alles is relatief [ 2 ]
vandaag op de Filosofie Scheurkalender
De uitspraak dat “alles relatief is” staat hoog genoteerd in de toplijsten quasi-filosofische kretologie en lui denken. Vaak wordt hiermee dan bedoeld dat er geen absolute waarheid bestaat. Zo laat de relativist zich tegenover de vermeende absolutist juist kennen als de absolutist. Toch kan deze kreet soms zinvol zijn. Timon Meynen legt op de Filosofie Scheurkalender uit dat het gaat om de context en de relatie met de ander.
De Vlaamse filosoof en ethicus Etienne Vermeersch (1934) verdedigt zich (…) op een bekende wijze tegen het relativisme. Het relativisme zaagt immers de tak door waarop het zelf gezeten is, zoals Bruno Latour (1947) het uitdrukt. Met de stelling “alles is relatief” doet de relativist een beroep op een of ander criterium voor de waarheid van die stelling. En dat criterium moet zelf dus wel absoluut zijn. Kortom: hij spreekt zichzelf tegen, en dat mag niet.
Maar wie heeft er eigenlijk gezegd dat “alles relatief is"? En in welke context gebeurde dat? Je kunt je heel wel voorstellen dat de relativist in gesprek was met een absolutist. De zin “alles is relatief” zou dan relatief zijn ten opzichte van het gesprek waarin de relativist beweerde dat er geen universele en tijdloze criteria voor de waarheid van uitspraken bestaan, en de absolutist dat die er wel zijn. Misschien maakten beiden zich wel oprechte zorgen over de geestelijke gezondheid van de ander. De relativist was bang dat de absolutist zich door zijn illusies de wet liet voorschrijven. De absolutist was bang dat de relativist straks met tak en al naar beneden zou vallen. Zo lang zij nog de inzet hadden om elkaar te helpen wijzer te worden, was het wellicht niet zinloos dat zijn zich met die onzin bezighielden.
Bron: Timon Meynen, Filosofie Scheurkalender 31 mei 2011
Maar wie heeft er eigenlijk gezegd dat “alles relatief is"? En in welke context gebeurde dat? Je kunt je heel wel voorstellen dat de relativist in gesprek was met een absolutist. De zin “alles is relatief” zou dan relatief zijn ten opzichte van het gesprek waarin de relativist beweerde dat er geen universele en tijdloze criteria voor de waarheid van uitspraken bestaan, en de absolutist dat die er wel zijn. Misschien maakten beiden zich wel oprechte zorgen over de geestelijke gezondheid van de ander. De relativist was bang dat de absolutist zich door zijn illusies de wet liet voorschrijven. De absolutist was bang dat de relativist straks met tak en al naar beneden zou vallen. Zo lang zij nog de inzet hadden om elkaar te helpen wijzer te worden, was het wellicht niet zinloos dat zijn zich met die onzin bezighielden.
Bron: Timon Meynen, Filosofie Scheurkalender 31 mei 2011
Relativisme houdt geen moment stand onder rationele argumenten. Ten eerste is de stelling zelf een contradictie. Want zeggen dat de waarheid niet bestaat, impliceert dat de stelling zelf ook niet waar is. Omgekeerd is zeggen dat ‘de’ waarheid niet bestaat een absolutisme dat de stelling zelf beoogt te bestrijden: het is ‘een waarheid’.
Bron: plein2010.blogspot.com
Bron: plein2010.blogspot.com
In de historische achtergrond bij het denken van Schopenhauer, Nietzsche en Heidegger kom je in de onderstaande boeken telkens een passage tegen die Safranski ‘de drooglegging van het Duitse idealisme’ noemt. In Arthur Schopenhauer. De woelige jaren van de filosofie vanaf pagina 463 (Olympus 2002), vervolgens in Heidegger en zijn Tijd vanaf pagina 46 (Olympus 2000), in Nietzsche. Een biografie van zijn denken vanaf pagina 100 (Olympus 2000) en tenslotte in zijn nieuwste boek Romantiek. Een Duitse Affaire vanaf pagina 277 (Atlas 2009). Halverwege de jaren tachtig moet Safranski voor het eerst geschreven hebben over het geestelijk klimaat rond 1850. In zijn biografie over Schopenhauer kun je vanaf pagina 463 lezen hoe het realisme rond 1850 het idealisme verdrongen heeft. 
Vulgärmaterialismus
Pascal’s beroemde uitspraak ‘Le coeur a ses raisons que la Raison ne connaît pas’
Martin Heidegger is een van de weinige grote filosofen van de twintigste eeuw die zich zijn hele leven heeft opengesteld voor de religieuze dimensie van het bestaan. Hoewel hij rond zijn dertigste, kort na de Eerste Wereldoorlog, afstand had gedaan van het katholieke geloof, was hij er wel door gevormd. Niet alleen als kind maar ook als student en jonge filosoof. Een typisch Heideggeriaans begrip als Seinsvergessenheit is te herleiden tot zijn eerste teksten die hij tussen 1910 en 1912 schreef voor het katholieke maandblad Der Akademiker. Hierin verdedigde hij de traditie tegenover de oprukkende moderniteit. Een van deze stukken gaat over de Deense schrijver en essayist 
Er loopt historisch niet alleen een lijn tussen de 
In Je moet je leven veranderen signaleert Peter Sloterdijk niet alleen problemen, maar draagt hij ook oplossingen aan. Zo moet de mensheid inzien dat de huidige mateloze manier van leven - de ‘frivoliteitscultuur’ - niet kan blijven voortbestaan. Een globale ecologische catastrofe ligt volgens Sloterdijk op de loer, en de grootste zorg voor de mens is daarom de zorg om te overleven. Mensen moeten, zoals de titel van het boek al aangeeft, hun leven veranderen. Eén van de veranderingen waar Sloterdijk op aandringt, is het vinden van alternatieven voor de eindige natuurlijke hulpbronnen. Hij verwacht dat ieder moment een nieuwe, wereldwijde avant-garde kan opstaan die zich als reactie op de dreigende catastrofe zal inzetten voor het behoud van onze planeet.
In onze beeldvorming staan kelderboxen en breezers tegenwoordig voor de verwoestende geilheid van bepaalde groepen teenagers. Zo staat het kleine balkon met de klimop ernaast voor hoofse tederheid. Het balkon waar de twee pubers Romeo en Julia zich voor het eerst met elkaar verstrengelden, bevindt zich nog altijd in Verona. Franco Zeffirelli maakte in 1968 een magnifieke verfilming die oscars won voor de beste cinematografie en kostuums. De pracht en praal uit de Renaissance is een lust voor het oog, alsof schilderijen van 
Het geschiedenisprogramma Andere Tijden zendt ieder jaar een special uit met onbekend archiefmateriaal uit een bepaalde periode van onze nationale geschiedenis. Toen het programma in 2005 het eerste lustrum vierde, was er bijvoorbeeld 
“At the heart of good history is a naughty little secret: good storytelling” De Amerikaanse journalist en scenarist Stephen Schiff ziet in het hart van de geschiedenis geen kroniek maar een vertelling. Officiële geschiedschrijving is vaak zakelijk, een chronologie van gebeurtenissen, terwijl ‘kleine’ geschiedenis de nadruk legt op onze persoonlijke beleving. En om dat laatste gaat het natuurlijk als je geschiedenis wilt laten leven. Een vraag als “waar je was toen je van de moord op John F. Kennedy hoorde?” plaatst de wereldgeschiedenis in het kader van ons persoonlijke leven. Iedereen die het bewust heeft meegemaakt, weet dat het om 22 november 1963 gaat. Zoals we in Nederland weten dat Pim Fortuyn op 6 mei 2002 werd vermoord. Matthew Weiner en de scenaristen die aan Mad Men werken, kennen het geheim waarover Stephen Schiff spreekt…
Deze maand komt de Nederlandse DVD-box van het vierde seizoen van Mad Man (1964-1965) op de markt. Voordat ik ga kijken, draai ik nog een keer de 13 afleveringen van het derde seizoen, dat zich afspeelt in mijn geboortejaar 1963. De moord op Kennedy zit er in (episode 12, 
Weer een andere gebeurtenis die het jaarboek van 1963 moeiteloos haalde, was de 
“Heidegger begon als katholiek filosoof. Hij nam de uitdaging van de moderne tijd aan. Hij ontwikkelde de filosofie van een bestaan dat zichzelf aantreft onder een lege hemel, beheerst door een verslindende tijd, geworpen en toegerust met de gave het eigen leven te ontwerpen. Een filosofie die de enkeling op zijn vrijheid en verantwoordelijkheid aanspreekt en de dood serieus neemt. De zijnsvraag in Heideggeriaanse zin betekent, het bestaan lichten zoals je een anker licht, om bevrijd de open zee op te varen.” Zo begint Rüdiger Safranski zijn biografie over Heidegger (1994). 
Heidegger will das Wesen vom Wohnen und Bauen durchmessen. Als er den Worten nachgeht, stößt er auf überraschende Zusammenhänge.
Mad Men speelt zich af in de jaren zestig, wanneer de commercie en massamedia de maatschappij in hun greep hebben gekregen. Guy Debord schreef in 1967 
Erg flauwe komedie die het huwelijksleven op kluchtige wijze als een ramp benadert. Jack Lemmon speelt net als in 
De Schotse filosoof David Hume schreef op zijn 26e al zijn hoofdwerk A Treatise of Human Nature (1739-1740) Tachtig jaar vóór Die Welt als Wille und Vorstellung van Arthur Schopenhauer beschrijft hij al de wanhoop van de mens die metafysisch dakloos is geraakt: “Waar ben ik? Wie ben ik? Wat heeft mijn bestaan veroorzaakt? Deze vragen brengen mij totaal in de war en ik begin mij te verbeelden dat ik in de meest wanhopige situatie verkeer die men zich voor kan stellen, omgeven door totale duisternis.”
David Hume is vereeuwigd op een van de mooiste filosofenportretten die ik ken. Het is geschilderd door de Schotse schilder 
Begin jaren zeventig was de stomme film nog volop aanwezig op de televisie. Toen ik zes of zeven jaar oud was, keek ik het liefst naar 
Soφie, een uitgave van de 
