In de symbolistische schilderkunst was Shakespeare’s personage Ophelia enorm populair. Of beter gezegd, het moment suprême van haar verdrinking in ondiep water was een geliefd onderwerp om uit te beelden. Op de tentoonstelling Schilders van de Ziel over het symbolisme in Frankrijk, die we onlangs bezochten, konden we dus niet om haar heen. Maar we komen haar de laatste tijd vaker tegen. Zo vaak dat het opvallend is geworden.

En vanmorgen gebeurde het dus weer: ditmaal was het weer haar allerbekendste afbeelding, die van John Everett Millais. Wat blijkt nu? Ophelia’s ‘icoon’ hangt de komende drie maanden in Amsterdam, om precies te zijn in het Van Gogh Museum. Ik voel me uitgenodigd door haar.

Me, Ophelia
Tegelijk met de tentoonstelling wordt er een kleine presentatie ingericht met foto’s van onder anderen Rineke Dijkstra, Hellen van Meene en Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin. In deze hedendaagse fotografie, die opmerkelijke parallellen vertoont met het oeuvre van Millais, klinkt nog steeds de invloed door van onder meer de fameuze Ophelia.

Ophelia is een personage uit het toneelstuk The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark van Shakepeare. Ze is de dochter van Polonius en dus de zuster van Laërtes. Wanneer Hamlet Polonius doodsteekt, begint haar gekte vorm te krijgen. Ze kan het verdiet niet aan en drijft de bewoners van Elsinore tot wanhoop met onbegrijpelijke liedjes. Later verdrinkt ze onder mysterieuze omstandigheden in een ondiepe beek. Als Laërtes uit Frankrijk terugkeert en de dood van zijn vader en zuster verneemt, kan hij weinig anders doen dan Hamlet uitdagen tot een duel. (Bron: nl.wikipedia.org)

meer afbeeldingen van Ophelia

Vorig jaar schreef ik hier iets over de stadsfotografen Johannes Leendert Scherpenisse en Max Missmann. De eerste fotografeerde honderd jaar geleden in Amsterdam, de tweede in Berlijn. Een andere Berlijnse stadsfotograaf is Heinrich Zille, vooral bekend geworden als satirisch tekenaar. Michaela liet mij een fotoboek van hem zien: Berlin um die Jahrhundertwende.

Daarin opgenomen niet alleen straatbeelden maar ook interieurfoto’s, zoals onderstaande foto die genomen is in het atelier van de beeldhouwer August Gaul. Deze roept bij mij herinneringen op aan modelfoto’s die in diezelfde jaren verschenen in het legendarische Amerikaanse fototijdschrift Camera Work. Fotografen als Heinrich Kuehn, Gertrude Käsebier en Edward Steichen publiceerden in Camera Work gelijksoortige modelfoto’s die nog sterk verbonden waren met de negentiende eeuwse salonschilderkunst.

De Duitse graficus, tekenaar en fotograaf Heinrich Zille werd in januari 1858 geboren in Radeburg bij Dresden. Heinrich groeide op in een arm arbeidersgezin in Berlijn. Zille volgde een opleiding tot lithograaf en volgde in zijn vrije tijd kunst- en tekenlessen. Tijdens zijn opleiding bestudeerde hij in opdracht van zijn leermeester professor Hosemann het leven van alledag. Hiermee legde Heinrich de basis voor zijn latere werk.

Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog vond Zille, dat Duitsland in haar recht stond en liet hij vooral de vrolijke kant van het soldatenleven zien. Pas na het zien van de gewonde soldaten en nadat hij de verhalen van het front had gehoord, veranderde hij zijn mening. Dit bracht hij tot uiting in zijn werk. Hij tekende moegestreden en verminkte soldaten, die met hun laatste krachtsinspanningen terugkeerden van het front. Ook toonde hij vrouwen, die in eigen land het mannenwerk overnamen, terwijl hun mannen buiten de landsgrenzen aan het vechten waren.

Door de slechte sociale omstandigheden in Berlijn werd de kijk op de maatschappij van Heinrich Zille steeds scherper. Hoe kritischer hij werd, hoe meer populariteit hij verwierf onder de bevolking en andere kunstenaars. Zille werd zo populair, dat de impressionistische schilder Max Liebermannn hem voordroeg als lid van de Pruisische Academie der Kunsten. Bovendien werden er films gemaakt, waarin zogenaamde Zille-figuren de hoofdrol speelden. Op 70-jarige leeftijd kreeg Heinrich Zille een overzichtstentoonstelling in Berlijn. Een jaar later overleed hij. Tweeduizend mensen liepen in augustus 1929 mee in de rouwstoet, waaronder beroemde schrijvers, acteurs, kunstenaars en politici. ( Bron: cultuurarchief.nl )

heinrich-zille-museum.de