De fotograaf en pionier van de fotojournalistiek Robert Howlett is vooral bekend geworden door de fotoreportage die hij in opdracht van The Times in 1857 maakte van de bouw van het reusachtige stoomschip The SS Great Eastern. De bekendste foto uit deze reportage is het portret van de Engelse ingenieur Isambard Kingdom Brunel die voor een ankerketting met monsterachtig grote schakels staat.

Het is een archetypisch en paradoxaal beeld: we zien het cliché van de directeur met hoge hoed en dikke sigaar. Deze man is hier duidelijk de baas. De moderne techniek vergroot zijn macht tot bovenmenselijke proporties. Toch blijft hij zélf mens en wordt zijn eigen nietigheid benadrukt door de reusachtige ketting. Deze foto uit 1857 wordt wel eens het eerste moderne portret genoemd en de moderne tijd met de paradox van de techniek is hier aangebroken. In de periode 1850-1880 die als The Age of Optimism bekend is, nam het zelfvertrouwen van de mens enorm toe en dacht men de wereld te beheersen.

Tegelijkertijd vond juist in deze periode de pessimistische filosofie van Arthur Schopenhauer weerklank: Schopenhauer stelde in Die Welt als Wille und Vorstellung dat de wereld in wezen beheerst wordt door de duistere kracht van de ‘wereldwil’. In Howlett’s portret van Brunel visualiseert de ketting op de achtergrond deze onontkoombare oerkracht. Je kunt ook de radicaal Darwinistische opvatting van Richard Dawkins in deze foto weerspiegeld zien: Dawkins beweert dat het leven een zinloze reproductie van aminozuurketens is, waar de mens zélf een uitdrukking van is.

Robert Howlett‘s major work was the commission by The Times (or Illustrated Times) to document the construction of the worlds largest steamship the SS Great Eastern. His images were translated into engravings for The Illustrated Times. They reflected and stimulated the widespread interest in this feat of engineering. This project included the well known portrait of the Great Eastern’s creator and engineer, Isambard Kingdom Brunel, standing in front of the giant launching chains on the ‘checking drum’ braking mechanism at John Scott Russell’s Millwall shipyard. It was taken to celebrate the launch of the world’s largest steamship, in November 1857. This image, which depicts Brunel in an industrial setting instead of a more traditional background for a portrait, has been described as one of the first examples of environmental portraiture.
Bron: en.wikipedia.org

Seven wonders of the industrial world [ BBC ] | brunel200.com

Eenvoudige, intieme en ijverig geschilderde Biedermeier portretten kunnen mij soms erg raken. Het portret van de Deense beeldhouwer Bertel Thorvaldsen door de Oostenrijkse schilder Friedrich Amerling (rechtsonder) is een prachtig voorbeeld van zo’n Biedermeier portret. Amerling schilderde de 73-jarige beeldhouwer in 1843, een jaar voor zijn dood, toen de fotografie nog in de kinderschoenen stond. Het portret ademt iets van een Daguerreotypie waarbij de geportretteerde in een bevroren houding de lange sluitertijd trotseert. Het is een droge, maar zeer nauwkeurige registratie.

Wanneer je Amerlings portret vergelijkt met een ander portret van Thorvaldsen, dat ongeveer 23 jaar eerder geschilderd werd door Carl Joseph Begas (linksboven), zie je een heel andere visie. Begas presenteert zijn model hier in een 16e eeuwse setting die associaties oproept met portretten van oude Duitse meesters. Nog een ander portret van Thorvaldsen is geschilderd door Friedrich Wilhelm von Schadow (onder). In 1816 beeldde hij zichzelf af samen met zijn broer Rudolph en de beroemde beeldhouwer. Ook zijn visie is historisch bepaald. Maar het portret van Amerling is eigentijds en loopt vooruit op de objectiviteit, die door de fotografie gerepresenteerd wordt.

Friedrich von Amerling [ nl.wikipedia.org ]

De Via Claudia Augusta loopt van Augsburg naar Venetiëover een lengte van 600 kilometer. De ontelbare kunstenaars die sinds de zestiende eeuw vanuit het Noorden hun Grand Tour naar Italiëmaakten, moeten deze route gevolgd hebben. Bovendien nog talloze diplomaten en handelsreizigers. De koopman uit Würzburg bijvoorbeeld die voor prins-bisschop Karl Philip von Greiffenklau contact moest leggen met de frescoschilder Giovanni Battista Tiepolo. Omdat we onze reis naar Venetiëin Würzburg waren begonnen, reisde ik in gedachten met hem mee, terwijl ik mij probeerde voor te stellen hoe die reis in 1750 moet zijn geweest. Veel kunstenaars en schrijvers hielden een dagboek bij van hun reis naar het Zuiden. Zo heeft Goethe een beroemd verslag geschreven over zijn Grand Tour, die hij begon in september 1786. Wij volgden Goethe’s reis per postiljon naar Venetië in omgekeerde volgorde op de terugweg: Padua, Vicenza, Verona, Rovereto, Trento, de Brenner, Innsbruck, Mittenwald. Deze (gele) route valt ten dele samen met de Via Claudia Augusta. Heen volgden wij de (oranje) route: Augsburg, Füssen, Resschenpas, Merano, Bolzano, Trento, Vicenza, Venetië.

Goethe kwam op 28 september 1786 in Venetië aan. Het duurde nog elf jaar voordat Napoleon een einde maakte aan de onafhankelijkheid van de eens zo machtige republiek. De laatste doge van VenetiëLudovico Manin (1789-1797) kwam aan de macht toen er in Europa een nieuw tijdperk begon. Met het einde van de Republiek Venetië in 1797 ging een oude wereld verloren.