Moritz von Schwind (1804-1871)
en de fresco’s in Schloss Hohenschwangau
Na ons bezoek aan Schloss Hohenschwangau begin juli waren we vorige week weer even terug in Duitsland. Daar vond ik in een antiquariaat in Bückeburg een boek over Moritz von Schwind die van Maximilliaan II van Beieren de opdracht had gekregen voor zijn kasteel ontwerpen te maken voor fresco’s met middeleeuwse sagen. Op het internet kon ik weinig vinden over deze laat-romantische Oostenrijkse schilder. Maar in het voorwoord van het boek van Friedrich Haack uit 1897 (waarvan ik een derde druk uit 1924 kocht) vond ik een verwijzing naar een oeuvrecatalogus uit 1906. En deze kon ik voor een spotprijsje bestellen bij een ander antiquariaat in Duitsland. Nu heb ik eindelijk een goed overzicht van Von Schwind‘s omvangrijke oeuvre. Schwind, Des Meisters Werke (herausgegeben von Otto Weigmann, Stuttgart/Leipzig, 1906) telt 1265 afbeeldingen van tekeningen, aquarellen, schilderijen en fresco’s. In het Duitse Keizerrijk stond Moritz von Schwind nog zeer hoog aangeschreven. Zijn oeuvrecatalogus verscheen als negende deel in de reeks Klassiker der Kunst nadat Raffael, Rembrandt, Titiaan, Dürer, Rubens, Velasquez en Michelangelo hem waren voorgegaan. Honderd jaar later moeten we vaststellen dat Von Schwind het modernisme niet heeft overleefd. Toch leeft hij voor mij voort in sprookjestuinen en brave fantasy art.
ontwerp voor fresco in Schloss Hohenschwangau (1834-1836) voor de kamer met de legende over Karel de Grote
Moritz von Schwind was dertig toen de koning van Beieren hem de opdracht gaf voor de fresco’s in zijn kasteel Hohenschwangau. Hij ontwierp in totaal vijf reeksen voor verschillende kamers: De Wilkinasage in de heldenzaal, de legende van de geboorte van Karel de Grote in de Berchtakamer, scenes uit het ridderleven in de schrijfkamer, Rinaldo en Armida in de slaapkamer en de Autharisage in de Autharikamer.
de Berchtakamer in Schloss Hohenschwangau met muurschilderingen naar een ontwerp van Von Schwind
Der zweite Zyklus behandelt die Legende von der Geburt Karls des Großen, die eine alte Sage in die Reißmühle im Würmtale verlegt. Auf diese lokalgeschichtliche Tradition weist das erste Bild: Bavaria reicht Germania den kleinen Karl, der von ihr mit Szepter und Krone geschmückt wird. Als Erzähler erscheint Aventinus in bischöflichem Gewand, ein kleiner historischer Irrtum, den man dem Romantiker nicht zu sehr verübeln darf. Die Sage vermeldet: Auf einem Jagdzug im Würmtal findet Pippin bei einem Müller die britannische Königstochter Berchta, an deren Stelle ihm der betrügerische Hofmeister die eigne Tochter als Gemahlin zugeführt hatte. Er erkennt sie und erhebt sie zu seiner Gattin. Nachdem an den Schuldigen das Strafgericht vollzogen, führt er Berchta, die inzwischen eines Knäbleins Karl genesen ist, im Triumph auf seine Burg Weihenstephan. Der Darstellung liegt eine Publikation des Freiherrn von Aretin, „Aelteste Sage über die Geburt und Jugend Karls des Großen”, München 1803, zugrunde.
Bron: Schwind des Meisters Werke in 1265 Abbildungen, herausgegeben von Otto Weigmann, Stuttgart/Leipzig 1906
Deze potloodtekening laat goed zien dat Von Schwind de apollinische vormgestrengheid van de meesters uit de Hoogrenaissance nastreefde
Hohenschangau [ castles.org ] | Moritz von Schwind [ de.wikipedia.org ]
Na de “cavalry trilogy” Fort Apache (1948), She Wore a Yellow Ribbon (1949), and Rio Grande (1950) met John Wayne maakte regisseur John Ford Wagon Master. De film vertelt het verhaal van een groep mormonen die onder begeleiding van drie wagon masters met huifkarren westwaarts trekt. De reis van de wagon train door de Amerikaanse wildernis wordt schilderachtige in beeld gebracht. Daarbij wordt de sfeer nog eens versterkt door de soundtrack met liedjes als “Chuckawalla Swing” en “Wagons West Are Rolling” van Stan Jones. Deze staan overigens ook op de CD Wagons West van The Sons of the Pioneers. John Ford beschouwde Wagon Master aan het eind van zijn leven als zijn favouriet. In de jaren vijftig volgde een televisieserie onder dezelfde naam. 
John Ford became best known for his Westerns, of which he made dozens through the1920s, but he didn„t achieve status as a major director until the mid-„30s, when his films for RKO (The Lost Patrol [1934], The Informer [1935]), 20th Century Fox (Young Mr. Lincoln [1939], The Grapes of Wrath [1940]), and Walter Wanger (Stagecoach [1939]), won over the public, the critics, and earned various Oscars and Academy nominations. His 1940s films included one military-produced documentary co-directed by Ford and cinematographer Gregg Toland, December 7th (1943), which creaks badly today; a major war film (They Were Expendable [1945]); the historically-based drama My Darling Clementine (1946); and the “cavalry trilogy“ of Fort Apache (1948), She Wore a Yellow Ribbon (1949), and Rio Grande (1950), each of which starred John Wayne. My Darling Clementine and the cavalry trilogy contain some of the most powerful images of the American West ever shot, and are considered definitive examples of the Western.
