Categorie archief: schilderkunst

het verhaal ging … [4]

Deze maand lees ik de Metamorphosen van Ovidius
vandaag: Argus, Io en Mercurius
Argus was een zonderling wezen met honderd ogen waarvan er om beurt twee rustten terwijl de anderen de waakten. Waar Io zich ook bevond, nooit was het haar gegund om buiten het bereik van Argus’ blik te blijven. Het lot van de arme Io was wreed want bij daglicht mocht ze grazen, maar zodra de zonnewagen achter de horizon verdween en Somnus zich over de mensen ontfermde, werd haar eens zo lieflijke hals aan zware kettingen vastgelegd. Haar voedsel bestond uit bladeren en met modderig water moest zij haar dorst lessen. Als bed moest ze de grond gebruiken, zelfs wanneer die niet bedekt was met een dun laagje gras. Toen ze haar klachten probeerde te uiten, weerklonk alleen een akelig geloei dat zelfs haar schrik aanjoeg.
Mercurius
Peter Paul Rubens, Mercurius doodt Argus
Ovid, Met. I, 711-712
Bliksemsnel greep Mercurius zijn zwaard en trof Argus daarmee op de plaats waar zijn hoofd aan de nek vastzat. Daarna duwde hij hem van de rots zodat zijn bloed een blijvend spoor op de helling achterliet. Argus was stervende. Zijn eens zo waakzame ogen hadden zich nu voorgoed gesloten. Maar toch zou hij nooit vergeten worden want Juno zou de lichtjes van zijn eens zo fonkelende ogen opnemen in haar pauwenstaart.
Toen ze op zekere dag een blik wierp in het heldere water van de Inachus, deinsde ze verschrikt terug. Het deed haar immens veel pijn dat zelfs haar eigen vader haar niet lieflijk streelde maar haar slechts afgeplukt gras aanreikte. Ze likte haar vaders handen en liet haar hete tranen stromen. Als ze nu had kunnen spreken, had ze tenminste hulp kunnen vragen…
Ik droomde van een huwelijksfeest en hoopte op een schoonzoon en ja, zelfs op kleinzoons, maar nu behoor je tot het vee

Met haar poot maakte ze een teken in de zandgrond en bracht zo haar vader op de hoogte van haar vreselijke lot. Hangend aan de hals en horens van de sneeuwwitte koe riep Inachus ontzet: “Ben jij het kind naar wie ik overal heb gezocht? Je kunt niet antwoorden en niet praten, alleen mijn vragen met loeien beantwoorden? Ik droomde van een huwelijksfeest en hoopte op een schoonzoon en ja, zelfs op kleinzoons, maar nu behoor je tot het vee en doet elke aanblik mijn mooie dromen vervagen. O, mocht een spoedige dood mij van deze kwelling bevrijden! Maar ik ben een god en voor mij zullen de poorten van de onderwereld nooit opengaan; ik zal wegkwijnen van verdriet.” Maar Argus duwde hem weg en sleurde Io mee naar afgelegen weiden. Hij nam plaats op een hoge bergtop vanwaar hij een goed zicht had.
 
Bron: satura-lanx.telenet.be/Ovidius

Kroon’s mythologisch woordenboek

het verhaal ging … [2]

Deze maand lees ik de Metamorphosen van Ovidius
vandaag: Perseus en Andromeda
De winden die door Aeolus voor de nacht waren opgesloten in kerkers, werden door Lucifer tot werken aangemaand. Perseus nam zijn vleugels, bond ze weer aan zijn voeten, gordde zijn zwaard om en vloog snel door het luchtruim. Hij had alweer heel wat landen doorkruist toen Ethiopië, het koninkrijk van Cepheus, in zicht kwam. Op bevel van Ammon werd zijn dochter Andromeda gestraft voor wat haar moeder had misdaan.
Ketens die verliefde harten binden, zouden beter bij jou passen dan de ketens waarmee je aan deze rots gekluisterd bent.

Perseus zag haar vastgeketend aan een harde rotswand. Hij had haar waarschijnlijk voor een marmeren beeld gehouden als haar haren niet zachtjes hadden mee gewiegd met de wind en als ze niet bitter had geweend om haar lot. Perseus was diep onder de indruk van haar schoonheid en voor hij het besefte brandde hij van liefde – hij vergat zelfs bijna dat hij zijn vleugels moest blijven bewegen! Hij daalde en zei tot het meisje: “Ketens die verliefde harten binden, zouden beter bij jou passen dan de ketens waarmee je aan deze rots gekluisterd bent. Vertel me hoe je heet, waar ik ben en waarom je vastgeketend bent.”

Apollo
Joachim Wtewael, 1611
Ovid, Met. I, 583-746
Eerst zei het meisje niets, want een meisje mag nu eenmaal niet met vreemde mannen spreken; jammer genoeg kon ze haar gezicht niet achter haar handen verbergen. Dan begon ze te wenen en toen Perseus bleef aandringen, antwoordde ze tenslotte op zijn vragen; ze wou hem laten weten dat zijzelf onschuldig was en vertelde over haar moeders ijdelheid: die had de schoonheid van haar dochter te veel geroemd (ze had beweerd dat Andromeda mooier was dan de Nereïden) en daardoor had ze Neptunus beledigd. Die had een zeemonster op Ethiopiëafgestuurd om het land te verwoesten. Een orakel had aan Cepheus gezegd dat alleen het offer van zijn dochter de vloek van Neptunus kon afwenden…
 
Bron: satura-lanx.telenet.be/Ovidius
Andromeda
Gustave Doré
Andromeda en het zeemonster

Kroon’s mythologisch woordenboek

Een Tweede Bijbel

Deze maand lees ik de Metamorphosen van Ovidius
En tot in verre landen, waar Romeinse macht zal heersen, zal men mij lezen en ik zal door alle eeuwen heen
als dichterswoorden waarheid zingen
roemvol blijven leven.

De invloed die de Metamorphosen van Ovidius op de Westerse kunst gehad heeft, kan men nauwelijks overschatten. Misschien is deze te vergelijken met de impact van Windows op de informatiemaatschappij. Het antieke dichtwerk werd in de Renaissance herontdekt en heeft generaties lang kunstenaars voorzien van onderwerpen voor hun opdrachten.

Was Ovidius de Nico ter Linden
van de Griekse mythologie?

Bestond er in de Middeleeuwen in feite alleen het Boek der boeken (waarvan in feite de naam van ieder boek direct is afgeleid), na de revolutie van de boekdrukkunst kreeg de Bijbel concurrentie van eigentijdse maar vooral ook van klassieke geschriften. Eén boek was onbetwist hét boek dat de klassieke Oudheid deed herleven en dat was deze compilatie mythen, die door Ovidius aan het begin van onze jaartelling in klassiek Latijn is naverteld. Was Ovidius een beetje de Nico ter Linden van de mythologie? Ik dacht het niet, maar hij liet het verhaal wel gaan en zijn Metamorphosen werd een van de grote bestsellers aller tijden.

George Sandy
Metamorphosen frontispiece
George Sandy Edition, 1632

Er zijn tussen 1500 en 1700 weinig schilders van naam die zich niet aan een van de verhalen uit de Metamorphosen hebben gewaagd. Als ze in opdracht van een rijke burger of een vorst werkten, stond er altijd wel een verhaal uit de Metamorphosen op het menu. De Renaissance was het begin van de secularisatie en er ontstond een steeds grotere vraag naar zinnelijke afbeeldingen, liefst met enkele naakte godinnen. Vaak werden klassieke thema’s gebruikt als alibi voor erotische voorstellingen.

Goltzius
Hendrick Goltzius
Lot en zijn dochters, 1616.
Ook Bijbelverhalen vormden in de 16e en 17e eeuw een alibi voor geile plaatjes

Zelfs Bijbelverhalen kwamen daarbij soms goed van pas. Joachim Wtewael, een gevierd schilder uit Utrecht, had zo zijn favouriete onderwerpen: Lot en zijn dochters, Suzanna bespied door de oudsten. Hij schilderde ze meerdere malen en kon ze met gemak voor grote bedragen verkopen. Ik vond een aardige website over iconografische thema’s in de schilderkunst, die zowel klassieke als bijbelse onderwerpen belicht.

Wtewael
Nogmaals Lot en zijn dochters
omstreeks 1600 geschilderd
door Joachim Wtewael

Ovidius’ boek vormde dus een mooi alibi voor allerlei pikante taferelen. Wie kent niet schilderijen waar we Jupiter (Zeus) als echtbreker en serieverkrachter leren kennen. De ene keer met Europa, dan met Danae en tussendoor nog eens met Leda en Io. Maar alle keren zijn het uiteraard blote meisjes met een mondje dat niet alleen openvalt van verbazing. Die Jupiter flikt het ‘m elke keer toch weer, als stier, zwaan en zelfs als immateriële gouden regen in het geval van Danae. We kennen deze voorstelling natuurlijk vooral van Rembrandt (1636), maar ook Jan Gossaert (1527), Correggio (1531), Titiaan (1544) en vele andere schilders hebben Danae’s gouden moment uitgebeeld.

Correggio
Correggio, Danae, 1531

In de 16e eeuw werden de houtsnede en de houtgravure ontzettend populair. Zo werd de tekst van de Metamorphosen vergezeld met houtsneden overal in Europa verspreid . Een bekend uitgave in Duitsland was de Metamorphosen die geillustreerd was door Virgil Solis en in 1581 in Frankfurt was uitgegeven. Alle houtsneden uit dit boek zijn op internet te bekijken.

Metamorphosen
De ontvoering van Europa, uit P. Ovidii Metamorphosis (1581) door Virgil Solis , schilder, tekenaar en graficus uit Neurenberg 1514-1562

Een overzicht van alle verhalen wordt geven op een website uit België, daar kent zijn klassieken in het onderwijs tenminste nog! En op deze engelstalige site kun je door het boek bladeren en tegelijkertijd zien hoe de schilders zich door de eeuwen heen hebben laten inspireren door de verhalen.

OvidiusPublius Ovidius Naso werd geboren te Sulmo (Sulmona, ca. 120 km ten oosten van Rome, in een vallei van de Abruzzen) op 20 maart 43 v.C. Hij stamde uit een oude en gegoede familie van de ridderstand en had een broer, die precies één jaar ouder was dan hijzelf (gestorven 24 v.C.). Omdat zijn vader wenste dat hij advocaat werd, studeerde hij reeds vroeg letterkunde, welsprekendheid en recht in Rome, waar hij een schitterend student was bij bekende retoren (Arellius Fuscus en Marcus Porcius Latro) en blijk gaf van een buitengewoon geheugen. Om zich verder te vervolmaken, reisde hij naar Athene (waar hij filosofie studeerde), Klein-Aziëen Sicilië.

Na zijn terugkeer in Rome bekleedde hij enkele lagere rechterlijke ambten en was hij advocaat, hoewel hij zich allerminst aangetrokken voelde tot de advocatuur. Tot groot ongenoegen van zijn vader lag zijn hart veeleer bij de dichtkunst. Dat was trouwens reeds vroeg het geval: heel jong al had hij blijk gegeven van veel dichterstalent (men vertelde zelfs dat hij in verzen sprak). Op 18-jarige leeftijd maakte hij zijn literair debuut. Met zijn lichtvoetige werken werd hij de geliefde dichter van de mondaine kringen en kwam hij in contact met grote dichters als Publius Vergilius Maro, Quintus Horatius Flaccus, Albius Tibullus en Sextus Propertius. Lees verder…

ovidiusEen ondubbelzinnig schilderij van Angelo Bronzini siert de cover van de uitgave die verschenen is in 1993 bij Atheneum Polak & Van Gennep. (Vertaling: M.d’ Hane-Scheltema) Elke dag ga ik een verhaal lezen en vanaf morgen laat ik telkens een ‘historieschilderij’ zien dat een van de verhalen uit de Metamorphosen illustreert.

integrale tekst in Latijn | Test je kennis van de Metamorphosen
Honderden afbeeldingen uit de Metamorphosen