In het Mauritshuis in Den Haag is op dit moment de tentoonstelling De zaak Saul en David te zien. Centraal staat een schilderij van Rembrandt met een tafereel uit het Bijbelboek Samuel waarin David harp speelt voor koning Saul omdat de laatste lijdt onder somberheid. Deze scene was voor schilders een geliefd onderwerp.
Maar nog veel meer tot de verbeelding van kunstenaars sprak een andere scene uit het leven van David: zijn gevecht met de reus Goliath dat ook in Samuel te vinden is. Dit was een dankbaar onderwerp omdat het mythische gevecht tussen de kleine David en de reus Goliath ook een politieke lading had.
Een van de bekendste kunstwerken ter wereld, de David van Michelangelo, was eigenlijk een politiek statement. Piedro Soderino de eerste kanselier van de republiek Florence gaf Michelangelo in 1501 de opdracht om een groot beeld van David te maken, om te laten zien dat Florence zich tijdens de onlusten die de stad kort daarvoor geteisterd hadden, net zo dapper gedragen had als de kleine herdersjongen. Je kunt je alleen afvragen wie hier de reus is. Het beeld van David in Florence is ruim vijf meter hoog.
National Gallery of Victoria, Melbourne
In de achttiende eeuw werden Bijbelse thema’s in de schilderkunst steeds meer verdrongen door onderwerpen uit de klassieke oudheid. Toch komen we de figuur David nog wel tegen en vaak wordt hij als metafoor gebruikt. Johann Zoffany (1733-1810) schilderde in 1756 in Rome een voorstelling van David nadat hij Goliath verslagen heeft.
De herdersjongen leunt vol zelfvertrouwen op het reusachtige afgehouwen hoofd van de reus en toont ons de steen waarmee hij zijn tegenstander gedood heeft. Aangenomen wordt dat Zoffany in de spiegel keek toen hij David schilderde. Beeldde de 23-jarige schilder ook een persoonlijke triomf uit? Zoja, wie was dan Goliath?
In zijn essay Zoffany as punster and prankster: some comments on his David with the head of Goliath stelt Michael Watson dat Zoffany‘s David waarschijnlijk een zelfportret is. Maar mogelijk heeft Zoffany‘s leraar Anton Raphael Mengs (1728-1779) model gestaan.
Bron: ngv.vic.gov.au
Daarna gaat Michael Watson in op deze very private joke. De gladde steen die David geworpen heeft, blijkt tegelijkertijd ook een verbaal projectiel. Daarvoor moeten we in het Latijn duiken.
One’s immediate reaction is to assume that it represents some form of ‘supplementary decapitation’ inflicted on Goliath as a final insult. However, there is a further explanation, for what we also have is a Latin pun. The word glans primarily means ‘acorn’; its secondary meanings signify both the glans penis and a leaden or ceramic missile hurled from a sling. We can assume that Zoffany learnt a certain amount of Latin (…).
Bron: ngv.vic.gov.au
