Diderot [ 1 ]

portret van Denis Diderot (1713–1784)
 

Op 5 oktober a.s. is het driehonderd jaar geleden dat de Franse Verlichtingsfilosoof en encyclopédist Denis Diderot geboren werd. Hij was een van de eerste kunstcritici en bezocht negen maal de tweejaarlijkse salon in Parijs, om precies te zijn die van 1759, 1761, 1763, 1765, 1767, 1769, 1771, 1779 en 1781. Als man van het volk bekritiseerde hij de behaagzieke schilderkunst van François Boucher (1703-1770) en propageerde hij de moraliserende genretaferelen van Jean-Baptiste Greuze (1725-1805). Hij was met verschillende schilders bevriend waaronder Greuze en Fragonard die beiden een portret van hem schilderden.

Diderot
Diderot in 1766 door Jean-Baptiste Greuze

Diderot’s Salons: Art Criticism of Greuze, Chardin, Boucher and Fragonard
Denis Diderot Archive [ marxists.org ]

Sturm und Drang

geluisterd naar de 25e symfonie van Mozart Allegro con brio (1773)

George StubbsDe periode tussen 1767 en 1785, dus grofweg tussen het einde van de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) en het begin van de Franse Revolutie (1889-1899) wordt in de Duitse literatuurgeschiedenis wel eens aangeduid als de Genietijd. Na 1820 kennen we deze periode vooral onder de benaming Sturm und Drang, naar het gelijknamige toneelstuk van Max Klinger uit 1776. Een van de mooiste ingangen tot de Sturm und Drang vind ik niet in de literatuur maar in de muziek. Het eerste deel Allegro con brio uit Symfonie 25 van Mozart maakt het stormachtige gevoelsleven van de jonge generatie rond 1770 hoorbaar. Mozart componeerde deze symfonie in 1773 aan de vooravond van de Amerikaanse Revolutie. De tijd vóór 1789 was zeker géén stilte voor de storm.

25e symfonie van Mozart
o.l.v. Leonard Bernstein
De nieuwe beweging, die onmiddellijk ingang vindt in de Duitstalige literatuur, is met haar burgerlijk-jeugdig karakter heel erg idealistisch: vrijheid van gevoel, emotio i.p.v. ratio, ideeën en driften. De aanstormende jeugd heeft nu een literaire uitlaatklep gevonden, een nieuwe generatie schrijvers vindt in de thesen van Johann Gottfried Herder zijn eigen ervaringen en gevoelswereld terug. Herder, die het pad effent voor de Sturm und Drang, bekritiseert de arrogantie van de Verlichting tegenover het gewone volk. Hij roept op, ook de echtheid en diepte van het volkslied en de volksdichtkunst als kunst aan te zien. Ook Ugolino van Heinrich Wilhelm von Gerstenberg ziet het licht in die voorfase van de Sturm und Drang.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Sturm und Drang

Her Grace

gezien op DVD: The Duchess (2008)

The DuchessNa Marie Antoinette, la véritable histoire (2006) en Barry Lyndon (1975) wilde ik ook The Duchess (2008) zien. De film is gebaseerd op de biografie van Amanda Foreman uit 1998 over het leven van Georgiana Cavendish, Duchess of Devonshire (1757-1806) De beeldschone hertogin was in de jaren zeventig en tachtig van de 18e eeuw dé style icoon van de Engelse high society, compleet met dezelfde extravagante kapsels, hoeden en veren als haar tijdgenoot Marie Antionette. Maar deze glamour had een keerzijde. Haar leven is qua tragiek te vergelijken met dat van Lady Diana. Georgiana, die met haar meisjesnaam ook Spencer heette, trouwde in 1774 met een van de rijkste en machtigste mannen van Engeland, de Fifth Duke of Devonshire. De prijs die ze daarvoor moest betalen was hoog.

The Duchess
portretten van Georgiana Cavendish door Joshua Reynolds en Thomas Gainsborough

Net als Marie Antoinette werd ze vele malen geportretteerd. De bekendste portretten zijn van Joshua Reynolds (1776) en Thomas Gainsborough (1787). Beide schilders namen opdrachten aan uit de hoogste kringen en waren tegelijkertijd elkaars grote rivalen.

The Duchess
still uit The Duchess

De hertogin van Devonshire was net als Marie Antoinette en Barry Lyndon vaak aan de speeltafel te vinden. In de jaren zeventig en tachtig van de achttiende eeuw hield bijna iedereen uit de hogere klasse zich met gokken bezig. In een scene waarin de hertogin en Charles Grey, haar minnaar in spe, aan de speeltafel broeierige blikken uitwisselen, is dat een duidelijke knipoog naar de beroemde scene uit Barry Lyndon.

The Duchess
Ralph Fiennes (rechts) is uitstekend gecast als de Duke of Devonshire. Aristocraten uit de achttiende eeuw waren meestal koudbloedige types. Joshua Reynolds laat met zijn portret van Giuseppe Baretti uit 1773 (links) zo´n man zien: de emoties staan in de ijskast.

Michael O Connor won driemaal een award voor het beste kostuumontwerp (Academy Award, BAFTA en Satellite Award). Production designer Michael Carlin werd genomineerd voor een oscar. Ook de set decoration van Rebecca Alleway is indrukwekkend. Net als in Barry Lyndon komt de achttiende eeuw weer tot leven, zowel in binnen- als buitenopnamen.

The Duchess of Devonshire’s Gossip Guide to the 18th Century
The Duchess [ imdb.com ]