Even ten noorden van Solferino liggen Pozzolengo en San Martino della Battaglia. Op 24 juni 1859 vormde zich rond deze plaatsen het strijdtoneel tussen de vier Sardijnse divisies van koning Victor Emanuel II en de divisie van generaal Ritter von Benedek. De gevechten begonnen rond half zeven ‘s morgens en duurden de hele dag waarop de Italianen en de Oostenrijk afwisselend terreinwinst wisten te behalen. Terwijl twee Franse divisies en de keizerlijke garde van Napoleon III het centrum aanvielen bij Solferino en Cavriani en twee andere divisies op de vlakte in het zuiden, wisten de Italianen de divisie van Benedek de hele dag te binden rond San Martino en Pozzolengo. Uiteindelijk moesten de Oostenrijkers zich na zeer zware gevechten terugtrekken.

Henri Dunant beschrijft in Een herinnering aan Solferino de opstelling van de vier legers: het Sardijnse, het Franse en beide Oostenrijkse legers. Op 24 juni 1859 werd er gevochten over een lengte van ongeveer 25 kilometer.

In een volgend stukje meer over de Slag bij Solferino op 24 juni 1859.

Het eerste dat we van Solferino zagen was het kerkhof. Deze ligt op de kam van een heuvel tegenover het hoogste punt van Solferino dat sinds de middeleeuwen gedomineerd wordt door een vestingtoren, de zogenaamde Rocca di Solferino. Deze rauwe stenen monoliet is in de Italiaanse nationale geschiedenis bekend geworden als La Spia d’Italia (“de spion van Italië”) omdat deze een subliem uitzicht biedt over de wijde omtrek.

Castiglione delle Stivere is een stadje van 23 duizend inwoners op de moreneheuvels ten zuid-westen van het Gardameer. Ik kende het van de Tweede Slag bij Castiglione op 5 augustus 1796 waarbij Napoleon met zijn generaals Pierre Augereau en André Masséna de Oostenrijkers terugdreef. Er waren in totaal zo’n 50 duizend manschappen bij betrokken.

Dat Castiglione al eens eerder en in de negentiende eeuw nog eens een rol gespeeld heeft tijdens een veldslag, was mij niet bekend. Het stadje heeft door zijn ligging op de meest westelijke moreneheuvel een strategische positie. Daardoor was het in 1706 tijdens de Spaanse Successieoorlog strijdtoneel tussen Frankrijk en Oostenrijk in de Eerste Slag bij Castiglione. En in de Tweede Italiaanse Onafhankelijkheidsoorlog speelde het weer een rol, al werd het toen geen strijdtoneel. De Derde Slag bij Castiglione is er dus niet gekomen. Maar op enkele kilometers van het stadje woedde op 24 juni 1859 wel de Slag bij Solferino en vooral van deze zeer bloedige veldslag vind je nog altijd sporen in Castiglione.

Toen we op het plein voor de dom van Castiglione kwamen, werd ik getroffen door een beeld van een vrouw die een gewonde soldaat verzorgt. Onder deze wereldse pietà las ik het onderschrift: Alle donne eroiche (“aan de heldhaftige vrouwen”).

Langzaam drong het tot mij door dat het domplein op de dagen na 24 juni 1859 vol gewonde en stervende soldaten heeft gelegen. De plaatselijke bevolking, met name de vrouwen, werden door de Zwitser Henri Dunant aangespoord om de gewonden te verplegen. Hij wilde niet dat er onderscheid gemaakt moest worden tussen Fransen of Oostenrijkers. Hier, in Castiglione delle Stivere, werd bij Dunant het idee voor het onafhankelijke internationale Rode Kruis geboren.

Naast het plein ligt een huis waar Henri Dunant na de slachting van 24 juni 1859 de (waarschijnlijk slapeloze) nacht doorbracht. Zijn schokkende ervaringen zou hij later vastleggen in zijn beroemd geworden boek Souvenir de Solferino.

Het volgende stukje gaat over de Slag bij Solferino.