Edgar Reitz begon in 1984 zijn levenswerk typisch Reitziaans : De allereerste episode van Heimat (1984) heette Fernweh. Paul Simon loopt aan het einde van deze aflevering het beeld uit en laat zijn vrouw Maria met hun zoontjes Anton en Ernst achter. Paul heeft last van Fernweh. Hij gaat naar Amerika.In de Nederlandse Heimat-editie is Fernweh vertaald met “reislust”, maar het oorspronkelijke Duitse woord is veel mooier. Jammer dat we het woord niet gewoon in het Nederlands hebben overgenomen, net als “heimwee”. In het Duits kan verlangen blijkbaar pijn doen. De verte wekt verlangen op, maar ook pijn. Fernweh.

De ondertitel van Die andere Heimat (2013) luidt: Chronik einer Sehnsucht. Weer zo’n Duits woord met een reliëf dat je in ons polderlandje niet vindt: Sehnsucht. Deze Sehnsucht wordt belichaamd door Jakob Simon die ernaar verlangt om net als veel streekgenoten naar Brazilië te emigreren. Eigenlijk is hij de 19e eeuwse versie van Paul Simon uit de eerste reeks van Heimat. Jakob en Paul hebben beiden Fernweh.

Deze combinatie van Heimat en Fernweh is typisch Reitziaans. Het verlangen naar het vaderland en het verlangen naar het vreemde lijken voor Edgar Reitz uit dezelfde bron, of misschien beter gezegd, uit dezelfde innerlijke verwonding te komen. Misschien is het wel ons verlangen naar het verloren paradijs. De een projecteert dat op huis en haard en op het verleden (toen alles beter was!). Voor anderen, en dat zijn zielen als Jakob en Paul, ligt achter de horizon en in de toekomst een nieuwe wereld. (het mooiste moet nog komen!).

Die andere Heimat – Chronik einer Sehnsucht | edgar-reitz.com | heimat123.de

De gebeurtenissen tussen 28 juni 1914, de dag van de moord op aartshertog Franz Ferdinand van Oostenrijk en 28 juli 1914, de oorlogsverklaring van Oostenrijk aan Servië zijn al ontelbare malen geanalyseerd. Maar na 100 jaar lijkt er nog steeds geen einde gekomen aan de speculaties over het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Steeds weer bestuderen historici de noodlottige opeenvolging van gebeurtenissen die bekend is als de julicrisis van 1914. Net als in een schaakpartij wordt bij elke zet gespeculeerd welke loop de geschiedenis zou hebben genomen, if…

Het grote drama begint natuurlijk in Serajewo. Het lot van de geschiedenis ligt soms in de handen van één man en dat hoeft niet altijd een belangrijke persoon te zijn. Wat zou er gebeurd zijn als de chauffeur van Franz Ferdinand niet de verkeerde afslag had genomen? Dan was hij niet langs Gavrilo Prinzip gereden en waren de aartshertog en zijn vrouw ongedeerd gebleven. “Meer dan 20 miljoen doden door een verkeerde afslag” is de ondertitel van een artikel dat Bas Broekhuizen en Marcel Stuivenga in 2002 schreven over de Eerste Wereldoorlog. Had Europa dan wel de rust in de tent kunnen houden als de chauffeur zich niet vergist had? Of was de krankzinnige wapenwedloop tussen de naties ook wel langs een andere verkeerde afslag tot een escalatie gekomen? Want oorlog is natuurlijk altijd de verkeerde afslag.

De meeste historici zijn het er over eens dat er één cruciale zet gedaan is, die na de moord op Frans Ferdinand de gebeurtenissen in een noodlottige richting hebben gestuurd. Deze zet staat bekend als de blanco cheque en vond plaats op vrijdag 5 juli 1914, acht dagen na de moordaanslag. De Oosterijkse-Hongaarse diplomaat Alexander Graf von Hoyos nam deze op 6 juli in Berlijn in ontvangst. Wenen zou kunnen rekenen op rugdekking van Berlijn, “wat er ook zou gebeuren”. Deze noodlottige toezegging wordt daarom “blanco cheque” genoemd.

Sommige historici wijzen erop dat we de blanco cheque niet zonder meer het groene licht van Duitsland aan Oostenrijk was om een grote oorlog te beginnen. Niemand wilde begin juli 1914 dat bij een mogelijke Derde Balkanoorlog de vlam in de pan zou slaan en zou escaleren in een grote Europese oorlog. De toezegging van keizer Wilhelm II damde dit risico echter niet in, maar vergrootte het.

De Engelse historicus John Keegan schrijft in het standaardwerk The First World War (1998) over de blanco cheque:

Als bron vermeldt John Keegan The Lions of July (1995) van William Jannen.

Hew Strachan legt in zijn boek The First World War (2003) de nadruk op de rol van Graf von Hoyos. Toen Graf von Hoyos de blanco cheque in Wenen presenteerde, speelde hij volgens hem Duitsland en Oostenrijk tegenover elkaar uit:

Dit soort interpretaties schijnen weer een nieuw licht op de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog, waarbij de blanco cheque zo cruciaal is geweest.

de Europese politiek van 1871 tot 1914 [ door Menno Wielenga ]

Het is lang geleden dat ik zo onder de indruk ben geweest van een abstract kunstwerk als afgelopen vrijdagmiddag in de gasometer in Oberhausen. Het project 320° Licht van kunstenaarscollectief URBANSCREEN uit Bremen laat als climax van de tentoonstelling Der Schöne Schein een boeiend contrast zien. De schoonheid van de klassieke en ambachtelijke kunst tegenover de computer en de techniek. Deze laten de schoonheid van wetmatige patronen en ontregeling van die patronen zien.

In de onderste twee lagen van de gasometer, een honderd meter hoge cilinder die vroeger voor gasopslag gebruikt werd, wordt de bezoeker als opmaat naar 320° Licht rondgeleid langs de klassieke kunst. In twee boven elkaar gelegen donkere ronde ruimten staan grote glanzende reproducties opgesteld van bekende en minder bekende schilderijen, afgewisseld met replica’s van klassieke beelden. Het is een indrukwekkend overzicht van kunst die een klassiek schoonheidsideaal weerspiegelt: de representatie van de werkelijkheid in een bepaalde stijl.

Op de derde verdieping kom je in een gigantische ruimte, een soort industriële kathedraal. Het ronde dak, in de vorm van een wiel met spaken, bevindt zich op honderd meter van de grond. De 320° projecties over een oppervlakte van 20.000 m² gaan in cycli van telkens 22 minuten tussen 10.00 en 18.00 non stop door, begeleid door ambient en minimal music. Je voelt je in de buik van een reusachtige caleidoscoop.

Dit is voor mij abstracte kunst zoals abstracte kunst bedoeld is. In onze nietigheid staan we tegenover processen uit micro- en macrokosmos, bewegende patronen van elementaire vormen: punten, streepjes, lijnen. In de bewegingen tussen chaos en orde van ontelbare stippen die op 20.000 m² geprojecteerd worden, ervaar je iets van kosmische processen en openbaart zich een wiskundige schoonheid die boven onze maat uitstijgt.

URBANSCREEN is based in Bremen, Germany. Established in 2005, their team currently consists of eight contributors, artists brought together from different disciplines representing architecture, music, stage design and media-art. Large-scale projection on urban surfaces is their creative company’s field of activity. They conceive and produce custom-made, site-specific media installations using high artistic standards and an interdisciplinary approach to stylistic devices. The main focus of their approach is to take up existent or inherent structures of architecture, its thematic context and surroundings. Through an architectural staging, they examine the intersection of a site’s concept of space, location, and appearance. Tailored site-specific projection procedures enable them to interlink various media – such as computer-generated imagery, artificial illumination and dance performance – in order to characterize architecture and the versatile levels of it that can be experienced vis-à-vis a building itself. (Bron: urbanscreen.com/about)

gasometer.de | urbanscreen.com