Categorie archief: postzegels

Schama’s Citizens [ 3 ]

gelezen: Burgers – Kroniek van de Franse Revolutie (1989) van Simon Schama

CitizensSimon Schama voegt zich met zijn Burgers – Kroniek van de Franse Revolutie in de traditie van Edmond Burke. Deze reflecteerde in 1790: ″All circumstances taken together, the French revolution is the most astonishing that has hitherto happened in the world.”

De Reflections on the Revolution in France verschenen in november 1790. Frankrijk was een constitutionele monarchie in wording, Mirabeau leefde nog, de guillotine was nog niet in gebruik genomen en de Tweede Revolutie (10 augustus 1792) had nog niet plaatsgevonden. Maar Burke voorzag het al: “The most wonderful things are brought about in many instances by means the most absurd and ridiculous; in the most ridiculous modes; and apparently, by the most contemptible instruments. Every thing seems out of nature in this strange chaos of levity and ferocity, and of all sorts of crimes jumbled together with all sorts of follies.″

Na de Tweede Wereldoorlog zou de conservatieve visie van Burke op de Franse Revolutie weer opleven. Had de revolutie van 1789 immers niet indirect de totalitaire ideologieën van de twintigste eeuw voortgebracht? Stalinisme en fascisme verschilden in wezen niet van het schrikbewind van Robespierre. Onder westerse historici begon er een revisie op gang te komen waarbij vooral de schaduwkanten van de Franse Revolutie meer naar voren kwamen. Achter het ijzeren gordijn bleef men de Franse Revolutie positief beoordelen als de voorloper van de Russische Revolutie van 1917.

CCCP 1989
Marat, Danton en Robespierre
Sovjet Unie, 1989

In 1989, vlak voor de ineenstorting van de Sovjet Unie, verschenen er ter gelegenheid van de 200e verjaardag van de Franse Revolutie nog postzegels achter het ijzeren gordijn met daarop de beeltenis van de jakobijnse “martelaar” en communist avant-la-lettre Marat. Ook dictator Robespierre werd nog vereerd met een postzegel.

Bulgaria 1989
Marat Bulgarije, 1989

Er zijn genoeg parallellen te trekken tussen de Franse en de Russische Revolutie, tussen sansculotten en proletariërs en tussen jakobijnen en bolsjewieken. Lenin en Trotski hadden zich zozeer in de geschiedenis van de Franse Revolutie verdiept dat ze hun eigen Thermidor (val van Robespierre en zijn aanhang) vreesden.

Bulgaria 1989
Robespierre Bulgarije, 1989

souvenir de Solferino [ 1 ]

op 16 juli bezochten we Castiglione delle Stivere
de geboorteplaats van het internationale Rode Kruis

Castiglione delle Stivere is een stadje van 23 duizend inwoners op de moreneheuvels ten zuid-westen van het Gardameer. Ik kende het van de Tweede Slag bij Castiglione op 5 augustus 1796 waarbij Napoleon met zijn generaals Pierre Augereau en André Masséna de Oostenrijkers terugdreef. Er waren in totaal zo’n 50 duizend manschappen bij betrokken.

Castiglione
zijaanzicht van de dom van Castiglione

Dat Castiglione al eens eerder en in de negentiende eeuw nog eens een rol gespeeld heeft tijdens een veldslag, was mij niet bekend. Het stadje heeft door zijn ligging op de meest westelijke moreneheuvel een strategische positie. Daardoor was het in 1706 tijdens de Spaanse Successieoorlog strijdtoneel tussen Frankrijk en Oostenrijk in de Eerste Slag bij Castiglione. En in de Tweede Italiaanse Onafhankelijkheidsoorlog speelde het weer een rol, al werd het toen geen strijdtoneel. De Derde Slag bij Castiglione is er dus niet gekomen. Maar op enkele kilometers van het stadje woedde op 24 juni 1859 wel de Slag bij Solferino en vooral van deze zeer bloedige veldslag vind je nog altijd sporen in Castiglione.

Castiglione
Alle donne eroiche
beeld opgedragen aan de heldhaftige vrouwen

Toen we op het plein voor de dom van Castiglione kwamen, werd ik getroffen door een beeld van een vrouw die een gewonde soldaat verzorgt. Onder deze wereldse pietà las ik het onderschrift: Alle donne eroiche (“aan de heldhaftige vrouwen”).

Langzaam drong het tot mij door dat het domplein op de dagen na 24 juni 1859 vol gewonde en stervende soldaten heeft gelegen. De plaatselijke bevolking, met name de vrouwen, werden door de Zwitser Henri Dunant aangespoord om de gewonden te verplegen. Hij wilde niet dat er onderscheid gemaakt moest worden tussen Fransen of Oostenrijkers. Hier, in Castiglione delle Stivere, werd bij Dunant het idee voor het onafhankelijke internationale Rode Kruis geboren.

Dunant
gevelsteen in het huis naast de dom waar Henri Dunant van 24 op 25 juni 1859 de nacht doorbracht.

Naast het plein ligt een huis waar Henri Dunant na de slachting van 24 juni 1859 de (waarschijnlijk slapeloze) nacht doorbracht. Zijn schokkende ervaringen zou hij later vastleggen in zijn beroemd geworden boek Souvenir de Solferino.

Dunant
Belgische herdenkingspostzegel 100 jaar Rode Kruis

Het volgende stukje gaat over de Slag bij Solferino.

Grenoble, 7 juni 1788

vandaag 228 jaar geleden: La Journée des Tuiles
de voorafschaduwing van 14 juli 1789

Als Citizens van Simon Schama mij tot nu toe iets geleerd heeft, dan is het wel dat de Franse Revolutie een aaneenschakeling van momenten geweest is die al lang voor 1789 begon. De bestorming van de Bastille op 14 juli 1789 was uiteindelijk de druppel die de emmer deed overlopen. Daarvoor waren er in heel Frankrijk al vele rellen en volksopstanden geweest. Van La Journée des Tuiles in Grenoble op 7 juni 1788 had ik nog nooit gehoord. Het kan gezien worden als een voorbode van de grote opstand in Parijs een jaar later.

Grenoble 1788
La Journée des Tuiles 7 juni 1788
(herdenkingspostzegel uit 1988)

StendhalStendhal en La Journée des Tuiles
 
Henry Beyle, de latere schrijver Stendhal, maakte de Dag van de Dakpannen als vijfjarig jongetje mee. In zijn autobiografische boek Vie de Henry Brulard (1834-1836) (vertaald als Het leven van Henry Brulard door C.N. Lijsen) schrijft hij hoe hij uit het raam kijkt en ziet hoe een bebloede hoedenmakersknecht in het huis tegenover hem wordt gedragen. Stendhal zou er een levenslange fascinatie voor bloed aan over houden.

Journée des Tuiles [ fr.wikipedia.org ]