The Independent berichtte op 12 augustus 2013 over een wetenschappelijk onderzoek (Zuckerman, 2013) waaruit moet blijken dat gelovigen minder intelligent zijn dan niet-gelovigen. Religious people are less intelligent than atheists, according to analysis of scores of scientific studies stretching back over decades stond er boven het artikel.

De volgende dag maakte de atheïst Frank Furedi gehakt van het onderzoek. Atheists are more intelligent than religious people? That’s „sciencism„ at its worst . Als gelovige lijkt mij de uitkomst van het onderzoek echter niet zover naast de waarheid. Het draait erom wat we precies onder intelligentie verstaan. Wanneer we alleen naar analytische intelligentie kijken die we dan vastleggen in het IQ, dan laten we veel buiten beschouwing. Psychologen onderscheiden namelijk ook creatieve, praktische, emotionele en sociale intelligentie.

Gisteren las ik het artikel waarom zijn wetenschappers minder vaak gelovig? van Stefan Paas en Rik Peels in Geloof en Wetenschap van Forum C waarin zij kanttekeningen plaatsen bij het onderzoek van Zuckerman (2013).

Paas en Peels blijken mijn vraag ook te stellen: over welke intelligentie heeft het meta-onderzoek van Zuckerberg het eigenlijk? Het gaat inderdaad om analytische intelligentie en creatieve, praktische, emotionele en sociale intelligentie blijven buiten beschouwing. Als je je beperkt tot het IQ, dan geloof ik zeker dat er een verband is tussen analytische intelligentie en atheïsme en agnosticisme. In het Westen zijn we het intellect steeds meer gaan zien als het analytische denken. Maar de menselijke geest is natuurlijk veel meer dan dat. De oorspronkelijke betekenis van het Griekse woord “nous” maakt dit duidelijk.

In Griekse theologische teksten komt het woord “nous” veel voor. In het Engels wordt het woord meestal inadequaat vertaald met “intellect”. Dat is een verschraling van de betekenis. “Mind” zou dichter in de buurt komen maar is ook niet helemaal bevredigend. De beste Nederlandse vertaling vind ik “oog van het hart” omdat dit in één keer duidelijk maakt dat de nous met het hart verbonden is en zich niet beperkt tot ons brein. In het hart is plaats voor intuïtie en voor geloof. “Het hart heeft zijn redenen die de rede niet kent”, houdt Pascal ons nog altijd voor. Als je de nous buiten beschouwing laat en je vernauwt de geest tot analytisch denken, dan heb je wetenschappelijk onderzoek nodig om te bewijzen dat niet-gelovigen een hoger IQ hebben dan gelovigen. Paas en Peels:

Tenslotte wordt in dit artikel ook de invloed van socialisering op onze manier van denken niet over het hoofd gezien:

geloofenwetenschap.nl

Mooie uitzending van Zomergasten gisterenavond. Met fragmenten uit Duitse films en enkele documentaires bijeengehouden door een hoorcollege van Beatrice de Graaf. Met de afsluiting ging de VPRO terug naar haar P, al klonk Psalm 84 in de oude berijming beslist niet vrijzinnig.

De DDR film Die Legende von Paul und Paula (1973) en de Franse film Des Hommes et des Dieux (2010) waar fragmenten van te zien waren, kwamen op deze blog al eens voorbij.

bespreking van Zomergasten [ nrc.nl ]

In mei bezochten we het Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België in Brussel en een maand later de Alte Pinakothek in München. Daar zagen we tweemaal een voorstelling van de val van de opstandige engelen zoals deze in het laatste Bijbelboek Openbaring beschreven staat. In Brussel hangt deze voorstelling gezien door de ogen van Pieter Brueghel de Oude. In München hangt een groot schilderij van Rubens met hetzelfde onderwerp.

De voorstelling van Rubens is ruim een halve eeuw ouder dan die van Brueghel maar is totaal anders. Terwijl Brueghel nog teruggrijpt naar de middeleeuwse fantasiewereld van Jeroen Bosch zien we dat Rubens het spoor van Michelangelo doortrekt naar de barok. De gestileerde poppetjes zijn lichamen van vlees en bloed geworden en de peperkoeken gezichtjes van Brueghel hebben bij Rubens een realistische uitdrukking gekregen.

In onze tijd is de val van de opstandige engelen mythologie geworden en voor de meesten van ons vertegenwoordigt het geen werkelijkheid meer. Maar misschien was dat voor Brueghel en Rubens ook al zo. Brueghel schilderde ook de val van Icarus (1558) en Rubens de val van Phaeton (1605). Voor de meeste schilders was een schilderij uiteindelijk een opdracht, of de voorstelling nu uit de Bijbel kwam of uit de Metamorfosen van Ovidius.

Rubens heeft van de strijd van Michaël met de draak een spektakelstuk gemaakt en trekt alle registers open. Het verschil tussen Brueghel en Rubens is het verschil tussen een ondiepe poppenkast en een voorstelling met levende acteurs in een driedimensionaal theater vol lichteffecten.