Categorie archief: Rusland

guilty pleasure

vrijdag gekeken naar de openingsceremonie in Sochi

Het openingsritueel van een mondiaal sportevenement, met minstens een miljard televisiekijkers, heeft meestal weinig met sport te maken, maar alles met de promotie van een land. Het organiserende land heeft miljarden geïnvesteerd en mag in ruil daarvoor zichzelf in het zonnetje zetten.

Als zo’n land autoritair geregeerd wordt, weten we bij voorbaat dat het evenement door de leider gebruikt wordt om de nationale trots onder de bevolking op te stuwen. Goed voor zijn eigen prestige. We zagen het in China (Olympisch Zomerspelen 2008) en in Azerbeidzjan (Eurovisie Songfestival 2012): het zelfbeeld van die landen lijkt op het zelfbeeld van hun leiders.

De massale openingsshows van de Olympische Spelen kan ik verafschuwen als een bombastisch en nationalistisch Cirque Du Soleil, maar tegelijkertijd kijk ik er ook graag naar. Zoals ik ook kan genieten van goed gemaakte propaganda. Mijn guilty pleasure.

Het is boeiend om te zien hoe een organiserend land in de openingsshow naar zijn eigen geschiedenis kijkt. In de show in Athene (OS 2004) zagen we 25 eeuwen Griekse geschiedenis aan ons voorbij trekken. Het is begrijpelijk dat de Grieken trots zijn op hun rijke historie. In de show in Londen (OS 2012) lieten de Engelsen zien hoe zij naar zichzelf kijken. Met een stevig accent op hun populairste exportartikel: de popmuziek.

Hoe zou Rusland zich in Sochi aan de wereld gaan presenteren? Hoe zouden de creative directors clichés als trojka, samovar en matroesjka gaan vormgeven? Voor welk ballet en muziek zou er gekozen worden? Maar vooral: hoe zou er worden teruggekeken op de Russische geschiedenis, met name die van de vorige eeuw, die getekend is door de USSR.

Vrijdag konden we het zien.

Sochi
De terreur in de Sovjet-Unie onder Stalin wordt nog wel eens vergeleken met die in het Derde Rijk onder Hitler. De hamer en sikkel zouden even besmette symbolen zijn als het hakenkruis. Maar niet in Sochi.

Na de decadente pracht en praal van de negentiende eeuw, verbeeld in een wonderschoon kostuumballet, viel de lange Russische winter in. De revolutie van 1917 werd verbeeld door avant-gardistische pionnen in een constructivistische biotoop onder rode weerlichten. Boven het gekrioel van de arbeidersklasse trok een machinerie van suprematistische vormen het spoor van de industriële Sovjet-Unie.

En daar waren zij: de kolossale hoofden van een kameraad en zijn heldhaftige vrouw met een even kolossale hamer en sikkel.

Willy & Nicky

gisterenavond gezien op BBC2: Royal Cousins at War
over de rivaliteit tussen keizer Willem II en tsaar Nicolaas II

Het is soms verleidelijk, vooral voor de Engelsen, om de rivaliteit tussen Duitsland en Engeland omstreeks 1900 psychologisch te verklaren vanuit het kolossale minderwaardigheidscomplex van keizer Wilhelm II. Weinig historici zullen het lange en noodlottige voorspel tot de Eerste Wereldoorlog tot die ene factor durven te herleiden. Royal Cousins at War neigt daar soms toe.

Wilhelm II en Nicolas II
Willy en Nicky
Keizer Wilhelm II van het Duitse Rijk en tsaar Nicolaas II van Rusland waren achterneven. Tijdens de julicrisis van 1914 stuurden ze elkaar enkele telegrammen.

Nog niet eerder zag ik zoveel unieke historische filmopnamen bij elkaar, waarvan enkele terug gaan tot in de negentiende eeuw. Het Victoriaanse tijdperk komt even helemaal tot leven: vrouwen tot onder hun kin in het zwart gekleed, mannen die onder elkaar wat staan te dollen. Allemaal blauw bloed. Want de homevideo was rond 1900 nog voorbehouden aan het paleis.

Royal Cousins at War (BBC Two) was a riveting analysis of the relationship between Kaiser Bill, Tsar Nicholas II of Russia and our own King George V, and the disastrous effect their rivalry had on Wilhelm’s fragile ego and skew-whiff brain. All three men were related by birth or marriage to Queen Victoria, whose descendants occupied the thrones of no less than nine European countries, and the family’s rows over the years shaped the characters of the various monarchs.
 
This was a film with its eye firmly on the personal details. Wilhelm’s massive inferiority complex was traced back to his breech birth in 1859, in which his left arm was permanently disabled, a badge of shame in Prussia’s militaristic society. Every time his English mother, Victoria, the eldest child of Queen Victoria, looked at him she thought to herself, “This is my greatest failure”. The two never bonded.
 
George V and Nicholas II, in contrast, were healthy children, and grew up close to their mothers, who themselves were sisters: Princess Alexandra and Princess Dagmar of Denmark.
 
Bron: telegraph.co.uk

Vanavond om 22.00 het tweede en laatste deel op BBC 2: Into the Abyss.

Royal Cousins at War [ bbc.co.uk ] | galleries [ bbc.co.uk ]

Dostojevski en het falende ik

gelezen: De betekenis van Dostojevski voor onze tijd
door prof. dr. Ton Lathouwers (een serie van drie lezingen uit 1988)

Fjodor DostojevskiPrecies tien jaar geleden kocht ik De Idioot van Fjodor Dostojevski met het voornemen om dit boek in één ruk uit te lezen. Ik had alle reden om optimistisch te zijn. Begin augustus 2003 had ik de Gebroeders Karamazov (1162 pag.) in een Orthodox klooster in Engeland van kaft tot kaft gelezen. Daarna las ik Misdaad en Straf (783 pag). Na bijna 2000 pagina’s Dostojevski zou De Idioot (761 pag.) volgen. Maar dat gebeurde niet.

Zo leerde ik wel Raskolnikov, Aljosja, Ivan en Dimitri kennen maar bleef Mysjkin een onbekende voor mij. Het boek ligt nu tien jaar in mijn kast met een ansichtkaart van de Aleksandr Njevsky Gedächtniskirche in Potsdam tussen pagina 42 en 43. Mag een roman 10 jaar ongelezen in de kast staan? Er knaagt enig schuldgevoel.

Maandagavond las ik de tekst van een lezing die prof. Ton Lathouwers in november 1988 hield tijdens een studieconferentie van de Vereniging van Orthodoxen “Heilige Nicolaas van Myra”. Deze lezing is samen met drie andere lezingen (van professor Ton Lathouwers en vader Silouan Osseel) gebundeld in een boekje De betekenis van Dostojevski voor deze tijd. De drie lezingen over Dostojewski staan ook op internet. De lezingen behandelen drie thema’s in het werk van Dostojevski waarover Lathouwers in het begin schrijft:

De algemene titel van de lezingen die ik ga houden, namelijk “De betekenis van Dostojevski voor onze tijd” noopt mij het geheel te verdelen in drie segmenten. Dat kan de indruk geven dat het gaat om drie aparte onderwerpen: 1) het falende ik; 2) de vrijheid; 3) de religie. Voor Dostojevski waren ze echter drie aspecten van eenzelfde gebeuren. In zijn werken worden ze altijd in samenhang met elkaar behandeld. In een en dezelfde tekst komen vaak alle aspecten aan bod. Ik zeg dit om duidelijk te maken dat een verdeling of onderverdeling, een schematisering – maar we niet aan ontkomen – kunstmatig is en te kort doet aan het eigenlijke van Dostojevski ‘s religieuze ervaring. Wij ontkomen niet aan een indeling, als wij een onderwerp willen uiteenzetten.
 
Bron: orthodoxen.nl

In de eerste lezing, het falende ik, benadert Lathouwers het thema vanuit een oosterse, (zen)boeddhistische houding. Hij benadrukt dat het “ik” het grote probleem is. Door ons ik scheiden we ons af van al het andere, waardoor er een breuk met de non-dualiteit (advaita) ontstaat. In een korte historische beschouwing maakt hij duidelijk dat Rusland sinds 1812 overspoeld werd door westers wetenschappelijk denken, een vorm van denken die tweedeling schept tussen lichaam en ziel, materie en geest, subject en object, individu en groep. Maar de oorspronkelijke Russische ziel, zoals deze in de traditie van de Russisch-orthodoxe Kerk leeft, kent volgens Lathouwers de fundamentele mystieke ervaring van het ongedeeld-zijn, de Всеединство (al-eenheid).

Prof. Lathouwers benadrukt in
zijn visie op de Orthodoxie het Russische woord Всеединство. Dit komt dicht in de buurt van “het Ene” van Plotinos of het vedantische Advaita

Bij deze visie op de Russisch-orthodoxe Kerk zijn verschillende kanttekeningen te plaatsen. De belangrijkste lijkt mij deze: Lathouwers lijkt op de mystiek van de Russisch-orthodoxe Kerk een oosters eenheidsmystiek te projecteren. In de advaita-vedanta waaruit het boeddhisme en nog later het zen-boeddhisme is voortgekomen, wordt deze eenheidsmystiek samengevat in Tat Tvam Asi (Dat zijt Gij) of in de eenvoudige formule “Brahman=Atman” (“de Wereld=het Zelf” of “Buiten=Binnen”) de druppel in de oceaan, maar ook de oceaan in de druppel. De tegenstellingen verdwijnen.

Maar de mystiek van de Russisch-orthodoxe Kerk wijkt fundamenteel af van de oosterse mystiek. De Orthodoxe Kerk kent geen eenheidsmystiek maar een bruidsmystiek vanuit de allerdiepste ervaring dat de menselijke ziel in Christus haar Bruidegom ontmoet. De menselijke ziel en de persoon horen wezenlijk bij elkaar en lossen niet op in “het Al” of “het goddelijke”. God heeft de mens geschapen als een persoon voor de eeuwigheid, niet om hem te recyclen in het rad van wedergeboorten, maar om hem eeuwig in het Paradijs te laten leven, een bewustzijnsstaat die het Koninkrijk Gods genoemd wordt.

Ton LathouwersProf. dr. Ton Lathouwers (1932) studeerde wis- en natuurkunde, en Slavische talen en letterkunde. Hierna volgde hij gedurende vier jaar een studie vergelijkende cultuur- en godsdienstwetenschappen over de ontmoeting tussen Oost en West. In 1968 werd hij benoemd tot gewoon hoogleraar Russische letterkunde te Leuven, met een nevenopdracht aan de theologische faculteit: religieuze thematiek in de moderne literatuur. In 1987 verkreeg hij zijn officiële autorisatie als leraar Chinese Rinzai Chan. Sindsdien begeleidt hij zengroepen in Nederland, België en Zweden.
 
Ton Lathouwers is één van de meest liberale zenleraren in het Nederlandse taalgebied. Als docent en hoogleraar in Leuven (Slavische letterkunde) getuigden zijn colleges al vroeg van het appél van hart tot hart. Kort na zijn benoeming tot hoogleraar in 1968 begaf hij zich op de zenweg. Hij bereisde onder andere Japan, Thailand, Birma en ook Indonesië. Daar legde hij zich toe op de studie van het Chinese zen (ch’an) onder leiding van ch’an-meester Teh Cheng, die Ton in 1987 transmissie als zenmeester verleende. Bij die gelegenheid werd hem de naam Hui Yu toegekend, wat ‘vriend van wijsheid’ betekent. Als grondlegger en leidsman van Maha Karuna heeft Ton Lathouwers inmiddels honderden zenweekends en sesshins begeleid, altijd vanuit de benadering dat het niet om de methode gaat, maar om de ontmoeting van hart tot hart.

Lathouwers spreekt in deze lezing ook over Myshkin, de hoofdpersoon uit de Idioot. Het is voor mij een stimulans om het boek na tien jaar eindelijk eens uit te gaan lezen.

Dan is er Myshkin, de zuiverste figuur die Dostojevski getekend heeft, een Christus-figuur. Myshkin komt aan het woord tussen twee perioden van volslagen krankzinnigheid in, perioden waarin zijn geest verduisterd is. Daartussenin is hij – de idioot – een groot kind, die weinig zegt, die luistert. En iedereen ziet aan zijn open ogen, aan zijn spontaniteit, dat hij zuiver is, ook al noemen ze ham een schaap, een idioot. Ze ontdekken: Hij maakt ons anders. Die dit ontdekken zijn de gevoelige mensen, niet de braven maar de ontredderden.
 
Bron: orthodoxen.nl

De betekenis van Dostojevski voor onze tijd [ orthodoxen.nl ]