Categorie archief: Orthodoxie

Philokalia [3]

Evagrios van Pontus over het bewaren van de genade van de stilte

EvagriosIn de oudheid hadden teksten vaak de structuur van een centarion, een ‘boeket van honderd bloemen’, losse paragrafen die bijeengehouden werden door één centraal thema. In het geval van de eerste tekst die we van Evagrios in de Philokalia tegenkomen, zijn het minder dan 50 teksten en de volgorde van de deze overgeleverde teksten verschilt soms. Het onderwerp waar Evagrios zich op concentreert, is de hesychia. In het oosterse christendom is dit een zeer belangrijke houding. De 14e eeuwse Griekse monnik Gregorios Palamas zegt hierover:

‘Hesychia is een stil zijn van de geest en van de wereld.
Zij die zich door heilig stilzwijgen (hesychia) hebben gezuiverd
en op onuitsprekelijke wijze zijn verenigd met het alle denken en weten overstijgende licht,
aanschouwen God in zichzelf als in een spiegel„.

De hesychia heeft ook de geestelijke beweging van het hesychasme zijn naam gegeven. Online vond ik een werkstuk van Alex Pot over het hesychasme.

Het hesychasme wordt soms wel eens in vijf perioden ingedeeld:
1. vierde en vijfde eeuw (o.a. Evagrios en Arsenios)
2. zesde en zevende eeuw (o.a. Johannes Climacus, en zijn leerlingen Hesychius en Philotheus)
3. elfde eeuw (o.a. Simeon de Nieuwe Theoloog)
4. veertiende eeuw (o.a. Nicephorus de Hesychast en Gregorios Palamas)
5. achttiende eeuw (tijd waarin de Philokalia zich begon te verspreiden)

Toen in de achttiende eeuw als reactie op de Verlichting de geestelijke geschriften in de Philokalia werden gebundeld, maakte het hesychasme weer een bloeitijd door. Vooral in het negentiende eeuwse Rusland was de invloed van de Philokalia groot, ook in het leven van Dostojewsky

Iedereen die met het lezen van de Philokalia begint, komt al snel bij deze tekst van Evagrios aan. Het is een goed begin, want Evagrios schrijft hier over de houding die nodig is om met God om te kunnen gaan: we moeten van binnen stil proberen te worden. Hoe we daarin kunnen slagen, is eigenlijk de weg van de monnik. Evagrios raakt daarom allerlei aspecten van het monnikschap aan: celibaat, verzaking, gastvrijheid, aalmoezen, kleding, familie, eenzaamheid, vrienden, kluis, eten, handenarbeid, en natuurlijk ook het gebed.

Met betrekking tot vriendschap zegt Evagrios bijvoorbeeld het volgende:

Als u vrienden hebt, ontwijk dan het voortdurend contact met hen, want door sporadisch contact zult u hun van dienst zijn. Maar als u bemerkt dat u door hen schade oploopt, nader hen dan in het geheel niet. Want u behoort vrienden te hebben die u van nut zijn en die overeenkomen met uw levenswijze. Vermijd eveneens het contact met slechtgezinde en twistzieke mannen en ga nooit met hen samenwonen. Weiger vooral op hun boosaardige voorstellen in te gaan, want zij zijn geen vrienden van God en houden niet van Hem. Vredelievende mannen moeten uw vrienden zijn, geestelijke broeders en heilige vaders. Hen vermeldt de Heer op deze wijze: “Mijn moeder, broers en vaders zijn zij die de wil van de Vader in de Hemel doen” (Mat. 12: 49)
 
Neem niet uw verblijf bij druk bezette lieden, ga niet met hen een glas drinken, anders trekken ze u nog mee naar hun eigen dwalingen en beroven u van uw kennis aangaande het leven in de stilte. Want daarin bestaat hartstocht juist. Leen het oor niet aan hun woorden en stem niet in met de bedenksels van hun hart. Die zijn werkelijk zeer schadelijk. Uw verlangen moet uitgaan naar de ‘getrouwen in het land’ en het zwoegen van uw hart naar wedijver met hen in rouwmoedigheid. “Mijn ogen waren gericht op de getrouwen in het land, zij mochten naast mij plaats nemen.” (Psalm 100:6)
Uw verlangen moet uitgaan naar de ‘getrouwen in het land’ en het zwoegen van uw hart naar wedijver met hen in rouwmoedigheid.

Als iemand die leeft volgens de liefde tot God, u komt uitnodigen voor een etentje en u wilt er heengaan, ga gerust, maar keer zo gauw als u kunt weer naar uw kluis terug. Indien mogelijk, ga dan nooit buiten uw kluis slapen, dan zal de genade van de stilte u ten allen tijden vergezellen en u zult uw gebedsdienst ongehinderd voltrekken in uw kluis zoals u zich dat voorgenomen hebt.
(vertaling: Christofoor Wagenaar ,ocso)
 

Amish
Vredelievende mannen moeten uw vrienden zijn

A Corpus of Evagrios’ Writings | Evagrius Ponticus by Luke Dysinger

Philokalia [2]

Evagrios van Pontus (345-399)

In de Philokalia zijn vier fragmenten en geschriften samengebracht van Evagrios van Pontus: Krachtlijnen van het monniksleven (On Ascetism and Stillness in Solitary Life), Verhandeling over allerlei slechte gedachten (On Discrimination in respect of Passions and Thoughts), over Waakzaamheid (Extracts from the Texts on watchfulness) en Verhandeling over het gebed (On Prayer) De meeste teksten zijn overgeleverd in het Syrisch. Evagrios is een omstreden auteur omdat hij onder invloed staat van Origines en zijn geschriften zijn uiteindelijk ook veroordeeld. Dat gebeurde tijdens het concilie van Constantinopel in 553 en waarbij keizer Justinianus I het bevel gaf om al zijn werken in het Byzantijnse Rijk te vernietigen. Zodoende hebben de meeste Griekse vertalingen het niet overleefd op enkele na die onder een andere naam, meestal Nilus van Ancyra, werden verspreid. Later zijn bepaalde teksten van Evagrios toch gecanoniseerd en zo zijn ze uiteindelijk ook in de Philokalia terecht gekomen. Ik heb deze vier teksten gelezen in een Engelse en Nederlandse vertaling. Christofoor Wagenaar (ocso) van het de Abdij Bethlehem te Bonheiden (B) heeft in de jaren tachtig enkele werken van Evagrios in het Nederlands vertaald. Deze zijn uitgegeven in de reeks monastieke cahiers (34 en 35, beiden in 1987 verschenen) van de Abdij Bethlehem.

EvagriosEvagrius van Pontus werd omstreeks 345 geboren in Ibora, een kleine stad aan de Zwarte Zee. Hij bracht een tijd in Constantinopel door, waar hij door Gregorius van Nazianze in de theologie en de mystiek werd ingewijd. Basilius de Grote benoemde hem tot lector. Evagrius werd in 380 diaken gewijd door Gregorius van Nyssa, die hij op het concilie van Constantinopel in 381 vergezelde. Daar moet hij, dankzij zijn scherpzinnigheid, een belangrijke bemiddelende rol hebben gespeeld. In 382 ontvluchtte hij de stad van Constantijn in verband met een verhouding met een vrouw, die door haar echtgenoot niet op prijs werd gesteld.
Evagrius trok eerst naar Jeruzalem, waar hij zich aansloot bij het klooster van Melania de Oudere en Rufinus. In 383 kwam hij in Egypte aan waar Macarius de Jongere zijn leidsman werd en waar hij veel belangrijke mensen uit deze periode van het monnikendom in Egypte ontmoette.
In de daaropvolgende jaren bedreef Evagrius een zeer strenge ascese. Hij schreef zeer veel, waarbij hij zich baseerde op de Bijbel, Origenes, het neoplatonisme, en zijn eigen ervaring als monnik en theoloog. Evagrius overleed op 1 januari 399.
 
Na zijn dood werd hij door de Kerk veroordeeld samen met Origenes en Didymus. Volgens Hiëronymus was hij een voorloper van Pelagius. Zijn geschriften hadden niettemin zeer veel invloed, onder meer op Cassianus en Pseudo Dionysius de Areapoagiet. In de loop van de twintigste eeuw kwamen zij opnieuw in de aandacht. Ze worden tegenwoordig uitvoerig bestudeerd.
 
Bron: home.hetnet.nl/~h_sevenhoven/evagrius.html

Enkele andere werken van Evagrios
Praktikos (of De Monnik)
De Gnostikos
De acht boze geesten
Aansporing voor monniken
Alle geschriften van Evagrios op een rijtje

Evagrius Ponticus [by Luke Dysinger]

Philokalia [1]

Deze maand lees ik in de Philokalia

PhilokaliaTerug in Nederland uit het klooster waar ik in 1995 het eerste deel van de Philokalia kocht, ben ik weer in deze compilatie van geestelijke geschriften aan het lezen. Inmiddels heb ik alle vier de delen die vanaf 1979 bij Faber & Faber(London) zijn uitgegeven. De Philokalia is een compilatie teksten van woestijnvaders en Byzantijnse theologen tussen de vijfde en de veertiende eeuw. De oudste is Evagrios van Pontos (345-399) en de jongste Gregorios Palamas (1296-1359) De eerste maakte aan einde van zijn leven in 392 nog mee dat het Romeinse Rijk in een westelijk en oostelijk deel gesplitst werd. De laatste leefde in dat oostelijk deel van het Romeinse Rijk, beter bekend als het Byzantijnse Rijk, dat nog tot 1453 zou blijven bestaan.

Juist de politieke scheiding in 392 is bepalend geworden voor de ontwikkeling van het Avondland in cultureel en religieus opzicht. Na het schisma in 1054 heeft zich onder aanvoering van Rome definitief een westers Christendom ontwikkeld, het Rooms-katholicisme, dat in geestelijk opzicht anders is dan het oorspronkelijke Christendom. De Orthodoxe Kerk is trouw gebleven aan de Christelijke Traditie die zich sinds Paulus over de wereld verspreid heeft. Voor ons Westerlingen hebben de teksten van de vaders uit de Philokalia een andere smaak dan de scholastiek of reformatorische theologie. De Westerse theologie is over het algemeen verstandelijk en systematisch, terwijl de theologie van de (woestijn)vaders direct uit het hart spreekt en meestal niet zo strak geordend is. Het is het verschil tussen kennis van het hoofd en kennis van het hart. De vaders laten zien dat we God vooral leren kennen door met Hem om te gaan, niet door alleen over Hem te lezen. Het lezen in de Philokalia lijkt dus wat tegenstrijdig…

The Philokalia – Greek for “love of the beautiful/holy/exalted – was first assembled at Mount Athos by Ss. Nicodemus of the Holy Mountain and Makarios of Corinth. The first edition was published at Venice in 1782; a second was done at Athens in 1893, which included a prayer by Patriarch Kallistos; and a third at Athens between 1957 and 1963 by the Astir Publishing Company. All the original writings in the Philokalia were written in Greek with the exception of two, which were originally in Latin but then translated in Greek during the time of the Roman (“Byzantine”) Empire.
 
Soon the Philokalia was translated into multiple languages. In 1793, a Slavonic translation done by St. Paisii Velichkovskii (1722-1794), was published at Moscow under the title Dobrotolubiye, and later reprinted in 1822. This would be the version carried by the unnamed central character in The Way of a Pilgrim and was responsible for a spiritual revival in 19th century Russia, impacting a lot of her people, including Fyodor Dostoevsky. A second translation was published in 1857 and was done by St. Ignatii Brianchaninov (1807-1867). A third one was done by St. Theophan the Recluse (1815-1894), but he included other texts not in the Greek original as well as paraphrases or omissions of other sections. This translation was published in five volumes under the auspicies of the Russian Monastery of St. Panteleimon at Mount Athos in 1877. A Romanian translation first appeared in 1946 with Fr. Dumitru Staniloae presiding as editor (the fifth volume appeared in 1976 and it’s expected to be eight volumes). A French translation is currently in the works. Both of these use the Greek.
 
Bron: orthodoxwiki.org
Deel 1
St. Isaiah the Solitary (circa 400-491)
Evagrius the Solitary (345-399)
St. John Cassian (circa 360-435)
St. Mark the Ascetic (omstreeks 500)
St. Hesychios the Priest (8e-9e eeuw?)
St. Neilos the Ascetic (5e eeuw)
St. Diadochos of Photiki (circa 400-485)
St. John of Karpathos (7e eeuw?)		 Deel 2
St. Theodoros the Great Ascetic (7e-9e eeuw?)
St. Maximos the Confessor (580-662)
Thalassios the Libyan (7e eeuw)
St. John of Damascus (675-749)
St. Theognostos (8e – 24e eeuw?)
   
Deel 3
St. Philotheos of Sinai (9e-10e eeuw?)
Ilias the Presbyter (omstreeks 1100)
Theophanis the Monk (?)
St. Peter of Damascus (11e-12e eeuw?)
St. Symeon Metaphrastis (Deze tekst blijkt van Makarios te zijn, circa 300-390)		 Deel 4
St. Symeon the New Theologian (949-1022)
Nikitas Stithatos (circa 1000-1076)
Theoliptos of Philadelphia (circa 1250-1322)
Nikiphoros the Monk (13e eeuw)
St. Gregory of Sinai (circa 1265-1346)
St. Gregory Palamas (1296-1359)

Bron: orthodoxwiki.org
Van de vetgedrukte woestijnvaders en theologen wil ik de komende weken een aantal teksten gaan citeren.