Categorie archief: Italië

vedute di Roma [ 2 ]

de voorloper van de ansichtkaart in de achttiende eeuw

In de achttiende eeuw bestond er in Rome al een levendig toerisme. Uit heel Europa stroomden toeristen toe naar de Eeuwige Stad om daar rondgeleid te worden langs de ruïnes uit de antieke oudheid. De thuisblijvers konden zij geen foto’s laten zien, maar vaak namen zij prenten of schilderijtjes met stadsgezichten mee naar huis. De Italianen noemden deze stadsgezichten vedute en eigenlijk zijn dit de voorlopers van de ansichtkaart.

De bekendste schilder van stadsgezichten is de Venetiaan Canaletto (1679-1768). Hij was in zijn tijd een beroemdheid. Zijn neefje Bernardo Bellotto (1720-1780) liftte mee op het succes van zijn oom en werd Canaletto II genoemd. Een andere achttiende eeuwse Italiaanse kunstenaar die beroemd geworden is door zijn etsen van stadsgezichten in Rome, is Giovanni Battista Piranesi (1720-1778). Veel minder bekend dan bovenstaande drie kunstenaars is Giovanni Paolo Pannini (1691-1765). Toch was hij in de eerste helft van de achttiende eeuw in Rome de bekendste schilder van vedute.

Pannini
Giovanni Paolo Pannini 1758
Capriccio de Roma
Pannini is het meest bekend door zijn stadsgezichten van Rome, zogeheten vedute. Hij had een bijzonder interesse voor de Romeinse oudheden. Hierbij volgde hij de traditie van de in hoofdzaak niet-Italiaanse schilders (de zg. paesaggisti en de vedute-schilders) die, vanaf de zestiende eeuw, antiek Rome weergaven in reële of imaginaire composities. Pannini had groot succes en kreeg ontelbare navolgers. Veel van Pannini’s schilderijen werden gereproduceerd in etsen, waarvan vele op groot formaat. Hij werd hierin ook geholpen door zijn zoon Francesco, die de leiding had van zijn vaders studio. Zijn leerling Hubert Robert deed het ruïnemotief in Frankrijk ingang vinden.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Vedute di Roma [ 1 ] | Veduta [ nl.wikipedia.org ]

barok met een twist

de San Carlo alle Quattro Fontane van Borromini (1599-1667)

VitruviusVoor architecten uit de zestiende en zeventiende eeuw was De Architectura van Vitruvius verplichte kost. Het werk is waarschijnlijk geschreven rond 15 vóór Christus en had een enorme invloed op de architectuur na 1500. Bijna iedereen kent de Mens van Vitruvius in de versie van Leonardo da Vinci. Andere grote architecten zoals Palladio, Bramante, Maderno en Bernini volgden ook de principes van Vitruvius. Barokarchitectuur is uitbundig en speels maar volgt meestal de strenge principes uit De Architectura.

In 1636 kreeg de Italiaanse architect Francesco Borromini de opdracht om een ontwerp te maken voor een kerk op de heuvel van de Quirinaal in Rome, die nu bekend staat onder de naam San Carlo alle Quattro Fontane. De inwijding was tien jaar later. Door geldgebrek kon de voorgevel pas in 1677 voltooid worden naar ontwerpen van Borromini die in 1667 zelfmoord gepleegd had.

San Carlo
San Carlo gravure uit de 18e eeuw

De San Carlo alle Quattro Fontane is wereldberoemd geworden vanwege zijn uitzonderlijke ontwerp. Omdat Borromini‘s zeer persoonlijke invulling van de barok daarna zoveel geïmiteerd is, zien we nu niet meer zo goed waarom zijn tijdgenoten zo onder de indruk waren van zijn ontwerp. Zoiets was nog nooit vertoond. Bij Borromini lijkt de architectuur zélf vloeibaar te worden. Zowel in de geleding van de façade als in de uitwerking van de koepel lijkt hij Vitruvius aan zijn laars te lappen. Maar het is gecompliceerder.

San Carlo
San Carlo voorgevel

Op de blog Understanding Rome las ik in Breaking rules and squeezing pediments: San Carlo alle Quattro Fontane hoe en waarom Borromini afweek van Vitruvius. De Architectura werd geschreven in de tijd van Augustus en gaat uit van de architectuur in Rome uit die periode. Zijn blikveld was dus beperkt. Van de Romeinse architectuur uit latere tijd en uit de oostelijk delen van het Romeinse Rijk kon Vitruvius niets weten. Daar werden stijlelementen toegepast die je ook bij Borromini vindt, zoals een “crescendo” in de geleding van de voorgevel. In de façade van Al Khazneh in Petra zien we net als bij de San Carlo alle Quattro Fontane sterke spanningen tussen convex (bol) en concaaf (hol). Hierdoor krijgen gevels en wanden iets vloeibaars. Deze schwung zal in de achttiende eeuw uitmonden in de late barok en het rococo.

San Carlo
San Carlo alle Quattro Fontane
inwendige van de koepel

San Carlo alle Quattro Fontane | Mens van Vitruvius

vedute di Roma [ 1 ]

het achttiende eeuwse Rome volgens Piranesi

PiranesiDe Venetiaanse architect en graficus Giovanni Battista Piranesi (1720-1778) is vooral bekend van zijn serie fantasierijke gravures van gevangenissen en van zijn honderden prenten van het antieke Rome. In zijn vedute di Roma gaf hij een tijdsbeeld van de eeuwige stad omstreeks het midden van de achttiende eeuw. Sinds de nieuwe Sint Pietersbasiliek in 1626 was ingewijd, werd Rome de stad van de barok. Overal verrezen gebouwen van de barokarchitecten Bernini (1598-1680) en Borromini (1599-1667). In de zeventiende en achttiende eeuw kregen veel oude kerken in Rome een facelift. Piranesi legde ook de fonkelnieuwe late barok uit zijn eigen tijd vast, waaronder de nieuwe façaden van de oude pelgrimskerken. In totaal maakte hij 135 vedute die in verschillende uitgaven verschenen tussen 1745 en zijn sterfjaar 1778.

Santa Maria di Loreto
de Santa Maria di Loreto (1660)
van Antonio da Sangallo en Jacopo del Duca en op de achtergrond de koepel van de Santissimo Nome di Maria (1741) van Antoine Derizet
De Chiesa del Santissimo Nome di Maria al Foro Traianois een kerk in Rome. De kerk is gelegen aan Forum van Trajanus te Rome tegenover de beroemde Zuil van Trajanus. Zij werd gebouwd tussen 1736 en 1741 naar een ontwerp van de Franse architect Antoine Derizet en is ovaal van vorm. De kerk heeft zeven kapellen, versierd met veelkleurig marmer.
 
Bron: nl.wikipedia.org
San Carlo alle Quattro Fontane
de San Carlo alle Quattro Fontane (1677)
van Francesco Borromini
De barokke kerk San Carlo Alle Quattro Fontane staat in Rome en is tussen 1634 en 1677 gebouwd naar een ontwerp van Francesco Borromini. Het is één van de bouwkundige hoogtepunten van de westerse kunstgeschiedenis. Vanwege de kleine omvang staat de kerk ook wel bekend als San Carlino.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Santa Maria Maggiore
de Basilica di Santa Maria Maggiore (1734)
van Giovanni Paolo Pannini (de romaanse klokkentoren dateert uit 1377)
De Basilica di Santa Maria Maggiore is een grote rooms-katholieke kerk op de heuvel Esquilijn in de Italiaanse hoofdstad Rome. Sinds 1929 is deze kerk met de rang van basilica maior in bezit van de Heilige Stoel. De basiliek is een van de zeven pelgrimskerken van Rome en een van de vier pauselijke basilieken. De kerk werd in 431 door paus Sixtus III gesticht ter herinnering aan het concilie van Efeze in hetzelfde jaar.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Palazzo Quirinale
Palazzo Quirinale (1734)
van Fernandino Fuga
Palazzo del Quirinale is een beroemd renaissancepaleis, gelegen op de gelijknamige Quirinaalheuvel in Rome. Momenteel is het de officiële residentie van de Italiaanse president, maar oorspronkelijk werd het door verschillende pausen gebruikt als zomerverblijf.
 
Bron: nl.wikipedia.org
San Giovanni in Laterano
San Giovanni in Laterano (1735)
van Alessandri Galilei
De Pauselijke Aartsbasiliek van San Giovanni in Laterano (voluit de Aartsbasiliek van de Allerheiligste Verlosser) is een basiliek aan de Piazza del Laterano, dicht bij het Lateraanse paleis in Rome. De basiliek is een van de zeven pelgrimskerken van Rome en de oudste en in kerkelijke rang voornaamste van de vier pauselijke basilieken in Rome.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Santa Crose
Santa Croce in Gerusalemme (1743)
van Gregorini en Passalacqua
De Santa Croce in Gerusalemme is een aan het Heilig Kruis gewijde basiliek in Rome, gelegen aan het gelijknamige plein, op een paar honderd meter van de San Giovanni in Laterano. De Santa Croce is een van de zeven pelgrimskerken van Rome. De kerk werd ingebouwd in een deel van het voormalig paleis van Keizerin Helena, de moeder van keizer Constantijn de Grote, die volgens de legende het Kruis waaraan Christus gestorven is, in Jeruzalem heeft gevonden. De legende van deze kruisvinding wordt uitgebeeld links in de apsis van de basiliek. In de kerk wordt ook een aantal kruisrelieken bewaard. Aan de door de kerk bewezen geachte authenticiteit van deze relieken dankt de basiliek het achtervoegsel in Gerusalemme. De kerk werd in 320 gebouwd rond een kapel die Keizerin Helena al in haar paleis had aangelegd. Onder paus Lucius II onderging de kerk in 1244-45 een grondige renovatie, waarbij ze een romaans uiterlijk kreeg. De huidige, meer barokke verschijningsvorm kreeg de basiliek bij een verbouwing die onder paus Benedictus XIV (wiens titelkerk dit was) in de achttiende eeuw werd uitgevoerd. In die tijd werden ook straten aangelegd die de basiliek verbonden met de San Giovanni in Laterano en de Basiliek van Santa Maria Maggiore.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Fontana di Trevi
de Fontana di Trevi die door Giuseppe Pannini in 1762 eindelijk voltooid werd. Op de achtergrond de zuid façade van het Palazzo Poli (1730) Overigens is in dit paleis één van de belangrijkste collecties kopergravures ter wereld ondergebracht.

Vedute di Roma [ 2 ] | Vedute di Roma [ 3 ] | le vedute di Roma [ youtube.com ]