reflecties op een schilderij van Willem Maris en een van Lucien Freud
Filosofe Mieke Boon en journalist Peter Henk Steenhuis voeren in de reeks filosofie van het kijken beschouwende gesprekken over schilderijen. Oorspronkelijk werden deze gepubliceerd in Trouw en nu zijn deze dialogen gebundeld in Oefening baart kunst. Filosofie van het kijken dat onlangs bij Uitgeverij Lemniscaat verschenen is. Na lange tijd van afwezigheid stonden er vorige week woensdag en vandaag weer twee dialogen uit deze reeks in Trouw . Ditmaal wordt gereflecteerd op de ongecompliceerde staat van het dier, aan de hand van twee schilderijen: koe aan de slootkant van Willem Maris en Naked Portrait in a Red Chair van Lucien Freud.
Friedrich Nietzsche
De beschouwing bij koe aan de slootkant met de titel tevreden koe maalt niet om haar psyche is volledig te lezen op de website van Trouw. Boon en Steenhuis stonden overigens al eerder stil bij een schilderij van Willem Maris.
Søren Kierkegaard
Bij het schilderij van Willem Maris kunnen we gemakkelijk tot een aangename rust komen. Maar het naakt van Lucian Freud zal ons eerder verontrusten. Mieke Boon legt uit hoe dat komt: “Als zij geen mens was maar een dier zou dit werk ons helemaal niet schokken.”
(…) wat doet deze vrouw? „Zij doet niets met haar lichaam. Iets is mens als het een interactie met het lichaam heeft, als het tegelijkertijd een lichaam is, maar ook dat lichaam heeft. Deze vrouw lijkt nauwelijks enige interactie met haar lichaamte onderhouden. Als zij geen mens was maar een dier zou dit werk ons helemaal niet schokken. Door het onderscheid van Helmuth Plessner begrijp je waarom het wéll schokkerend is. Freud schilderde zijn model niet om haar karakter of emoties bloot te leggen, maar om het menselijk lichaam daarzonder te beschouwen. Kennelijk levert dat een schilderij op dat, weliswaar op intense, aandachtige en indrukwekkende wijze, eerder iets met de aard van een dier gemeen heeft dan iets met de aard van een mens. Deze vrouw drukt niet uit dat ze zich ervan bewust is een lichaam te zijn, noch dat ze dat lichaam heeft. Daardoor is ze vanuit ons perspectief geen persoon.“Bron: trouw.nl
wat het is.
Friedrich Nietzsche
Filosofie van het kijken
Museumbezoekers blijven gemiddeld negen seconden voor een schilderij staan. Veel te kort om er recht aan te doen. Kun je beter leren kijken? Langer, intensiever, met een ruimere blik? Jazeker, zo blijkt uit de gesprekken die journalist Peter Henk Steenhuis voerde met filosofe Mieke Boon.
koe aan de slootkant (Willem Maris )
Naked Portrait in a Red Chair (Lucien Freud)
Toen de collectie Duitse schilderijen uit de 18de en 19de eeuw in de Hermitage voor deze tentoonstelling nader werd bekeken door gastconservator (en voormalig directeur van het Rijksmuseum) Henk van Os werd duidelijk dat de prominente positie van kunstenaars uit de Duitse landen in St.-Petersburg rond 1800 ertoe heeft geleid, dat er zich in de depots een verrassend rijke collectie van Duitse schilderkunst uit die tijd bevindt. Met onder andere belangrijke schilderijen en tekeningen van landschapsschilders die in Nederland niet of nauwelijks bekend zijn. Met deze ontdekking ontstond het idee om in een tentoonstelling in de Hermitage Amsterdam te laten zien welke ingrijpende revolutie Friedrich teweeg had gebracht in de Duitse landschapsschilderkunst. Meer traditionele schilders als Hackert, Reinhart en Mechau, tijdgenoten als de onbekende jonge kunstenaar Carl Fohr (1795-1818) en Carl von Kügelgen (1772-1832) en navolgers als Hagens, Carus en Von Klenze zetten Friedrich in een kunsthistorische context. Door de confrontatie van Friedrichs werken met traditionele landschappen kan er pas begrepen worden waarom zoveel critici in zijn tijd Friedrichs werk niet konden of wilden begrijpen. Friedrichs werk is uniek en dat wordt temeer duidelijk wanneer zijn schilderijen in de context met andere schilders worden getoond.
