Categorie archief: 18e eeuw

een jaar in de achttiende eeuw

Fiona J.Houston: Mit Haube und Hacke
Landleben wie in alter Zeit – 1792

Mit Haube und HackeIn Celle kocht ik voor Michaela een Duitse uitgave van het dagboek The Garden Cottage Diaries van de 59-jarige Fiona J.Houston die een jaar lang in een sober huisje op het platteland leefde alsof het nog steeds 1792 was. Haar dagboek van een jaar in de achttiende eeuw is fraai vormgegeven met veel nostalgische eye candy en digitale ‘handgeschreven’ letters op gefotografeerd vergeeld papier. Bij deze ‘onthaastingsdroom’ in de comfortabele 21e eeuw, mag je het eelt op de handen, de jicht en de rammelende maag overslaan. Mit Haube und Hacke past ons goed omdat het onze passies bij elkaar brengt: geschiedenis, buitenleven en natuurlijke voeding.

Was hatten die Menschen vor 220 Jahren, das wir nicht mehr haben? Sie lebten mit den Tages- und Jahreszeiten, sie sorgten vor, sie wussten, wie die Dinge wachsen, entstehen und funktionieren. Was es bringt, das einmal auszuprobieren, davon erzählt dieses bezaubernde Buch.
 
Fiona J. Houston lebte ein Jahr lang wie die Frau eines schottischen Dorfschulmeisters des späten 18. Jahrhunderts. Anhand alter Quellen und mithilfe vieler Freunde rekonstruierte sie die damaligen Lebensbedingungen. Ihr Tagebuch, voll mit charmanten Naturbeobachtungen, nützlichen Gartentipps, originellen Kochrezepten und Selbstbauanleitungen, ist eine vergnügliche, entspannte, im besten Sinne lehrreiche Chronik einer außergewöhnlichen Zeitreise in eine Welt ohne elektrischen Strom und Maschinenlärm. Geschrieben mit dem besonderen Charme einer Frau, die nicht nur redet, sondern handelt.
 
Bron: gerstenberg-verlag.de

I spent a year living as an 18th century teacher’s wife [ dailyrecord.co.uk ]

So schnell schießen die Preußen nicht!

gekocht in Duitsland: driemaal Pruisen en Frederik de Grote

Ich FriedrichDe afgelopen dagen waren we voor het eerst dit jaar voor langere tijd in Duitsland en was er tijd om in de boekhandels te neuzen naar de nieuwste uitgaven over Duitse geschiedenis. Frederik de Grote werd op 24 januari 1712 geboren en met de nationale herdenking in Potsdam beleefde het Friedrich Jahr 2012 al vroeg zijn hoogtepunt. Uitgevers en magazines hadden hun boeken en bijlagen in 2011 al klaar liggen en in de Duitse boekhandels is dat niet over het hoofd te zien. Geschiedenis leeft in Duitsland sowieso veel meer dan hier. Zo kocht ik nota bene bij een klein pompstation twee geschiedenis magazines van GeoEpoche over Pruisen en Wilhem II. In een boekhandel in Celle kocht ik Ich Friedrich II van Hans Bentzien waarin deze in de huid kruipt van der Alte Fritz (en ook van de junge Fritz). De 85-jarige Bentzien werd een halve eeuw geleden minister van cultuur in de DDR, maakte televisieprogramma’s en schreef boeken over geschiedenis. Het boekje is geïllustreerd met tekeningen die Adolph Menzel oorspronkelijk maakte voor Geschichte Friedrichs des Großen (1839-1842) van Franz Kugler.

Preussen
twee specials over Pruisen 1701-1871: Stern EXTRA (2012) en GeoEpoche (2006)
Auch mehr als 60 Jahre nach der Staatsauflösung durch die Sieger des Zweiten Weltkriegs lässt Preußen die Deutschen nicht los.

Stern EXTRA 2012

Afgelopen weekend heb ik mij een beetje onder laten dompelen in de Silezische oorlogen die Frederik de Grote halverwege de achttiende eeuw voerde tegen Oostenrijk, Frankrijk, Rusland en Zweden. In 1761 leek het lot voor Pruisen bezegeld en stond het aan de rand van de afgrond. Maar op 5 januari 1862 (25 december 1861 in Sint Petersburg) geschiedde een wonder: tsarina Elisabeth overleed en werd opgevolgd door Peter III die een bewonderaar was van Frederik de Grote. Rusland sloot vrede met Pruisen en trok zich daarmee terug uit de Zevenjarige Oorlog. De coalitie viel uit elkaar en Oostenrijk moest uiteindelijk ook de strijd tegen Pruisen opgeven. In 1763 werd de oorlog afgesloten met de Vrede van Hubertusburg. Pruisen had standgehouden maar was wel pleite. Toch werd in 1763 in Potsdam een begin gemaakt aan het Neues Palais (foto onder) waar honderd jaar later de wieg zou staan van Wilhelm II.

Neues PalaisDe kaart van Europa was vrijwel onveranderd gebleven maar van nu af aan was Pruisen een grote mogendheid en speelde het in de daaropvolgende eeuw zijn deuntje mee in het concert der grote mogendheden. En wat voor een deuntje! Tussen 1861 en 1871 smeedde Bismarck Duitsland onder Pruisische aanvoering tot een eenheid. Aan het einde van de negentiende eeuw ging het Duitse Rijk in het concert der grote mogendheden steeds meer overstemmen. Het werd de grootste macht op het continent én na 1900 ook een bedreiging voor Engeland op zee. Hierdoor en door zijn centrale ligging in Europa was het Duitse Rijk in 1914 veroordeeld tot een meerfrontenoorlog tegen een coalitie van grote mogendheden die uiteindelijk sterker zou blijken. Na twee vernietigende wereldoorlogen waarin de Pruisische militaire agressie onmiskenbaar aanwezig was, werd Pruisen door de geallieerden in 1947 tenslotte opgeheven.

Der Preußenkönig zieht an seinem Lebensabend Bilanz. Es spricht der Despot, der Kriege führte und zum Inbegriff »preußischer Tugenden« wurde. Es spricht der aufgeklärte Herrscher und »der erste Diener seines Staats«, der große Reformen anstrebte und sich politischen Tagesgeschäft aufrieb. Es spricht auch der einsame, störrische alte Mann, der sein Leben lang darin geübt war, die eigenen Gefühle zu beherrschen, aber zu voller Bosheit aufläuft, wenn er auf seine Feinde zu sprechen kommt. In respektvoller Näherung an diese historische Figur von Rang macht Hans Bentzien den Leser zum intimen Zeugen eines königlichen Selbstgesprächs, das zu einer lebendigen Geschichtsstunde wird. Sorgsam ausgewählte Originaldokumente und zahlreiche Illustrationen von Adolph Menzel liefern die Kulisse.
 
Bron: die-ostgebiete.de

Pruisen [ nl.wikipedia.org ] | Preußen 1701-1871 [ shop.stern.de ]

roi philosophe

zum 300. Geburtstag
vandaag is het precies 300 jaar geleden dat Friedrich II geboren werd

zum 300. GeburtstagHet is tekenend voor Duitslands nieuwe zelfbewustzijn na 1990 en zijn leidinggevende positie in Europa dat er in 2012 volop aandacht geschonken wordt aan de 300e geboortedag van Frederik II (1712-1786), die in Duitsland Friedrich der Große of liefkozend ‘Der alte Fritz’ wordt genoemd. Zeventien jaar na de Tweede Wereldoorlog, werd er bij zijn 250e geboortedag niet stilgestaan. Er verscheen niet eens een postzegel. Het is bekend dat Hitler een bewonderaar was en in zijn bunker hing zelfs Anton Graff‘s beroemde portret van Friedrich II precies boven de sofa waar hij met Eva Braun zelfmoord pleegde. De figuur van Friedrich II was in 1962 door de oorlog zo besmet geraakt dat een herdenking op dat moment taboe was.

Zweihundert Jahre ist er nun tot. Soll man ihn feiern?

Rudolf Augstein in 1986 in Der Spiegel

der Spiegel 1986In 1986 schreef Rudolf Augstein (die in 1966 Martin Heidegger interviewde) ter gelegenheid van de tweehonderdste sterfdag van Frederik de Grote in Der Spiegel het artikel Von Friedrich zu Hitler? over de relatie tussen Frederik de Grote en Hitler. Frederik de Grote stond in 1986 nog in een verdachte hoek. Maar vijfentwintig jaar later kan er in Duitsland zonder gêne teruggekeken worden op de man die ooit zei: “Ich schreite von Land zu Land, von Eroberung zu Eroberung und nehme mir wie Alexander stolz neue Welten zu erobern vor.” Zondagavond zag ik op ARTE nog het staartje van een jubileumconcert in Sanssouci met de fluitist Emmanuel Pahud, een van de honderden evenementen die er in het komende jaar georganiseerd zijn rond Friedrich‘s 300. Geburtstag. Duitsland durft weer trots te zijn op zijn koning.

Ich schreite von Land zu Land,
von Eroberung zu Eroberung
und nehme mir wie Alexander
stolz neue Welten zu erobern vor.

Friedrich II (1712-1786)

Afgelopen weekend stond er in de Frankfurter Allgemeine een artikel van Otfried Höffe over Frederik de Grote en de filosofie. Deze Pruissische koning die vandaag precies driehonderd jaar geleden geboren werd, wilde naast koning ook filosoof zijn, een „roi philosophe“ zoals dat in de Verlichting genoemd werd. De romeinse keizer-filosoof Marcus Aurelius was zijn voorbeeld. Friedrich stond open voor de ideeën van de Verlichting en correspondeerde met Voltaire, een van de beroemdste én beruchtste Franse philosophes. Nadat in 1755 Lissabon door een alles aardbeving verwoest was, schreef Voltaire zijn beroemdste boek. In Candide rekent hij genadeloos af met de Theodicee van Leibniz, die stelt dat God de beste van alle mogelijke werelden geschapen heeft.

Wenige Menschen denken,
und doch wollen alle entscheiden

Friedrich II (1712-1786)

Friedrich II Briefmark 2012In de eerste helft van de achttiende eeuw werd vrijwel overal in Duitsland het wereldbeeld van Leibniz-Wolff aangehangen. Dat was vooral uit politieke overwegingen. De absolutistische monarchen hadden er uiteraard belang bij te (laten) geloven dat de wereldorde waarin de koning de plaatsvervanger van God was, de best mogelijke was. Dat de achttiende eeuw tot 1789 vooral een feestje voor de happy-few was, waarbij het volk straatarm gehouden werd, was een sociale misstand, waar de philosophes sinds de late jaren veertig het licht op lieten schijnen.

Friedrich II Briefmark 1933Frederik II kwam in 1740 op 28-jarige leeftijd aan de macht. Hij was al vroeg geïnteresseerd in filosofie, vooral in het Engelse empirisme en hij bewonderde ook het liberalisme. Toen hij in 1740 nog maar net koning was geworden van het militaristische Pruissen zou de vredelievende liberaal in hem wijken. In 1740 viel hij Sileziëaan en in de daarop volgende acht jaar was Pruisen met Oostenrijk in de Oostenrijkse Successieoorlog verwikkeld. De Eerste Silezische oorlog (1740-1742) aan het begin van zijn koningschap was de eerste in een reeks oorlogen die Frederik II zou gaan voeren. Na de Oostenrijkse Successieoorlog was het nog niet afgelopen. Acht jaar later brak de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) uit, die eigenlijk weer een vervolg was van de Oostenrijkse Successieoorlog. Zo voerde Frederik II in de periode 1740 tot 1763 minstens vijftien jaar oorlog.

Wie aber nehmen die Aufklärer den regierenden Friedrich wahr? Der Fürst der europäischen Aufklärung, Voltaire, ist in seinem Denken durch Francis Bacon, John Locke und Newtonsche Physik geprägt; politisch bewundert er den englischen Liberalismus. Mit Friedrich II. verbindet ihn zwar gegenseitige Wertschätzung, auch setzt er in ihn, zunächst als Kronprinzen, später als König, große politische Hoffnungen. Dass er sich von Friedrich philosophisch-politisch beeinflussen ließe, ist jedoch kaum zu belegen. Und seine Hoffnungen werden durch Friedrichs Einfall in Schlesien erschüttert. Der irritierte Voltaire spricht in vornehmer Zurückhaltung von der Metamorphose eines Apolls zum Mars, also eines Pazifisten zum Krieger.
 
Bron: Otfried Höffe in de Frankfurter Allgemeine am 22. Januar 2012
Friedrich II
postzegel ter gelegenheid van de 200e sterfdag van Friedrich II in 1986

Wat oorlog voeren betreft verschilde Frederik II niet zoveel met die andere koning-filosoof Marcus Aurelius die tijdens zijn bewind (161-180 na Chr.) ook gedwongen was vijftien jaar lang oorlog te voeren. De Marcomannenoorlog (166-180) werd overigens ook op Duits grondgebied uitgevochten.

friedrich300.eu | friedrich-potsdam.de | preussen-chronik.de | preussenmuseum.de | altefritz.blogspot.com