Eerder schreef ik over mijn stadswandelingen met Michaela door Brussel. Michaela, die “veldwerk” heeft gedaan met Lucius Burckhardt (1925-2003), de grondlegger van de promenadologie, leerde mij tijdens deze stadswandelingen de kunsthistorische blik even los te laten en anders naar de stad te kijken. Een stad is geen openluchtmuseum maar een sociale structuur. Al die gebouwen staan er om door de mens gebruikt te worden.

Brussel blijkt een ideale stad voor Spaziergangswissenschaft. In de jaren zestig werd het centrum van Brussel door rigoureuze stadsvernieuwing zodanig verminkt dat planologen over de hele wereld van Brusselization (“verbrusseling”) spreken wanneer het historische hart uit steden vervangen worden door een onpersoonlijk CBD (central business district) met hoogbouw en spiegelglas.

De eerste die signaleerde welke verwoesting modernistische stadsvernieuwing kon aanrichten, was de Amerikaans-Canadese journalist en activist Jane Jacobs (1916-2006). In 1961 publiceerde ze The Death and Life of Great American Cities dat een klassieker is geworden. In dit boek heeft ze scherpe kritiek op “rationalistische” stadsplanners uit de jaren 1950 en 1960, zoals Robert Moses (1888-1981). Modernistische stedenbouw zou volgens haar de stad doden. De mens leeft namelijk binnen een gemeenschap en deze wordt gekenmerkt door gelaagdheid, complexiteit en schijnbare chaos.

Modernistische stadsontwikkelaars plannen van bovenaf. Hun stedenbouwkundige principes vormen ze uit deductie; van het algemene gaan ze naar het bijzondere (top down). Jacobs ziet stedelijke vernieuwing als de meest gewelddadige en scheiding van het gebruik (residentieel, industrieel, commercieel) als de meest voorkomende vorm van modernistische stedenbouw. Dit beleid zou gemeenschappen vernietigen door het scheppen van geïsoleerde, onnatuurlijke stedelijke ruimten.

Jane Jacobs pleitte voor diversiteit en presenteerde als alternatief voor modernistische stadsplanning een model met four generators of diversity:
 
• gemengd primaire gebruik: het stimuleren van activiteit in de straat op verschillende tijdstippen van de dag.
• korte blokken zodat er een hoge doordringbaarheid voor voetgangers is.
• gebouwen uit verschillende perioden en staat van onderhoud naast elkaar.
• dichtheid.

Voor Jane Jacobs was de wijk Greenwich Village in New York het schoolvoorbeeld van een levendige stedelijke gemeenschap. Dat The Village, net als andere soortgelijke gemeenschappen, goed bewaard is gebleven, is mede te danken aan haar activisme.

Helaas heeft The Death and Life of Great American Cities in de jaren zestig en zeventig niet de verwoesting van het centrum van Brussel kunnen voorkomen. Het boek heeft wel bewust gemaakt voor de negatieve kanten van het modernisme: monotonie en vervreemding. Planologen en architecten kennen nu het gevaar van verbrusseling en zijn de menselijke maat beter gaan bewaken.

The Death and Life of Great American Cities [ en.wikipedia.org ]

Veertig jaar geleden! Vroeger hoorde ik dat mijn vader zeggen. De verwondering dat hij al zover terug kon kijken in zijn eigen verleden ging meestal samen met een zucht van weemoed. Waar, o waar blijft de tijd? In dergelijke verzuchtingen weet je dat je écht ouder geworden bent. Maar ben je ook al oud geworden? Ja en nee. In de herinnering kun je de jonge jaren terugvinden, en daarmee het jonge ik dat er ook nog steeds is zou moeten zijn.

Misschien is het terugvinden van de jeugd ook het geheim van de Top 2000 die elk jaar tussen kerst en nieuwjaar wordt uitgezonden. We krijgen er maar geen genoeg van. Dat geldt in het bijzonder voor de vijftigplussers die hun “thuisland” in de jaren zestig en zeventig hebben.

gebeurtenissen uit augustus/september 1974
De Amerikaanse president Richard Nixon treedt af na Watergateschandaal – Wapenstilstand op Cyprus waarbij Turkije het bestuur over een derde van het eiland behoudt – De piratenzenders Radio Veronica en Radio Noordzee Internationaal zenden voor het laatst uit – Haile Selassie, de keizer van Ethiopië, wordt afgezet

Top 40 van 7 september 1974 [ top40.nl ]

The greatest tv drama of all time wordt Mad Men door Rolling Stone Magazine genoemd. Voor mij persoonlijk deelt het deze hoogste waardering met de Duitse Heimat trilogie van Edgar Reitz. Beide behoren tot het beste drama dat ik ooit op televisie zag. Mad Men en Heimat zijn enigszins met elkaar vergelijkbaar. De levens van de personages staan weliswaar centraal, maar de geschiedenis speelt op de achtergrond als onzichtbare personage mee. De tijdgeest bepaalt steeds de “couleur locale” en soms treedt de geschiedenis in een historische gebeurtenis even op de voorgrond.

Edgar Reitz noemde Heimat eens een fictieve kroniek. Het is geen gewone kroniek, maar menselijk drama waarin we de levens van de hoofdrolspelers gedurende jaren of decennia volgen. Matthew Weiner, de geestelijk vader van Mad Men, zei over de serie: “I don’t want this to be a history lesson. I am always interested in the characters’ lives and what can be thematically told in whatever the event is.” Over de rol van de geschiedenis van de jaren zestig, zei hij: “The greatest thing about this job is that I get to learn so much, and I don’t just mean about history. I mean how history interacts with their lives”

Mad Men en Heimat laten zien hoe mensen afzonderlijk reageren op “geschiedenis” die zich hier en daar expliciet ontlaadt in een historische gebeurtenis. Hoe werd er in het boerendorp Schabach op de Hunsrück gereageerd toen de nazi’s in 1933 aan de macht kwamen? Wat waren de reacties van het publiek tijdens een prijsuitreiking voor reclamejongens in New York, toen het nieuws bekend werd gemaakt dat Martin Luther King was vermoord? Wereldschokkende gebeurtenissen worden teruggebracht waar ze horen: niet in de geschiedenisboeken, maar in de menselijke ervaring.

het jaar 1968
Het zesde seizoen van Mad Men begint in december 1967 en loopt daarna door 1968. Dat jaar zou een keerpunt worden in de Amerikaanse geschiedenis. In februari begon in Vietnam het Tet offensief dat zou eindigen in een strategische overwinning voor het communistische Noord-Vietnam. De Amerikanen realiseerden zich voor het eerst dat ze de oorlog in Vietnam niet konden winnen. De protesten tegen de oorlog in Vietnam werden massaler en in Europa heerste er een anti-Amerikaanse stemming. 1968 was voor Amerika in meer opzichten een traumatisch jaar: op 4 april werd Martin Luther King in Memphis vermoord en twee maanden later ook senator Bobby Kennedy.
 
Voor het Amerikaanse zelfvertrouwen was er helemaal aan het einde van het jaar toch nog een lichtpuntje: De Apollo 8 missie was de eerste waarbij de bemanning in een baan om de maan draaide. Het bleek achteraf de generale repetitie voor de bemande maanlanding in het jaar daarop. De oorlog in Vietnam was verloren, maar de space race tegen de sovjet-unie gewonnen.

mad men [ amctv.com ]