Maandelijks archief: maart 2014

dwarrelend blad

zaterdagmiddag gezien op BBC 2: The Trouble with Harry (1955)

The trouble with Harry DVDHet zal mij niets verbazen als Hergé zich in De juwelen van Bianca Castafiore (1963) heeft laten inspireren door The Trouble with Harry (1954) van Hitchcock. Hergé had al eerder inspiratie gehaald uit films van Hitchcock. In Kuifje en de Zwarte Rotsen (1938) zitten elementen uit The 39 Steps (1935) en in De Skepter van Ottokar (1939) herkennen we een paar situaties terug uit The Lady Vanishes (1938).

In De juwelen van Bianca Castafiore zijn avontuur, spanning en exotische locaties ingeruild voor de (schijnbare) rust op het platteland. Hitchcock doet dat ook in The Trouble with Harry. De setting is in ieder geval erg sfeervol: de Amerikaanse staat Vermont in de herfst. Het is een deel van de Verenigde Staten dat erg op Engeland lijkt en Hitchcock zal zich hier wel thuis gevoeld hebben. De plot, die eigenlijk meer een anti-plot is, kan mij weinig boeien, maar de sfeer en de filmscore maken de film voor mij toch de moeite waard.

troublewithharry-still
Vermont in herfstkleuren én Technicolor (still uit begin van The Trouble with Harry)

The Trouble with Harry is de eerste film waarin the master of suspence samenwerkte met de componist Bernard Herrmann. Deze gebruikt klassieke instrumenten op een bijna abstracte manier. De klarinet en fagot keutelen terloops wat noten uit, langs de landweggetjes van New England. Behalve aan De juwelen van Bianca Castafiore moest ik ook denken aan Heimat (1984) van Edgar Reitz. In een van de eerste afleveringen uit deze serie wordt op een gegeven moment ook een dode man in het bos gevonden. En ook daar ontbreekt een plot. Het lijk ligt op de grond, als een blad dat van de boom is komen dwarrelen.

Wat een verademing, even geen Tatort…

The Trouble with Harry [ imdb.com ]

Klirren die Fahnen

afgelopen maandag gekocht: de mooiste van Friedrich Hölderlin
samengesteld door Koen Stassijns en Ivo van Strijtem

hölderlinDe Duitse romantische dichter Hölderlin (1770-1843) keert op onverwachte momenten bij mij terug. Mijn eerste kennismaking was op de middelbare school met Duitse letterkunde. Ik was 17 en had de ideale leeftijd voor romantische bevlogenheid, maar toch was er geen klik. Die kwam pas veel later in de zomer van 2011 toen we Tübingen bezochten, het universiteitsstadje ten zuiden van Stuttgart waar Hölderlin samen met Hegel en Schelling studeerde aan de Tübinger Stift. Drie grote Duitse Dichter und Denker op één studentenkamer. Het gegeven alleen al heeft mythische proporties.

Legendarisch is ook Hölderlin’s verblijf in de woontoren aan de Neckar. De dichter leefde de tweede helft van zijn leven, zoals de Duitsers dichterlijk zeggen, in Geistige Umnächtung. Je krijgt het er bijna poëtisch van. Hölderlin werd dus gek. Een krankzinnige dichter in een toren aan het water, een beeld dat zich tot de Duitse Romantik verhoudt als klompen en tulpen tot Holland. In 1806 werd hij opgenomen in een inrichting waar hij ongeneeslijk krankzinnig werd verklaard. Timmerman Ernst Zimmer uit Tübingen, die geletterd was en een bewonderaar van Hölderlin‘s brievenroman Hyperion, bood hem een verblijf aan in een woontoren aan de Neckar, vlak onder de Stift waar hij gestudeerd had.

Hölderlinturm
drie jaar geleden bezochten we de Hölderlinturm

Hölderlin was 36 jaar en zou nog 36 jaar in deze toren leven. Een van Hölderlin‘s bekendste gedichten is Hälfte des Lebens. Hij schreef het in 1805 op 35-jarige leeftijd in Frankfurt.

Hälfte des Lebens

Mit gelben Birnen hänget
Und voll mit wilden Rosen
Das Land in den See,
Ihr holden Schwäne,
Und trunken von Küssen
Tunkt ihr das Haupt
Ins heilignüchterne Wasser.

Weh mir, wo nehm’ ich, wenn
Es Winter ist, die Blumen, und wo
Den Sonnenschein,
Und Schatten der Erde?
Die Mauern stehn
Sprachlos und kalt, im Winde
Klirren die Fahnen.

De poëzie van Hölderlin hoort bij het subliemste wat Europa ooit zag. Deze hypergevoelige romanticus, doodongelukkig om een onmogelijke liefde, schreef als een magiër bij nacht en ontij, als een jonge god bij zonsopgang, als een aartsengel die het vijfde evangelie uitbazuint. Wie eenmaal zijn hymnen en gezangen gelezen heeft, is voor altijd verloren. Zijn gedichten doen je van de ene verbijstering in de andere gevallen. Esthetische én ethische verbijstering. Hij past Griekse versvormen toe in het Duits, vermengt christelijke theologie met antieke mythologie en verwijst zo haast visionair naar de kwalen en dreigingen van onze hedendaagse beschaving. Koen Stassijns en Ivo van Strijtem brengen zijn meest geniale gedichten samen in deze bundel, zowel in vertaling als in de originele taal. Zij vroegen aan de prominente vertalers Erik Derycke en Geert van Istendael om geheel nieuwe vertalingen te maken.
 
Bron: lannoo.be

verder lezen:
De waanzin van Hölderlin [ woest & vredig ]
Als water van rotsklip tot rotsklip geworpen [ Kester Freriks op athenaeum.nl ]

Géricault in Gent

Fragmenten van mededogen Museum voor Schone Kunsten Gent, tot 25 mei 2014

Het bekendste schilderij van de Franse romantische schilder Théodore Géricault (1791-1824) is een enorm doek waarop een houten vlot vol bloteriken staat afgebeeld. Het hangt in het Louvre en is bekend als het vlot van de Medusa (1818). Het bombastische schilderij wordt vaak afgebeeld op de cover van een roman of CD waarin een storm van emoties raast. Zo heb ik een CD van de Zesde (Pathetische) Symfonie van Tsjaikovsky geïllustreerd met Géricault’s dorstige drenkelingen.

gericault1818
Théodore Géricault
Het vlot van de Medusa (1818)
Het vlot zit vol familie van Rubens, Cornelis van Haarlem en andere maniëristen uit de zestiende eeuw.

Dramatischer kan het niet. Zou je denken. Toch onthullen de portretten die Géricault van geestesgestoorden maakte voor mij meer drama dan het spektakelstuk uit het Louvre. Het gaat hier om het verschil tussen verborgen leed en exhibitionistisch lijden. Het vlot zit vol familie van Rubens, Cornelis van Haarlem en andere maniëristen uit de zestiende eeuw. Maar het theatrale doet afbreuk aan de beleving die juist aan de binnenkant zit.

De strijd om het bestaan is een belangrijk thema van de romantiek. De klassenstrijd en de barricaden uit de negentiende eeuw tonen een stormachtige buitenkant, die net als het Vlot van de Medusa een samenballing van emoties is. De innerlijke strijd die de mens met zichzelf voert, is het onderwerp van kunstenaars die onder de huid willen kruipen.

gericault 1822Om deze strijd zichtbaar te maken, is geduldige observatie nodig. De paukenslagen van het Vlot van de Medusa zouden de rust verstoren in het blootleggen van de zielenroerselen. Géricault heeft in zijn magnum opus laten zien dat hij in staat was om alle registers open te trekken maar tegelijkertijd in zijn portretten ook het vermogen bezat om de kleine bewegingen van de ziel te volgen in het gelaat van de ander. Hij lijkt wat dat betreft op Beethoven die naast stormachtige symfonieën ook verstilde pianosonates en strijkkwartetten schreef. En ik zie in zijn portretten een verwantschap met zijn tijdgenoot Stendhal, die in zijn roman Le Rouge et le Noir (1830) subtiele psychologische waarnemingen doet.

In 1908 verwierven De Vrienden van het Museum voor Schone Kunsten Gent op een Parijse veiling voor een mooie prijs een schilderij van Théodore Géricault (1791 – 1824) met als titel De waanzinnige moordenaar. Bij deze gelegenheid vroeg de lokale pers zich af wie er zo gek zou zijn om in zijn woonkamer het portret van een moordenaar op te hangen! Het portret – dat eigenlijk dat van een kleptomaan was – maakte samen met onder andere ‘de ijverzuchtige’ uit het Musée des Beaux-Arts de Lyon en de ‘kinderdief’ uit het Museum of Fine Arts in Springfield Massachusetts, deel uit van een reeks portretten van geestesgestoorden die door Géricault in het hospitaal la Salpêtrière in Parijs geschilderd waren.
 
Door deze reeks portretten, evenals door zijn meesterwerk Het vlot van de Medusa, kreeg Géricault snel naam als de schilder van de gruwel, van de pijn, van de waanzin en van de dood. De tentoonstelling in het Museum voor Schone Kunsten Gent toont door middel van schilderijen, tekeningen, prenten en documenten een andere benadering van deze door de realiteit en alle aspecten van de menselijke natuur begeesterde kunstenaar. Door een vrijwillig streven naar een dagelijks bestaan, soms gelukkig, maar in een tijdsgewricht dat ten prooi was aan de stuiptrekkingen van de geschiedenis dikwijls ook gewelddadig of dodelijk, tracht Géricault de mens in al zijn facetten te ontraadselen. Hierbij legt hij getuigenis af van een diepe empathie voor zijn modellen, van wie het gelaat de littekens van het leven draagt. Door het verdriet maar ook de hartstochten van zijn tijdgenoten vol mededogen te willen delen, raakt hij uitgeput en vernietigt hij zichzelf.Werken van andere kunstenaars zoals Füssli, Goya, Delacroix en Menzel laten ons toe om de context waarin Géricault werkte beter te begrijpen.
 
Bron: zone09.be

Géricault – geobsedeerd door het falende leven [ weyerman.nl ]