romantiek & expressionisme

De invloed van de Oostenrijkse schilder Moritz von Schwind
op de Duitse filmpionier Paul Wegener

WegenerDe Duitse toneelspeler en regisseur Paul Wegener speelde al voor de Eerste Wereldoorlog in films en kreeg bekendheid met zijn rol als Balduin in Der Student von Praag (1913). Vanaf 1916 ging hij zelf films regisseren. Der Yoghi, Rübezahls Hochzeit, Der Golem und die Tänzerin, Hans Trutz im Schlaraffenland, Der Rattenfänger von Hameln en Der fremde Fürst verschenen allemaal nog in het Duitse keizerrijk en zouden invloed hebben op de expressionistische film van de Weimar Republiek. Wegener koos voor de sprookjes- en fantasyfilm, een genre dat is voortgekomen uit de Duitse Romantiek. De expressionistische film die in wezen neoromantisch was, sloot daar precies bij aan. Paul Wegener keek al vóór Murnau en Lang goed naar de schilderkunst. Het personage voor de film Rübezahls Hochzeit (1916) ontleende hij van de laat-romantische Oostenrijkse schilder Moritz von Schwind die de sprookjesfiguur Rübezahl als een noordelijke faun had uitgebeeld.

Rübezahls  door Schwind
Rübezahl door Moritz von Schwind in 1830 en 1859. De tweede versie leent zich door zijn expressieve profiel goed voor een van de voorlopers van de expressionistische film.
Wegener en Schwind
stills uit Rübezahls Hochzeit (1916) van Paul Wegener en het schilderij dat Moritz von Schwind in 1859 van Rübezahl maakte
It is reasonable to argue that the German cinema is a development of German Romanticism, and that modern technique merely lends visible form to Romantic fantasies

Lotte Eisner in “Murnau” (1967)

Morgenstunde
Moritz von Schwind Morgenstunde
Zowel Wegener als Murnau gebruikten dit tafereel voor een van hun films

Paul Wegener – Frühe Moderne in Film [ sensesofcinema.com ]

Kuifje en de Zonnetempel

precies 25 jaar geleden liepen we het Incapad naar Machu Picchu

krantenberichtOp 7, 8 en 9 oktober 1986 liepen we het Incapad (de zgn. ‘Mollepata’ route) naar Machu Picchu. Zonder begeleiding van een reisgids of dragers. Hoewel er geen poema’s in dit gebied meer voorkomen, was de tocht niet zonder gevaren. Precies twee jaar na ons werd een jong stel uit Amsterdam aan het Incapad vermoord.

The Inca trail to Machu Picchu (Camino Inca) consists of three overlapping trails: Mollepata, Classic and One Day. Mollepata is the longest of the three routes with the highest mountain pass and intersects with the Classic route before crossing “Dead Woman’s Pass” (Warmiwaàusq’a). Located in the Andes mountain range, the trail passes through several types of Andean environments including cloud forest and alpine tundra. Settlements, tunnels, and many Incan ruins are located along the trail before ending the terminus at the Sun Gate on Machu Picchu mountain. The two longer routes require an ascent to beyond 3,660 metres above sea level, which can result in altitude sickness.
 
Bron: en.wikipedia.org
Incatrail
kinderen nabij Wayllabamba, de laatste bewoonde plek aan het Incapad

De meeste toeristen lopen het pad in groepjes onder begeleiding van een reisgids. De totale lengte is niet meer dan 34 kilometer, maar vanwege de vele steile klimpartijen en de ijle lucht kun je er het beste drie dagen voor uittrekken. Veel reisgezelschappen doen het zelfs in vier dagen.

Incatrail
tegenover en bovenop de Warmiwaàusq’a Pas (4215 m.) een hele middag uit het dal klauteren

Het Inkapad is tegenwoordig ten prooi gevallen aan het massatoerisme en de Peruaanse regering heeft een quotum ingesteld van niet meer dan vijfhonderd wandelaars per dag. Maar vijfentwintig jaar geleden liepen we uren door de wildernis zonder een sterveling tegen te komen. Dat had ook te maken met de guerilla’s van het Lichtend Pad die er halverwege de jaren tachtig in geslaagd waren om het toerisme in Peru terug te dringen. Drie maanden voordat wij de route liepen was er nog een bomaanslag geweest op het boemeltje naar Machu Picchu waarbij zeven Amerikaanse toeristen om het leven waren gekomen.

Incatrail
landschap in de Andes
Incatrail
eindpunt Machu Picchu

reisverlag Inca Trail [ djoser.nl ]

bloedrode zon

gezien op DVD: Tora! Tora! Tora! (1970)

Tora! Tora! Tora!Vaak wordt de film Pearl Harbor (2001) vergeleken met Tora! Tora! Tora! (1970). De laatste film wordt dan meestal geroemd en de eerste film afgebrand. Dat komt vooral omdat de producers van Pearl Harbor ervoor hebben gekozen om in de historische gebeurtenissen een romance te verweven, waardoor het melodrama de boventoon is gaan voeren. In Tora! Tora! Tora! is dat zeker niet het geval. De film reconstrueert nauwkeurig de gebeurtenissen die voorafgaan aan de aanval op Pearl Harbor en brengt in de tweede helft op spectaculaire wijze de aanval in beeld.

In de eerste anderhalf (!) uur van de film worden zowel aan Japanse als aan Amerikaanse zijde veel verschillende personages opgevoerd en krijgen we veel dialogen te horen. Telkens wanneer een nieuw belangrijk personage geïntroduceerd wordt, lezen we onder in beeld wie het is. Het praterige eerste deel van de film is in feite een docudrama geworden. Door de droge registratie van de gebeurtenissen is het lastig om je met de personages te identificeren, maar je krijgt wel een goed inzicht in wat er zich achter de schermen heeft afgespeeld. En vooral ook wat er aan Amerikaanse zijde allemaal is misgegaan. Ik heb altijd gedacht dat de aanval op Pearl Harbor een pure verrassingsaanval is geweest. Maar in werkelijkheid was Amerika redelijk goed op de hoogte van het aanvalsplan en had veel schade voorkomen kunnen worden als de bureaucratie minder stroperig was geweest.

USS West Virginia
de getroffen USS West Virginia
I fear all we have done is to awaken a sleeping giant and fill him with a terrible resolve.

Admiraal Isoroku Yamamoto

Pearl Harbor StampAl op 16 oktober 1941 waren de Amerikaanse media zich bewust van de dreigende situatie. Ze besteedden in hun nieuwsartikelen dan ook enige aandacht aan deze dreiging. De inwoners van Amerika echter, voelden zich volledig beschermd door hun leger en besteedden weinig aandacht aan de artikelen. Henry Lewis Stimson, die op dat moment minister van defensie was in Amerika, was zich terdege bewust van de dreiging, want als reactie op de nieuwsartikelen sprak hij: Het is nu een tijd om te wachten, zodat Japan de eerste stap kan doen, waarna wij ze direct kunnen aanvallen. Japan en Amerika waren nog steeds in onderhandeling met elkaar, maar deze wilden niet vlotten. Op 5 november werden zes boodschappen onderschept waarin stond dat de onderhandelingen met Amerika voor 25 november afgerond zouden moeten zijn. De leider van de Japanse oorlogsoperatie, Yamamoto, wilde het hele Zuidelijke Pacifisch gebied in zijn macht krijgen en daarom ontwikkelde hij een strategie om Pearl Harbor, de Filipijnen en alle andere niet-Japanse plaatsen in dit gebied op het zelfde moment aan te vallen. Zijn plan hiervoor presenteerde hij op 7 november en hij noemde het plan Z.
 
Isoroku YamamotoNiemand bij de Japanse marine kende Pearl Harbor beter dan admiraal Isoroku Yamamoto. In zijn hut op zijn vlaggenschip Nagato hing een kaart van de basis waarop hij allerlei aantekeningen had gemaakt. Omdat alles op de basis met een vaste regelmaat verliep, kon hij weten wanneer hij daar de grootste scheepsconcentratie kon aantreffen. De luchtafweer was onvoldoende en hij geloofde dat een luchtaanval een grote kans van slagen had. Hij liet zich inspireren door admiraal Heihachiro Togo en noemde zijn plan naar diens Z-signaal tijdens de slag bij Tsushima (1905). Daarbij wist hij dat vierentwintig Britse vliegtuigen op 11 november 1940 bij een aanval op de Italiaanse vloot in Tarente drie slagschepen tot zinken brachten met een verlies van slechts drie toestellen. Ook de Amerikanen onderkenden het belang van deze aanval, maar admiraal Kimmel weigerde anti-torpedonetten te installeren omdat die de bewegingsvrijheid van zijn schepen hinderden.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Het bijzondere van Tora! Tora! Tora! is dat het eigenlijk twee samengevoegde speelfilms zijn. De Japanse kant van het verhaal is geregisseerd door Kinji Fukasaku en wordt gespeeld door Japanse acteurs die uiteraard Japans spreken. Richard Fleischer regisseerde het Amerikaanse strijdtoneel.

Admiraal KimmelAdmiral Kimmel, in your opinion, why were you and General Short not notified well in advance that the attack was expected?
Admiral Kimmel: My belief is that General Short and I were not given the information available in Washington and were not informed of the impending attack because it was feared that action in Hawaii might deter the Japanese from making the attack. Our president had repeatedly assured the American people that the United States would not enter the war unless we were attacked. The Japanese attack on the fleet would put the United States in the war with the full suppport of the American public.
 
Bron: An Interview with Admiral Kimmel, 1958

Tora! Tora! Tora! [ imdb.com ] | Tora! Tora! Tora! [ en.wikipedia.org ]