Categorie archief: wetenschap

who the * is … ? [ 3 ]

Jakob Moleschott (1822 – 1893)

In het Rijk van de Geest is alles tegenwoordige tijd en alleen daar ben je onsterfelijk. Dat geldt in het bijzonder voor schrijvers. Immers, wie schrijft die blijft. Zolang we hen blijven lezen en gedenken, leven zij voort. En wanneer ze zijn weggezonken in het collectieve geheugen, kunnen ze met een lemma op wikipedia weer even tot leven worden gewekt.
Vandaag: Jakob Moleschott (1822-1893)

Jakob MoleschottIn hoofdstuk 14 van Romantiek. Een Duitse Affaire schrijft Rüdiger Safranski over de zgn. “drooglegging van het Duitse Idealisme.”
Dat begint halverwege de jaren veertig van de negentiende eeuw en wordt in de jaren vijftig afgerond. Het betekent een definitieve kentering van de geestelijke levenshouding van de Romantiek naar het materialisme van de natuurwetenschappen. De wetenschap en techniek ontwikkelen zich vanaf 1850 in een razendsnel tempo en beheersen spoedig het geestelijk klimaat. Safranski refereert net als Karl Vorländer in Geschichte der Philosophie (1903) aan David Friedrich Strauss die al in 1835 de traditionele christologie op zijn kop zet met zijn boek Das Leben Jesu. En beiden noemen ze vier bekende werken die met het materialisme rond 1850 verbonden zijn: Der Kreislauf des Lebens (1852) van Jakob Moleschott, Köhlerglaube und Wissenschaft (1854) van Karl Vogt, Kraft und Stoff (1855) van Louis Büchner en Neue Darstellung des Sensualismus (1855) van H. Czolbe.

Moleschott
in het voorwoord van Der Kreislauf des Lebens keert Jakob Moleschott zich als wetenschapper af van de Kerk en het Duits Idealisme die volgens hem een vrije ontplooiing van de menselijke mogelijkheden in de weg staan. Materialisme is naast humanisme een van de pijlers waarop het socialisme is gebouwd.

Mij boeit vooral de figuur van Jakob Moleschott, een arts en materialistisch filosoof uit ‘s-Hertogenbosch die in Heidelberg, Zürich, Turijn en Rome carrière maakte en bekend geworden is door zijn uitspraak “Ohne Phosphor kein Gedanke!” SP-parlementariër Ronald van Raak schreef vorig jaar in Spanning , een magazine van het wetenschappelijk bureau van de SP, een artikel over Jakob Moleschott. Niet zozeer vanwege zijn materialisme maar omdat Moleschott behalve wetenschapper ook socialist, vrijdenker, senator (in de Italiaanse senaat!) en voorvechter van vrouwenrechten was.

Ohne Phosphor kein Gedanke!

Jakob Moleschott

Der erste entschiedene Materialist in Deutschland ist Jakob Moleschott, 1822 in Holland geboren, Dozent in Heidelberg, von dort infolge seines Atheismus entfernt, später Professor in Zürich, Turin und Rom, wo er 1893 starb. (Vgl. seine Selbstbiographie: Für meine Freunde, Gießen 1895). Er legt in seinem berühmt gewordenen Buche: Der Kreislauf des Lebens (1852, 5. Aufl. 1876) den Gedanken von der Erhaltung der Kraft im Kreislaufe der Natur in rein stofflichem Sinne aus. Wenn der Bergmann im Schweiße seines Antlitzes phosphorsauren Kalk aus der Erde holt, der Bauer mit ihm seinen Weizen düngt, so denkt er nicht daran, dass er damit nicht bloß den Körper, sondern am letzten Ende auch das Gehirn des Menschen nährt. »Ohne Phosphor kein Gedanke!« Mit dem Stoffe ist das Leben, mit dem Leben das Denken, mit dem Denken der Wille, das Leben besser und glücklicher zu machen, verbunden. Vermögen wir daher unserem Gehirn die besten Stoffe zuzuführen, so werden auch Denken und Wollen ihre höchste Entwicklung erreichen, und wird die soziale Frage ihre Lösung finden. Der Mensch ist die Summe von Eltern und Amme, Ort und Zeit, Luft und Wetter, Schall und Licht, Kost und Kleidung, kurz durch äußere Einflüsse durchaus bedingt. Die Naturforschung ist daher der Prometheus unserer Zeit, die Chemie die höchste Wissenschaft. Gegen Ende seines Lebens hat Moleschott übrigens betont, dass er, da der Stoff nie ohne Kraft (Geist) zu denken sei, eigentlich eine »unteilbare Zweieinigkeit«, also Monismus, nicht Materialismus lehre.
 
Bron: Karl Vorländer, Geschichte der Philosophie
§ 65. Der naturwissenschaftliche Materialismus der 50er Jahre.
Die Naturforschung ist (…)
der Prometheus unserer Zeit, die Chemie die höchste Wissenschaft
Der Kreislauf des Lebens
Victor von Zabern, Mainz, 1857


Jakob Moleschott [ de.wikipedia.org ]

vergeetboek

vandaag lanceert Douwe Draaisma zijn Vergeetboek
vergeetboekDouwe Draaisma lanceert zondagmiddag 5 september de website www.vergeetboek.nl. Dat doet hij op de boekenbeurs Manuscripta, waar hij ‘s ochtends ook live is te horen in het televisieprogramma van Wim Brands. De website biedt wekelijks nieuwe films die vooruitbeschouwen op de thema’s van zijn komende boek, dat op 2 november verschijnt, het Vergeetboek. In interviews vertellen Anna Enquist, Bernlef, Frank Meester, Nelleke Noordervliet, Nicolaas Matsier, Sana Valiulina, Bert Keizer, Wim Brands en Douwe Draaisma hierin over vergeten, hun eerste herinnering, hun jongste herinnering, en wie niet vergeten mag worden.
 
Het Vergeetboekje met de Lastige vragen van Douwe Draaisma, een voorpublicatie met het volledige uitzendprogramma, is vanaf deze week gratis via de boekhandel verkrijgbaar. Het dagblad Trouw volgt www.vergeetboek.nl vanaf vandaag wekelijks en organiseert samen met de Historische Uitgeverij een essaywedstrijd onder de titel: Wat ik het liefste vergeet.
 
Bron: groningergezinsbode.nl
vergeetboek
vergeetboek.nl
Heeft u wel eens een herinnering aan uzelf uit het geheugen van iemand anders willen verwijderen?

lastige vragen uit het vergeetboekje

Flipbook de Étienne Jules Marey ca. 1895

vergeetboek.nl | Manuscripta

onverklaarbaar bewoond

zondag om 11.20 gekeken naar boeken op Nederland 1
Wim Brands in gesprek met Bert Keizer

Bert Keizer gelooft niet in bewustzijn zonder hersenen zoals Pim van Lommel. “Hersenen zonder bewustzijn kan wel, maar bewustzijn zonder hersenen is onzin”, vindt hij. Zijn boek onverklaarbaar bewoond biedt niet de troost van een eindeloos bewustzijn maar zoekt juist naar een dieper inzicht in de relatie tussen onze hersenen en onszelf.

Onverklaarbaar bewoondEen mens zit op een andere manier vast aan zijn hersenen dan aan bijvoorbeeld zijn benen of zijn galblaas. Wie zijn galblaas kwijtraakt, blijft als mens geheel aan dek. Maar wie een deel van zijn hersenen moet prijsgeven vanwege een ongeluk, een tumor of een bloeding, kan eindigen met een ernstig verdraaide versie van zichzelf. Een beschadigd brein betekent een beschadigde ziel. Op zoek naar een dieper inzicht in de relatie tussen onze hersenen en onszelf, volgde arts en filosoof Bert Keizer gedurende enkele maanden een aantal hersenchirurgen en hun patiënten van zeer dichtbij. Patiënten beziet hij niet alleen als medische gevallen, maar in de eerste plaats als mensen, die te maken krijgen met onthutsende veranderingen. Hij schetst een levendig en uitermate realistisch beeld van hun lotgevallen, vol dialogen en filosofische terzijdes. Zijn collega’s bewondert hij om hun durf en vaardigheid, maar hij stelt ze ook kritische vragen over de gevolgen van hun ingrepen.
 
Onverklaarbaar bewoond is een even belangwekkend als onthutsend relaas in de kenmerkende Keizerstijl: nuchter en scherp, maar ook soepel, en met onnadrukkelijk mededogen.
 
Bron: boeken.vpro.nl

Bert Keizer fascineerde zich al langer voor de samenhang tussen hersenen en ziel, die even onlosmakelijk als onverklaarbaar met elkaar verbonden zijn: “Iemand zei eens dat het bewustzijn in ons lichaam zit zoals de stemming in een feest. Later hoorde ik iets vergelijkbaars over de benen van Sven Kramer, waar over gezegd werd dat daar een gouden medaille inzit. Dat geldt ook voor onze ziel: anatomisch is die in ons lichaam niet aanwezig. Maar hij zit er, onmiskenbaar.“

Wim Brands in gesprek met Bert Keizer [ boeken.vpro.nl ]