cafedeoudesluis.nl

Eind mei begon ik aan een kopie van La déclaration d’amour (1771-1772) van de Franse schilder Jean-Honoré Fragonard. Vandaag begon ik aan een tweede studie in olieverf waarbij de figuren gedetailleerder worden uitgewerkt.

volg de meester [ 1-35] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan

In de jaren vijftig bond Hollywood de strijd aan met het kastje in de huiskamer. Om “levende beelden” te zien, hoefde je de deur niet meer uit. Maar voor echt spektakel moest je naar de bioscoop. Nieuwe technieken als cinemascope, technirama en technicolor werden als wapens in het tegenoffensief ingezet. In de bioscoop kreeg de toeschouwer een nieuwe en overrompelde ervaring voorgeschoteld. De epische film met panoramische beelden en kamerbrede muziek werd een publiekstrekker. De meeste epics speelden zich in de Oudheid af. Quo Vadis (1951), The Ten Commandments (1956), Ben Hur (1959), Spartacus (1960), Cleopatra (1963) en The Fall of the Roman Empire (1964) duurden zeker drie uur en werden gefilmd in technicolor en cinemascope. De filmscore zat vol tromgeroffel en schetterend koper.

Midden in deze periode verscheen de epische Western The Big Country (1958). Big was niet alleen de imponerende combinatie van tijdsduur, technicolor en technirama, maar ook het spectaculaire landschap.

Deze western van William Wyler past helemaal in de Amerikaanse traditie van het heroïsche landschap. In de negentiende eeuw waren het in de Verenigde Staten de transcendentalisten als Henry David Thoreau en de schilders van de Hudson River School die de ongerepte natuur verheerlijkten. De Western zou je kunnen zien als een voortzetting van deze traditie in de zevende kunst. Niemand heeft het bondiger gezegd dan een van de groten uit de epische film Charlton Heston: “America was made for Westerns.”

Marlboro Country
American West: Images and Identities
The Western Experience - Reflections on the Phenomenology of the Western

The Big Country [ nl.wikipedia.org ] | The Big Country [ imdb.com ]

In april liet ik hier een gravure zien naar een ontwerp van de Franse decoratieschilder Jacques de Lajoüe (1687-1761). Toen ik op het internet naar meer werk van hem ging zoeken, kwam ik al snel uit bij de Frick Collection in New York die zeven decoratieve panelen van hem bezit. De decoratieschilderkunst wordt vaak gezien als een minderwaardig broertje van de vrije schilderkunst. Decoratieschilders zouden vlakvulling per strekkende meter afleveren en geen of nauwelijks een eigen visie op schilderkunst hebben. Dat dit een oppervlakkig oordeel is, laat het betoverende werk van Jacques LaJoüe zien. Natuurlijk vulde hij als decoratieschilder vlakken, maar dat deed hij wel met een zeer eigen visie. Hij laat je in een andere wereld kijken, die uitgesponnen is in ragfijne lijnen en vederlichte kleuren.

Het decoratieve rococo is meer dan een onbeduidend hoofdstukje in de geschiedenis van de schilderkunst. In de oppervlakkige speelsheid van lijnen en kleuren verschuilen zich gevoel en intelligentie voor natuur en mysterie. Na 1750 zal de Verlichting de wereld niet alleen gaan verlichten maar ook gaan onttoveren. Het neoclassicisme zal na 1775 een einde maken aan de droomwereld van het rococo en het gehate ancien régime.

Jacques de Lajoüe [ fr.wikipedia.org ]

Nooit zal ik de documentaireserie de Schok van het Nieuwe van Robert Hughes uit 1981 vergeten. Het ging over de geboorte van de moderne kunst. Dat bleek een heftige bevalling te zijn geweest voor onze (over)grootouders. Om de schok die de moderne kunst destijds teweeg bracht opnieuw te ervaren, kun je nog altijd het beste naar kubistische schilderijen kijken en daarbij luisteren naar fragmenten uit de Sacre du Printemps van Igor Stravinsky. Nog vóór de Eerste Wereldoorlog, barstte het geweld reeds los in de schone kunsten. Picasso schilderde vrouwenlichamen die uit granaatscherven leken te bestaan. Het klassieke schoonheidsideaal van de slapende Venus was ingewisseld voor schreeuwend primitivisme.

Het nieuwe was eigenlijk een terugkeer naar het oude. Nietzsche maakte de twintigste eeuw niet meer mee, maar zijn “profetie” over de twintigste eeuw bleek griezelig in de juiste richting. Hij meende op de drempel te staan naar het tijdperk van Dionysus waarin de oerkrachten van de natuur tot uitbarsting zouden komen. Het voorspel begon in 1890, het jaar waarin Nietzsche krankzinnig werd. Rüdiger Safranski schrijft in zijn boek Romantiek - een Duitse affaire dat er in die jaren een toverwoord bestond “waarmee je alles kon laten zingen". Dat woord was “leven". Men begon het Victoriaanse korset van zich af te stropen en ging weer natuurlijk ademhalen. Overal in de kunst drong het nieuwe élan door. Na het symbolisme en de Jugendstil barstte er na 1900 een stroom van -ismen los. De bekendste stroming uit het begin van de twintigste eeuw, is het kubisme. Het was een fundamenteel nieuwe manier van kijken, die door Paul Cézanne geïntroduceerd was. Toen deze visie geradicaliseerd werd, ontstonden de eerste abstracte schilderijen.

De terugkeer naar het heidendom is al zo oud als het humanisme en de Renaissance, maar aan het einde van de negentiende eeuw gaat de terugkeer verder dan ooit. De hoekige, scherpe vormen en de felle kleuren riepen de primitieve kunstuitingen uit de oertijd en van natuurvolkeren in herinnering. Men vond in navolging van Nietzsche in de archaïsche kunst de dionysische afgrond van het bestaan, waar alle leven uit ontstond, maar die ook alle leven weer verslond. Nu de levenssappen weer waren gaan stromen, keerde men terug naar de bron. Die bron werd gevonden in het lichaam. Rond 1900 was er een seksuele revolutie, die misschien nog niet de maatschappelijke breedte kende als vijfenzestig jaar later, maar wel de wereld op zijn kop zette. De Sacre du Printemps die op 29 mei 1913 in Parijs plaatsvond, liet dat het publiek horen en zien. Men was diep geschokt. Verfijnde melodielijnen en harmonie hadden plaatsgemaakt voor opzwepende ritmen en schrille dissonantie. Zo klonk het als Dionysos uit zijn hol kwam.

bekijk de uitvoering met de choreografie van Sasha Waltz

volg de meester [ 1-34] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan

In de eerste helft van de achttiende eeuw was Giovanni Paolo Pannini de belangrijkste schilder van stadsgezichten in Rome. Hij was gespecialiseerd in het capriccio. Dit is een imaginaire voorstelling met architectuur en antieke ruïnes. Net als Schelfhout en Springer na hem aan de lopende band ijsgezichten respectievelijk pittoreske stadsgezichten produceerden, zo schilderde Pannini het ene na het andere cappricio. Een van zijn leerlingen was Hubert Robert. Met zijn romige kleurstelling inspireerde hij Jean-Honoré Fragonard. Beide Canaletto’s werden door zijn vedute en capricci beïnvloed.

volg de meester [ 1-33] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan

In december kopieerde ik driemaal een schilderij uit een schilderijencyclus van de Franse rococoschilder Jean-Honoré Fragonard die ik dertien jaar geleden zag in The Frick Collection in New York. Onlangs begon ik aan een kopie van een ander schilderij (La déclaration d’amour) uit deze cyclus.

volg de meester [ 1-32] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan

Vorige maand begon ik met een kopie naar een capriccio van de Franse schilder Hubert Robert. Deze maand werkte ik deze verder uit.

volg de meester [ 1-31] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan

Toen honderd jaar geleden de 100e geboortedag van Richard Wagner (1813-1883) gevierd werd, verscheen er een ambitieuze film over zijn leven die nu bekend staat als de eerste biopic uit de filmgeschiedenis. Woensdagavond werd ter gelegenheid van Wagners 200e geboortedag een gerestaureerde versie van Wagner (1913) vertoond in het Festspielhaus in Bayreuth. In deze biopic zien we fragmenten uit Wagners muziekdrama’s waaronder Der Ring des Nibelungen. Tien jaar vóór Die Nibelungen van Fritz Lang maakte Carl Froehlich al gebruik van special effects, bijvoorbeeld in de verdwijntruc van de dwerg Alberich die zich met de Tarnhelm onzichtbaar maakt.

Richard Wagner [ imdb.com ]