Twee weken geleden zond de BBC 2 The man with the golden arm (1955) uit van Otto Preminger. Grafisch vormgever Saul Bass had met de openingsanimatie met uitgeknipte vormen de aandacht getrokken en in de jaren daarop werd hij veel gevraagd voor andere films. In 1959 maakte hij weer de openingsanimatie voor een film van Otto Preminger. In Anatomy of a murder (1959) krijgen de uitgeknipte vormen extra kracht door een ‘autopsie met een schaar’ op het silhouet van een vermoorde man. Gestyleerde silhouetten waren in de tweede helft van de jaren vijftig erg populair. Denk maar eens aan het silhouet van de Schaduw ontworpen door Dick Bruna voor de pockets van Havank.

Via de bovenstaande video op Youtube kwam ik de onderstaande openingsanimatie tegen uit Catch me if you can (2002). Het is een prachtige herinterpretatie van de eenvoudige stijl waarmee Saul Bass eind jaren vijftig beroemd werd. Een goed voorbeeld van postmodern hergebruik. Op de website artofthetitle.com zijn stills te bekijken.

Een van de aardige bijkomstigheden van Anatomy of a murder is dat we James Stewart weer zien, nadat hij voor North by Northwest door Alfred Hitchcock was afgedankt. Na Rear Window, The man who knew tot much en Vertigo zien we hem in zwart-wit. Het wagenpark is sinds Vertigo nauwelijks veranderd en op de Internet Movie Car Data Base hebben liefhebbers 28 modellen gespot.

Forget the film, watch the titles! [ watchthetitles.com ]

Toen ik in De Volkskrant van vandaag het artikel “Schreefloos is de norm” las over grafisch vormgever Wim Crouwel, kwamen bij mij weer herinneringen naar boven aan mijn oud-docent kalligrafie Alexander Verberne die twee jaar geleden op 84-jarige leeftijd overleed. In het 1983-84 les kreeg ik les van hem aan de kunstacademie in Arnhem. Verberne (1924-2009) was een generatiegenoot van Crouwel (1928) en eveneens streng in de leer. Zo streng zelfs, dat hij in 1984 nog altijd in zijn onafscheidelijke blauwe Chinese werkbroek met blauw Mao-jasje doceerde. Een van zijn grote passies was namelijk Chinees en Chinese kalligrafie.

Ik herinner me dat we voor een opdracht “humanistisch cursief” een korte beschouwing moesten schrijven met een illustratie. Een klasgenoot had iets geschreven over de beroemde cijferpostzegels van de Nederlandse typograaf Jan van Krimpen (1892-1958). Dat viel bij Verberne bijzonder in de smaak. De opmerkzame leerling had iets geschreven over de assymetrie in de kalligrafische versieringen aan weerszijden van het cijfer.

Als ijverige leerling had je docent Wim Crouwel waarschijnlijk niet blij kunnen maken met een betoog over randversieringen. Crouwel is vooral bekend door een meedogenloos functionalisme dat hij in de jaren zestig en zeventig op de spits dreef. In navolging van Jan van Krimpen ontwierp Crouwel in 1976 een langlopende serie cijferpostzegels. De serie deed 25 jaar dienst (1976-2001). Het was een van de meest uitgeklede, zakelijke en neutrale ontwerpen in de geschiedenis van de Nederlandse postzegel. Tamar (Renate Rubinstein) reageerde in een column in Vrij Nederland op deze nieuwe emissie en noemde het ontwerp geen Nieuwe Zakelijkheid maar Nieuwe Lelijkheid.

De toon was gezet en een nieuwe generatie van grafisch vormgevers begon zich tegen de oude garde modernisten af te zetten. In 1977 verscheurde de jonge hond Piet Schreuders tijdens een boekpresentatie de poster die Crouwel voor de amphilex ’77 had ontworpen. Eind jaren zeventig werd de Nederlandse grafische vormgeving minder streng en speelser. Veel jonge ontwerpers sloegen door in baldadig ontwerp en koesterden alles wat het modernisme verketterd had: het ‘misdadige ornament’, historische ballast en andere overtolligheden. Het postmodernisme was aan gebroken.

Maar volgens Wim Crouwel is het postmodernisme helemaal geen stijl. Is postmodernisme stijl-loos? En is het modernisme dan toch die ene universele stijl die alle andere stijlen overbodig maakt? Je ziet Wim Crouwel denken… De prestigieuze overzichtstentoonstelling in het Design Museum in Londen lijkt zijn eigen gelijk te bevestigen, want de tentoonstelling focust juist op de periode dat hij zich als hardcore modernist profileerde: de jaren zestig en zeventig. Samen met de ontwerpers van Total Design had hij internationaal de aandacht op zich weten te vestigen en in het buitenland zijn ze dat nog steeds niet vergeten.

Wim Crouwel Exhibition [ designmuseum.org ]

Vandaag tipte iemand mij voor dit velletje bijzondere zegels uit het boek The Monsterologist : A Memoir in Rhyme van illustrator Adam McCauley.

Blog van Adam McCauley [ drawger.com ] | themonsterologist.com