Maandelijks archief: mei 2015

7 mei 1915

honderd jaar geleden torpedeerde een Duitse U-Boot het passagiersschip Lusitania

Drie jaar na de Titanic zonk een ander groot Brits passagiersschip. Ditmaal niet door een ijsberg maar door een laffe oorlogshandeling. Bij de ramp met de Titanic kwamen tussen de 1490 en 1635 mensen om het leven. De torpedering van de Lusitania kostte aan 1195 mensen het leven, waaronder 123 Amerikanen. Een van de slachtoffers was Alfred Gwynne Vanderbilt I, de derde zoon van Cornelius Vanderbilt II.

Lusitania
voorpagina van The New York Times van 8 mei 1915, speciale ochtendeditie

Omdat er in 1915 en 1916 meer van dergelijke incidenten volgden waarbij niet alleen Amerikaanse staatsburgers om het leven kwam, maar ook schepen onder de Amerikaanse vlag getroffen werden door een Duitse torpedo, was dit voor de VS de aanleiding om in 1917 de oorlog aan Duitsland te verklaren.

On May 7, 1915, less than a year after World War I (1914-18) erupted across Europe, a German U-boat torpedoed and sank the RMS Lusitania, a British ocean liner en route from New York to Liverpool, England. Of the more than 1,900 passengers and crew members on board, more than 1,100 perished, including more than 120 Americans. Nearly two years would pass before the United States formally entered World War I, but the sinking of the Lusitania played a significant role in turning public opinion against Germany, both in the United States and abroad.
 
In early May 1915, several New York newspapers published a warning by the German Embassy in Washington, D.C., that Americans traveling on British or Allied ships in war zones did so at their own risk. The announcement was placed on the same page as an advertisement of the imminent sailing of the Lusitania liner from New York back to Liverpool. The sinkings of merchant ships off the south coast of Ireland prompted the British Admiralty to warn the Lusitania to avoid the area or take simple evasive action, such as zigzagging to confuse U-boats plotting the vessel’s course. The captain of the Lusitania ignored the British Admiralty’s recommendations, and at 2:12 p.m. on May 7 the 32,000-ton ship was hit by an exploding torpedo on its starboard side. The torpedo blast was followed by a larger explosion, probably of the ship’s boilers, and the ship sank off the south coast of Ireland in less than 20 minutes.
 
It was revealed that the Lusitania was carrying about 173 tons of war munitions for Britain, which the Germans cited as further justification for the attack. The United States eventually protested the action, and Germany apologized and pledged to end unrestricted submarine warfare. However, in November of that same year a U-boat sunk an Italian liner without warning, killing more than 270 people, including more than 25 Americans. Public opinion in the United States began to turn irrevocably against Germany.
 
Bron: history.com

de geest uit de fles

komende vrijdagavond in: de ijzeren eeuw: stoom

De Schotse ingenieur James Watt (1736-1819) wordt beschouwd als de vader van de moderne stoommachine. We vergeten vaak dat Thomas Newcomen (1663-1729) de eigenlijke uitvinder van de stoommachine is. In 1712 ontwierp hij de eerste werkende stoommachine in de geschiedenis en deze werd vooral gebruikt om in de mijnbouw water uit mijnen te pompen. Vijftig jaar later zou James Watt het mechanisme van de stoommachine van Newcomen verbeteren en daar in 1769 patent op aanvragen. Deze verbeterde stoommachine van Watt wordt beschouwd als het begin van de industrialisering. De drijvende kracht achter de industriële revolutie was stoom. In de twintigste eeuw zou de elektriciteit het proces verder versnellen.

de ijzeren eeuw
Het fraai vormgegeven online tijdschrift bij de tv-serie de ijzeren eeuw deel 3: stoom

De IJzeren Eeuw is vrijdagavond gewijd aan de industriële revolutie en de sociale gevolgen daarvan. Het uitstekende lesmateriaal bij deze serie is 24 uur per dag toegankelijk via de ijzereneeuw.nl. Presentator Hans Goedkoop legt uit dat stoomkracht een vervanger werd van paardenkracht, de grootste kracht die de mens tot dan toe ter beschikking stond. Het vermogen van een machine werd vroeger uitgedrukt in paardenkracht. 1PK stond gelijk aan 21 mankrachten. Een machine van duizend PK had dus evenveel vermogen als 21.000 arbeiders. Met het stoomtijdperk leek in theorie een gouden toekomst aangebroken, maar voor de massa gebeurde precies het omgekeerde. Parallel aan de industrialisering ontwikkelde zich een proletariaat.

Na 1850 ging het hard. Was het totale vermogen van de stoommachines in de wereld dat jaar rond de honderdduizend “paardenkracht”, de nieuwe maat PK, in 1880 waren dat er rond de vijftig miljoen en twintig jaar daarna, de eeuwwisseling, was dat alweer verdubbeld tot zo’n honderd miljoen. Eén paardenkracht stond volgens schatting voor de kracht van 21 gezonde mannen, dus dat kwam neer op 2,1 miljard werklieden erbij. Die 24 uur per dag inzetbaar waren. Zonder ooit te staken. Zonder ziek te worden. Volmaakte slaven, vrijwel onbeperkt in aantal.
 
Bron: ijzereneeuw.nl/stoomkracht-in-nederland

Fabian de Bont laat in het zware arbeidersleven enkele arbeiders aan het woord, zoals Gerrit Bennink die in 1890 in een Twentse textielfabriek werkte: “Het is een arm bestaan, zonder maar ook één perspectief op beter leven: Elf uur lang verrichten ze in een bedompte fabriek eentonige arbeid. Elke dag weer. Het loon is niet veel en in elk huishouden moet ieder kind werken om het hoofd boven water te houden.”

ijzereneeuw.nl/stoom | ijzereneeuw.nl/stoomkracht-in-nederland/

5 mei 1975

herinneringen aan bevrijdingsdag 1975

1975Op 5 mei 1975 was ons land dertig jaar bevrijd. Als twaalfjarige kon ik mij bij dertig jaar nog niets voorstellen. Mijn vader keek toen terug op de meidagen van 1940 en 1945 met een kortere afstand die ik nu heb ten opzichte van 5 mei 1975. Ik kan mij deze dag nog tamelijk goed herinneren. In de zesde klas van de lagere school kregen we allemaal een poster in harde “jaren-zeventig-kleuren” waar “30 jaar vrij” op stond. Jarenlang heeft deze op de deur van mijn kamer gehangen. Ook verscheen een postzegel in grijswaarden met een veelzeggende voorstelling: een oog dat over prikkeldraad verwachtingsvol naar de toekomst kijkt. Vrijheid is niet vanzelfsprekend, ook in 1975 niet.

1975
30 jaar vrij (1975)

Voor mijn vader die van 1930 is, zijn de oorlogsjaren altijd goed in zijn herinnering gebleven. Inmiddels kan hij 75 jaar terugkijken en herinnert hij zich nog erg goed de dag van de Duitse inval. Hij moest met mijn opa en oma hals over kop evacueren vanwege de Slag om de Grebbeberg die de volgende dag zou losbarsten.

1975
mijn herinneringen worden vooral opgewekt en versterkt door muziek. hierboven de eerste vijftien platen uit de Top 40 van 10 mei 1975.