Sinds enkele jaren is het motto van Museum Arnhem “Ruimte voor realiteit”, een motto waar je alle kanten mee op kunt. En dat is ook de bedoeling. Een toelichting bij dat motto verdubbelt de nietszeggendheid: “Het MMKA vindt dat het tot ‘uitdrukking brengen van de werkelijkheid’ een bijzonder actuele opgave aan de beeldende kunst is.”

Art talk wordt het genoemd, de abstraherende formele teksten bij kunstwerken die eigenlijk niets meer zeggen. Musea voor eigentijdse kunst zijn er bedreven in. Zo lezen we bij de tentoonstelling Talud van de Arnhemse fotograaf Hans Wijninga dat hij in zijn foto’s “als visuele verkenner reageert” op het gemaakte landschap. Er had net zo goed kunnen staan dat hij landschappen fotografeert.

Maar er is natuurlijk altijd meer aan de hand. Hans Wijninga maakt geen gewone foto’s maar gebruikt een glasplaat die met collodium bestreken is. Het collodiumprocedé werd in 1851 uitgevonden door de Brit Frederick Scott Archer. Hij legde daarmee de technische grondslag voor de moderne chemische fotografie. In de 21e eeuw zijn er nog altijd fotografen die volgens het collodiumprocedé werken.

Collodiumfotografie heeft bepaalde visuele eigenschappen die het voor fotografen als Alex Timmermans en Hans Wijninga zo aantrekkelijk maakt. Wat onderbelicht blijft in de toelichtende tekst bij Talud, is dat deze bijzondere foto’s niet alleen ruimte geven aan realiteit maar ook aan historiciteit. Historiciteit is nu juist het unieke van de wijze waarop de mens de realiteit ervaart: in een schemergebied van herinneringen en verwachtingen. Want een licht dat alles in het hier en nu onthult, is een idee en geen werkelijkheid.

Doordat we bij collodiumfoto’s onmiddellijk denken aan de pioniersjaren van de fotografie, verwachten we een beeld uit de negentiende eeuw. Spookbeelden. Oud licht. Maar wat zien we op de foto’s van Hans Wijninga? Foto’s uit Arnhem-Zuid met voornamelijk bebouwing uit de jaren ’70. The medium is the message, maar deze cross over tussen de jaren ’50 van de negentiende eeuw en de jaren ’70 van de twintigste eeuw, doet iets vreemds. Back to the future.

het aura van het natte collodium [ pf.nl ]

Natuurlijk zijn er talloze argumenten waarom bovenstaande stelling niet juist is. Sinds de mens de fotografie heeft uitgevonden, kunnen we steeds dieper doordringen in het zichtbare en worden we juist wakker voor de verborgen werelden van het kosmische, microscopische en de tijd. En dat allemaal (en dat is heel veel!) dankzij de lens en het procedé om het beeld op de gevoelige plaat vast te leggen.

Bovenstaande stelling blijkt echter wél te kloppen als we ons realiseren dat de fotografie, het schrijven met licht, eerst op lichtgevoelig papier en celluloid en tegenwoordig in pixels, de wereld onvoorstelbaar reproduceerbaar heeft gemaakt. Overal komen we foto’s tegen. Overal spiegels en vervormde spiegels van de wereld. In de media en massacultuur hebben foto’s vaak ook een wow!-effect. Want al die beelden concurreren met elkaar om onze aandacht. Inflatie is het gevolg. We raken afgestompt en onze ogen worden lui.

We zouden onze ogen eens een dagje vakantie mogen geven. Een dag zonder foto’s. Is dat mogelijk? Een dag geen internet, geen televisie en geen tijdschriften? Bovendien zouden we de avond tevoren alle foto’s in huis even moeten omdraaien. En we zouden ook binnen moeten blijven, want in elke straat zijn foto’s, het begint al met de abri in de woonwijk.

Hoe zouden onze ogen reageren? Zouden ze dankbaar zijn dat ze eindelijk weer eens in een ongespiegelde werkelijkheid mogen kijken? Om er tijd voor te nemen, zouden we iets kunnen gaan natekenen. Want als je tekent, ga je beter kijken. Schrijven met licht kan iedereen die een fototoestel in zijn hand heeft. Maar schrijven met grafiet kan ook iedereen. En dat is af en toe veel beter dan foto’s nemen. We gaan er beter van kijken.

Door tekenen zie je meer [ rijksmuseum.nl ]

Historian Simon Schama joins forces with National Portrait Gallery curators to create five new displays exploring the development, character and meanings of British portraiture.
 
Staged throughout the Gallery, portraits from across the Collection will be displayed for the first time by theme rather than chronology, taking a long view of the history of portraits in each room. Each display will comprise a cross-period selection in various media, exploring one of the following themes: Power, Love, Fame, People and Self.
 
Simon Schama’s The Face of Britain will broadcast on BBC Two in September coincide with the broadcast of a new five-part TV series on BBC Two and the publication of an accompanying book by Viking/Penguin Random House this autumn.
 
Bron: npg.org.uk

Simon Schama’s The Face of Britain [ npg.org.uk ]