Categorie archief: fotografie

het naakte bestaan [ 2 ]

Het existentialisme in de cinema

In de cinema van jaren vijftig en zestig was de invloed van het existentialisme en de Freudiaanse psychologie groot, met name in de Europese film. Het kreeg gestalte bij regisseurs als Robert Bresson (Pickpocket 1959), Michelangelo Antonioni (L’eclisse 1962), Roman Polanski (Repulsion 1965) en Ingmar Bergman (Persona 1966). De laatste beelden uit L’eclisse zijn onvergetelijk. We zien de straat zoals deze is als de hoofdfiguren zijn verdwenen.

L'eclisse 1962
still uit de slotsequence van L’eclisse

het naakte bestaan [ 1 ]

Het existentialisme van Brassaï, Sartre en film noir

Wat hebben Brassaï, La Nausée van Sartre en film noir met elkaar gemeen? Ze horen niet alleen thuis in de jaren dertig, maar behoren ook tot de wegbereiders van het naoorlogse existentialisme waarvan Parijs de hoofdstad was. Wanneer ik in La Nausée (Walging) de avondlijke wandelingen van Antoine Roquentin lees, dan zie ik weer de beelden uit Le Quai des brumes. La Nausée en Le Quai des brumes verschenen beide in 1938.

Over de Boulevard de la Redoute was de mist zo dik, dat ik verstandig meende te doen door rakelings langs de muren van de kazerne te lopen; rechts van mij joegen de auto’s een even vochtig licht voor zich uit; het was onmogelijk te weten waar het trottoir eindigde.(…) Na een halfuur bemerkte ik eindelijk een blauwachtige damp. Ik liet mij door deze leiden en kwam weldra aan de rand van een grote glans; in het midden, met zijn lichten de nevel doorborend, herkende ik café Mably.
 
uit: Walging, Zwarte Beertjes 434, (1962)
Brassaï
Brassaï, les pavés (1931-1932)
[Estate Brassaï RMN Grand Palais]
Rechts van mij joegen de auto’s een even vochtig licht voor zich uit; het was onmogelijk te weten waar het trottoir eindigde.

uit: La Naussée (Jean-Paul Sartre)

Brassaï
Brassaï (1931-1932)
[Estate Brassaï RMN Grand Palais]

Het verhaal van Sartre speelt zich af in 1932 in het denkbeeldige Bouvines (een havenstad die vaak met Le Havre geassocieerd wordt). Telkens worden de gedachten van meneer Roquentin doorkruist door de harde werkelijkheid van de stad die verzacht wordt met Sartre‘s sfeertekeningen: dampige kaden, verlaten straten en natte trottoirs in het lantaarnlicht. Het is de rauwe romantiek van het straatleven, die je als in een roes kunt ondergaan.

Maandag
(…) Ik besta. Dat is zacht, zo langzaam. En licht: men zou zeggen, dat het in de lucht hangt. Het zijn vooral kleine aanrakingen die smelten en verkwijnen. Heel zacht, heel zacht. (…) Ik die luister, besta. Alles is vol, overal het bestaan, ondoordringbaar, zwaar en week. Maar aan de andere kant van die waarheid, onbereikbaar, dichtbij en helaas zo ver weg, is die jonge onbarmhartige en heldere noodzakelijkheid.
 
Dinsdag
Niets. Ik heb bestaan.
 
uit: Walging, Zwarte Beertjes 434, (1962)
Le Quai des brumes
Net als La Nausée (1938) speelt Le Quai des brumes (1938) zich af in een Franse havenstad. Het rauwe realisme van Marcel Carné ligt vaak dicht tegen de fotografie van Brassaï aan.

Brassaï [ theredlist.com ]

verlaten jeu de boule

De charge van de lichte brigade tijdens de Slag om Balaklava (1854)
in Opgespoorde wonderen (2003) van Rudy Kousbroek

opgespoorde wonderenIn 1855 maakte de Engelse fotograaf Roger Fenton de eerste oorlogsfoto uit de geschiedenis. Deze verscheen onder de titel The Valley of the Shadow of Death. Het is een ontstellend lege foto. We zien een kaal landschap dat gefotografeerd zou kunnen zijn door een of andere Marslander. Wanneer we beter kijken zien we op en langs het karrenspoor de stille getuigen liggen van de veldslag die hier op 25 oktober 1854 plaatsvond.

Rudy Kousbroek schrijft: “Het ongelofelijke van deze foto is geloof ik de stilte. De moorddadigheid van de kanonskogels is onzichtbaar en onhoorbaar, zoals de donderslagen die elk van hen moeten hebben begeleid. Het ziet er nu uit als een verlaten jeu de boules, maar de meeste van die kogels moeten op hun weg de lichamen van mensen en paarden hebben ontmoet; vooral paarden, want die zijn groter.”

Valley of the Shadow of Death
Roger Fenton, Valley of the Shadow of Death 1855
Salted paper print from glass negative
[ The J. Paul Getty Museum, Los Angeles ]
Het ziet er nu uit als een verlaten jeu de boules, maar de meeste van die kogels moeten op hun weg de lichamen van mensen en paarden hebben ontmoet; vooral paarden, want die zijn groter.

Hoe het er tijdens de veldslag op 25 oktober 1854 moet hebben uitgezien, toont ons de onderstaande prent: de charge van de Lichte Brigade in de richting van de Russische kanonnen. Van de 673 Engelse cavaleristen overleefden minder dan 200.

Battle of Balaklava
De charge van de Lichte Brigade in de richting van de Russische kanonnen William Simpson (schilder) en E. Walker (lithograaf) uitgegeven door Goupil & Cie, Paris en Day & Son, London. [ The Library of Congress ]

Rudy Kousbroek (1929-2010) was een van de grootste essayisten in ons taalgebied. In 1975 ontving hij de P.C. Hooftprijs voor essays. Hij was eredoctor in de filosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 2003 publiceerde hij zijn literaire fotocollectie Opgespoorde wonderen, waarvoor hij in september 2005 de Jan Hanlo Essayprijs ontving. In oktober 2005 verscheen de tweede serie, Verborgen verwantschappen en in maart 2007 de derde, Het raadsel der herkenning.
 
Bron: atlascontact.nl