Aanstaande zaterdag is het precies vijftig jaar geleden dat in Berlijn aan de bouw van de Muur werd het begonnen. De Duitse media besteden deze week veel aandacht aan deze ingrijpende historische gebeurtenis. Gisteren zond de ZDF de documentaire Geheimakte Mauerbau uit, die een chronologie geeft van de gebeurtenissen die leidden tot het besluit om op 13 augustus 1961 een dodelijke streep te trekken en West-Berlijn ‘in te sluiten’. Sinds de archieven van het Kremlin na de val van de Sovjet-Unie toegankelijker zijn geworden, is veel nieuw historisch materiaal naar buiten gekomen over wat zich achter de schermen heeft afgespeeld. De hoofdrolspelers van het drama waren Chroetsjov, Ulbricht en Kennedy.

Eigenlijk begint de geschiedenis van de Muur al in juni en juli 1953 als er in de DDR een grote volksopstand is. Deze wordt door de Volkspolizei en het Rode Leger neergeslagen. Vóór de Hongaarse Opstand en vóór de Praagse Lente weten de DDR-burgers dus al met wie ze te maken hebben. Steeds meer mensen beginnen daarna het arbeidersparadijs te ontvluchten. Vanwege de collectivisering van de landbouw in de jaren vijftig gaan veel boeren het land uit. In 1960 verruilen 200.000 burgers de BRD voor de DDR en tot augustus 1961 vertrekken nog eens 140.000 DDR-burgers.

In 1958 is duidelijk geworden dat de DDR aan het leeglopen is en West-Berlijn is daarbij het afvoerputje. Ulbricht hamert er bij zijn chef Chroetsjov op dat Moskou ‘iets’ moet doen. Hij heeft zelf al geprobeerd de levensstandaard in de DDR verhogen, maar de leegloop houdt aan. Hij hoopt op een hermetische vergrendeling van de kapitalistische enclave. Maar Moskou heeft iets heel anders voor ogen. West-Berlijn is namelijk niet alleen de open wond van de DDR, maar van het hele communistische systeem. Doordat honderdduizenden burgers uit de socialistische heilstaat zijn weggevlucht naar het vrije Westen, is West-Berlijn de achilleshiel van het Oostblok geworden en daarmee hét brandpunt van de Koude Oorlog.

Chroetsjov besluit in 1958 te breken met de verdragen van de Conferentie van Jalta waarin elk van de vier grootmachten een bezettingszone in Berlijn is toegewezen. In november van dat jaar stelt hij het Westen een ultimatum: West-Berlijn zal een vrije en gedemilitariseerde stad worden, op voorwaarde dat de geallieerden zich uit West-Berlijn terugtrekken. Een maand later laten de Westerse grootmachten en de BRD weten dat ze West-Berlijn niet zullen opgeven. Het Berlijnse vraagstuk is een netelige kwestie geworden waardoor de Koude Oorlog op scherp gesteld wordt. Met de space race probeert de Sovjet-Unie de aandacht af te leiden en zijn imago te versterken door de Verenigde Staten af te troeven. Dat is niet zonder succes maar het is inmiddels al wel pijnlijk duidelijk geworden dat vele miljoenen burgers zich achter het ijzeren gordijn opgesloten voelen en het vrije Westen verkiezen boven de socialistische heilstaat.

Na de beëdiging van president Kennedy op 20 januari 1961 krijgt Chroetsjov een nieuwe tegenspeler. Kennedy ziet de kwestie rond West-Berlijn als het brandpunt in de confrontatie met de Sovjet-Unie die hij niet uit de weg wil gaan. In april viert de Sovjet-Unie een grote morele overwinning op de Verenigde Staten als de communist Yuri Gagarin als eerste mens de ruimte verovert. Maar het Berlijnse vraagstuk blijft liggen en daarmee is voor Moskou de vermeende superioriteit van het communisme nog altijd in gevaar. Op 3 en 4 juni 1961 is er een topontmoeting in Wenen en spreken Chroetsjov, Kennedy en twee legertjes diplomaten over West-Berlijn.

Ulbricht geeft na het topoverleg in Wenen een internationale persconferentie in Berlijn en verzekert daarbij dat hij niet aan de gevreesde mogelijkheid van een muur denkt. Chroetjov hoopt nog altijd dat de Verenigde Staten de strijd zullen opgeven en geeft Ulbricht niet het groene licht om West-Berlijn ‘af te sluiten’. De Amerikanen laten op 25 juli definitief weten hoe zij tegenover het West-Berlijnse vraagstuk staan en Kennedy presenteert de zogenaamde Three Essentials om de vrijheid van de burgers in West-Berlijn te waarborgen.

Vijf dagen eerder heeft Chroetsjov de beslissing genomen om het Plan van de Berlijnse Muur in werking te laten treden. Waarschijnlijk zijn kort daarvoor Kennedy’s Three Essentials ‘uitgelekt’ en moet hij zijn blufpoker opgeven. Ulbricht is natuurlijk blij dat hij eindelijk het groene licht gekregen heeft, maar het Plan is Staatsgeheim en mag nog niet in werking treden. Hij moet wachten tot 13 augustus. Op zondagmorgen zes uur, wanneer niemand het verwacht, beginnen overal op de grens met West-Berlijn onder gewapend toezicht arbeiders met witkalk een demarcatielijn te trekken en prikkeldraad versperringen te leggen. De antifaschistischer Schutzwall, zoals de Muur in de propaganda van de DDR wordt genoemd, zal de volgende achtentwintig jaar de stad verscheuren.

Achteraf kun je zeggen dat de oprichting van de Muur zijn afbraak eigenlijk al insloot. De Muur was niet alleen het symbool van de Koude Oorlog, maar ook van het onvrije en gesloten communistische systeem. Daarom viel met de Muur ook de Sovjet-Unie en het communisme. De documentaire Geheimakte Mauerbau is permanent te zien op internet en wordt vanavond op de ZDF herhaald om 23.55.

Berliner Mauer [ de.wikipedia.org ] | chronik-der-mauer.de

In de jaren zeventig van de negentiende eeuw leefde de schilder Hans Makart als een halfgod aan de Ringstraße in Wenen. Ooit was hij daar, net als zijn latere landgenoot en bewonderaar Adolf Hitler op de kunstacademie afgewezen wegens onvoldoende talent. Maar via een omweg, de kunstacademie van München waar Carl Theodor von Piloty hem de fijne kneepjes van het historieschilderen had geleerd, wist hij Wenen als societyschilder te veroveren.

Dit jaar is Makart weer helemaal terug in Wenen. In juni ging op twee lokaties een grote tentoonstelling van start onder de titel Makart. Ein Künstler regiert die Stadt en de Österreichische Post gaf ter gelegenheid daarvan twee zegels uit met schilderijen van de Weense Malerfürst .

Aan de Ringstraße had Makart zijn atelier waar hij veel beroemdheden ontving. De Victoriaanse inrichting van zijn atelier was in Wenen zo’n sensatie dat het een heuse ‘Makart-mode’ ontketende. Makart die in 1868 met een schandaal doorbrak (namelijk expliciete schilderijen van een orgie) stierf in 1884 op 44-jarige leeftijd aan de gevolgen van syphillis.

Als junges Talent vom Kaiserhaus nach Wien berufen, machte Hans Makart rasch Karriere. Seine Gemälde waren beim aufstrebenden Bürgertum äußerst beliebt und galten bald als Gradmesser der gesellschaftlichen Anerkennung und Reputation. Makart verstand es, die neuen Möglichkeiten am Beginn des Industriezeitalters zur Popularisierung seines Werkes und seiner eigenen Ästhetik einzusetzen. Seine Sujets wurden zu Markenzeichen und Spiegelbildern seiner Zeit und sorgten sowohl national als auch unternational für großes Aufsehen. Die Anerkennung und Wertschätzung, die Makart zuteil wurde, sowie seine malerische Auffassung der Farbe, die auf Delacroix als Vorläufer verweist, legen einen Vergleich mit der internationalen Kunst seiner Zeit nahe.
 
Seine intensive malerische Auseinandersetzung mit den Opern Richard Wagners zeigt sein Gespür für die neuen künstlerischen Entwicklungen. Die Entwürfe des mit Richard Wagner befreundeten Gottfried Semper regten Makart zu eigenen Architekturfantasien an, die sein Interesse am Gesamtkunstwerk belegen. Hans Makart steht heute nicht nur für riesige Leinwände in effektvoll koloristischer Malerei, sondern auch für exzessiven Starkult und den Glanz einer ganzen Ära. Kaum ein anderer österreichischer Künstler konnte im 19. Jahrhundert eine derart herausgehobene Stellung erlangen wie der „Malerfürst“. Über die Malerei hinaus nahm Makart jedoch als universeller „Designer“ der Ringstraßenzeit auch maßgeblichen Einfluss auf Theater, Wohnkultur und Kleidungsstil; in den 1870er-Jahren löste er in Wien eine regelrechte „Makart-Mode“ aus.
 
Bron: austria-lexikon.at

Der Name Hans Makart steht heute nicht nur für riesige Leinwände in effektvoll koloristischer Malerei, sondern auch für exzessiven Starkult und den Glanz einer ganzen Epoche – die Makart-Zeit. Kaum ein österreichischer Künstler konnte im 19. Jahrhundert eine derart herausgehobene Stellung erlangen wie der “Malerfürst“. Dem Phänomen Makart widmen sich zeitgleich ab 9. Juni zwei große Ausstellungen in Wien: Dazu konnte es durch die Kooperation von Wien Museum und Belvedere kommen. Das Wien Museum zeigt im Künstlerhaus “Makart. Ein Künstler regiert die Stadt.
Bron: Ein Künstler regiert die Stadt [ wienmuseum.at ]

Hans Makart [ de.wikipedia.org ]

Samen met Georg Malin heeft de Liechtensteinse illustrator en graficus Louis Jäger vanaf 1960 het imago van de Liechtensteinse postzegel bepaald. In de afgelopen halve eeuw ontwierp hij 132 postzegels voor het dwergstaatje.

De Nederlandse graficus Theo Kurpershoek (1914-1998) maakte voor de zomerzegels uit 1965 net als Louis Jäger gebruik van de abstraherende mid century modern. In tegenstelling tot Nederland bleef Liechtenstein na 1970 vasthouden aan een braaf modernisme.

louis-jaeger.com