In het vijfde hoofdstuk van Aardse Machten kijkt Michael Burleigh naar de liberale bewegingen die tijdens de Restauratie overal in Europa ontstonden. Meestal werden ze door het repressieve systeem van Metternich dat sinds het Congres van Wenen (1814-1815) de nieuwe orde in Europa bepaalde, snel de kop ingedrukt. Nadat Napoleon verslagen was, vestigden zich in Europa overal monarchistische dictaturen. Liberalen en republikeinen die tussen 1789 en 1815 aan de vrijheid hadden geroken, moesten hun droom van een vrije natiestaat in het verborgene met elkaar delen. Er ontstonden zo geheime genootschappen. Het oudste republikeinse genootschap noemde zich carbonari en was al in 1802 in Italiëontstaan uit de vrijmetselarij. Deze groepering streefde naar eenwording van het Italiaanse schiereiland en luidde de Risorgimento in.

Na een mislukte liberaal-nationalistische opstand in Napels in 1820-21 worden de carbonari overal vervolgd en velen van hen vluchten naar het buitenland. Pas tien jaar later volgt een tweede opstand, ditmaal in Romagna, Parma en Modena, vazalstaten van Oostenrijk. Ook nu herstelt het Oostenrijkse leger de orde weer. Een van de opstandelingen is Giuseppe Mazzini, die in 1831 de beweging Giovane Italia zal oprichten. Het mengsel tussen politiek en religie, waar Aardse Machten over gaat, is nergens zo bedwelmend als bij Giuseppe Mazzini en zijn Giovane Italia. Zijn geschriften zijn doorspekt met religieuze retoriek als apostolaat, overtuiging, credo, enthousiasme, geloof, martelaarschap, missie, loutering, wedergeboorte, heilig, offer, redding, etc..

Tegenwoordig doet de taal van Mazzini ons denken aan die van moslimfundamentalisten. Ook de Italiaanse republikeinen van Giovane Italia voerden een heilige strijd. Zoals het met een heilige strijd altijd gaat, wordt elk slachtoffer automatisch martelaar. Anna Banti begint haar roman noi credevamo (“wij geloofden”) met drie vrienden in het Koninkrijk der beide Siciliën die in 1831 trouw zweren aan Giovane Italia. We zien hoe hun levens bepaald worden door de heilige strijd. De eerste gaat deze strijd te ver. Voor de tweede gaat het nog lang niet ver genoeg. De derde wordt gelouterd door jarenlange opsluiting in Montefusco. Toch blijft het vuur van de revolutie in hem branden en in 1860 sluit hij zich aan bij de roodhemden van Garibaldi.

Het optreden van de Carbonari kwam voor het eerst aan het licht in het Koninkrijk Napels rond 1815. Hierbij richtten zij zich tegen de Franse overheersing onder het bewind van Napoleon Bonaparte. Na de val van Bonaparte richtten zij zich meer op het nationalistische gevoel en bestreden zij ook de Oostenrijkse invloed binnen de Italiaanse gebieden. In 1820 dwongen zij koning Ferdinand I van de Beide Siciliën een constitutionele monarchie af te kondigen. Dit succes bracht Carbonari in het koninkrijk Sardiniëertoe dezelfde eis aan koning Victor Emanuel I voor te leggen, die hierop besloot af te treden ten gunste van zijn broer Karel Felix. Beide politieke omwentelingen waren slechts van korte duur doordat met hulp van de legers van de Heilige Alliantie –Rusland, Oostenrijk en Pruisen- de opstanden onderdrukt werden en de situatie van vóór 1820 weer hersteld werd. Hierop besloten verschillende Carbonari het land te ontvluchten en zich vooral in Frankrijk te vestigen.
 
Bij het uitbreken van de Julirevolutie in 1830 te Frankrijk, die zich richtte tegen koning Karel X, waren ook de Carbonari actief. Het succes dat geboekt werd, was aanleiding om te geloven dat soortgelijke opstanden ook mogelijk moesten zijn in Italië. Begin 1831 slaagden de Carbonari er dan ook in verschillende steden binnen de Kerkelijke Staat los te maken van het pauselijk bestuur en er een tijdelijke republiek te vestigen. Op aandrang van paus Gregorius XVI waren het opnieuw de Oostenrijkse legers die ingrepen en de opstand neersloegen. Hierop volgden grootschalige vervolging van de Carbonari waardoor veel leden besloten uit te treden en toe te treden tot een nieuwe beweging, Giovane Italia (Jong Italië), geleid door de Vrijmetselaar Giuseppe Mazzini.
 
Bron: nl.wikipedia.org

150anni-lanostrastoria.it

Aardse Machten beschrijft een deel van het geestelijke landschap van Europa in “de lange negentiende eeuw” (1789-1914). Historici die mammoetprojecten op zich nemen, begeven zich in de kolkende stroom van het worden en moeten daarin hun eigen koers bepalen. Michael Burleigh navigeert op twee stromen in de uitwaaierende ideeëngeschiedenis sinds de Franse Revolutie. De symbiose tussen politiek en seculiere religie heeft zijn eigen dynamiek, waarbij de koele en de warme stroom zich telkens met elkaar vermengen.

Het vijfde hoofdstuk gaat over nationalisme en nationale bewegingen. Dat is bij uitstek een symbiose tussen politiek en religie, want hier wordt een mystieke band gesmeed tussen individu, gemeenschap, volk en territorium, die zowel door en door religieus als door en door politiek is. Een voorloper van het fascistische Blut und Boden. Het negentiende eeuwse nationalisme is geboren uit de idealen van de Franse Revolutie, die de monarchie en het christelijke geloof tot vijand hadden verklaard. Maar terwijl de kop van de koning van het schavot rolde, lukte het de republiek maar niet om het christelijk geloof te vernietigen. Er was van alles geprobeerd, van iconoclasme, afschaffing van de zondag tot het vestigen van een nieuw tijdperk op basis van een revolutionaire kalender. De heilige mis was vervangen vervangen door een deïstische eredienst aan het Opperwezen. Maar het christelijk geloof bleek onuitroeibaar.

Toen Napoleon met kerst 1799 alle macht naar zich had toegetrokken, begreep hij dat hij het over een andere boeg moest gooien. De katholieke kerk en de paus gebruikte hij als pionnen in zijn strategische spel om over Europa te heersen. Religie werd onder Napoleon koele berekening en politiek een vurige, publieke aangelegenheid. Individu, gemeenschap, volk en natie kregen een sacrale betekenis binnen een surrogaat-religie, het nationalisme. Vanuit Frankrijk werd het naar andere delen van Europa geëxporteerd, zodat het ook daar wortel kon schieten en de monarchie kon verwerpen. Het koningschap was een christelijk concept waarbij de koning bij gratie Gods over het volk heerste. En dat het volk bestond uit horige onderdanen, niet uit vrije burgers. De Franse Revolutie zette dit concept op de kop. Niet God en de koning waren de baas, maar de mens die de moed had om zélf na te denken en te heersen over zijn wereld. De bevrijding van het volk onder één natie werd tot heilig doel verklaard.

Aardse Machten [ debezigebij.nl ]

“Het Bijbelboek Genesis is rauw, bizar en zo straat als een stoeptegel”, volgens Daniël de Wolf, de schrijver van de zogenaamde straatbijbel.

De straat is hot. Zo wordt de jongerencultuur voor een belangrijk deel door de straatcultuur bepaald. Je kunt beter streetwise zijn dan een boekenwurm, wil je als jongere weerbaar en cool zijn. Dat verklaart voor een deel waarom de straat zoveel aantrekkingskracht uitoefent op de jeugd. Maar de straatcultuur heeft ook invloed op wat vroeger de Hochkultur was. Zo zijn we gewend geraakt aan graffiti in het Museum van Schone Kunsten en Van Eyck op straat. Het lagere en het hogere net zolang blijven omkeren totdat alles horizontaal geworden is en op straat is komen te liggen. Nivelleren beperkt zich echt niet alleen tot Rutte II.

Op weg naar Van Eyck liepen wij over stoeptegels met ronde, slijtvaste stickers met fragmenten van Van Eyck‘s Annunciatie uit 1435. Kunst op straat. Voor Van Eyck zou dit ondenkbaar en zeker schokkend zijn geweest. Niet alleen omdat het om zijn kostbare werk ging, maar vooral omdat het om het heilige gaat. Dat is precies datgene dat in de massacultuur met zijn dominante straatcultuur vervlakt tot een trottoirsticker. Het heilige komt op hetzelfde lage niveau als een reclamesticker en houdt zo op om heilig te zijn. Of wordt even “heilig” als het logo op de stoep voor een MacDonald restaurant. Het is de erfenis van pop art.

Op de fragmenten uit Van Eyck’s Annunciatie die de gemeente Rotterdam in de Witte de Withstraat en in de buurt van het Museum Boijmans van Beuningen op straat heeft gegooid, zien we bijvoorbeeld de duif, voor de christelijke Van Eyck het symbool van de Heilige Geest. Ook zien we het portret van de aartsengel Gabriël.

Niemand lijkt er mee te zitten dat hier met de onderkant van de schoen overheen gelopen wordt. Zouden moslims Djibriel al herkend hebben? Ik denk het niet. Met de onderkant van de schoen een portret aanraken, geldt in de islamitische wereld als een grove belediging. Dat een van die portretten de aartsengel Djibriel is, die zich aan Mohammed zou hebben geopenbaard en hem de koran zou hebben gedicteerd, is geen bijkomend detail.

Blijkbaar hebben de moslims nog niet in de gaten dat de trottoirstickers van Mothership voor de islam godslasterlijk zijn. Dat er vanuit christelijke hoek nog niet gereageerd is, verwondert mij niet. Over het christendom is inmiddels al zoveel heengelopen, dat de meeste christenen maar berusten.

De weg naar Van Eyck [ boijmans.nl ]