Categorie archief: schilderkunst

volg de meester [ 124 ]

olieverfschets n.a.v. Peter Paul Rubens

Maandag schreef ik dat de blik van de martelaar tijdens zijn/haar laatste beproeving nauwelijks nog voorkomt in de moderne beeldcultuur. Zaterdagavond zag ik een uitzondering in de film Silence. Liam Neeson speelt hierin een Portugese priester die afvallig is geworden doordat hij zijn ultieme beproeving niet doorstaan heeft. De Japanners martelen voor zijn ogen zijn vrienden en verleiden hem zo zijn geloof af te zweren. Neemt hij afstand van Christus, dan zullen zijn vrienden in leven blijven. Het moment van geestelijke verscheuring door dit duivelse dilemma is door cinematograaf Rodrigo Prieto vastgelegd. Overigens is het in onze tijd moeilijk voor te stellen waarom het een duivels dilemma is. Wanneer we anderen kunnen helpen, lijkt het afzweren van geloof op het loslaten van een denkbeeld en is dat eerder een plicht dan omgekeerd.

Liam Neeson
twee olieverfschetsen: rechts de profeet Daniël in de leeuwenkuil (Rubens) en links Liam Neeson in Silence (Scorsese)

volg de meester [ 1-124 ] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan

volg de meester [ 123 ]

kopie naar de heilige Sebastiaan van Peter Paul Rubens (ca. 1614)

In Mr. Turner (2014) bekijkt de knorrige William Turner samen met enkele leden van de Royal Academy een schilderij waarop de martelaar Sebastiaan staat afgebeeld, waarbij een engeltje de pijlen uit zijn lijf trekt. “Het is bijna niet om aan te zien”, merkt zijn collega Benjamin Robert Haydon droog op. Oude meesters schilderden voorstellingen die vandaag de dag zelfs door World Press Photo niet getoond zouden worden. De gruwelijkheid van de voorstelling werd door stichtende woorden bedekt en verzacht door de standvastigheid van de martelaar, al dan niet met extatische blik naar de hemel. Voor een schilder gold een voorstelling van de martelaar Sebastiaan vaak als een meesterproef waarin hij kon laten zien dat hij de anatomie van het menselijk lichaam beheerste. Ik schilderde Sebastiaan tot nu toe zonder de pijlen. Die komen pas op het laatst, snel en pijnloos.

Rubens
de heilige Sebastiaan na de derde sessie

Sebastiaans ouders waren christenen. Hijzelf bekeerde zich in het geheim, omdat de christenen toen nog door de Romeinen vervolgd werden, en hielp de mensen die leden onder die vervolgingen. Als soldaat onder Diocletianus (284-305) zou hij wonderen hebben verricht en hield hij lange redevoeringen. Hij wist de tweeling Marcus en Marcelianus te overreden de marteldood te sterven. Hij viel hierdoor in ongenade bij de keizer, nadat die ontdekte dat hij christen was. Soldaten arresteerden hem en doorzeefden hem op het Marsveld met pijlen. Volgens een ander verhaal werd hij naakt aan een boom of paal gebonden.
(Bron: nl.wikipedia.org)

volg de meester [ 1-123 ] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan

volg de meester [ 122 ]

de laatste hoop
olieverfschetsen van portretten van Peter Paul Rubens

Net als de meeste andere schilders van religieuze onderwerpen was ook Rubens vertrouwd met de klassieke blik van de Gekruisigde: kin iets omhoog, mond half open en de blik omhoog gericht naar de Laatste Hoop. Zijn trouwste volgelingen, de martelaren, staan op een brandstapel, zijn met pijlen doorboord of worden omringd door wilde dieren. Ik waagde mij aan een paar olieschetsen naar aanleiding van twee schilderijen van Rubens: de heilige Sebastiaan en Daniël in de leeuwenkuil, beide geschilderd rond 1615.

Rubens
details van de heilige Sebastiaan (ca 1614)
en Daniël in de leeuwenkuil (1615)

In onze tijd is het lastig om deze pose zonder ironie te interpreteren. We zijn snel geneigd om deze uitdrukking sentimenteel te vinden in de zin van vals en een beetje lachwekkend. De “bidprentjes-look” komen we in de schilderkunst na 1900 nauwelijks nog tegen.

Gene TierneyMaar de vroege film heeft een voorliefde voor het dramatische. Omdat de acteurs op het witte doek tot 1929 nog niet konden spreken, werden hun poses vaak overdreven. De smachtende of lijdzame blik komt als groteske figuur in de zwijgende film nog vrij veel voor. Daarna verdwijnt deze, maar sporadisch keert deze blik terug zoals op de foto van Gene Tierney gemaakt ergens in de jaren veertig.
 
Kunnen we er eigenlijk nog in geloven?
 

volg de meester [ 1-122 ] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan