Gerard ter Borch terug in Zwolle
De internationaal meest befaamde Zwolse kunstenaar is Gerard ter Borch (Zwolle 1617 – Deventer 1681). Museum de Fundatie bezit een tekening van zijn hand. Ter versterking van onze presentatie 17e eeuwse kunst en als eerbetoon aan deze grote zoon van Zwolle is het Rijksmuseum bereid gevonden om vijf werken van Gerard ter Borch in langdurig bruikleen aan Museum de Fundatie te geven. Door dit genereuze gebaar van onze Amsterdamse collegae keert Ter Borch met een fantastische groep werken terug naar zijn geboortestad. De werken zijn vanaf zaterdag 4 oktober te zien in het Paleis a/d Blijmarkt.

museumdefundatie.nl

Sommigen zien het twintigste eeuwse modernisme als een dodelijke infectie van de schilderkunst en keren hun blik terug naar de wereld van vóór 1907 toen het verfoeilijke kubisme en alle -ismen die kort daarop volgden, nog niet bestonden. Ooit was er een gouden tijd waarin een schilder zich met een diepzinnig verhaal nog niet achter zijn onkunde kon verbergen en waarin technische vaardigheid nog een noodzakelijk middel was om het doel te bereiken. Tenminste, dat is zo ongeveer het standpunt van het fundamentalistische artrenewal.org. De laatste twaalf jaar zien we ook in Nederland een opvallende belangstelling voor negentiende eeuwse salonschilders die juist door het modernisme met zoveel dédain bekeken werden. Na de grote overzichtstentoonstellingen van Laurens Alma Tadema (Van Gogh Museum, 1996) en George Everett Millais (Van Gogh Museum, 2008) organiseert het Groninger Museum vanaf december een grote overzichtstentoonstelling van John William Waterhouse . Waterhouse (1849-1917) was een van de laatste salonschilders die tot in de Eerste Wereldoorlog vast bleef houden aan Victoriaanse nimfen. In het jaar dat Malevich zijn ‘zwart vierkant’ (1913) schilderde en daarmee de technische schilderkunst in feite dood verklaarde, had het modernisme zijn definitieve triomf nog niet gevierd en was er nog even plaats voor late romantici als Waterhouse.

Al eerder besteedde ik aandacht aan de kopiisten van het Russisch Museum in Sint Petersburg. Evenals klassiek ballet en klassieke pianomuziek Russische exportproducten zijn, zo lijkt de Russische ziel ook aangetrokken tot gedisciplineerde schilderkunst. Natuurlijk, in China kopiëren getalenteerde kunstacademiestudenten tegenwoordig voor een appel en een ei ook al een klassiek meesterwerk op bestelling. Maar de Chinezen leven niet zo in symbiose met de Westerse schilderkunst als de Russen. Bovendien moeten ze tijdens het kopiëren gebruik maken van foto’s omdat China zélf nauwelijks westerse meesterwerken in huis heeft. In Rusland is men al veel langer vertrouwd met de Europese cultuur en dat geldt in het bijzonder voor Sint-Petersburg dat vanaf het begin doordrenkt is met Franse en Italiaanse cultuur. Een groep conservators en kunstenaars van het Russisch Museum in Sint-Petersburg presenteert zich op de commerciële website artsstudio.com en biedt kopiën aan van meesterwerken. Lang niet zo goedkoop als in China, maar wéll altijd rechtstreeks geschilderd van het origineel af. Want ze zitten er daar bijna letterlijk bovenop.

artsstudio.com | Ivan Kramskoj

Het oeuvre van Rembrandt is nooit af. De jongste oeuvrecatalogus van het Rembrandt Research Project (RRP) geldt als gezaghebbend, maar wordt zeker niet door iedereen aanvaard. De strenge, maar zeer wetenschappelijk onderbouwde selectie van het RRP wijst in het lijvige A Corpus of Rembrandt Paintings uiteindelijk nog maar 340 schilderijen aan als onbetwistbare Rembrandts. De vorige grote oeuvrecatalogus van Gerson en Bredius uit 1969 schreef daarentegen nog 630 schilderijen aan de meester zelf toe. Dat betekent dus er sinds 1969 een kleine 300 ‘Rembrandts’ door het wetenschappelijk onderzoek van het RRP door de mand zijn gevallen. De bezitters zagen de waarde van hun ‘Rembrandt’ kelderen; zij zijn dan ook de eersten die de toeschrijvingen van het RRP fel betwisten.

Dr. Frank J. Seinstra, computerwetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam publiceerde vorig jaar een online overzicht van verschillende oeuvrecatalogi en komt met een online overzicht van maar liefst 742 schilderijen die aan Rembrandt of een van zijn leerlingen of navolgers worden toegschreven.

a Web Catalogue of Rembrandt Paintings [Dr. Frank J. Seinstra]