Categorie archief: 19e eeuw

twee mythologische koppels

Telemachus en Eucharis (1818) van Jacques-Louis David
en Bacchus en Ariadne (1821) van Antoine-Jean Gros

Nadat Napoleon in 1815 definitief verslagen was, keerde overal in Europa de monarchie terug. Ook de kunst deed een stap terug. Het revolutionaire elan maakte plaats voor het sentimentalisme en de mythologische voorstellingen van vóór 1789. Goede voorbeelden daarvan zijn twee dubbelportretten van de meesters van het Franse neoclassicisme: Jacques-Louis David (1748-1825) en zijn leerling Antoine-Jean Gros (1771-1835).

Tijdens de Restauratie leefde Jacques-Louis David, de grootste Franse schilder van zijn tijd, in ballingschap in Brussel, toen nog in het Koninkrijk der Nederlanden. Daar schilderde hij Het afscheid van Telemachus and Eucharis in zijn beroemde neoclassicistische stijl. In 1987 werd het schilderij aangekocht door het J. Paul Getty Museum.

Telemachus en Eucharis
Jacques-Louis David 1818
Het afscheid van Telemachus en Eucharis
Fixing the viewer with a dreamy gaze, the fair-haired Telemachus grasps Eucharis’s thigh with his right hand while holding his sword upright with the other. The ill-fated lovers say farewell in a grotto on Calypso’s island. Facing towards us, Telemachus’s blue tunic falls open to reveal his naked torso. Eucharis, seen in profile, encircles Telemachus’s neck and gently rests her head upon his shoulder in resignation. In this way, David contrasts masculine rectitude with female emotion.
 
Bron: getty.edu
Telemachus en Eucharis
detail van Telemachus en Eucharis

Drie jaar later schilderde David’s beroemde leerling Antoine-Jean Gros een ander mythologisch koppel. Zijn Bacchus en Ariadne hangt sinds 1977 in de National Gallery of Canada. Gros werd in tegenstelling tot zijn leermeester niet verbannen en werd nadat in 1814 de monarchie hersteld was zelfs hofschilder van Lodewijk XVIII. Toch eindigde zijn leven tragisch met zijn zelfmoord in 1835.

Bacchus en Ariadne
Antoine-Jean Gros 1821
Bacchus en Ariadne
Pointing to the departure of Theseus, who has abandoned her on the island of Naxos, Ariadne is comforted by Bacchus. He is identified as the god of wine by the grapes and vine leaves in his hair, and the “thyrsus”, the staff topped with vine leaves. Ariadne holds the gold crown with stars which she will receive at the time of her marriage to Bacchus; it will later be set in the heavens as a constellation. Frame: running moulding with press-moulded composition ornament, gilded. France, early 19th century.
 
Bron: gallery.ca
Bacchus en Ariadne
detail van Bacchus en Ariadne

Victoriaans leven

vrijdag gezien op Een: Doctor Thorne (2016)

Doctor ThorneDirect na de uitzending door de BBC zendt het Vlaamse Een de driedelige miniserie Doctor Thorne uit naar het gelijknamige boek van Anthony Trollope (1815-1882) uit 1858. Het filmscript werd geschreven door Jullian Fellowes. Doctor Thorne is voor Fellowes een tussendoortje bij Downton Abbey (2010-2015) en zijn nieuwe historische dramaserie The Gilded Age die vanaf volgend jaar door de BBC uitgezonden gaat worden.

Doctor Thorne begint in 1855, in het hart van de Victoriaanse tijd. Na The Great Exhibition in 1851 was Engeland op het toppunt van zijn macht. De Victorianen waren de rijkste mensen die ooit geleefd hadden. Engels kostuumdrama en de Victoriaanse upperclass zijn op televisie synoniemen van elkaar. Met Doctor Thorne, de huisarts van enkele Victoriaanse families, bezoeken we hun kastelen, interieurs en parkachtige tuinen. Het is alsof we een schilderij zijn ingegaan. Het verhaal, bijna altijd gebaseerd op klassenverschil en schandaal, is vooral een vehikel voor een reis langs de Victorian decorative arts.

Victorian social life in the Victoria & Albert Museum [ vam.ac.uk ]
Victorian social life from paintings [ vam.ac.uk ]

the horror

Los desastres de la guerra (1810-1820) van Goya

In Apocalypse Now (1979) vertelt kolonel Walter E. Kurtz hoe hij tijdens de gruwelijkheden van de oorlog in Vietnam en Cambodja getroffen werd door een inzicht dat als een diamant zijn schedel binnendrong. Zijn relaas komt uit Heart of Darkness (1899) van Joseph Conrad. Hierin wordt in een metafoor (een reis door het oerwoud) een tocht beschreven naar het absolute nulpunt van de menselijke natuur.

In de moderne filosofie was het Schopenhauer die voor het eerst een blik in de afgrond wierp. Zijn erfgenaam Nietzsche noemde deze ervaring “dionysisch” en positioneerde deze jenseits von Gut und Böse .

Goya
Los desastres de la guerra
Denn nur als ästhetisches Phänomen ist das Dasein und die Welt ewig gerechtfertigt.

Friedrich Nietzsche
Die Geburt der Tragödie, Kapitel 14

In de kunst is “the horror” van kolonel Kurtz en het dionysische van Nietzsche in detail in beeld gebracht in de serie van 82 etsen die de Spaanse schilder en graficus Francisco Goya (1746-1828) tussen 1810 en 1820 maakte. Los desastres de la guerra wordt tot de donkere romantiek gerekend en Goya wordt soms gezien als de schepper van het horrorgenre.

Goya
Los desastres de la guerra

Goya was ooggetuige van de gruwelijkheden van de guerilla tegen de Franse overheerser. Hij wisselt rauw realisme af met gruwelijke fantasievoorstellingen. De waanzin van oorlog, die naast het grote sterven ook leidde tot krankzinnigheid, bracht hij met een genadeloze precisie in beeld.

Goya
Los desastres de la guerra

Los desastres de la guerra [ gasl.org ]