelaar en even verderop zien we nog een figuur. Caspar David Friedrich had niet het patent op de romantische visie.

Oostenrijk gaf in 1932 zes postzegels uit met zes negentiende eeuwse schilders: Waldmüller, Schwind, Alt, Makart, Klimt en Egger-Lienz.

Ferdinand Georg Waldmüller verscheen in 1965 voor een tweede maal op een Oostenrijkse postzegel, ter gelegenheid van zijn honderdste sterfdag.

Gelukkig kreeg Friedrich Amerling ook twee postzegels. In Träumen Versunken verscheen in 2006 op een gemeenschappelijke uitgave van zijn vaderland en Fürstentum Liechtenstein .

In 2008 werd zijn bekoorlijke portretje van de kleine prinses Marie Franziska van Liechtenstein afgebeeld op een Liechtensteinse én Oostenrijkse postzegel.

Museum de Fundatie | Liechtenstein Museum

Nostalgie kan verraderlijk zijn. Iemand omschreef het ooit als ‘de herinnering waaruit de pijn verwijderd is’. Nostalgie maakt van een bepaald deel van het verleden een Hof van Eeden. Een halve eeuw geleden leek de wereld mij bijvoorbeeld zachter, aardiger en rustiger dan tegenwoordig. Maar wat weet ik ervan, ik bestond nog niet en ken deze tijd alleen door het beeld dat ik mij gevormd heb na het bekijken van ontelbare films, foto’s en design.

De geweldige tv-serie Mad Men is voor mij een heerlijke onderdompeling in de vroege sixties, een soort tijdmachine. Wanneer je een scene uit Mad Men stil zet en vervolgens de achtergrond screent, dan zie je hoeveel aandacht er aan de details is besteed. Kijk bijvoorbeeld eens naar Breakfast at Tiffany’s, opgenomen in hetzelfde Manhattan anno 1961, en kijk dan naar Mad Men dat bijna vijftig jaar later het optimistische tijdsbeeld van de vroege jaren zestig reconstrueert. Breakfast at Tiffany’s en Mad Men zijn beide een style icon, een ijzersterk statement van de American Dream.

Breakfast at Tiffany’s is voor mij eigenlijk het hoogtepunt en het happy end van de rooskleurige jaren vijftig, waarin geen plaats is ingeruimd voor het rauwe realisme uit de film noir. Natuurlijk, er is wel liefdesverdriet, maar alleen omdat de liefde weer geneest. Wanneer je door de roze bril der verliefden kijkt, wordt overal de pijn uitgefilterd en is de gedachte dat vroeger alles mooier en onschuldiger was ronduit belachelijk. Niet omdat het niet waar zou zijn, maar omdat ineens álles mooi en witgewassen is. Dat is ook de kracht van een film als Breakfast at Tiffany’s die een halve eeuw na dato dat dromerige optimisme heeft weten te bewaren. Henry Mancini won een oscar met zijn filmscore, vooral dankzij het mierenzoete Moon River. De onderstaande scene waarin Audrey Hepburn in het open raam dit wildromantische liedje ten gehore brengt, is legendarisch geworden.

Met Audrey Hepburn deel ik overigens nog een plekje in Arnhem. Tijdens de oorlogsjaren ging ze naar de Openbare Lagere School nr. 21 op de hoek de Amsterdamseweg, Brantsenstraat en Bouriciusstraat. Daar leerde ze o.a. de Nederlandse taal beter beheersen. In de jaren negentig was deze school leeg komen te staan en had ik hier een paar jaar een atelier. Elf jaar geleden werd het fraaie schoolgebouw afgebroken. Een paar honderd meter verder, op het Burgemeestersplein, staat een bronzen beeldje van Audrey Hepburn.

Breakfast at Tiffany’s (1961)

Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook tijdens de Restauratie bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Tijdens de dictatuur en het Franse keizerrijk (1799-1814) was de ‘fotorealistische’ classicistische stijl de officiële stijl.

Napoleon on the Nile: Soldiers, Artists, and the Rediscovery of Egypt | jeanleongerome.org | alle posts uit deze reeks

Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook tijdens de Restauratie bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Tijdens de dictatuur en het Franse keizerrijk (1799-1814) was de ‘fotorealistische’ classicistische stijl de officiële stijl.

alle posts uit deze reeks | histoire-image.org

Een maand geleden zag ik Sunset Boulevard (1950) van Billy Wilder en schreef toen dat er wel meer klassiekers van deze regisseur uitgezonden mochten worden. Ik werd op mijn wenken bediend. Onlangs was The Appartment (1960) te zien op de Frans-Duitse zender Arte en gisteren zond het Belgische Een de klassieker Sabrina uit. Dat de films van Billy Wilder het nog steeds goed doen, komt voor een belangrijk deel door de uitstekende scenario’s en de humor. Sabrina is een typische jarenvijftigversie van het klassieke sprookje waarin het meisje van eenvoudige komaf haar prins vindt. Die prins komt overigens in tweevoud, in de vorm van twee schatrijke broers, de één een drukke zakenman (Bogart), de ander (Holden) een playboy. Audrey Hepburn, die in The Most Beautiful Actresses of All Time net iets hoger genoteerd staat dan Angelina Jolie, Julia Roberts en Nathalie Portman, steelt de show als Sabrina. Humprey Bogart speelt de workaholic Linus, maar is voor mij zo de vleesgeworden Philip Marlowe dat ik in hem de eeuwige privédetective zie en geen zakenman. Bovendien past film noir beter bij hem dan comedy. Oorspronkelijk had Billy Wilder dan ook Gary Grant op het oog, maar deze bedankte voor de rol. Jammer!

Billy Wilder werd voor deze film weer eens genomineerd voor een oscar voor de beste regisseur en het beste filmscript. Audrey Hepburn kreeg een nominatie voor een oscar voor de beste filmactrice. De enige oscar die uiteindelijk verzilverd werd, ging naar Edit Head voor het beste kostuumontwerp.

Sabrina [ imdb.com ] | Sabrina [ en.wikipedia.org ]

Gisteren werkte Michaela haar postzegels van de Verenigde Staten bij. Vroeger had ik altijd een hekel aan Amerikaanse zegels, die tot 1980 meestal op ruw papier in ouderwetse plaatdruk verschenen. Nu vind ik dat juist mooi. Een van de fraaiste series is de prexies issue uit 1938 met alle presidenten van George Washington (1789-1897) tot Calvin Cooldige (1923-1929).

De serie bestaat uit 32 waarden met 29 presidenten. Drie waarden (½, 1½ en 4½ cent) zijn gereserveerd voor Benjamin Franklin, Martha Washington en het Witte Huis. De presidenten zijn in chronologische volgorde afgebeeld, van Washington op de één cent tot Coolidge op de vijf dollar, zodat deze serie ook een geschiedenisles is waarbij je 30 presidenten op een rijtje kunt zetten. De 29 presidenten uit deze serie vertegenwoordigen namelijk 30 presidenten. Dat komt omdat Grover Cleveland op de 22 cent met twee niet opeenvolgende ambtstermijnen (1885-1889 en 1893-1897) als twee presidenten wordt geteld. Presidenten met twee opeenvolgende ambtstermijnen (zoals Washington, Jefferson, Madison en Monroe) worden wel logisch als één president geteld.

In de prexies issue zijn veertien presidenten (31 t/m 44) niet opgenomen. Herbert Hoover (1929-1933) was in 1938 blijkbaar nog niet aan een postzegel toe en zijn opvolger Franklin D. Roosevelt (1933-1945) verscheen kort na zijn overlijden in 1945 voor het eerst op een herdenkingszegel. Na 1945 waren er tot nu toe twaalf presidenten: Truman, Eisenhower, Kennedy, Johnson, Nixon, Ford, Carter, Reagan, Bush sr., Clinton, Bush jr. en Obama.

presidential series 1938 | presidenten van de Verenigde Staten

De heldere vectorstijl die het gezicht bepaalt van web 2.0, is op dit moment dé internationale stijl. Wereldwijd laten grafische vormgevers zich inspireren door de zogenaamde Mid Century Modern, een verzamelnaam voor de vormgeving van een halve eeuw of nog iets langer geleden. Deze stijl kenmerkt zich door eenvoudige abstraheringen in simpel, tastbaar drukwerk met een of twee steunkleuren. In een vectortekenprogramma als Adobe Illustrator CS is deze stijl vrij gemakkelijk na te maken en vaak goed te integreren in de look and feel van web 2.0. Op flickr.com vond ik de pool Mid Century Modern - Sticker, Label + Stamp Club met honderden ontwerpen van ephimera zoals stickers, lucifermerken en postzegels, vooral uit voormalige oostbloklanden.

Mid Century Modern - Sticker, Label + Stamp Club [ flickr.com ]
vintage matchboxes [ woest & vredig ]

Via de rubriek Weekly Vector Inspiration op de uitstekende blog van Ryan Putnam kwam ik aangename retro tegen van de Tsjechische ontwerper Pavel Fuksa die o.a. 178 luciferdoosjes ontwierp voor een video van The Navigators. Op grain edit een geweldige online inspiratiebron voor retro design is zijn werk ook te vinden.

jergotgotroch photostream [ flicker.com ] | portfolio van Pavel Fuksa | vintage matchboxes [ woest & vredig ]

Ik kan me nog vrij goed het moment herinneren dat ik voor het eerst Go your own way van Fleetwood Mac hoorde. Dat moet ergens in maart 1977 zijn geweest. Al snel veroverde deze plaat een nummer één positie in de top 40 en het album Rumours werd de sensatie van dat jaar. Vierendertig jaar later en na ontelbare malen deze plaat gehoord te hebben, is de eerste indruk overeind gebleven: Go your own way is een meesterwerk. Natuurlijk werd mijn dertienjarige ik, samen met miljoenen anderen, heimelijk verliefd op de dromerige verschijning van Stevie Nicks. Met haar lieve poppengezicht had ze eenzelfde uitstraling als Mary Pickford en werd ze een opvolgster van America’s Sweetheart. Maar een voorjaar later werd haar plaats ingenomen door iemand anders. Het nummer Denis, onze kennismaking met Blondie, was voor veel pubers in 1978 een verpletterende ervaring. Het dromerige hippiemeisje had plaats gemaakt voor het wakkere punkmeisje.

Classic Albums - Fleetwood Mac - Rumours [ uitzendinggemist.nl ]

Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook tijdens de Restauratie bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Tijdens de dictatuur en het Franse keizerrijk (1799-1814) was de ‘fotorealistische’ classicistische stijl de officiële stijl.

Key Painting First Empire [ napoleon.org ] | histoire-image.org
alle posts uit deze reeks

Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook tijdens de Restauratie bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Tijdens de dictatuur en het Franse keizerrijk (1799-1814) was de ‘fotorealistische’ classicistische stijl de officiële stijl.

Key Painting First Empire [ napoleon.org ] | histoire-image.org
alle posts uit deze reeks

Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook tijdens de Restauratie bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Tijdens de dictatuur en het Franse keizerrijk (1799-1814) was de ‘fotorealistische’ classicistische stijl de officiële stijl.

alle posts uit deze reeks | histoire-image.org

Na verschillende films over het leven van Rembrandt gezien te hebben, was ik benieuwd hoe de makers van Rembrandt en ik het hadden aangepakt. Het scenario van deze tv-serie is gebaseerd op het boek van Ton van Mourik waarin we door de ogen van vier personen naar Rembrandt kijken: zijn vriend uit Leiden Jan Lievens, zijn eerste vrouw Saskia van Uylenburgh, zijn leerling en concurrent Govert Flinck en zijn dochter Cornelia. Een tv-serie moet een breed publiek aanspreken. Er is daarom gekozen voor eigentijds taalgebruik. Maar dat kan de magie van de andere wereld die de zeventiende eeuwse Hollandse republiek was, lelijk verbreken. Alleen al daarom vind ik de zwijgzame en meditatieve Rembrandt fecit 1669 van Jos Stelling nog altijd de mooiste Rembrandtfilm die ik heb gezien. De buitenlandse filmcritici waren in 1977 terecht vol lof over dit cinematografische kunstwerk.

Zoals de Rembrandtfilm van Hans Steinhoff en Kurt Heuser uit 1942 die tijdens de Duitse bezetting in Amsterdam werd opgenomen van Rembrandt een anti-semiet maakt, zo vervormt Rembrandt en ik de meester weer op een andere manier. Het scenario heeft wel een paar mooie scenes, maar levert verder een erg plat plaatje op: Rembrandt en Saskia worden als een eigentijds verliefd jong stel neergezet tussen hun stijve, saaie, christelijke en dus schijnheilige tijdgenoten. Het feit dat drie van Saskia’s kinderen kort na hun geboorte stierven, wordt aangegrepen om de omgeving nog eens extra zwart te maken. Het zou God’s straf zijn voor de hoogmoedigen en de losbandigen, krijgen de rouwende ouders aan de rand van het kindergrafje van Saskia’s harteloze familie te horen. In het begin van het verhaal brult een straatgek Saskia toe: “dood wreekt zich over onze zonden.” Saskia kijkt hem vol walging en verachting aan. De toon is gezet.

De jonge Rembrandt wordt gespeeld door Dragan Bakema die we ook al kenden als koning Willem II uit De Troon. Ook hier speelt hij weer een grofgebekt patsertje met een hart van goud. Dat kan hij best wel goed, maar voor historisch drama vind ik zijn spel een storend anachronisme. Historische films als Amadeus (Tom Hulke als punk) en Marie Antoinette (Kirsten Dunst en Siouxsie and the Banshees) bewijzen dat anachronismen goed kunnen werken. Maar het eigentijdse taalgebruik uit De Troon en Rembrandt en ik maakt het verleden bepaald niet geloofwaardig. Het contrast tussen Rembrandt en zijn omgeving is verder zo zwaar aangezet, dat Rembrandt’s lompheid en grofgebektheid juist van authenticiteit moeten getuigen. Tegen het decor van de ingetogen 17e eeuwse samenleving steekt het jonge stel af als twee paradijsvogels. Hun uitbundige levenswijze wordt door de meeste tijdgenoten als zondig gezien. Vooral in de eerste helft van de zeventiende eeuw worstelden onze voorouders vanuit hun geloof nog met de welvaart. Simon Schama heeft hier in zijn studie Overvloed en Onbehagen genuanceerd over geschreven. Maar in Rembrandt en ik worden onze voorouders afgeschilderd als bekrompen en schijnheilige lui.

De boodschap is duidelijk: het geloof van onze voorouders was een deprimerend en oordelend doemdenken en Rembrandt en Saskia hadden dus groot gelijk dat ze dát afwezen. Als Saskia op haar sterfbed ligt, wordt ze gekweld door de gedachte dat ze een zondares is en dat God haar verlaten heeft. “Ik ben zo bang! Alles is zo donker!” fluistert ze tegen Rembrandt. “Je bent zélf het licht. Zie je dat dan niet? Alles is licht. Jij bent het licht! Jij bent mijn licht!", overtuigt hij haar. Rembrandt als New Age evangelist.

Ik ben benieuwd naar de laatste twee afleveringen waarin Michiel Romeyn de oude Rembrandt speelt. Hij heeft er in ieder geval de juiste kop voor. Hopelijk is het scenario ditmaal niet zo plat en modieus geschreven tégen de geïnstitutionaliseerde godsdienst. Een pantheïstische Rembrandt uit 2011 boeit mij net zo min als een anti-semitische Rembrandt uit 1942.

Rembrandt en ik [ eo.nl ] | Rembrandt en de film

Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook tijdens de Restauratie bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Tijdens de dictatuur en het Franse keizerrijk (1799-1814) was de ‘fotorealistische’ classicistische stijl de officiële stijl.

Emile-Jean-Horace Vernet schilderde in 1835 en 1836 drie veldslagen: de Slag bij Jena op 14 oktober 1806, de Slag bij Friedland, op 14 juni 1807 en de Slag bij de Wagram op 6 juli 1809.

alle posts uit deze reeks | meer schilderijen van Emile-Jean-Horace Vernet

Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook tijdens de Restauratie bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Tijdens de dictatuur en het Franse keizerrijk (1799-1814) was de ‘fotorealistische’ classicistische stijl de officiële stijl.

alle posts uit deze reeks | histoire-image.org

Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook tijdens de Restauratie bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Tijdens de dictatuur en het Franse keizerrijk (1799-1814) was de ‘fotorealistische’ classicistische stijl de officiële stijl.

Key Painting First Empire [ napoleon.org ] | histoire-image.org

Afgelopen 18 maanden heeft Google gewerkt aan het Google Art Project dat de collecties van 17 belangrijke musea in de Verenigde Staten en Europa virtueel toegankelijk maakt. Daarbij behoren ook het Rijksmuseum en het Van Gogh Museum in Amsterdam. In New York zijn maar liefst drie musea in het Google Art Project opgenomen: The Metropolitan Museum of Art, The Frick Collection en The Museum of Modern Art. De Freer Gallery of Art, Smithsonian in Washington, DC is het vierde musea uit de Verenigde Staten dat vertegenwoordigd is.

In Europa zijn naast Amsterdam ook Londen , Berlijn en Madrid elk met twee musea in het project vertegenwoordigd. De National Gallery en Tate Britain in Londen , de Alte Nationalgalerie en de Gemäldegalerie in Berlijn en het Museo Thyssen-Bornemisza en Museo Reina Sofia in Madrid. De overige Europese musea zijn het Hermitage in Sint Petersburg, de Tretyakov Galerie in Moskou, het Paleis van Versailles, het Uffizi in Florence en tenslotte Museum Kampa in Praag.

Elk museum mocht een schilderij kiezen dat voor het project gigapixel groot werd gefotografeerd en daardoor virtueel nog beter te bekijken is dan in het museum waar we afstand moeten houden. Het Rijksmuseum koos voor de Nachtwacht waar we dus nu met z’n allen met de neus bovenop mogen.

Google Art Project [ erfgoed20.wordpress.com ] | Google Art Project

Weinig historische figuren zijn zo vaak geschilderd als Napoleon Bonaparte. Niet alleen tijdens zijn bewind maar ook tijdens de Restauratie bleven schilders historische gebeurtenissen vastleggen met Napoleon in het centrum van de aandacht. Tijdens de dictatuur en het Franse keizerrijk (1799-1814) was de ‘fotorealistische’ classicistische stijl de officiële stijl.

Key Painting First Empire [ napoleon.org ] | histoire-image.org
Charles Meynier tentoonstelling [ 2008 ]

Ik ben iemand die van overzicht houdt en graag selectief naar de werkelijkheid kijkt. Misschien verklaart dat mijn voorliefde voor tijdbalken en plattegronden waarin tijd en ruimte geordend tevoorschijn komen. Wanneer de realiteit in beeld komt, ga ik mij ongemakkelijk voelen. Ik verlies overzicht en word vastgepind in het hier en nu, als een konijn op het asfalt, verblind door de koplampen van een naderende auto. Welcome to the real world!

De documentaires van Tegenlicht confronteren mij met mijn machteloze positie in de wereld. In het tegenlicht van de harde realiteit verandert de wereld in een genadeloze arena waarin het recht van de sterkste geldt. In Tegenlicht draait het dan ook bijna altijd om macht. Vorige week ging het bijvoorbeeld over Wikileaks en de jacht op gevoelige informatie. In de documentaire gisterenavond werd de flash crash van 6 mei 2010 gereconstrueerd en geanalyseerd en doken we in de wereld van het flitskapitaal, waarin milliseconden het verschil tussen rijk en arm bepalen.

Wat de documentaire Money and speed - inside the black box mij vooral leert, is dat we het grootkapitaal in de wereld uit handen hebben gegeven aan machtige datacenters die routines uitvoeren met algoritmen die voor de mens soms niet meer achterhaalbaar zijn. Wie beheert het grote geld en heeft de macht in de wereld? Welke Onzichtbare Hand voor wie een seconde een eeuwigheid duurt, houdt het flitskapitaal in zijn greep? Gaat het hier om de wetenschappelijke idee van een black box? Of juist om een geestelijke realiteit, die we vroeger Mammon noemden?

Een ding is zeker. De computer heeft twee gezichten. Zo geeft de touchdoc die ik gisteren als app voor de iPad heb gedownload een geweldige gebruikerservaring. Door met één of twee vingers over het touchscreen van het tablet te swipen of te punchen, verandert mijn ongemakkelijke welcome-to-the-real-world-ervaring in een comfortabele welcome-to-the-future-ervaring. Een manipuleerbare wereld, zo lijkt het. Zo toegankelijk als de voorkant van mijn iPad is, zo gesloten is de achterkant. Met de iPad heb ik eigenlijk een metafoor in handen van de paradox van de digitale beheersingscultuur. Aan de ene kant krijgen we op dit digitale dienblad (bijna) alles wat ons hartje begeert. Aan de andere kant worden we gebonden aan de mondiale Apple Store. Overigens kelderde het aandeel Apple in de flash crash gewoon mee met de rest. Wat ons in het digitale leven van de eenentwintigste eeuw werkelijk gebonden heeft, is niet Apple, Google of Microsoft. Zolang we het beestje nog geen naam geven, kan de macht van het flitskapitaal in een zwarte doos anoniem blijven.

Money and speed - inside the black box [ tegenlicht.vpro.nl ]