Maandelijks archief: september 2014

Mozart van de schilderkunst

de meesterhand van Giambattista Tiepolo (1694-1770)

Het rococo is eigenlijk het laatste stadium van de barok en heeft een heel eigen karakter. Ze is licht (van kleur), licht van geest en neigt zelfs naar het lichtzinnige. Er wordt vaak neerbuigend gedaan over het rococo. Het zou een behaagzieke decoratiekunst zijn waarmee de rijken der aarde onderling konden pronken. Daarin zit veel waars, maar het rococo wordt met dat oordeel ook tekort gedaan. De uitgebalanceerde elegantie van Mozart vind je ook zeker bij sommige schilders van het rococo.

Tiepolo
detail uit Rinaldo en Armida (1742/45)
olieverf op doek

De Venetiaanse schilder Giovanni Battista Tiepolo (1694-1770) is voor mij “de Mozart van de schilderkunst”. Mozart en Tiepolo leefden in de achttiende eeuw (hun levens overlapten elkaar 16 jaar) en schiepen hun werk in de geest van het rococo. Het is meestal licht van toon, virtuoos, zwierig en kleurrijk. De fresco’sin de Würzburger Residenz schilderde Tiepolo rond 1750 toen hij aan de artistieke top zat. In de fresco’s die met tempera geschilderd zijn, blijven de verfstreken afzonderlijk zichtbaar. Overvloeiende delen kunnen alleen met arceringen bereikt worden. Er kan niet verdoezeld worden zoals in olieverf. De hand van de meester blijft overal zichtbaar en is dus goed te volgen.

Tiepolo
detail uit Rinaldo en Armida (1742/45)
olieverf op doek
Het lijkt huppelend geschilderd met een volmaakte kennis van modellering en lichtval.

Net als bij Mozart zit er een vanzelfsprekendheid in het virtuoze gebaar. Het lijkt huppelend geschilderd met een volmaakte kennis van modellering en lichtval. Anders dan in zijn vroegere werk of in olieverfschilderijen, werkte Tiepolo met lichte pastelkleuren. De combinatie van het blauw van zijn luchten en het roze van zijn wolken is zijn handelsmerk geworden. Tiepolo was zoals alle grote Venetianen een colorist pur sang. Om plasticiteit te suggereren, combineert hij heldere kleuren met elkaar. Het incarnaat is geschilderd met een groenige en rozige toon. Lokale kleuren, bijv. draperieën, kunnen heel helder blauw zijn, maar ook pistache of pastelgeel.

Tiepolo
detail uit Rinaldo en Armida (1742/45)
olieverf op doek

De thematiek van zijn werk kan ik Tiepolo vergeven. Omdat hij werkte voor zeer hoge opdrachtgevers, was hij veroordeeld tot de smaak van het ancien régime. Men vroeg vooral voorstellingen met een mythologisch theater en om erotische toespelingen. Als Venetiaan was hij daar helemaal mee vertrouwd. Hij keek niet op een of twee cherubijntjes meer of minder. Tiepolo had geen moeite om de prins-bisschop van Würzburg te behagen. Zo schilderde hij in de koningszaal niet alleen een allegorie van de christelijke deugden, maar ook een mythologische grijsaard die lui over de rand hangt met een halfnaakte nimf tegen zich aan gevleid die evengoed zijn kleindochter zou kunnen zijn. Zo zag de prins-bisschop het natuurlijk graag. De allegorie van de deugden legitimeerde deze natte droom.

Tiepolo 1751
Giambattista Tiepolo 1751
detail van plafondfresco in de Kaisersaal van de Würzburger Residenz
De residentie van Würzburg, ontworpen door Balthasar Neumann, is gedecoreerd door Tiepolo, nadat hij een schets had voorgelegd. Hij werkte samen met Girolamo Mengozzi Colonna, een specialist op het gebied van perspectief. Het wordt een virtuoos meesterwerk van illusionisme, waarin sommige figuren over de rand de schildering treden. Vooral in de fresco’s, en meer specifiek die in de koepel (waarin hij met verkortingen en illusies van lichtheid ‘realistische’ hemeltaferelen ontwerpt, weet Tiepolo zijn genie bot te vieren.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Tiepolo bij Google Art Project

de onzen

gisteren gezien bij 2doc: Poetins kus (2011)
In Westerse ogen mag Ruslands premier Vladimir Putin een ondemocratische tiran zijn, voor veel Russen belichaamt hij juist de sterke, charismatische vaderfiguur. Een hele nieuwe generatie heeft zich verenigd in de patriottistische jeugdbeweging Nashi, die Rusland van haar ‘vijanden’ wil ontdoen.
 
Wie dat zijn, laat zich raden: iedereen die zich níet achter Putin en president Medvedev schaart. De intelligente negentienjarige Marsha is woordvoerder voor Nashi. Ooit zoende zij Putin op zijn wang, en sindsdien steekt ze haar adoratie voor de ‘Napoleon van het Kremlin’ niet onder stoelen of banken. Totdat ze in contact komt met leden van de liberale oppositie.
 
Een van hen is de kritische blogger Oleg Kashin, die een vergelijking maakt tussen Nashi en de Hitlerjugend. Marsha belandt in een moreel schemergebied: hoeveel speelruimte biedt Nashi haar eigenlijk voor haar eigen mening? Of moet ze zich volledig onderwerpen aan de ‘partij’?
 
Wat volgt, is een coming of age-documentaire die tevens een beeld geeft van het grimmige Russische politieke klimaat. Open debatten schitteren door afwezigheid, en géén partij kiezen blijkt simpelweg geen optie. Marsha’s kus verandert langzaam in een gebalde vuist.
 
Bron: vpro.nl
banner van NASHI
kop op de website van de politieke jeugdbeweging NASHI (“de onzen”) met de tekst третьим будешь? (“zal jij de derde zijn?”)

Nasji is een door de overheid gesteunde Russische politieke jeugdbeweging, die zichzelf neerzet als een democratische anti-fascistische beweging. De oprichting werd gesteund door hooggeplaatste functionarissen uit het Russische presidentieel bestuur. De beweging telde eind 2007 ongeveer 120.000 leden, variërend in leeftijd van 17 tot 25. In december 2007 werd Misjki opgericht, een pro-Poetin-kinderbeweging voor de jeugd van 8 tot 15 jaar.
 
De beweging wordt door de meeste Russische liberale politici gezien als Poetins versie van de Komsomol en sommige westerse commentators hebben de beweging vergeleken met de Hitlerjugend. Kremlinadviseur Sergej Markov zei in 2005 dat Nasji van Rusland “een modern, sterk en vrij land” wil maken en dat hun ideologie is gericht op de modernisering van het land en het daarbij behouden van haar soevereiniteit.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Deze Deense documentaire (89 min.) is integraal te zien op de website van 2doc.

de Grote Oorlog op Twitter

het nieuws van 100 jaar geleden op Twitter

Op 1 september 1914 was het precies vier weken na de Duitse inval in België. Volgens het Plan Schlieffen moest Parijs binnen zes weken met een tangbeweging worden ingenomen zodat, net als 44 jaar eerder, Frankrijk zou capituleren. Daarna hoefde Duitsland nog maar op één front te vechten en kon het alles inzetten tegen Rusland. Eind augustus was een cruciale fase in de oorlog die nog geen maand oud was. Op 9 september was het Schlieffen Plan mislukt: de Franse legers en het Engelse expeditieleger hadden de Duitse legers aan de Marne teruggeslagen. De oorlog liep hopeloos vast in een loopgravenoorlog.

tweets
tweets op twitter.com/Wereldoorlog1

De Franse legers moesten zich eind augustus van het opperbevel terugtrekken en het Eerste en Tweede Duitse Leger trokken op naar Parijs. Hier keerden zich de kansen voor het in het nauw gedreven Frankrijk. Het strategisch inzicht en de slagvaardigheid van de Franse opperbevelhebber Joseph Joffre en zijn generaal Joseph Gallieni hield de Duitse opmars tegen. Anders dan zijn Duitse college Helmuth von Moltke zat Joffre vlak achter het front en waren de verbindingslijnen dus kort. Von Moltke liet helemaal vanuit België zijn generaal Alexander von Kluck naar eigen inzicht handelen. Deze besloot met zijn Eerste Leger niet volgens het Schlieffen Plan westwaarts om de Franse hoofdstad heen te trekken, maar af te buigen naar het Tweede Leger van Karl von Bülow omdat de Fransen anders beide Duitse legers uit elkaar dreigden te drijven.

twitter
Twitterkanalen over de Eerste Wereldoorlog

Door deze voortijdige afbuiging naar het oosten zou het Schlieffen Plan definitief mislukken. Volgens veel militaire historici was het plan bij voorbaat al mislukt, omdat Von Moltke de rechtervleugel (met name het Eerste Leger) niet de sterkte had gegeven, die het oorspronkelijk in het aanvalsplan had. Er waren veel reservetroepen gedetacheerd om in België te vechten. Antwerpen moest bijvoorbeeld nog ingenomen worden.

Alfred von Schlieffen zou dit gevaar hebben voorzien en toen hij in 1906 stierf, zouden zijn laatste woorden zijn geweest: “Macht mir den rechten Flügel stark“. Toen het Duitse Eerste Leger naar het oosten afboog, stond de stelling er voor de Fransen plotseling gunstig voor. Joffre besloot tot een offensief aan de Marne. De Duitsers werden terugdrongen achter de Oise. Daar groeven ze zich in. Van het westelijk front kwam er “niets nieuws” meer.

meer nieuws van 1 september 1914
Lord Kitchener (1850-1916) ontmoet in Frankrijk de bevelhebber van het Engelse expeditieleger John French (1852-1925)
Duitsers bombarderen en nemen Soissons in
de naam Sint Petersburg wordt veranderd in Petrograd