Afgelopen week schreef ik hier iets over de marionettenkeizer Maximiliaan I van Mexico. In 1857 trouwde hij met Charlotte van België, de dochter van koning Leopold I. Haar leven is niet minder tragisch dan dat van haar echtgenoot die op 19 juni 1867 door Benito Juarez ter dood was gebracht. Drie jaar eerder waren Maximiliaan en Charlotte in Mexico aangekomen, waar ze als keizerlijk echtpaar gingen wonen in het paleis van Chapultepec. Omdat ze geen kinderen konden krijgen, adopteerden ze uit tactische overwegingen Agustín de Iturbide y Green, de kleinzoon van de Mexicaanse keizer Agustí­n I (1822-1823), als zoon en opvolger. Charlotte en Maximiliaan waren door Mexicaanse monarchisten op de troon gezet maar hadden nauwelijks of geen contact met het gewone volk. Carlota, zoals ze in Mexico werd genoemd, hield zich vooral bezig met de hofhouding en het organiseren van bals. Ook wilde zij graag de oude grandeur van Mexico herstellen door Centraal-Amerika te heroveren. Toen de republikein Juarez met wapenleveranties van de Verenigde Staten in 1865 een tegenoffensief begon, moesten de Fransen hun interventie staken en in 1866 trokken zij zich definitief terug uit Mexico. Charlotte reisde naar Europa waar ze wanhopig probeerde steun te krijgen voor de Mexicaanse zaak, maar geen grootmacht wilde zijn vingers hieraan branden. Tenslotte ging ze zelfs bij Paus Pius IX langs. Het wilde allemaal niet baten en voor Charlotte werd het allemaal teveel. Ze kreeg een inzinking en werd opgevangen in kasteel Miramar bij Triëst waar ze haar eerste huwelijksjaren met Maximiliaan had doorgebracht.

De pas 27-jarige Charlotte belandde in de waanzin. Aan de muur had ze haar bruidsjurk opgehangen en een gevederd Mexicaans afgodsbeeld. Er wordt gezegd dat ze een levensgrote pop had aangekleed in een keizerlijk gewaad en deze aansprak met ‘Max‘. Ze beweerde dat deze pop het hart van haar gefusilleerde echtgenoot bezat. Je zou haar ook Carlota la Loca kunnen noemen, want de overeenkomst met Johanna van Castilië (Juana la Loca) is frapant. Vanaf 1879 leidde ze een leven in afzondering op kasteel Boechout dat haar broer Leopold II voor haar gekocht had. Charlotte overleefde zelfs haar zwager Franz Jozef I van Oostenrijk en stierf in 1927 op 86-jarige leeftijd.

Marcel Wick maakte een paar jaar geleden de musical a serpentine crown over het leven van keizerin Carlota. Over deze musical en de historische achtergronden is een uitgebreide website gemaakt. Naast een musical werd ook een theaterstuk over haar geschreven: Zotte Charlotte van Patrick Bernauw.

Charlotte van België[ nl.wikipedia.org ]

John Steinbeck beschouwde East of Eden (1952) zelf als zijn belangrijkste roman. Het is ongetwijfeld zijn meest ambitieuze, met een aaneenschakeling van grote thema’s : identiteit, vrijheid, rechtvaardigheid, liefde, jaloezie en haat. De titel is gebaseerd op Genesis 4:16 “En Kaïn ging uit van het aangezicht des Heeren; en hij woonde in het land Nod, ten oosten van Eden.” Kort na het verschijnen van de roman volgde de verfilming van Elia Kazan. De film werd legendarisch door de eerste grote rol van James Dean als Caleb Trask. De roman is complexer dan de film, die maar een deel van het verhaal toont: de rivaliteit tussen Caleb en Aaron, de tweelingzonen van Adam Trask. Caleb is het zwarte schaap van de familie en probeert de liefde van zijn vader te kopen.

East of Eden speelt zich af in de vruchtbare vallei van Salinas (Californië) waar Steinbeck zelf is opgegroeid. Het is ook de plaats waar James Dean in september 1955 in zijn Porsche Spyder verongelukte. In 1955 werd hij posthuum genomineerd voor een oscar voor de beste mannelijke acteur. Ruim een halve eeuw later komt deze film nogal bombastisch over, maar ik heb daar toch niet zoveel problemen mee. Een paar maanden geleden keek ik nog naar Gone with the wind een ander melodrama in Technicolor met kamerbrede muziek. Eigenlijk vind ik het heel mooi als film film is. Kunstwerkelijkheid. Uitvergroting. Het mag best gekunsteld, gedramatiseerd en overdreven zijn. East of Eden hoort thuis in die categorie melodrama’s waarbij de emoties en filmscore zwaar zijn aangezet. Elia Kazan was hier een meester in en John Steinbeck was zeer tevreden over het resultaat.

East of Eden [ en.wikipedia.org ]

Soms grijpt het lot van een historische figuur mij plotseling aan. Afgelopen dagen heb ik dat met groothertog Ferdinand Maximiliaan Jozef (1832-1867) van Oostenrijk, een jongere broer van Franz Jozef I (1830-1816). Hij is de geschiedenis ingegaan als keizer Maximiliaan I van Mexico. Misschien is het wel zijn aandoenlijke portretfoto met zijn heraldieke baard waar twee tandjes doorschemeren. In mijn ogen een goedaardig knaagdier, deze sympathieke jongeman die overigens een toegewijd amateur-botanicus was. Hoe dan ook, in 1864 liet hij zich door Napoleon III verleiden om in Mexico als keizer de troon te bestijgen. De Franse keizer had een politiek succesje nodig en met een Franse interventie in het roerige Mexico wilde hij de Franse invloed in de Nieuwe Wereld herstellen. De Verenigde Staten lagen met elkaar overhoop en hadden even geen tijd om toe te zien op de Europese eerbiediging van de Monroe Doctrine. Op 10 april 1864 werd hij door de Mexicaanse conservatieven met militaire steun van Napoleon III uitgeroepen tot Emperador Maximiliano I de México.

Het leek even goed te gaan, maar al snel kwamen de problemen. Toen in 1865 de Amerikaanse Burgeroorlog was afgelopen, begonnen de Verenigde Staten de Mexicaanse republikeinen wapens te leveren. De Fransen zagen zich in 1866 gedwongen uit Mexico terug te trekken, omdat ze niet betrokken wilde raken in een oorlog met de Verenigde Staten. De arme Maximiliaan stond nu met zijn conservatieve achterban alleen tegenover de republikeinse meerderheid van Benito Juarez die zijn gezag nooit had willen erkennen. Het was duidelijk dat Maximiliaan kansloos was. Napoleon III die zich voor hem verantwoordelijk voelde, bood hem een veilige aftocht aan. Maar Maximiliaan weigerde omdat hij zijn conservatieve achterban niet in de steek wilde laten. Daarmee tekende hij zijn doodvonnis. Ondanks vele verzoekschriften van Europese vorsten en prominenten liet Juarez hem op 19 juni 1867 samen met zijn generaals Miguel Miramón en Tomás Mejí­a terechtstellen. De Franse schilder Eduard Manet maakte een schilderij van deze tragische gebeurtenis dat duidelijk geïnspireerd is door Goya’s El fusilamiento del 3 de mayo de 1808.

Een andere Franse schilder, Jean-Paul Laurens maakte een minder bekend schilderij, waarbij we de laatste keizer van Mexico zien terwijl hij zijn dodencel verlaat op weg naar de executieplaats.

De Franse interventie in Mexico (1861-1867) was overigens niet de laatste keer dat een Frans staatshoofd met een interventie zijn prestige wilde vergroten! Voor Napoleon III was zijn Mexicaanse avontuur het begin van zijn ondergang. Doordat de Franse krijgsmacht een deel van zijn kruit in Mexico verschoten had, was het nog niet goed gereorganiseerd toen Frankrijk op 14 juli 1870 aan Pruisen de oorlog verklaarde.

Maximiliaan I van Mexico [ nl.wikipedia.org ]