Toen oprichter Jimmy Wales op 15 januari 2001 met Wikipedia begon, was het 250 jaar geleden dat het eerste deel was verschenen van de Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers. Meestal wordt deze encyclopedie kortweg de Encyclopédie van Diderot en d’Alembert genoemd, naar zijn twee voornaamste redacteuren. Ze zijn als encylclopédisten de geschiedenis ingegaan. Het ideaal van de Encyclopédie was ook het ideaal van de Verlichting.
Denis Diderot omschreef het doel van de Encyclopédie als volgt: “het verzamelen van alle kennis die over de wereld verspreid is, het “algemene systeem” blootleggen voor tijdgenoten en doorgeven aan het nageslacht, zodat het werk uit het verleden niet nutteloos geweest zal zijn voor de toekomst. Het nageslacht zal daardoor beter onderlegd zijn, en tegelijkertijd deugdzamer en gelukkiger worden. Wij, encyclopédisten, zullen niet sterven zonder ons verdienstelijk gemaakt te hebben jegens de mensheid.”
Diderot had een zeer positieve opvatting over kennis en was dus echt een man van de Verlichting, die geloofde dat in de donkere eeuwen van de geschiedenis het licht van de Rede was aangegaan en dat de mensheid nu een stralende toekomst tegemoet ging.
Een encyclopedie confronteert mij met de paradox van “hoe meer ik weet, hoe minder ik weet”. Maar het vergaren van kennis heeft iets verslavends voor mij, het voelt als een omhelzing waarbij mijn armen steeds langer worden en de wereld steeds groter. Wanneer ik wikipedia raadpleeg, zie ik altijd maar één pagina tegelijk en is niet meer zichtbaar hoe deze pagina zich verhoudt tot het geheel. Toen ik vroeger in mijn ouderlijk huis de twintig dikke delen van de Winkler Prins Encyclopedie als naslagwerk gebruikte, had ik nog een idee hoe groot mijn kennis was ten opzichte van het geheel. Maar bij een online encyclopedie is er geen concretisering meer. Wikipedia is in tien jaar tijd beschikbaar geworden in 278 talen met een totaal van ruim 17 miljoen artikelen, ruim 66 miljoen pagina’s en meer dan een miljard bewerkingen. Hoeveel is dat eigenlijk als je dat concreet maakt. Op Wikipedia lees ik dat de twee grootste bibliotheken ter wereld, de Library of Congres in Washington en de British Library respectievelijk 1199 en 625 kilometer aan volle boekenplanken hebben. The Library of Congress bezit 130 miljoen items waaronder 29 miljoen boeken, terwijl de British Library 150 miljoen items waaronder 25 miljoen boeken in haar bezit heeft. Deze informatie heeft weinig nut. Als het om kennis gaat, lijk ik in mijn nietigheid te verdampen in een ontzagwekkend en duizelingwekkend universum. Zo heeft de mens van de Verlichting door het produceren van een alsmaar uitdijende monsterlijke hoeveelheid kennis de onbevattelijkheid van God in het vizier gehouden.
Bron: nl.wikipedia.org
Voor de verjaardag van Wikipedia gaf ik gehoor aan de oproep van Jimmy Wales en maakte online een klein geldbedrag over. Als ieder van de 400 miljoen Wikipedia-gebruikers elk één euro zou doneren, zou er 20 maal het bedrag zijn dat Wikipedia nodig heeft om voort te kunnen bestaan.
platen uit de Encyclopedie [ alembert.fr ] | Encyclopedie [ nl.wikipedia.org ]
Om diagnoses te stellen over het lichaam en de ziel van de samenleving hebben sociologen statistieken nodig. Bij de interpretatie van deze statistieken wordt doorgaans grote terughoudendheid betracht, want een moraliserende socioloog is uit den boze. Socioloog én filosoof Bas van Stokkum levert met zijn nieuwste boek Wat een hufter! deze terughoudendheid in. Hufterigheid is volgens hem in Nederland de norm geworden. Vermoedelijk bestaat er een verband tussen een gure samenleving en het taboe op moraliseren. Onderbouwing blijft echter lastig, want dan zou in de openbare ruimte overal ons gedrag gemeten en in statistieken vastgelegd moeten worden. Daarvoor heb je een politiestaat nodig. We kunnen daarom beter op onze eigen waarneming afgaan en er maar in berusten dat deze geen wetenschappelijke waarde heeft. Het beste bewijs van hufterigheid leveren we tenslotte zelf. Of niet.
