betbetovergrootvader Jakob [ 1 ]

ik vond de rouwkaarten van mijn betovergrootouders uit 1915 en 1921

Mijn vader had een tante die net als ik moeilijk kon weggooien. Toen zij in 2000 stierf, kwamen er uit haar nalatenschap verschillende rouwkaarten tevoorschijn. De oudste dateren uit 1915 en 1921. Mijn oudtante die toen nog klein was, heeft deze later uit de nalatenschap van haar ouders bewaard. Gerritje en haar man Sander van den Heuvel stierven in 1915 en 1921. Het waren de grootouders van mijn oudtante, de overgrootouders van mijn vader (die hij nooit gekend heeft) en mijn betovergrootouders. Beiden bereikten ze de leeftijd der zeer sterken. Gerritje werd 80 jaar. Haar echtgenoot die haar ruim zes jaar overleefde werd bijna 85 jaar.

Gerritje
Gerritje van den Heuvel-van de Bovenkamp (1834-1915)

Het lange leven van mijn betovergrootvader Sander van den Heuvel viel ongeveer samen met dat van Abraham Kuyper (1837-1920). Sander van den Heuvel heeft de gereformeerde afscheiding onder Kuyper van de Hervormde Kerk in 1892 dus bewust meegemaakt. Zijn zoon Hendrik van den Heuvel (1869-1956), die in Veenendaal de bijnaam “de Levi” had, was het jaar daarvoor in de Hervormde Kerk getrouwd met Evertje van de Weerd. Uit dit huwelijk werd mijn opa geboren.

Sander
Sander van den Heuvel (1837-1921)

De tijd waarin mijn betovergrootouders geboren werden, de jaren dertig van de negentiende eeuw, was een tijd van grote veranderingen. Tussen 1830 en 1850 zou de wereld meer veranderen dan in de twee eeuwen daarvoor. Door de opkomst van de zware industrie en de spoorwegen begon alles in snel tempo te veranderen. In Nederland regeerde koning Willem I als een autocraat en er was nog veel armoede onder de bevolking. Mijn betovergrootouders groeiden op in Veenendaal, toen nog een boerengat aan de Grift in de Gelderse Vallei. In 1855 was er een grote overstroming waarbij koning Willem III Veenendaal bezocht. Een deel van de bevolking, waaronder mogelijk mijn betovergrootouders, werd geëvacueerd en in de Geertekerk in Utrecht opgevangen.

achterachterkleinkind van een wolkammersknechten een spinster
Op een parenteel op internet ontdekte ik dat Sander van den Heuvel de derde zoon was van Jacob van den Heuvel en Santje de Kleuver. Die waren in 1824 met elkaar getrouwd. Jakob was een wolkammersknecht, gedoopt op 22 juni 1794. Hij overleed in 1842 op 47-jarige leeftijd. Santje was spinster, gedoopt op 19 januari 1802 en overleed in 1848 op 46-jarige leeftijd. In de eerste helft van de negentiende eeuw waren de arbeidsomstandigheden en de medische zorg zo slecht, dat veel mensen de vijftig niet eens haalden. Verder dan mijn betbetovergrootvader Jakob (1794-1842) kom ik voorlopig nog niet. Vóór 1811 bestond er nog geen burgerlijke stand. Voor stamboomonderzoek ben je dan afhankelijk van de registers van de kerk.

In 1861 werd de Veenendaalse Stoomspinnerij en Weverij (VSW) opgericht. De industrie groeide snel, vooral nadat Veenendaal in 1884 op het landelijke spoorwegennet was aangesloten. In 1886 werkten er al 765 mensen op de VSW. Philips moest toen nog worden opgericht! Het boerendorp ontwikkelde zich zo tot een kleine industrieplaats. Nog steeds staat de Oranjestraat in Veenendaal bekend als De Engelse Stad. Daar vestigde zich vanaf 1861 personeel uit Engeland voor het onderhoud van de stoommachines.

stamboom
met een stamboomprogramma kun je een stamboom maken en beheren. Ik kwam aan vaderszijde vijf generaties terug tot mijn betbetovergrootvader Jacob, geboren in 1794. Aan de zijde van mijn grootmoeder kwam ik terug tot 1650.

Mijn overgrootvader Hendrik van de Heuvel (een zoon van Sander en Gerritje) werkte zijn hele leven op de Scheepjeswol fabriek van de familie Van Schuppen. Mijn grootvader Anthonie van den Heuvel had er genoeg van om onder een baas te werken en begon in 1922 met een compagnon voor zichzelf een textielzaak aan de Julianastraat. Zijn grootouders hebben dat niet meer mogen meemaken. Mijn vader heeft van 1950 tot 1990 in dit familiebedrijf gewerkt dat in 1999 werd opgeheven.

la mia famiglia

gezien op DVD: Le cose che restano (2010)

Le cose che restanoAfgelopen vakantie hebben we het weer met eigen ogen kunnen zien: de familie is alles in Italië. Het is daarom ook geen wonder dat in veel Italiaanse films de familiebanden centraal staan. De afgelopen jaren zag ik bijvoorbeeld Il Piú Bel Giorno della Mia Vita (2002) en La Meglio Gioventú (2003). Dat ik de familiekroniek Le cose che restano (2010) ook zou gaan zien, stond min of meer al vast. Na onze vakantie in Italiëbestelde ik de film op DVD.

Het scenario werd geschreven door het ervaren duo Sandro Petraglia en Stefano Rulli. Ze schreven ook La Meglio Gioventú. Beide familiekronieken worden nogal eens met elkaar vergeleken. Je kunt in beiden de hand van Petraglia en Rulli herkennen, maar er zijn toch meer verschillen dan overeenkomsten. La Meglio Gioventú volgt twee broers tussen 1965 en 2000 en op de achtergrond zien we 35 jaar Italiaanse geschiedenis passeren. Net als de serie Heimat wordt in La Meglio Gioventú niet alleen een familie geportretteerd maar ook een nationale geschiedenis. Le cose che restano bestrijkt slechts een periode van een paar jaar in het eerste decennium van de 21e eeuw. Het speelt zich dus in onze tijd af en het tijdsbeeld valt daardoor nog niet op. Toch zijn er in het scenario eigentijdse thema’s verwerkt, die verbonden zijn met het begin van de eenentwintigste eeuw: immigratie, terrorisme, populisme en het digitale leven.

Petraglia en Rulli schrijven drama op hoog niveau. Het gaat over kleine en grote gebeurtenissen en zeer herkenbare emoties. Het verhaal moet dus door de acteurs gedragen worden. Er wordt over de gehele linie ontzettend goed gespeeld. Le cose che restano knijpt je keel dicht schrijft de Belgische krant De Morgen die vorig jaar haar abonnees de film cadeau deed. De familie Giordani uit Rome bestaat uit vader, moeder, drie zonen en een dochter. We volgen vooral Nino (Lorenzo Balducci), Nora (Paola Cortellesi) en Andrea (Claudio Santamaria).

Le cose che restano
Op de achtergrond van een verhaal over een piloot die in de oorlog in Irak zijn geheugen is kwijtgeraakt, komt het oude Rome tevoorschijn.
We leven opgesloten tussen onze eigen muren. Als iemand volkomen toevallig uit zijn eigen loopgraaf kruipt en naar buiten komt om gezien te worden… de ziel die we dan peilen is de wereld. We kunnen niet anders dan de wereld liefhebben. Die is er voor gemaakt.

Rossario tegen Nino

De boeiendste personage vind ik Nino. Hij is serieus en heeft de lat voor zichzelf en voor anderen hoog gelegd. Zijn vader kan hij het niet vergeven dat deze zijn moeder bedriegt met een ander. Nino studeert architectuur en is veelbelovend. Toch wil hij niet zoals iedereen met een computer werken en wil hij per se stage lopen in de bouw als bouwvakker. Een jongen die onderaan wil beginnen en met zijn handen wil werken, een voorbeeldige instelling dus. In een prachtige scene uit de film wordt Nino de les gelezen door zijn kamergenoot Rossario, gespeeld door Corrado Fortuna. Wat mij betreft de interessantste bijrol. Terwijl Nino ‘s avond s nog druk zit te werken achter zijn tekentafel ligt Rossario languit op bed van een sigaretje te genieten. Hij is meer levensfilosoof dan student.

Rossario: handwerk is verleden tijd. Wij westerlingen zijn voor andere taken in de weg gelegd.
Nino: zoals?
Rossario: Geen reet uitvoeren! (…) nadenken, uitwerken. Ook die affaire met haar.
Nino: wil je het geen affaire noemen?
Rossario: Noem het wat je wilt. Maar je hebt haar gedacht, je hebt haar uitgewerkt, maar niet verontrust.
Je hebt haar geweten en gekend. En weten is liefhebben, kennen is liefhebben. Want wij weten niets van het leven van de ander. We leven opgesloten tussen onze eigen muren. Als iemand volkomen toevallig uit zijn eigen loopgraaf kruipt en naar buiten komt om gezien te worden… de ziel die we dan peilen is de wereld. We kunnen niet anders dan de wereld liefhebben. Die is er voor gemaakt.
Nino: Wat is dat voor gelul?
Rossario: (blijft stoïcijns)
Nino: Waarom is het dan afgelopen tussen haar en mij?
Rossario: Omdat je haar niet wilt delen. Je bent een moralist en je kunt het niet hebben dat ze haar man bedriegt. Omdat je een grote lul bent. Wees eerlijk.

Religie speelt in de film nauwelijks een rol maar wordt op een subtiele manier onder de aandacht gebracht. Wanneer Nino en zijn docent Nicolai in de nacht op zoek zijn naar hun vrouw en minnares, rijden ze naar de kerk waar Nicolai met zijn vrouw getrouwd is. Ook daar vinden ze haar niet. Nicolai klimt de trap op waar een zwak lichtschijnsel over valt en gaat halverwege zitten. Nino volgt hem en gaat een paar meter vandaan naast hem zitten. Hij probeert Nicolai uit te leggen waarom hij met zijn vrouw een affaire had, maar krijgt een keihard oordeel. Het beeld van de zelfconfrontatie in de nacht in de spotlight op de trap voor een kerk is existentialistisch en christelijk tegelijk. Dergelijke symboliek tref je in Italiaanse films (gelukkig) nog altijd aan.

lecosecherestano.rai.it

heilige martelares

vandaag vieren we de naamdag van de heilige martelares Elisabeth

hl. ElisabethHet is onmogelijk niet onder de indruk te zijn van het leven van de heilige Elisabeth groothertogin van Rusland. Vandaag is het 94 jaar geleden dat ze door de bolsjewieken in Alapajewsk werd vermoord en voor de eeuwigheid geboren werd. De dag daarvoor was de tsaar en zijn familie omgebracht waaronder tsarina Alexandra, de zuster van Elisabeth. Haar relieken én die van haar medezuster, de heilige Varvara, bevinden zich sinds 1921 in het klooster van Maria Magdalena in Gethsemané op de olijfberg in Jeruzalem.

Litie 5/18 juli toon 8
In koninklijke paleizen hebt gij het voorbijgaande licht gezien
maar gij hebt u niet laten verleiden door voorbijgaande schoonheid
alles hebt gij verlaten en uzelf als niets beschouwd
gij zijt gegaan in de voetsporen van Abraham
en nadat gij het huis van uw vader en Duitsland verlaten had
zijt gij gekomen in het Russische land
en daar vond gij het licht zonder ondergang
 
uit het officie van de heilige Elisabeth, Litie toon 8 (vertaling: Klooster Moeder Gods Portaïtissa, Trazegnies, België)
heilige Elisabeth
de heilige Elisabeth
als groothertogin én als moniale
Gij hebt in de gevangenis de moordenaar van uw man bezocht en gij hebt hem vergeven dat hij uw prins heeft vermoord. Gij hebt hem de genade geschonken van de volledige vergeving.

uit de Grote Vespers van 5/18 juli

De heilige Elisabeth was een dochter van groothertog Ludwig IV en prinses Alice en daarmee een kleindochter van koningin Victoria van Engeland. Haar moeder was de lievelingsdochter van koningin Victoria en met hen deelde Elisabeth haar serieuze karakter en sterke geloof. Haar jongste broer Ernst Ludwig volgde in 1892 zijn vader op als groothertog van Hessen-Darmstadt.

Op de Mathildenhöhe had hij in opdracht van zijn schoonbroer, tsaar Nicolaas II van Rusland, een Russische kapel laten bouwen waar diensten werden gehouden wanneer zijn schoonfamilie uit Rusland op bezoek was. Elisabeth en haar man Serge Alexandrovitch konden zo ook de goddelijke Liturgie in het Kerkslavisch vieren wanneer ze op familiebezoek in Duitsland waren.

Darmstadt
vorig jaar bezochten we het Russische kerkje gewijd aan Maria Magdalena op de Mathildenhöhe in Darmstadt. Er worden nog steeds wekelijks diensten gehouden.

Elisabeth von Hessen-Darmstadt [ nl.wikipedia.org ]