“Willem achtervolgt ons” fluisterde Michaela in mijn oor toen we op de lange promenade door Park Sansouci naar het Neues Palais liepen dat maar niet dichterbij wilde komen. Toen ik omkeek moest ik haar gelijk geven. Precies vier weken geleden liepen we in het park van Huis Doorn waar Wilhelm II in 1941 stierf en alweer 68 jaar begraven ligt. Nu liepen we naar het Neues Palais waar hij in 1859 ter wereld kwam. Het Neues Palais werd onder Frederik de Grote gebouwd na het einde van de Silezische oorlogen (1763-1769). De sombere gesloten cilinder met guirlandes die het paleis bekroont, geeft het gebouw eerder het aanzien van een mausoleum dan van een paleis.

Wat hebben wij toch met de laatste Duitse keizer? Echt sympathiek kunnen we hem eigenlijk niet vinden, zeker niet nadat hij op 1 augustus 1914 Rusland de oorlog had verklaard en twee dagen later de Russische bondgenoot Frankrijk. Was hij daarmee niet direct verantwoordelijk voor de wereldbrand die volgde en die uiteindelijk 10 miljoen mensenlevens zou kosten? En indirect voor de 50 miljoen doden van de Tweede Wereldoorlog? Vanaf het balkon van het Berliner Stadtschloss schuin tegenover de Berliner Dom had hij op 31 juli 1914 zijn volk toegesproken en opgeroepen massaal in de Dom te gaan bidden voor het dappere Duitse leger dat nu ten strijde zou trekken. Een dag later hield hij een tweede balkonrede.

Een kerk kan ik de Dom van Berlijn eigenlijk niet noemen, evenmin als zijn grote voorbeeld, de Sint Pieter in Rome. Voor gewijde architectuur vind ik de gezwollen barok te patserig. Maar als monument van trots nationalisme zou je deze pompeuze stenen berg zeer geslaagd kunnen noemen. De Berliner Dom maakt samen met de al even bombastische Reichstag deel uit van een bouwproject onder Wilhelm II, waarmee hij Berlijn wilde opstoten in de vaart der volkeren. Wilhelm II koos in navolging van Napoleon III voor de neo-barok, een stijl die het opgeblazen ego van keizers uitstekend belichaamt. In 1894 werd aan de bouw van de dom begonnen en in 1905 werd het monstrum gewijd. Veertig jaar later zou de kolos zwaar gehavend de Tweede Wereldoorlog overleven, te log om door bombardementen weggevaagd te worden. Pas in 1975 werd begonnen met de restauratie van de Berliner Dom die in 1992 werd afgesloten. De laatste keizer heeft de vernietiging van zijn geliefde Berlijn niet meer mee hoeven te maken.

Neues Palais in Potsdam | Berliner Dom

Aan het einde van de negentiende en het begin van de vorige eeuw maakte de Franse schrijver Pierre Loti lange reizen naar het Oosten: Sinaï en Palestina (1895), Brits-Indië(1902), China (1903) en Perzië(1904). Van zijn eerste reis deed hij verslag in drie delen Le Désert, Jérusalem en La Galilée. Deze zijn in het Duits vertaald en Michaela gaf mij op mijn verjaardag de eerste twee delen (Die Wüste en Jerusalem). Vooral het eerste deeltje dat loopt van 22 februari tot 25 maart 1895 is voor mij interessant, omdat Loti daarin vertelt over zijn reis door de Sinaï en zijn verblijf in het heilige Catherinaklooster aan de voet van de berg waaraan het schiereiland haar naam te danken heeft. De Arabieren noemen deze berg eenvoudig de djebel moesa (‘de Berg van Mozes’). Ik maakte als pelgrim in oktober 2007 met een groep orthodoxe christenen een reis naar deze heilige plaats. Het was heerlijk nazomerweer en dat betekent in de Sinaï nog altijd temperaturen van dertig graden of zelfs nog hoger. Piere Loti reisde van 22 februari tot 3 mei 1895 door de Sinaï en het Heilig Land.

Op de Sinaï lag sneeuw en in het klooster was het toen bitter koud. Maar de woestijn en de berg moeten er in 1895 net zo hebben bijgelegen als in 2007 of als in de dertiende eeuw voor Christus toen Mozes van God op deze afgelegen maar heilige plaats de Wet ontving. Als een scherp waarnemer schildert Loti met woorden zijn woestijnervaring, bijvoorbeeld het vallen van de avond in woestijn zoals hieronder:

Loti die zijn reis als ‘een pelgrimage van een zoekende’ beschouwt, is meer geïnteresseerd in zijn zieleroerselen dan in religie. Hoewel in zijn aanbevelingsbrief in het Arabisch staat dat hij de islam vereert, noemt hij zichzelf ‘een ongelovige’. De brief die door een zekere Omar is geschreven om vijandige bedoeïnenstammen gunstig te stemmen is dan ook geen geloofsbrief maar een diplomatenbrief. Op zondag 25 maart, na zijn reis door het schiereiland komt Loti in Gaza aan. Het is dan Pasen 1895. Was hij maar een paar dagen vroeger geweest, dan had hij in de Heilige Grafkerk in Jeruzalem misschien getuige kunnen zijn van het wonder van het paasvuur. Maar de ‘ongelovige pelgrim’ vindt daarna, tijdens zijn reis door het Heilige Land juist alleen maar meer twijfel in zijn ziel. Loti is eigenlijk al een typische twintigste eeuwer; een zoeker met een onvermogen om te vinden en daardoor met zijn eigen wanhoop geconfronteerd raakt. Evenals Nietzsche spreekt hij als een profeet van het nihilisme over de toekomst:

Zijn reisdagboek besluit hij met de profetische woorden:

Pierre Loti (pseudonym of Julien Viaud), born January 14, 1850 in Rochefort, Charente-Maritime and died June 10, 1923 in Hendaye, was a French novelist and naval officer. Loti’s education began in Rochefort. At the age of seventeen he entered the naval school in Brest and studied on Le Borda. He gradually rose in his profession, attaining the rank of captain in 1906. In January 1910 he went on the reserve list.
 
Bron: [ en.wikipedia.org ]

Sinaï [ nl.wikipedia.org ]