Buiten de film noir speelt de femme fatale in de filmgeschiedenis vooral een rol in historische personages: Salomé, Cleopatra, Delilah, Mata Hari…

Alleen al van Cleopatra is een hele reeks speelfilms gemaakt. Ze werd o.a. gespeeld door Helen Gardner in 1912, door Claudette Colbert in 1934 en natuurlijk door Elisabeth Taylor in 1963. De meest legendarische vertolking van Cleopatra is door Theda Bara in 1917. Beroemd is de foto waarop ze zit als een vrouw van een affiche van de Tsjechische kunstenaar Alphonse Mucha.

Een andere fatale vrouw is Delilah, de minnares van Samson uit het Bijbelboek Richteren. Ze was lang niet zo vaak op het witte doek te zien als Cleopatra. De bekendste vertolking van Delilah was van Hedy Lamarr in 1949. Het was de laatste grote film van de Oostenrijkse schone en de eerste waarin zij in Technicolor te zien was, samen met spierbundel Victor Mature.

In het fin de siècle (1890′s) was er in de kunst grote belangstelling voor het occultisme. In de aantrekkingskracht van het duistere speelde de verleiding een grote rol. Deze werd verzinnebeeld door de vrouw en de slang. Salomé was waarschijnlijk de meest afgebeelde femme fatale aan het einde van de negentiende eeuw. Oscar Wilde schreef een toneelstuk en Gustave Moreau maakte misschien wel de beroemdste afbeelding van haar (L’apparition 1876). Salomé was een geliefd onderwerp omdat het oriëntalisme uit de negentiende eeuw en het fin de siècle elkaar in haar konden ontmoeten.

Salomé was de dochter van Herodias, de vrouw met wie koning Herodes samenleefde. Johannes de Doper had dit afgekeurd en daardoor kwaad bloed gezet bij Herodias. Zij probeerde haar man te bewerken en wilde dat hij Johannes de Doper een kopje kleiner maakte. Maar omdat Johannes de Doper geliefd was bij het volk, durfde Herodes hem niet te doden. Hij liet hem opsluiten. Herodias wachtte intussen haar moment af.

Dat kwam tijdens een feestmaal waarbij haar dochter Salomé de koning met haar dans en lichaam zo wist te behagen, dat hij het meisje beloofde alles te geven wat zij hem zou vragen. Salomé was door haar moeder opgestookt en vroeg Herodes om het hoofd van Johannes de Doper. En aldus geschiedde.

Malerfürst Franz von Stuck uit München was een decadent in hart en nieren. In 1893 schilderde hij Die Sünde en daar had hij zoveel succes mee dat hij er meer versies van maakte. Dat de zonde niet alleen een vrouwelijk woord was, maar dat de zonde zélf een vrouw was, daar was men in het fin de siècle heilig van overtuigd. En de slang, die kreeg je er als decoratie gratis bij. Ook Salomé kwam bij van Stuck haar blote borsten laten zien. Als blanke hemellichamen komen ze in het duister tevoorschijn.

Lovis Corinth pakte het anders aan. Ook bij hem is Salomé topless, maar hij plaatst er omstanders bij. De beul zien we op zijn rug. Het hoofd is net binnengebracht. De femme fatale lijkt er nog niet zeker van dat de beul zijn werk goed gedaan heeft en controleert bij het afgehakte hoofd of de pupil zich nog verwijdt. Het serpent is kwaadwillig en berekenend.

De filmkunst gaat aanvankelijk door in het spoor van de schilderkunst. In 1917 wordt Theda Bara met haar vertolking van Cleopatra op slag een beroemdheid. Een jaar later speelt ze Salomé. In die tijd had je nog geen Motion Picture Production Code en zo zien we in Cleopatra (1917) en Salomé (1918) voor die tijd best wel veel bloot. Maar zo bloot als bij Franz von Stuck, Gustav Klimt, Lovis Corinth en Pierre Bonnaud zal het in de vroege film niet worden.

Salomé [ nl.wikipedia.org ]

Door een foutje in de programmering stond The Velvet Touch (zondagmorgen 17 november op BBC 2) maar half op de harde schijf van de DVD-recorder. Ik besloot toch de tweede helft te kijken, want een film uit de jaren veertig kijk ik graag alleen al om de fotografie. In 1948 was het klassieke Hollywood (1930-1948) bijna voorbij, maar met The Velvet Touch zit je er nog helemaal in. Dat is natuurlijk ook te danken aan Rosalind Russell (1907-1976) wier ster juist schitterde in die klassieke periode. Ze heeft een symmetrisch en gestroomlijnd art deco face met geëpileerde wenkbrauwen in twee wijde bogen.

Het gestileerde gezicht van Rosalind Russell mij doet denken aan Hedy Lamarr (1914-2000) die in 1949 in Samson and Delilah speelde, haar laatste grote film.

The Velvet Touch [ themoviescene.co.uk ]