hardboiled & noir

zondagmiddag gezien op BBC 2: In a lonely place (1950)

In a lonely placeWanneer je Humphrey Bogart in een rol wilt zien, die hem als persoon het dichtst benadert, moet je niet kijken naar The Maltese Falcon (1941) of The Big Sleep (1946) waarin hij een hardboiled privédetective speelt (resp. Samuel Spade van Dashiell Hammett en Philip Marlowe van Raymond Chandler). En ook niet naar Casablanca (1942) waarin hij Rick Blaine speelt. Nee, het is de heetgebakerde Dixon Steele uit In a lonely place (1950) die volgens Bogarts biografe Louise Brooks het dichtst zijn persoonlijkheid benadert. Gloria Grahame, de tweede vrouw van regisseur Nicholas Ray speelde met Humphrey Bogart in de hoofdrol. In a lonely place moet het vooral hebben van de scherpe dialogen en het sterke samenspel van Bogart en Grahame. Het is bovendien een heel stijlvolle film. Terugkijkend op zijn carrière noemde Nicholas Ray In a lonely place zijn ‘meest persoonlijke film’. Tijdens de opnamen was Gloria Grahame vreemdgegaan met zijn dertienjarige (!) zoon en sliep Ray ‘s nachts op de set.

I was born when you kissed me,
I died when you left me, I lived the few weeks that you loved me.

Humphrey Bogart als ‘Dix’

Tijdens het kijken naar oudere films vind ik het leuk om de Internet Movie Car Database er op de iPad naast te hebben. Deze website spot auto’s in films en de database wordt door film- en autogekken voortdurend aangevuld met nieuwe (oude!) modellen. In a lonely place heeft in het begin en ergens halverwege een nachtelijke roadscene. Dat levert in de database van imcdb.org dertien stills op met modellen als 1937 Chevrolet , 1941 Chevrolet Special De Luxe, 1947 Ford Super De Luxe, 1948 Buick Super en onderstaande 1949 Mercury.

1949 Mercury Series 9CM
still uit In a Lonely Place 1950
1949 Mercury Series 9CM
credits: imcdb.org

Van GoghVan mij zou er ook een Internet Movie Design Database of een Internet Movie Architecture Database mogen zijn. Vaak kijk ik in een film ook naar het decor en let op het werk van de art director en set decorateur. Zo viel mij op dat een van de schilderijen aan de muur in In a lonely place een reproductie moest zijn van La Mousmé (1888) van Vincent van Gogh. Het is een echte ‘Amerikaanse’ Van Gogh want het origineel hangt in The National Gallery of Art in Washington. Het interieur was overigens een replica van de woning van Nicholas Ray.

In a lonely place [ noiroftheweek.com ] | recensie [ movie2movie.nl ]

Friedrich & co [ 12 ]

Carl Gustav Carus (1789-1869)
Neun Briefe über Landschaftsmalerei

Carl Gustav CarusDe Dresdener arts Carl Gustav Carus was niet alleen bevriend met zijn stadsgenoot Caspar David Friedrich maar ook met Alexander von Humboldt en correspondeerde bovendien nog met Goethe. Hij was dan ook een veelzijdige man. Naast medicus was hij net als Friedrich landschapsschilder en schreef hij filosofische verhandelingen over natuur en wetenschap. Hij wordt zelfs wel eens gezien als de grondlegger van de dieptepsychologie. Een echte homo universalis dus die net als Von Humboldt en Goethe kunst en wetenschap (nog) als één ongebroken geheel zag. Maar als romanticus beschouwde hij de kunst als “Gipfel der Wissenschaft”. In zijn beroemde Neun Briefe über Landschaftsmalerei die hij als jongeman tussen 1815 en 1824 schreef, komt dat sterk naar voren. Deze brieven werden in 1831 in Leipzig uitgegeven en zijn nu integraal op internet te lezen. Goethe heeft deze uitgave nog net mogen meemaken en schreef zelfs een brief als inleiding.

Carus 1831
Neun Briefe über Landschaftsmalerei 1831

Naast de negen brieven zijn in deze bundel drie bijlagen opgenomen. De eerste bijlage gaat over Fysiognomie der Gebirge. Fysiognomie (gelaatskunde) was sinds de publicatie van Physiognomische Fragmente zur Beförderung der Menschenkenntnis und Menschenliebe (1775-78) van Johann Kaspar Lavater een populaire wetenschap geworden (en nog niet besmet door de geschiedenis). De fysiognomie probeert uit de uiterlijke kenmerken van het gezicht het innerlijk (de persoonlijkheid) naar boven te halen. Analoog aan het menselijk gelaat probeert Carus uit de vormen van bergen en rotsen de aard van een landschap bloot te leggen. Zijn waarnemingen zijn deels wetenschappelijk en behoren daarmee tot het terrein van de geologie. Maar Carus gaat verder en komt tot een soort psychologische geologie waarmee hij ‘de aard van de aarde’ wil beschrijven. Het is niet zo verwonderlijk dat hij met Goethe over dit onderwerp gecorrespondeerd heeft. Als je Goethes dagboek van zijn reis naar Italiëleest, kom je ook telkens geologische waarnemingen tegen.

Grot van Fingal
De basaltgrot van Fingal (1834)
laat Carus’ interesse voor geologie zien.
inkt en aquarel, 27,6 x 32 cm (Kupferstichkabinett Staatliche Kunstsammlungen Dresden)

Carl Gustav Carus was evenals Goethe in wolken geïnteresseerd. Ook de meteorologie was aan het begin van de negentiende eeuw een nieuwe en populaire wetenschap. Dat was vooral te danken aan de Engelsman Luke Howard die in 1803 Essay on the Modification of Clouds had geschreven. Goethe had Howard zelfs eer bewezen met een gedicht. In de tweede bijlage van Carus’ Brieven staan fragmenten uit zijn Malerischen Tagbuch. Hierin staan nauwkeurige waarnemingen en beschrijvingen van de hemel . Hij leidt zijn dagboek in met een citaat van, ja alweer…

Ich sah die Welt mit liebevollen Blicken/Und Welt und ich, wir schwelgten in Entzücken/So duftig war, belebend, immer frisch/Wie Fels, wie Strom, so Bergwald und Gebüsch

Goethe

December 1823. Erstes Mondsviertel
Einmal Abends im großen Garten. Bitter kalt, aber reiner duftiger Himmel. Frischer Schnee ziert die Fichten und Kiefern, erscheint klar, aber im Dunkel violett sich von der abendlich gerötheten Luft absetzend; selbst gegen östliche Gegendämmerung steht der Schnee dunkel.Am Waldrande bei der Krahenhütte schiner Schneehügel mit einsamer Kiefer durch helle Flachen von der schmalt-grauen Luft sich abhebend.
 
Im vollen ersten Viertel Abends nach vier Uhr über Brühl’s Terrasse und Brücke nach dem Palaisgarten, An dem Elbthore ein schönes Bild. Drei Bogen der Brücke im duftigen Braungrau mit den dreieckigen beschneiten Dächern der Pfeiler; davor breite Schneeflache als Hauptlicht, mit dunkelsten Steinen im Vorgrunde unterbrochen. Unter den Bogen duftiges Gebüsch und Ferne, darüber schmaltegrauer Himmel in ockerröthlich übergehend, alles mit Wolkendunst erfüllt; aber endlich der Mond durchdringend, noch nicht leuchtend, doch von gelblichem Schimmer umgeben. Seitwärts die Frauenkirche dunkler violettgrau. Auch von dem Hügel am Palais die Rücksicht nach der Stadt schön abgestuft, vorn hellster Schnee und dunkelste Bäume nun; stufenweise Lichter und Tiefen nach der Ferne hin abklingend, doch noch die letzten Schneedacher von dem duftigen Himmel hell abgesetzt.
 
Bron: Neun Briefe über Landschaftsmalerei, blz. 189

Ausstellung Carl Gustav Carus. Natur und Idee [ carusinberlin.org ]

Grote Vasten

vandaag is het in de Orthodoxe Kerk de eerste dag van de Grote Vasten

Tijdens de Grote Vasten bidden wij het gebed van Ephraïm de Syriër

 
Ephraïm de Syriër
 
Heer en Meester van mijn leven,
bevrijd mij van de geest van ledigheid,
moedeloosheid, heerszucht en ijdel gepraat
(grote buiging)
 
maar geef mij, Meester van mijn leven
de geest van nederigheid, deemoed, geduld en liefde
(grote buiging)
 
Ja Heer, laat mij geen oordeel vellen over mijn broeder en zuster
maar leer mij slechts mijn eigen fouten zien
want Gij zijt gezegend in de eeuwen der eeuwen.
Amen
 
Heer, reinig mij van mijn zonden
(12x en telkens kleine buiging)
 
(tenslotte nog 1x het hele gebed afgesloten met een grote buiging)

Schriftlezingen vandaag: Genesis 1: 1-13 en Spreuken 1:1-20